Thấy gì từ việc ông Netanyahu phải chứng minh vẫn còn sống?

[PinaColada]

Video của Thủ tướng Benjamin Netanyahu bị nghi là sản phẩm AI cho thấy ranh giới thật - giả ngày càng mờ, khi công nghệ trở thành công cụ trong cuộc chiến thông tin.


Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đăng tải video chứng minh mình vẫn còn sống sau khi hình ảnh trước đó của ông bị nhiều người cho là sản phẩm AI. Ảnh cắt từ clip.
Ông Netanyahu vẫn khỏe mạnh khi ghi hình một thông điệp gửi người dân Israel và đăng lên mạng xã hội hôm 13/3. Tuy nhiên, đoạn video nhanh chóng bị một số tài khoản trực tuyến - nhiều tài khoản được cho là có liên hệ với Iran - bác bỏ, cho rằng đây là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nhằm đánh lừa dư luận về tình trạng của ông.

Chẳng hạn, đôi bàn tay của ông có 6 ngón hay không - một dấu hiệu từng phổ biến để nhận biết nội dung AI? Nhiều người dùng khẳng định nhìn thấy “ngón thứ 6” và bỏ qua các kết luận kiểm chứng cho thấy điều này không đúng, theo New York Times.

Dường như nhận thức được sức lan tỏa cũng như sự phi lý của tin đồn, hai ngày sau, ông Netanyahu đăng một video chỉn chu quay tại một quán cà phê. Ông giơ tay lên, xòe đủ 5 ngón - một kiểu “chứng minh còn sống” mới trong kỷ nguyên AI.

Video thật - nghi ngờ giả
Trong video "chứng minh" được đăng hôm 15/3, ông Netanyahu uống cà phê và trò chuyện với trợ lý. Khi được hỏi về những tin đồn rằng ông đã thiệt mạng, vị thủ tướng dùng một cách chơi chữ với từ “chết” - trong tiếng lóng tiếng Do Thái có thể mang nghĩa “phát cuồng vì điều gì đó” - khi ông với tay lấy tách cà phê.

“Tôi phát cuồng vì cà phê. Nhưng anh biết không? Tôi còn phát cuồng vì người dân của mình”, ông Netanyahu nói.

Ông Netanyahu đăng video đáp trả tin đồn thiệt mạng Thủ tướng Benjamin Netanyahu đăng video đi uống cafe sau khi bị đồn rằng ông đã bị ám sát.
Đến hôm 17/3, ông tiếp tục xuất hiện trong một video mới, chúc người dân Iran một mùa lễ hội vui vẻ trước thềm lễ đón năm mới Nowruz của người Ba Tư.

“Năm nay, ngày lễ này có ý nghĩa đặc biệt. Hãy ăn mừng ngày lễ này cùng bạn bè, gia đình và những người thân yêu của bạn", ông Netanyahu nói, xuất hiện trước hai lá cờ Israel và một giá sách. Một số hãng tin, bao gồm cả Independent và Newsweek, đã xác nhận tính xác thực của cả hai video.

Chưa hết, cùng ngày, video ghi lại cuộc gặp của ông Netanyahu với Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee cũng được chia sẻ. Trong video, ông Huckabee nói đùa rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đích thân cử ông đến hỏi thăm tình hình sức khỏe nhà lãnh đạo Israel.

"Thưa ngài Thủ tướng, tôi muốn ngài biết tổng thống yêu cầu tôi đến đây để đảm bảo rằng ngài vẫn ổn", ông Huckabee nói. Đáp lại, ông Netanyahu khẳng định: "Vâng, Mike. Vâng, tôi vẫn còn sống".

Diễn biến qua lại này cho thấy một trong những rủi ro mà công nghệ AI đặt ra đối với các vấn đề toàn cầu: không chỉ các nội dung giả mạo có thể đánh lừa hàng triệu người, mà ngay cả video thật cũng có thể bị bác bỏ là giả.

Hiện tượng này được gọi là “lợi tức của kẻ nói dối” và đã nổi lên rõ rệt trong cuộc xung đột tại Iran.

Hàng nghìn hình ảnh và video từ chiến sự xuất hiện trên mạng, có cái là thật, có cái do AI tạo ra, với sự khác biệt đôi khi gần như không thể nhận biết đối với người dùng thông thường. Điều này khiến nhiều tư liệu xác thực cũng bị nghi ngờ là giả mạo.

Các giải pháp hiện vẫn còn hạn chế. Tuần trước, hội đồng giám sát gần như độc lập của Meta cho biết vấn đề này đã xuất hiện trong các cuộc xung đột và khủng hoảng toàn cầu, bao gồm cả tình hình mới nhất tại Iran, đồng thời kêu gọi gã khổng lồ mạng xã hội làm nhiều hơn để nhận diện nội dung AI gây hiểu lầm.

Ông Alberto Fittarelli, chuyên gia nghiên cứu thông tin sai lệch cấp cao tại Citizen Lab thuộc Đại học Toronto, nhận định đây không còn là mối đe dọa mang tính lý thuyết. Theo ông, bất kỳ ai hiểu rõ kỹ thuật thao túng thông tin và sẵn sàng sử dụng chúng đều có thể lợi dụng hiện tượng này để gieo rắc sự hoài nghi về thực tế chiến tranh.

“Việc xác minh mọi thứ là vô cùng tốn sức và không phải ai cũng có khả năng làm điều đó”, ông nói.

Hiện tượng “lợi tức của kẻ nói dối” đã đóng vai trò đáng kể ngay từ trước khi xung đột bùng phát. Một video - được New York Times xác nhận là thật, nhưng vẫn bị các tài khoản nói rằng là sản phẩm AI. Những tuyên bố như vậy càng được củng cố khi thực tế có nhiều hình ảnh do AI tạo ra đang lan truyền trên mạng.

“Việc ông Netanyahu phải chứng minh mình còn sống và hình ảnh của ông không phải do AI tạo ra cho thấy rủi ro này tồn tại ở cả hai phía”, ông Fittarelli nói.

AI và “cuộc chiến thông tin”
Kể từ khi chiến sự tại Iran nổ ra ngày 28/2, nhiều hình ảnh và video ghi lại sức tàn phá tại Tehran và các khu vực khác được lan truyền. Sau một vụ tấn công tên lửa phá hủy một trường nữ sinh, khiến ít nhất 175 người thiệt mạng, theo điều tra sơ bộ - các video xác thực về hiện trường bắt đầu xuất hiện.

Tuy nhiên, một số người dùng mạng xã hội lại cho rằng những cảnh đổ nát, tang thương và các ngôi mộ tập thể là giả, hoặc do AI tạo ra, hoặc từ các cuộc xung đột trước đây.

Theo bà Mahsa Alimardani, Phó giám đốc công nghệ tại tổ chức nhân quyền Witness, sự phổ biến của nội dung AI đã tạo ra một môi trường đầy hoài nghi, khiến việc bác bỏ bằng chứng về thương vong dân sự trở nên dễ dàng hơn.

Trong khi đó, các tổ chức kiểm chứng hiện phải dựa vào bằng chứng xác thực từ các nguồn tin tức và hình ảnh, video từ hiện trường để giúp xác định điều gì là thật.

Sau khi ông Netanyahu đăng video tại quán cà phê, chính quán này cũng đăng hình ảnh chuyến ghé thăm của ông, kém trau chuốt hơn nhưng là một dấu hiệu bổ sung về tính xác thực.

Reuters cũng cho biết đã xác minh địa điểm quay video bằng cách đối chiếu với các hình ảnh lưu trữ của quán cà phê, trùng khớp với không gian nội thất xuất hiện trong clip.

Dù vậy, sự hoài nghi vẫn tiếp diễn trên mạng. Một số người dùng cho rằng video được tạo từ ảnh chụp năm 2024 (trong khi quán cà phê chỉ mở cửa từ mùa hè 2025). Họ còn đăng các video tương tự để cho thấy AI có thể dễ dàng tạo ra những đoạn clip như vậy, bao gồm cả hình ảnh ông Netanyahu mặc áo thể thao hay tân Lãnh tụ Tối cao Iran và các nguyên thủ khác bắt chước động tác của ông Netanyahu.

Sau đó, chatbot Grok do công ty xAI của Elon Musk phát triển cũng lan truyền nhầm thông tin này trên nền tảng X, khi cho rằng video của ông Netanyahu là sản phẩm AI. Bài đăng thu hút hơn 100.000 lượt xem.

“Đây là một meme deepfake kinh điển”, chatbot này viết. Công ty chưa đưa ra bình luận về sự việc.

VietBF@ sưu tập