Palantir, Anduril, Shield AI: Những startup ở Silicon Valley sử dụng AI để làm đổi mới ngành quốc phòng Mỹ

[trungthuc]

(Minh họa)

Hãng tin Bloomberg vừa cho đăng tải lên một bài phóng sự chi tiết mô tả sự hình thành của những startup vừa và nhỏ tại Silicon Valley, California, phục vụ giống như những công ty thầu quân sự của Ngũ Giác Đài. Gọi là vừa và nhỏ, nhưng chúng chỉ nhỏ nếu đem ra so sánh với những tên tuổi lâu đời của hệ thống kỹ nghệ-quân sự Mỹ như Lockheed Martin, General Dynamics, Northrop Grumman hay RTX (Raytheon).

Bài viết này tập trung vào một sự thay đổi lớn đang xảy ra trong ngành quốc phòng Hoa Kỳ, đó là sự hợp tác ngày càng sâu sắc giữa Ngỹ Giác Đài và các công ty kỹ thuật thuộc Thung lũng Silicon. Sự hợp tác này hứa hẹn sẽ cho cách mạng hóa hình thức chiến tranh hiện đại, với việc các hệ thống vũ khí tự động và trí tuệ nhân tạo sẽ đóng vai trò cốt lõi.

Điểm nhấn mạnh của bài viết là sự ra đời của "Titan", một trạm chỉ huy di động tối tân do công ty Palantir nghiên cứu chế tạo ra, biểu tượng cho xu hướng thay đổi mới này.

TITAN, tên đầy đủ là Hệ thống Mục tiêu Tiếp cận Thông tin Chiến thuật (Tactical Intelligence Targeting Access Node) (Minh họa)

Vào đầu tháng 3/2025 vừa qua, quân đội Mỹ đã nhận được nguyên mẫu của Titan, một trạm chỉ huy di động được thiết kế trên dạng xe quân xa với 6 bánh xe. Về ngoại hình, Titan trông khá đơn giản và cổ điển, gợi nhớ đến những phương tiện xe trong những cuộc chiến trước kia của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, bên trong lớp vỏ bên ngoài khiêm tốn đó là một hệ thống phức tạp với các máy chủ tính toán chạy phần mềm xử lý số lượng lớn dữ kiện về quân đội, xe tăng, pháo binh trên chiến trường.

TITAN, tên đầy đủ là Hệ thống Mục tiêu Tiếp cận Thông tin Chiến thuật (Tactical Intelligence Targeting Access Node). Nó báo hiệu về một cuộc đột phá thực sự về cách thức mà các cuộc chiến tranh trong tương lai sẽ được tiến hành và quan trọng hơn: ai sẽ cung cấp thiết bị cần thiết và hửu hiệu nhất cho người binh sĩ hiện đại trong tác chiến.

Hệ thống này được cho kết hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả vệ tinh do thám kết nối trực tiếp đến Washington D.C., và theo dõi các vũ khí không người lái (drone) đang hoạt động. AI được sử dụng để cho phân tích số liệu nhanh chóng, đưa ra các đánh giá trong thời gian thực tế và hỗ trợ việc ra quyết định trong môi trường tác chiến ngày càng phức tạp.


Mô hình chiến tranh do các startup ở Silicon Valley đề xuất ra và ngày càng được Washington chấp nhận sẽ điều chỉnh lại phương cách mà các phương tiện vũ khí được cho triển khai trên chiến trường. Thay vì để cho hàng chục hoặc thậm chí hàng trăm binh sĩ hỗ trợ một hệ thống trị giá hàng trăm triệu USD, chỉ với một người lính sử dụng phần mềm AI có thể chỉ huy hàng chục loại vũ khí tự động, rẻ tiền, dù chúng đang bay trên không, trong không gian, trên đất liền hay dưới biển.

Một người lính chỉ cần vài cú nhấp chuột là có thể cho triển khai các vũ khí tự hành, drone trinh sát và các thiết bị tối tân khác trên không, trên biển, dưới mặt đất và trong không gian. Mục tiêu của chiến lược này là răn đe đối phương qua sức mạnh áp đảo đồng thời giảm thiểu các rủi ro về thương vong cho quân đội và các hệ thống quan trọng như chiến đấu cơ và chiến hạm đang thi hành các nhiệm vụ tác chiến.


Ngoài công ty Palantir, nơi nghiên cứu chế tạo ra Titan, bài viết cũng giới thiệu ra một số công ty khởi nghiệp khác đang đóng vai trò quan trọng trong cuộc cách mạng về ngành quốc phòng này:

- Anduril Industries Inc.: Chuyên sản xuất drone chiến đấu và các hệ thống vũ khí tự động.
- Saronic Technologies Inc.: Chế tạo ra tàu bè không người lái trên mặt nước.
- Shield AI: Phát minh ra kỹ thuật tự lái cho máy bay, đã cho thử nghiệm thành công việc điều khiển F-16 một cách tự động từ năm 2022.
- Epirus: Sản xuất loại vũ khí sử dụng sóng vi ba với công suất cao để cho vô hiệu hóa drone và động cơ tàu bè của đối phương.

Việc Ngũ Giác Đài trao hợp đồng cho Palantir, cũng là một công ty về phần mềm, để đi đầu trong dự án Titan đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Đây là lần đầu tiên một công ty phần mềm đảm nhận vai trò chính trong việc nghiên cứu chế tạo ra hệ thống tác chiến kể từ General Dynamics Corp. từng thực hiện hơn 70 năm trước đây. Mô hình này đảo ngược cách tiếp cận truyền thống, sử dụng phần mềm làm trung tâm của hệ thống và cho xây dựng phần cứng chung quanh nó.


Các công ty sáng lập kỹ nghệ và các nhân vật đầu tư mạo hiểm, trong đó có nhiều người có mối liên quan chặt chẽ với chính quyền tổng thống Donald Trump, đang tích cực thúc đẩy sự tham gia của Silicon Valley vào ngành quốc phòng. Họ tin rằng các công ty kỹ nghệ có thể mang đến những sự đổi mới đột phá để hiện đại hóa quân đội và tăng cường khả năng cạnh tranh với các đối thủ khác.

Alex Karp, CEO của Palantir, là một người ủng hộ mạnh mẽ cho sự hợp tác giữa Silicon Valley và ngành quốc phòng. Ông tin rằng các công ty kỹ nghệ có trách nhiệm đạo đức trong việc đóng góp vào an ninh quốc gia để bảo vệ các nền dân chủ ở phương Tây. Ông cho kết hợp sự thông minh trong kinh doanh với kiến thức triết học sâu rộng (từng tốt nghiệp Tiến sĩ Triết học từ Đại học Frankfurt, Đức) và phong cách ăn mặc hipster, tạo ra một hình ảnh có cá tính mạnh mẽ và thu hút được sự chú ý của giới trẻ.

Alex Karp, CEO của Palantir

Sự trở lại của Donald Trump đã thúc đẩy Ngũ Giác Đài tăng cường áp dụng các kỹ thuật mới và mở rộng danh sách các công ty thầu quân sự. Chính quyền Trump có thể sẽ cho giảm bớt các rào cản về hành chính, tạo cơ hội cho các công ty khởi nghiệp tham gia vào ngành quốc phòng.

Quân đội Mỹ đang chuyển hướng sang sử dụng drone chiến đấu và hệ thống "wingman" (kết hợp drone bay cùng với chiến đấu cơ) để tăng cường khả năng tác chiến. Việc Air Force Chief of Staff David Allvin chỉ định các drone "loyal wingman" do Anduril và General Atomics nghiên cứu chế tạo ra là một dấu hiệu cho thấy sự thay đổi trong chiến lược trong Không quân Hoa Kỳ.

Hãng tin Bloomberg đưa ra kết luận cho rằng, cuộc đổi mới kỹ thuật tối tân này này sẽ dẫn đến một sự cạnh tranh gay gắt hơn trong ngành quốc phòng, với các công ty khởi nghiệp thách thức vị thế của các công ty thầu quân sự truyền thống. Sự thay đổi này hứa hẹn sẽ thúc đẩy sự đổi mới và mang lại lợi ích to lớn cho cả hệ thống trong quân đội và nền kinh tế Hoa Kỳ. Tuy nhiên, nó cũng đi kèm với những rủi ro và thách thức, đòi hỏi sự thích ứng nhanh chóng và khả năng đối phó với những thay đổi không lường trước được.


Cùng lúc, bài viết của Bloomberg cũng tập trung vào những sự thay đổi lớn đang diễn ra trong Bộ Chiến Tranh, sự trỗi dậy của các startup kỹ thuật trong lãnh vực quốc phòng, và những thách thức cũng như cơ hội đi kèm. Sự trỗi dậy của những startup quân sự tại Silicon Valley được thể hiện ở những điểm:

- Nguồn đầu tư lớn: Các startup có liên quan đến quốc phòng đã thu hút hơn 7,1 tỷ USD nguồn vốn đầu tư mạo hiểm từ đầu năm 2023, vượt xa con số ghi nhận được trong 9 năm trước đó.
- Giá trị công ty tăng cao: Công ty Palantir có giá trị thị trường lớn hơn nhiều so với các công ty đấu thầu quân sự truyền thống như RTX (Raytheon Technologies). Anduril đang chuẩn bị kêu gọi ít nhất là 2,5 tỷ USD, dự kiến sẽ tăng gấp đôi giá trị của công ty lên hơn 30 tỷ USD.
- Chính sách hỗ trợ: Chính phủ Mỹ, thông qua các chính sách của Tổng thống Trump (ví dụ: ưu tiên sử dụng sản phẩm thương mại), đang tạo điều kiện tốt cho sự hình thành và phát huy của các startup này.

Những sự thay đổi diễn ra bên trong Bộ Chiến Tranh cũng đang tạo ra những thách thức cho chính trong nội bộ tổ chức, nhưng cùng lúc vừa là cơ hội cũng như thách thức cho các startup.


Một câu hỏi lớn trên con đường đi đến việc thống trị kỷ nguyên chiến tranh mới là chính Bộ Chiến Tranh, vốn thường xuyên bị chỉ trích vì ngân sách luôn phình to và hệ thống mua sắm phức tạp, chậm chạp khiến cho hầu hết các công ty thầu có kinh nghiệm e ngại. Ngay cả khi sẵn sàng mở rộng các công ty cung cấp, Bộ này vẫn gặp khó khăn trong việc phối hợp và tránh bị trùng lặp công tác, gây ra lãng phí lớn đền nguồn lực. Một báo cáo từ Văn phòng Thanh tra Chính phủ (GAO) ngày 27/2/2025 cho biết DIU (Defense Innovation Unit) đã không thiết lập và đo lường tiến độ hướng đến các mục tiêu rõ ràng.

- Cải cách quy trình: DoD đang tìm cách cải thiện quy trình mua sắm và ngân sách để tiếp cận với kỹ thuật mới, nhằm đối phó với sự cạnh tranh từ TQ.
- Giảm bớt nhân sự: DoD dự kiến sẽ cho cắt giảm khoảng 50,000-60,000 nhân viên kỹ thuật dân sự để chuyển nguồn kinh phí vào các hoạt động tác chiến. Tuy nhiên, việc này có thể gây ra khó khăn trong quá trình cải cách.
- Độ tin cậy của kỹ thuật mới: Các thiết bị mới luôn cần được kiểm chứng về mức hiệu quả thực tế so với các thiết bị đã được cho thử nghiệm và cải tiến qua nhiều năm. Ví dụ, máy bay không người lái Skydio gặp vấn đề khi đối mặt với hệ thống gây nhiễu điện tử của Nga ở Ukraine.
- Các mối lo ngại khác: Có những lo ngại về khả năng sản xuất quy mô lớn của các công ty phần mềm, xây dựng chuỗi cung ứng không phụ thuộc vào TQ và sự hợp tác giữa các startup mới và các công ty thầu quân sự truyền thống.
Về phần các tập đoàn quân sự "đã quen thuộc" vì họ đã có mặt từ lâu và hợp tác đóng góp với chính phủ Mỹ, với Ngũ Giác Đài trong hàng chục năm qua, quan điểm của họ cũng rất cởi mở. Những cái tên như Lockheed Martin hay Northrop Grumman không coi các startup mới nổi là đối thủ cạnh tranh, mà là những đối tác có thể hợp tác phát huy nền tảng hệ thống.


Lockheed Martin đang có các hợp đồng với khoảng một phần ba trong số 130 startup mà họ đã hỗ trợ trong các lãnh vực như không gian, động cơ đẩy, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử (có thể được sử dụng trong điều hướng, phát hiện, tiếp liệu hậu cần và mã hóa), hệ thống siêu thanh và các lãnh vực mới khác. Năm ngoái, Lockheed Martin đã mua lại Terran Orbitel, công ty đầu tiên trong danh mục đầu tư của họ, để mở rộng hoạt động kinh doanh trên không gian.

Với xu hướng "hợp tác cạnh tranh" giữa thung lũng Silicon và các tập đoàn quốc phòng truyền thống – nơi mà họ hợp tác trong một dự án và cạnh tranh trong một dự án khác – hai bên đã đạt được nhiều thỏa thuận tốt đẹp. Palantir, thông qua chương trình "Operation Warp Speed", đang bán phần mềm của mình cho các công ty truyền thống như L3Harris và các startup bao gồm Saildrone (tàu không người lái chạy bằng năng lượng gió thu thập và xử lý dữ liệu), Anduril và Saronic, cũng như Red Cat Holdings Inc. (máy bay không người lái vũ trang và trinh sát) để giúp cải thiện quy trình sản xuất của họ.

Sự hợp tác giữa thung lũng Silicon và Bộ Chiến Tranh đã bắt đầu từ ít nhất là trong Thế chiến II, khi các máy bay ném bom của Hoa Kỳ và Anh được trang bị thiết bị cảm biến để phát hiện và làm gián đoạn các trạm radar của Đức. Những mối liên hệ này bắt đầu bị suy giảm khi Chiến tranh Lạnh đã nhường chỗ cho kỷ nguyên sử dụng Internet.

Trong khi đó, những người sáng lập các tập đoàn và startup kỹ nghệ Mỹ chuyển sang các cơ hội thương mại, lĩnh vực quốc phòng đã bị thu hẹp lại và mất đi sự sống động. Hơn 50 công ty thầu quân sự lớn có mặt vào năm 1993, hiện giờ chỉ còn một vài cái tên đếm trên đầu ngón tay: Lockheed, RTX (trước đây là Raytheon), Northrop, Boeing, General Dynamics và L3Harris. Một hậu quả tất yếu của quá trình hợp nhất này là thiếu đi sự đổi mới và những khoảng trống trong kho vũ khí của quân đội Mỹ, theo ý kiến của giáo sư Blank của Đại học Stanford.

Ví dụ, Skydio đã phải quay lại sự thiết kế ban đầu sau khi máy bay không người lái tấn công của họ, được chế tạo cho Quân đội Mỹ và vận chuyển đến Ukraine với số lượng lớn, tỏ ra dễ bị chi phối do các biện pháp gây nhiễu qua sóng vô tuyến của Nga. Cũng có những lo ngại về khả năng của các công ty phần mềm trong việc phụ trách chế tạo ra vũ khí với quy mô lớn, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa không phụ thuộc vào linh kiện của TQ và cách thức các công ty mới này sẽ cùng tồn tại với các công ty thầu quân sự truyền thống.

Tuy nhiên, theo Bill Greenwalt, một chuyên gia về quốc phòng tại Viện Kinh Doanh Hoa Kỳ (American Enterprise Institute), việc cải tiến quy trình mua sắm và ngân sách của quân đội là điều cần thiết để tiếp cận kỹ thuật mới, nếu không họ sẽ có nguy cơ bị tụt hậu so với TQ. "Tốc độ hiện nay là yếu tố then chốt," ông nói. Để theo kịp các quốc gia khác, "chúng ta phải chấp nhận một số rủi ro ngoài ý muốn".

Theo Bloomberg