Các thách thức lớn về kinh tế

[goodidea]

Trong 10 rủi ro lớn nhất năm 2026 đối với thế giới được đánh giá bởi Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, thì 5 rủi ro sau cùng chủ yếu tập trung vào các vấn đề kinh tế.


Chủ nghĩa tư bản thân hữu được cho là đang trỗi dậy tại Mỹ

ẢNH: HOÀNG ĐÌNH

Bẫy giảm phát của kinh tế Trung Quốc
Vòng xoáy giảm phát của Trung Quốc sẽ sâu hơn vào năm 2026 và chính quyền Bắc Kinh sẽ khó ngăn chặn. Với Đại hội Đảng lần thứ 21 sắp diễn ra vào năm 2027, chính quyền Trung Quốc cần nhiều sự tập trung vào các vấn đề chính trị nội bộ hơn. Dù Trung Quốc ngăn chặn được một cuộc khủng hoảng kinh tế, thì có lẽ đời sống người dân vẫn bị ảnh hưởng, hậu quả sẽ lan ra nước ngoài. Kinh tế Trung Quốc có thể bị mắc kẹt trong một cái bẫy do chính nước này tạo ra.

Giá nhà ở Trung Quốc đã giảm trong khoảng 4 năm rưỡi qua. Niềm tin của người tiêu dùng, đầu tư và nhu cầu trong nước đã giảm theo. Trung Quốc đang đặt cược sản xuất công nghệ cao sẽ lấp đầy khoảng trống do bất động sản để lại. Đầu tư do nhà nước định hướng tiếp tục tạo ra tình trạng dư thừa công suất, trong khi nhu cầu nội địa lại trì trệ. Thực trạng này khiến nhiều công ty Trung Quốc bị giảm sâu về lợi nhuận, người lao động lại chi tiêu ít hơn.

Chủ nghĩa tư bản thân hữu của Mỹ
Đầu năm 2025, Eurasia Group đã cảnh báo Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ khuếch đại chủ nghĩa tư bản thân hữu trong nền kinh tế nước này. Tại Mỹ, chính quyền đã nổi lên can thiệp vào nền kinh tế sâu sắc nhất kể từ New Deal (loạt các chương trình và cải cách kinh tế, xã hội do Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt ban hành từ 1933 - 1939 để đối phó với Đại khủng hoảng).

Vào năm 2026, tình trạng này sẽ càng sâu sắc hơn, định hình lại mối quan hệ giữa khu vực công và tư nhân của Mỹ. Như Tổng thống Trump trả lời tờ The Wall Street Journal: "Tôi nghĩ chúng ta nên nắm cổ phần trong các công ty. Bây giờ một số người sẽ nói rằng điều đó nghe có vẻ không giống Mỹ lắm. Trên thực tế, tôi nghĩ nó rất Mỹ".

Ông Trump không phải là tổng thống đầu tiên chấp nhận chính sách hỗ trợ mạnh về công nghiệp. Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden cũng từng làm như vậy khi thông qua Đạo luật Giảm lạm phát và Đạo luật CHIPS, nhưng có nhiều rào cản với phạm vi nhỏ. Còn với Tổng thống Trump thì rất ít rào cản. Vị chủ nhân Nhà Trắng đương nhiệm thể hiện chủ nghĩa tư bản nhà nước dưới hình thức cá nhân và giao dịch. Các doanh nghiệp phù hợp với chương trình nghị sự của ông Trump sẽ được chính phủ liên bang đối xử tốt hơn. Mặc dù hầu hết các công ty Mỹ vẫn tiếp tục kinh doanh như bình thường, nhưng ngày càng có nhiều công ty không nằm trong nhóm ưu tiên có nguy cơ gặp bất lợi. Càng ngày, thành công trong các vụ thâu tóm và sáp nhập, phê duyệt theo quy định, miễn thuế hoặc tiếp cận các thỏa thuận không chỉ đòi hỏi sự liên kết với chương trình nghị sự mà còn phải gần gũi với lực lượng thân cận Nhà Trắng. Thực tế này khiến các công ty trên khắp lĩnh vực kinh tế tham gia trò chơi vận động hành lang.

Rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI)
Dưới áp lực tạo ra doanh thu và không bị ràng buộc bởi các rào chắn, một số công ty hàng đầu thế giới về AI sẽ áp dụng các mô hình kinh doanh mà có thể đe dọa sự ổn định xã hội và chính trị vào năm 2026.

Thực sự, AI vẫn mang lại nhiều tác động đột phá. Nhưng AI không thể đáp ứng được kỳ vọng của các nhà đầu tư trong ngắn hạn. Ngay cả sau hàng trăm tỉ USD được đầu tư, nhiều mô hình AI tiên tiến nhất vẫn không hiệu quả như những kỳ vọng được thổi phồng. Việc áp dụng AI trong kinh doanh không đồng đều, chỉ có khoảng 10% công ty Mỹ sử dụng AI để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nhiều công ty báo cáo tăng năng suất đáng kể, nhưng các cuộc khảo sát cho thấy hầu hết vẫn chưa thấy tác động có ý nghĩa về lợi nhuận. Điều đó chính là mặt trái rủi ro từ những tác động của AI.

Thương mại Bắc Mỹ bị mắc kẹt
Thương mại Bắc Mỹ tiếp tục bị mắc kẹt trong tình trạng lấp lửng vào năm 2026. Thỏa thuận thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) không được gia hạn, cập nhật hay hủy bỏ. Nên thỏa thuận này chẳng khác gì một "thây ma", khiến các doanh nghiệp và các chính phủ phải suy đoán trong khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục đàm phán với 2 đối tác thương mại trên.

Thỏa thuận sẽ được xem xét bắt buộc trong năm nay, khi các bên có thể gia hạn thêm 16 năm. Nhưng Tổng thống Trump muốn tránh những hạn chế của một thỏa thuận ba bên mới để ông có thể tiếp tục sử dụng đòn bẩy song phương nhằm ép Mexico và Canada phải nhượng bộ về kinh tế lẫn chính trị.

Nguy cơ về nguồn nước
Nước đang trở thành nguồn tài nguyên gây tranh cãi nhất trên hành tinh. Vào năm 2026, áp lực nhu cầu sẽ gia tăng và nước sẽ trở thành "vũ khí", công cụ cho các chủ thể phi nhà nước khai thác điểm yếu của nhà nước. Cuộc khủng hoảng nhân đạo đang trở thành mối đe dọa an ninh quốc gia ở một số nơi.

Hiện nay, khoảng một nửa nhân loại chịu sự căng thẳng về nước ít nhất 1 tháng mỗi năm, 1,8 tỉ người phải đối mặt với sự khan hiếm nước. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh chóng đang gây căng thẳng cho các lưu vực vốn đã bị thiếu nước, đặc biệt là các đô thị như Chennai (Ấn Độ), Mexico City (Mexico) và Tehran (Iran) đã phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về nước.

Trong khi đó, nhu cầu năng lượng tăng vọt đang thúc đẩy các quốc gia xây dựng đập thủy điện ngay cả khi lượng nước mà các quốc gia này phụ thuộc cũng ngày càng khan hiếm. Và biến đổi khí hậu đang ngày càng nghiêm trọng.

Thế nhưng, không có một cơ chế nào thực sự hiệu quả để các quốc gia chia sẻ nguồn nước.

VietBF@sưu tập