Một bảng thống kê lan truyền trên mạng xã hội về các ca tử vong trong hệ thống tạm giam của ICE năm 2025 đã khiến cộng đồng xôn xao. Không chỉ vì con số được nhắc tới là 32 người chết trong một năm, mà còn vì trong danh sách ấy có hai cái tên mang họ Việt Nam — và trùng hợp rợn người: cả hai đều 55 tuổi, đều mất ở Texas.
Tên ghi theo hồ sơ: Nhon Ngoc Nguyen và Tien Xuan Phan. Nếu Việt hóa theo cách gọi thường gặp, có thể là Nguyễn Ngọc Nhơn và Phan Xuân Tiến (hoặc Tiên/Tiền) — nhưng đây chỉ là suy đoán dựa trên cách phiên âm.
Trường hợp 1: Nhon Ngoc Nguyen – người tị nạn Việt, thường trú nhân từ 1983, qua đời ngày 16/4 ở El Paso
Theo thông cáo của ICE, Nhon Ngoc Nguyen (55 tuổi) – một người tị nạn Việt Nam từng ở tù tại California và thời gian gần đây sống tại Albuquerque (New Mexico) – đã tử vong ngày 16/4 tại Long Term Acute Care Hospital ở El Paso (Texas). ICE mô tả đây là trường hợp “natural causes” (nguyên nhân tự nhiên).
Thông cáo cho biết từ 26/2 đến khi qua đời, ông Nguyen liên tục được chuyển qua lại giữa El Paso Processing Center và bệnh viện để điều trị vì tình trạng rối loạn/biến đổi tri giác (altered mental status), cần hỗ trợ đi lại và cần hỗ trợ trong các sinh hoạt hằng ngày. ICE nói họ đã cố liên hệ gia đình để tiếp nhận chăm sóc “nhưng không thành”.
Tuy nhiên, phía gia đình và luật sư đại diện lại đưa ra chi tiết khác khiến dư luận càng đặt câu hỏi. Luật sư Tin Nguyen cho biết gia đình ở Dallas đã có giai đoạn không biết ông đang ở đâu từ giữa tháng 2 đến cuối tháng 3. Đến khi ICE liên lạc, thông tin gia đình nhận được là ông “có thể được thả” nhưng cần chăm sóc y tế 24/7. Luật sư cho biết kết quả khám nghiệm tử thi nêu nguyên nhân trực tiếp là viêm phổi cấp, và dementia là nguyên nhân thứ phát; gia đình nghi ngờ có “một số sơ suất” và cho rằng còn “rất nhiều câu hỏi” cần được trả lời về cách ICE xử lý người bệnh nặng.
Trong khi đó, ICE khẳng định họ “cam kết môi trường an toàn, an ninh, nhân đạo”, cung cấp chăm sóc y tế toàn diện ngay từ khi người bị giam tới cơ sở, có sàng lọc y tế–nha khoa–tâm thần trong 12 giờ, đánh giá sức khỏe đầy đủ trong 14 ngày, và “không bao giờ từ chối chăm sóc cấp cứu”.
Một quá khứ phức tạp, một kết thúc gây tranh cãi
Hồ sơ của ông Nguyen cũng được ICE nêu khá chi tiết: ông tới Mỹ và được cấp quy chế hợp pháp năm 1983 theo khuôn khổ Refugee Act of 1980. Năm 1991, ông bị kết án murder ở California và nhận mức án 15 năm, được mô tả là vi phạm điều kiện cư trú. ICE cho biết họ tiếp nhận ông năm 2013 sau khi ông được ân xá/tha có điều kiện, giữ ông cho đến khi tòa di trú ra lệnh trục xuất. Nhưng việc trục xuất không thực hiện được vì Việt Nam từ chối cấp giấy thông hành, nên ICE ban hành Order of Supervision và thả ông.
Theo thông cáo, ông được chấp thuận chuyển về Dallas nơi gia đình sống, rồi chuyển tới Albuquerque năm 2018. Đến 24/2/2025, ICE bắt lại ông, với lập luận có “khả năng đáng kể” việc trục xuất sẽ thực hiện được trong tương lai gần. Hai ngày sau khi vào El Paso Processing Center, ông được đưa vào bệnh viện, rồi tiếp tục vòng chuyển qua lại cho đến lần nhập viện cuối 7/4 và tử vong 16/4.
Đáng chú ý, tại một cuộc mít-tinh Ngày Quốc tế Lao động (May Day) ở Tiguex Park (Old Town), một số người tham dự đã mang ảnh ông Nguyen để nhắc tới cái chết này như một điểm nóng trong tranh luận về quyền lợi người di dân.
Trường hợp 2: Tien Xuan Phan – co giật, nôn mửa, rồi tử vong ngày 19/7; nguyên nhân “đang điều tra”
Trường hợp thứ hai là Tien Xuan Phan (55 tuổi). Theo thông tin từ ICE và các tường thuật báo chí, ông Phan bị giam tại Karnes County Immigration Processing Center (Karnes City, Texas). Ông được đưa đi khám ngày 18/7 vì co giật, nôn mửa, không đáp ứng, được chuyển tới Otto Kaiser Memorial Hospital, sau đó airlift tới Methodist Hospital Northeast (khu Live Oak/San Antonio). Ông được bệnh viện tuyên bố tử vong lúc 5:48 chiều ngày 19/7, và nguyên nhân tử vong vẫn đang được điều tra.
ICE cho biết lực lượng ERO bắt ông Phan ngày 2/6. Ông từng bị tòa di trú ra lệnh trục xuất từ 2/4/2012 nhưng “không rời Mỹ theo lệnh”. ICE nói họ đã thông báo các cơ quan giám sát nội bộ (DHS OIG, ICE Office of Professional Responsibility…) và có thông báo cho phía tòa đại sứ Việt Nam theo thủ tục.
Một chi tiết khiến công chúng lo ngại là tình trạng quá tải tại cơ sở Karnes trong một số thời điểm: có dữ liệu cho thấy nơi này từng vượt quá mức sức chứa theo hợp đồng. Bối cảnh đó khiến câu hỏi “phản ứng cấp cứu có kịp thời và đủ nguồn lực hay không” càng được nhắc tới nhiều hơn.