Gấp rút ngoại giao khi chiến sự Trung Đông ngày càng khó lường

[Romano]

Các bên trung gian khẩn trương tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran trong bối cảnh căng thẳng gia tăng cả trên thực địa và trong phát ngôn của các bên tham chiến.Sau bài phát biểu trước toàn dân Mỹ về cuộc chiến tại Iran, trong đó có cam kết đưa Iran về “thời kỳ đồ đá”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thể hiện sự leo thang trong các phát ngôn mới nhất về cuộc chiến.

Các phát ngôn cứng rắn của ông Trump cùng diễn biến ngày càng căng thẳng trên thực địa đang đặt ra thách thức cho nỗ lực ngoại giao.

Gia tăng căng thẳng trên thực địa
Ngày 2-4, chỉ vài giờ sau khi đăng trên mạng xã hội về cuộc không kích khiến cầu treo B1 của Iran bị sập, Tổng thống Trump tiếp tục đưa ra cảnh báo mới nhằm vào Tehran, nói rằng quân đội Mỹ “thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran”.

“Quân đội của chúng ta, lực lượng vĩ đại và hùng mạnh nhất (vượt trội hoàn toàn!) trên thế giới, thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran. Tiếp theo sẽ là các cây cầu, rồi đến các nhà máy điện!” - ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.“Giới lãnh đạo mới [ở Iran] biết rõ cần phải làm gì, và phải làm ngay lập tức!” - theo tổng thống Mỹ.

Không lâu sau các tuyên bố của ông Trump, Iran ngày 3-4 cảnh báo sẽ tấn công các công ty năng lượng và viễn thông trong khu vực nếu Mỹ đánh vào các nhà máy điện.

Đài Press TV dẫn lời người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari cảnh báo rằng nếu Mỹ tiếp tục đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran, Tehran sẽ nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực cũng như các công ty công nghệ thông tin và viễn thông có cổ đông Mỹ.

Trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 2-4 tuyên bố đã tấn công một trung tâm điện toán đám mây của tập đoàn Amazon ở Bahrain để trả đũa cho các vụ “ám sát” gần đây của Mỹ và Israel nhằm vào quan chức Iran. IRGC cho biết một trung tâm dữ liệu thuộc sở hữu của công ty công nghệ Oracle của Mỹ tại Dubai (UAE) cũng bị nhắm mục tiêu.

Lực lượng này cảnh báo rằng việc tiếp tục ám sát các quan chức Iran sẽ dẫn đến các cuộc tấn công tiếp theo vào các công ty khác đã được nêu tên trong danh sách công bố trước đó, gồm 17 công ty trong đó có Apple, Microsoft, Google, Meta, IBM, HP, Intel, Tesla, Boeing và JP Morgan.IGRC ngày 3-4 cũng tuyên bố đã bắn hạ chiếc F-35 thứ hai của Mỹ khi máy bay này đang bay trên không phận miền trung Iran. Hãng thông tấn Mehr của Iran cho rằng phi công khó có thể kịp thoát hiểm do “vụ nổ dữ dội” từ vụ tai nạn. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) chưa bình luận về vụ việc.Ở chiều ngược lại, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 2-4 nói rằng các tiêm kích của Không quân Israel đã thả khoảng 140 quả bom xuống 50 mục tiêu thuộc hệ thống tên lửa đạn đạo của Iran, bao gồm các bệ phóng trong 2 ngày.

Nỗ lực ngoại giao giữa nhiều trở ngại
Dù Tổng thống Trump liên tục đưa ra những cảnh báo với Iran, Mỹ một lần nữa khẳng định vẫn để ngỏ khả năng ngoại giao.

Trả lời phỏng vấn của kênh Al Jazeera ngày 2-4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott nói rằng ông Trump đã theo đuổi đàm phán với Iran trước khi chiến tranh nổ ra, nhưng cáo buộc Tehran vẫn tiếp tục theo đuổi vũ khí hạt nhân.

“Nhà lãnh đạo [Tổng thống Trump] luôn để ngỏ khả năng ngoại giao, nhưng ông cũng đã nói rõ rằng các mục tiêu của mình sẽ được thực hiện” - ông Pigott nói.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh rằng Mỹ đang tham gia các nỗ lực ngoại giao tại Trung Đông, đồng thời theo đuổi mục tiêu đã tuyên bố là phá hủy năng lực quân sự của Iran. “Hãy yên tâm rằng chúng tôi đang thúc đẩy các hoạt động ngoại giao ở cấp cao nhất của chính quyền này, trên toàn bộ hệ thống, với các đối tác trong khu vực và các bên liên quan, nhằm theo đuổi lợi ích của mình, phối hợp với họ và tìm kiếm hướng đi phù hợp” - ông Pigott nói thêm.Cùng ngày, bên trung gian hòa giải là Pakistan cũng cam kết tiếp tục nỗ lực ngoại giao. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan - ông Tahir Andrabi ra tuyên bố cho biết Islamabad có ý định tiếp tục thúc đẩy Mỹ và Iran tiến tới các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh dù thừa nhận đang tồn tại “những trở ngại” trong nỗ lực đó.

Ông Andrabi không nêu cụ thể những rào cản trên con đường hòa bình. “Bất chấp các thách thức và trở ngại, Pakistan sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy đối thoại và tạo điều kiện cho các bên” - ông Andrabi nói. Ông cho biết thêm rằng Islamabad đang làm việc để tạo ra những điều kiện thuận lợi cho “các cuộc đàm phán thực chất giữa các bên liên quan”.

Theo người phát ngôn, Mỹ và Iran đều tin tưởng vào vai trò trung gian trung lập của Pakistan. Một dấu hiệu cho thấy sự tin tưởng đó là Iran đã cho phép 20 tàu mang cờ Pakistan đi qua eo biển Hormuz. Ông Andrabi gọi đây là “tín hiệu báo trước hòa bình” và là bước đi tích cực đối với ổn định khu vực.

Ông Andrabi cũng nhấn mạnh các tiếp xúc cấp cao liên tục giữa Islamabad và Tehran. Ông dẫn lại cuộc điện đàm ngày 28-3, trong đó Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã trao đổi với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, nhấn mạnh sự cần thiết phải “xây dựng lòng tin nhằm tạo điều kiện cho đàm phán và hòa giải”, đồng thời ca ngợi Pakistan vì “vai trò ủng hộ hòa bình”.

Trung Quốc cũng đang đóng vai trò tích cực trong việc kêu gọi nỗ lực quốc tế chung để đạt được lệnh ngừng bắn và bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã thực hiện 4 cuộc điện đàm liên tiếp trong ngày 2-4 với Đại diện cấp cao phụ trách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas, cùng các ngoại trưởng Đức, Saudi Arabia và Bahrain.

“Một lệnh ngừng bắn là yêu cầu mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế và là giải pháp căn bản để bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz” - ông Vương nói với bà Kallas.

Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul, ông Vương gọi Trung Quốc và Đức là “những cường quốc có trách nhiệm”, cần đóng vai trò “mang tính xây dựng” trong việc khôi phục hòa bình.

Trong các cuộc trao đổi với các ngoại trưởng Saudi Arabia và Bahrain, ông Vương cho rằng việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trên thực tế là “hệ lụy lan rộng” của cuộc chiến, đồng thời khẳng định Bắc Kinh sẵn sàng bảo vệ lợi ích của các quốc gia nhỏ và vừa.