Iran bác đề xuất hạ nhiệt căng thẳng sau khi khi lãnh đạo an ninh Ali Larijani bị ám sát

[troopy]

Iran ngày 17/3 xác nhận ông Ali Larijani, một trong những nhân vật quyền lực nhất trong hệ thống an ninh nước này, đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Israel.
Vì sao vụ ám sát quan chức an ninh số 1 Ali Larijani có thể gây tổn thất cực lớn đối với Iran?


Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC) Ali Larijani. Ảnh: IRNA/TTXVN

Diễn biến xảy ra trong bối cảnh lãnh đạo tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei, tuyên bố chưa phải thời điểm để đàm phán hòa bình với Mỹ và Israel.

Căng thẳng leo thang sau hơn ba tuần giao tranh giữa Iran với liên minh Mỹ - Israel, khiến xung đột lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Lãnh đạo an ninh Iran thiệt mạng

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran xác nhận ông Ali Larijani, người giữ chức Thư ký cơ quan này, đã thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel vào đêm 16/3. Con trai của ông Larijani và phó trợ lý Alireza Bayat cũng tử vong trong cùng vụ tấn công.

Ông Larijani từ lâu được xem là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hệ thống quyền lực của Iran, đồng thời là người thân cận với cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và con trai ông - Mojtaba Khamenei, người vừa được bầu chọn vào vị trí kế nhiệm. Trong giới chính trị Iran, ông Larijani nổi tiếng với cách tiếp cận thực dụng và duy trì quan hệ với nhiều phe phái cũng như các nhà ngoại giao nước ngoài.

Theo hãng tin Reuters, đây là nhân vật cấp cao nhất của Iran, ngoài cố Lãnh tụ Tối cao bị sát hại kể từ ngày đầu tiên của cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Tehran.

Cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2 đã nhanh chóng biến thành một cuộc đối đầu khu vực. Ngay trong ngày đầu chiến sự, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã khiến cố Lãnh tụ Tối cao khi đó của Iran cùng nhiều thành viên gia đình và quan chức cấp cao thiệt mạng.

Israel cũng đã tiêu diệt một quan chức cấp cao khác là Gholamreza Soleimani, người đứng đầu lực lượng dân quân Basij - tổ chức đóng vai trò quan trọng trong hệ thống an ninh nội địa của Iran.

Iran bác bỏ đề xuất hạ nhiệt xung đột

Một quan chức cấp cao Iran cho biết lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei đã bác bỏ các đề xuất do một số nước trung gian chuyển tới Bộ Ngoại giao Iran nhằm giảm căng thẳng hoặc tiến tới một lệnh ngừng bắn với Mỹ.

Theo nguồn tin này, ông Khamenei tuyên bố “chưa phải thời điểm cho hòa bình” cho tới khi Mỹ và Israel bị buộc phải khuất phục, chấp nhận thất bại và bồi thường.

Cuộc họp bàn về chính sách đối ngoại vừa diễn ra là lần đầu tiên ông Mojtaba Khamenei tham gia kể từ khi được bổ nhiệm thay thế cha mình. Tuy nhiên, giới chức Iran không cho biết ông tham dự trực tiếp hay từ xa. Cho tới nay, lãnh đạo mới của Iran vẫn chưa xuất hiện trên truyền hình hoặc trong các hình ảnh chính thức.

Trong khi đó, Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu - vẫn gần như bị tê liệt khi Iran đe dọa tấn công các tàu chở dầu liên quan đến Mỹ và Israel. Tình trạng này khiến giá dầu thế giới tăng mạnh.

Đồng minh Mỹ không muốn tham chiến

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong những ngày gần đây liên tục chỉ trích các đồng minh vì phản ứng lạnh nhạt trước lời kêu gọi hỗ trợ quân sự nhằm bảo vệ tuyến vận chuyển dầu qua Eo biển Hormuz.

Theo CNN, phần lớn các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã nói với ông Trump rằng họ không muốn tham gia vào cuộc xung đột. Tổng thống Mỹ gọi lập trường này là “một sai lầm rất ngớ ngẩn”.

Trên mạng xã hội, ông Trump viết rằng nhờ thành công quân sự lớn, Mỹ không còn cần hoặc mong muốn sự hỗ trợ của NATO. Ông cũng chỉ trích Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc vì không tham gia chiến dịch.

Trong khi đó, bà Kaja Kallas, người đứng đầu chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu, cho biết không quốc gia nào sẵn sàng mạo hiểm tính mạng người dân để bảo vệ tuyến vận tải tại Eo biển Hormuz.

Bà nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cần tìm giải pháp ngoại giao để giữ tuyến đường này mở cửa, nhằm tránh nguy cơ khủng hoảng năng lượng, lương thực và phân bón trên toàn cầu.

Giá dầu tăng vọt, nguy cơ khủng hoảng nhân đạo

Giá dầu thế giới tăng khoảng 3% trong ngày 17/3 sau khi Iran tiếp tục tấn công các cơ sở dầu khí tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Tính từ khi chiến sự bắt đầu vào ngày 28/2, giá dầu đã tăng khoảng 45%, làm dấy lên lo ngại về một làn sóng lạm phát toàn cầu mới.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo nếu cuộc chiến kéo dài tới tháng 6, hàng chục triệu người trên thế giới có thể rơi vào tình trạng thiếu đói nghiêm trọng.

Các nước Arab vùng Vịnh, trong đó có UAE, đã hứng chịu hơn 2.000 cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào cơ sở ngoại giao, căn cứ quân sự, cảng biển, sân bay và cơ sở hạ tầng dầu khí.

Tại UAE, hoạt động bốc xếp dầu tại cảng Fujairah bị gián đoạn sau cuộc tấn công thứ ba chỉ trong bốn ngày gây cháy tại bến xuất khẩu. Fujairah nằm bên ngoài eo biển Hormuz, là một trong số ít cảng trong khu vực có thể xuất khẩu dầu mà không phải đi qua tuyến đường đang bị phong tỏa.

Giới chức UAE cho biết mảnh vỡ từ một tên lửa đạn đạo bị đánh chặn đã rơi xuống khu vực Bani Yas ở Abu Dhabi, khiến một công dân Pakistan thiệt mạng. Một vụ hỏa hoạn khác do thiết bị bay không người lái gây ra cũng xảy ra tại mỏ khí Shah ở Abu Dhabi.

Trong khi đó tại Israel, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran đã khiến ít nhất 12 người thiệt mạng. Còi báo động phòng không vang lên khắp Tel Aviv và các khu vực lân cận trong ngày 17/3 khi hệ thống phòng thủ đánh chặn các đợt tấn công mới.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong một video đăng trên mạng xã hội cho biết Israel đã “xóa” thêm hai cái tên khỏi danh sách mục tiêu, ám chỉ các quan chức Iran bị tiêu diệt.

Dù vậy, giới quan sát nhận định các đợt tấn công tên lửa liên tiếp cho thấy Iran vẫn duy trì khả năng tiến hành các cuộc tấn công tầm xa, bất chấp nhiều tuần hứng chịu các cuộc không kích dữ dội từ Mỹ và Israel.

VietBF@sưu tập