Trong phạm vi gia đ́nh và học đường, tác giả Nguyễn Quang Thân của bài tựa đề "Ai dạy trẻ nói dối" báo động về "kết quả sững sờ" liên quan t́nh trạng học sinh, sinh viên tại VN ngày nay nói dối với cha mẹ, mà theo cuộc khảo sát của Trung tâm xă hội học VN, tỷ lệ nói dối cha mẹ của học sinh cấp I là 22%, cấp II 50%, cấp III 64% và ở sinh viên đại học lên tới 80% !
Chủ tịch VN Trương Tấn Sang phát biểu tại Diễn đàn Doanh nghiệp Đan Mạch - Việt Nam hôm 20/9/2013 tại Đan Mạch/AFP photo
Tác giả lưu ư, "tỷ lệ này tăng phi mă, càng học lên cao càng thạo nói dối", nói dối ngay trong giai đoạn c̣n "tuổi ngọc, mới rời nôi 'nhân chi sơ' chưa được mấy năm mà các em đánh mất 'tính bản thiện' ! ". Và trong "nỗi ngạc nhiên đến xót xa ấy", tác giả cho biết tiếp, "mọi người vẫn muốn tự vấn" dù câu trả lời "đă có sẵn", đó là: cái thói giới trẻ nói dối này từ đâu ra ? Tác giả Nguyễn Quang Thân phân tích:
Chúng ta không dạy con nói dối,( mà) dạy con sống lương thiện bằng sức lao động của ḿnh, đối xử tử tế với đồng loại, thương yêu người nghèo khổ. Bằng khen, huân chương ta khuân về treo chật tường. Nhưng con cái biết ta xài bằng giả v́ chúng chưa bao giờ thấy ta đi học. Ta nói với con rằng ta là người lương thiện với lương tháng mươi triệu đồng.
Vậy mà ta có ba bốn ngôi nhà, sắm ôtô siêu hạng, mỗi năm bỏ hàng trăm triệu chơi gôn và khi nổi nóng có thể đánh ngất một người giúp việc trên sân “để trêu đùa”. Nhà trường không dạy học sinh nói dối nhưng dùng mọi cách để có tỉ lệ tốt nghiệp cao ngất đến mức chính học sinh của trường cũng biết là chuyện khôi hài... Con cái và ngay cả chúng ta vẫn được nghe những lời hứa hẹn chung chung, hoa mỹ nhưng ngay người nói ra cũng biết chắc là sẽ không được thực hiện. Hệ lụy là cuộc sống thiếu minh bạch, thật và giả lẫn lộn không biết đâu mà lần...Điều tệ hại nhất của thói dối trá xảy ra khi nó bị đẩy đi xa tới mức phá vỡ niềm tin, gây ra nỗi hoài nghi thường trực...
Blogger Hạ Đ́nh Nguyên đi xa hơn phạm vi gia đ́nh và học đường để bao trùm cả xă hội, lưu ư rằng "Trẻ em nói dối th́ bị quở mắng, có khi bị trừng phạt. Người lớn – với tư cách là người dân b́nh thường – nói dối th́ hàng xóm, bạn bè tránh xa không muốn chơi, người thân th́ không thể tin cậy. Người có cương vị xă hội mà nói dối th́ bị nhiều người coi khinh; cương vị xă hội càng lớn, th́ sự coi khinh càng nhiều, càng báo hiệu sự nguy hiểm".
Qua bài "Sự nói dối cưỡng bức ?", tác giả Hạ Đ́nh Nguyên trước hết định nghĩa rằng bản chất của sự nói dối là biết sự thật nhưng cố ư nói khác đi để che giấu hay tránh né sự thật; c̣n trong trường hợp v́ bị cưỡng bức mà không thể nói lên sự thật, phải "gượng ḷng" mà nói dối, trường hợp như vậy, tác giả tạm gọi là "nói dối cưỡng bức".
Buộc phải nói dối?
Những cánh cửa sổ của một nhà tù ở Việt Nam, nơi giam giữ những blogger bất đồng chính kiến. AFP photo |
Theo phân tích của tác giả th́ " Sự nói dối cưỡng bức được lặp lại nhiều lần, rồi quen đi, nó trở thành tính, thành nết, thành tật xấu, cuối cùng là h́nh thành sự ngụy tín cho chính ḿnh. Sự nói dối bấy giờ trở nên trơn tru, hồn nhiên, giống y như nói thật, mà người nghe th́ thấy nó trần trụi, nó gợi lên một cảm nhận trơ trẽn".
Tác giả Hạ Đ́nh Nguyên lưu ư rằng ở VN hiện nay, t́nh trạng các quan chức cao cấp nói dối về dân chủ, nhân quyền ngày càng trở thành đề tài thời sự "nóng hổi" trên các diễn đàn, kể cả diễn đàn quốc tế; và cứ mỗi lần như vậy, họ đă "thảy một mồi lửa vào đống rơm khô", tức gây bất b́nh rộng khắp. Nhưng, theo tác giả, " Người ta không tin rằng những con người ấy có tính nói dối bẩm sinh, cũng không thể tin rằng họ không biết sự thật, một sự thật mà người dân thường cũng hiểu được, với nhan nhản sự kiện đầy ắp trên trang báo, trang mạng mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi năm và năm này qua năm khác. Chỉ có thể lư giải rằng đây là sự nói dối cưỡng bức, tức là bị bắt buộc phải nói dối". Và tác giả dẫn chứng:
Cách đây không lâu, bà Phó Chủ tịch nước nói: Dân chủ của Việt Nam là "cao hơn gấp vạn lần so với dân chủ tư sản". Câu nói ấy đă gây nhiều phản ứng, nhưng không phải là nói dối nếu so với giáo tŕnh Mác-Lênin...C̣n so với thực tế, nó rất vô nghĩa, một so sánh định lượng “quá mức t́nh cảm”, hoặc do quán tính thuần túy… Nhưng câu nói ấy không gây nên sự phẫn nộ từ dân chúng, mà chỉ gây nên một nỗi buồn đến kinh hoàng về sự tụt hậu của tŕnh độ “suy thoái tư tưởng” mang tính biểu trưng của tầng lớp lănh đạo. Nếu hiểu về mặt đạo đức của sự “trung thành” hay “kiên định” với ư thức hệ, th́ cái đạo đức ấy cũng gây kinh hoàng không kém.
Chúng tôi có 86 triệu dân, trong đó trên 30 triệu người sử dụng internet hằng ngày, tỷ lệ đó biến đổi hàng giờ, không có bất cứ sự ngăn cấm nào cả… Ngoài ra, Việt Nam có khoảng trên bốn triệu blogger, rất tự do.
- Chủ tịch Trương Tấn Sang |
Tới phiên ông Chủ tịch nước, tác giả Hạ Đ́nh Nguyên cho biết, " Người ta hỏi rằng bây giờ ông có đang đói bụng không, ông trả lời một cách biện chứng rằng, v́ hôm qua ông có ăn nên hôm nay không thể đói được!", hay " V́ rằng nước ông (Việt Nam) đă từng chống ngoại xâm giành độc lập dân tộc cả trăm năm qua, nên đương nhiên có ư chí – thậm chí rất mănh liệt – về khát vọng dân chủ và nhân quyền. Và v́ 'có' khát vọng đó, nên đương nhiên dân chủ, nhân quyền phải 'có' thôi!", hoặc ông " Phải mượn tạm lịch sử", như khi sang Mỹ, ông " mượn tạm cái bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 2/3 thế kỷ để gởi cho ngài Obama", hay ông chỉ dám nói " đồng chí X" nào đó mà thôi. Theo tác giả Hạ Đ́nh Nguyên, th́ những trường hợp đó là ông Chủ tịch mới "nói tránh/né", "nói khéo". Nhưng ông đă "nói dối 100%" khi công bố tại Đan Mạch rằng:
Chúng tôi có 86 triệu dân, trong đó trên 30 triệu người sử dụng internet hằng ngày, tỷ lệ đó biến đổi hàng giờ, không có bất cứ sự ngăn cấm nào cả… Ngoài ra, Việt Nam có khoảng trên bốn triệu blogger, rất tự do. Do vậy, ở ngoài th́ đồn đại rất nhiều nhưng để hiểu Việt Nam nhiều hơn, hiểu về đời sống chính trị của Việt Nam th́ xin mời các bạn hăy đến Việt Nam. Mặc dù chúng tôi c̣n nghèo nhưng cũng có trên dưới 200 kênh truyền h́nh, 700 tờ báo và không dưới 17.000 phóng viên...
Ai bắt họ nói dối?
Ảnh minh họa chuyện ngăn chặn facebook ở một số nước, trong đó có VN. AFP photo |
Tác giả Hạ Đ́nh Nguyên nêu lên câu hỏi rằng 4 triệu blogger "rất tự do" sao lại như cơn gió độc quất vào mặt các blogger dù họ đang ở trong nhà tù kín gió; 17.000 phóng viên, 700 tờ báo, 200 kênh truyền h́nh th́ quả đúng là chơi sang khi đất nước c̣n nghèo; Riêng 17.000 phóng viên ư ? Nhưng trong đó, biết bao nhiêu tiếng thở dài ? bao nhiêu tiếng ḥ reo cùng với kèn trống ? Tác giả khẳng định:
Ông Chủ tịch và các ông lănh đạo khác không thể không biết chính những điều mà các ông đă và đang làm, về dân chủ và nhân quyền bao nhiêu năm qua, ở cái xứ sở khốn khổ này. Một đất nước tràn trề tham nhũng mà lại có dân chủ và nhân quyền được sao, lạ thật! Thế nhưng không thể nói thật. Là “nói dối cưỡng bức” hay đă trở thành ngụy tín? Hầu hết trong bộ máy nhà nước, từ cao đến thấp, đều như thế! Nghĩa là cùng trong t́nh thế cưỡng bức. Và sự ngụy tín đă trở nên toàn diện, bao trùm. Nhưng ai có thể cưỡng bức họ? Câu trả lời là cơ chế của bộ máy này đă cưỡng bức họ, buộc họ không thể nói thật. V́ cơ chế đó được đặt trên một tiền đề không có thật nốt: “Đảng lănh đạo, Nhà nước quản lư, Dân làm chủ”. Quả là bi hài! Bị kẹp chặt và bẹp dí như con mắm, mà Dân c̣n làm chủ được sao?
Tác giả Hạ Đ́nh Nguyên nêu thêm một câu hỏi nữa, rằng v́ sao trong t́nh trạng "nói dối cưỡng bức" như vậy mà các quan chức có thể chịu đựng lâu dài, bền bỉ đến thế ? Câu trả lời, theo tác giả, rất dễ nhưng vấn đề lại rất gay go, đó là " quá tŕnh hy sinh và gắn bó với nhiều ràng buộc của quyền và lợi. Sự hy sinh của những ai đó có thể chưa nhiều lắm, mà sự gắn bó th́ nhiều hơn, nhất là những cái chức đă mua bằng tiền, hoặc bằng sự thân quen nâng đỡ... Đang làm quan mà nói thật, th́ mất hết, thân có thể vào nhà lao, tinh thần có thể bị giày xéo, nhục mạ, đă và đang có bao nhiêu là điển h́nh! V́ thế mà không thể nói thật. Nói dối cưỡng bức, lâu ngày thành nói dối hồn nhiên, bạo dạn, trơn tru…"
Nhưng ai có thể cưỡng bức họ? Câu trả lời là cơ chế của bộ máy này đă cưỡng bức họ, buộc họ không thể nói thật.
- Hạ Đ́nh Nguyên |
Bài "Lầm đường lạc lối" của blogger Nguyễn B́nh có đoạn nhận xét rằng "Cả một bộ máy tuyên huấn, tuyên giáo, truyền thông đồ sộ được nuôi dưỡng, trả lương chuyên suy nghĩ, nói năng, viết lách dưới danh nghĩa 'tiếng nói của nhân dân', nhưng khi nhân dân nghe được hoặc đọc thấy th́ nổi quạu, cho đó là giả danh, nói lấy được. Nhân dân nào lại xuẩn tới mức đồng t́nh với những chủ trương, đường lối, luật pháp bóp nghẹt sự sống tự do dân chủ của ḿnh, biến đất đai được tạo lập bởi chính công sức bao năm của ḿnh thành 'tài sản thuộc sở hữu toàn dân' do một nhóm phe đảng đại diện quản lư và tùy nghi quyết định ?". Tác giả nhận xét:
Người ta cứ cố gán ghép bằng được “yêu nước là yêu chủ nghĩa xă hội”, trong khi trong thực tế tuy kiến thức cao thấp khác nhau, nhưng số đông người dân hễ nghe thấy bốn chữ “chủ nghĩa xă hội” hoặc “xă hội chủ nghĩa” đều hiểu đó là “đấu tranh giai cấp”, đó là “cải cách ruộng đất”, đó là “cải tạo tư sản”, đó là “đảng lănh đạo, nhà nước quản lư, nhân dân làm chủ” – nhưng thực tế không hề được làm chủ ǵ cả. Toàn những từ ngữ rùng rợn, nhắc nhớ bao sự việc khó tin nhưng có thật, đă diễn ra. Nói chung bốn chữ “chủ nghĩa xă hội” có giá trị, hay ho ở đâu không biết, nhưng chắc chắn và dứt khoát nó không phải là mong muốn của người dân Việt Nam – trừ những người bị mắc chứng hoang tưởng...
Thanh Quang, phóng viên RFA
Khi nói dối là...chuyện nhỏ
