Middle East Iran “tắt mạng” toàn quốc: đường phố bùng giận, chính quyền dọa án tử

[Gibbs]

Thứ Sáu, thêm nhiều cuộc biểu tình chống chính quyền lại nổ ra trên khắp Iran, tiếp nối làn sóng bất ổn đã kéo dài gần hai tuần vì kinh tế suy sụp, giá cả bóp nghẹt đời sống. Giữa lúc đường phố sôi lên, nhà chức trách cắt internet và cả đường dây điện thoại ở Tehran cùng nhiều thành phố khác, đẩy đất nước vào trạng thái “mù thông tin” đúng lúc thế giới muốn nhìn rõ điều gì đang diễn ra.

Con số thương vong ám ảnh: có cả trẻ em
Theo một tổ chức nhân quyền đặt trụ sở tại Na Uy, ít nhất 45 người biểu tình đã thiệt mạng kể từ khi bất ổn bắt đầu, trong đó có 8 trẻ em. Những con số ấy như lưỡi dao lạnh, khiến mỗi tiếng hô ngoài phố không còn đơn thuần là phẫn nộ, mà là nỗi đau, là tuyệt vọng, là lời cáo buộc không cần thêm biện minh.

Làn sóng lớn nhất kể từ vụ Mahsa Amini
Nhiều đánh giá cho rằng đây là đợt biểu tình quy mô nhất kể từ năm 2022, khi cái chết của cô gái 22 tuổi Mahsa Amini trong tay “cảnh sát đạo đức” đã thổi bùng phong trào phản kháng. Lần này, mồi lửa khởi đi từ cơm áo và đồng tiền, rồi nhanh chóng biến thành cuộc đối đầu trực diện với nền tảng cầm quyền—một kiểu “bùng phát” vừa quen thuộc vừa đáng sợ, vì nó cho thấy những vết nứt cũ đang bị khoét sâu.

Khamenei đáp trả Trump: “Hãy lo chuyện nước Mỹ”
Trong khi Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ tấn công Iran nếu lực lượng an ninh giết người biểu tình, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đáp trả rằng ông Trump nên “tập trung vào những vấn đề của đất nước mình.” Lời qua tiếng lại ấy đẩy bầu không khí căng như dây đàn: một bên là cảnh cáo từ bên ngoài, một bên là sự cứng giọng từ đỉnh quyền lực, và ở giữa là đường phố—nơi mọi sai lầm đều có thể trả giá bằng máu.

IRGC cảnh báo “trả đũa”, công tố dọa án tử
Giữa lúc bất ổn lan rộng, cơ quan tình báo thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) phát đi thông điệp cảnh báo “retaliation” – “trả đũa”, nhấn mạnh “lằn ranh đỏ” của chế độ là bảo vệ an ninh và thành quả của hệ thống. Ở Tehran, công tố viên còn tuyên bố những người bị cho là phá hoại, đập phá tài sản công có thể đối diện tội “moharebeh” – “gây chiến với Thượng Đế”, mức phạt bao gồm cả tử hình. Khi luật pháp được rút gươm như vậy, người ta hiểu rằng chính quyền không chỉ muốn dập lửa—mà muốn làm đám đông sợ đến mức không dám bước ra khỏi nhà.

Nếu Khamenei “ngã”: sẽ không giống 1979
Trong làn sóng đồn đoán “liệu chế độ có sụp đổ,” một chuyên gia cảnh báo rằng nếu Khamenei mất quyền, kịch bản đó sẽ không giống cuộc cách mạng 1979. Iran hôm nay không phải một “chế độ một người” kiểu quân chủ ngày trước; nó là một cấu trúc nhiều trung tâm quyền lực, nhiều phe nhóm, vận hành bằng thỏa hiệp và đồng thuận nội bộ—và vì thế, thay đổi (nếu xảy ra) có thể đến theo cách rối rắm, kéo dài, thậm chí đẫm máu hơn tưởng tượng.

Reza Pahlavi kêu gọi Trump “chuẩn bị can thiệp”
Giữa lúc mạng bị cắt, nhân vật đối lập lưu vong Reza Pahlavi—con trai của vị vua cuối cùng trước 1979—lên tiếng kêu gọi Trump “hãy sẵn sàng can thiệp” để hỗ trợ người biểu tình. Nhưng câu hỏi lớn vẫn treo lơ lửng: người Iran có thật sự muốn một biểu tượng hoàng gia trở lại, hay họ chỉ đang vơ lấy bất cứ chiếc phao nào giữa cơn bão? Khi đối lập còn rời rạc, khi đường phố thiếu một bộ chỉ huy thống nhất, thì mọi lời kêu gọi—dù hùng hồn—cũng dễ biến thành ngọn lửa bùng nhanh rồi tắt lịm.

Khoảnh khắc quyết định nằm ở “giới tinh hoa”
Nhiều nhà quan sát nhận định, các cuộc biểu tình—dù kết thúc ra sao—sẽ tiếp tục làm suy kiệt tính chính danh vốn đã rạn vỡ của lãnh đạo Iran. Kết cục phụ thuộc vào một điều: giới tinh hoa trong hệ thống còn đứng sát bên nhau, hay bắt đầu phân mảnh. Và trong lúc Iran vẫn chìm trong “bóng tối internet”, thế giới chỉ có thể nín thở chờ một tín hiệu—rằng bình minh sẽ đến, hay một cuộc trấn áp sẽ trùm xuống trước khi mặt trời kịp mọc.

thanks