Vụ đào tẩu đe dọa sự tồn tại chế độ ở Syria

(ĐVO) Sau hơn một năm nội chiến, Syria mới xảy ra một vụ đào tẩu quan trọng, có ý nghĩa tồn vong đối với chế độ của Tổng thống Assad.

Lúc đầu, chỉ có lính nghĩa vụ và sĩ quan cấp thấp đào ngũ. Cuối năm ngoái, Mustafa al-Sheikh đã trở thành một trong số các vị tướng đầu tiên chạy sang bên kia chiến tuyến và cầm đầu Hội đồng quân sự của Quân đội Syria tự do. Trước vụ đào tẩu của Chuẩn tướng Manaf Tlass, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ cho biết đã có khoảng 20 viên tướng và 100 sĩ quan cấp tá của quân đội Syria đã đào ngũ. Nhưng không một ai trong số này có thể “thay đổi được luật chơi” trong ván bài quyền lực ở Syria.

Manaf Tlass vốn là bạn thiếu thời và viên tướng thân tín của Tổng thống Assad. Ảnh EPA

“Một vụ nổ” trong lòng chế độ

Chuẩn tướng Manaf Tlass là chỉ huy Lữ đoàn 10 của Lực lượng Vệ binh Cộng hòa, một lực lượng tinh nhuệ do Maher al-Assad (em trai của Tổng thống Bashar al-Assad) cầm đầu. Lực lượng Vệ binh Cộng hòa có 6 lữ đoàn và giám sát Sư đoàn 4, lực lượng chính tiến hành các chiến dịch tấn công quân sự trong năm qua.

Mặc dù sự ra đi của tướng Manaf Tlass hầu như không thể làm suy yếu Lực lượng Vệ binh Cộng hòa, nhưng vụ đào ngũ của một sĩ quan chỉ huy của lực lượng này là một đòn nặng giáng vào Tổng thống Assad.

Hơn nữa, Manaf Tlass không chỉ đơn thuần là một chuẩn tướng đào ngũ. Cha của ông là Mustafa Tlass từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng suốt 30 năm và là một người thân tín của cố Tổng thống Hafez al-Assad, cha của Tổng thống đương nhiệm Bashar al-Assad.

Hai cha con nhà Tlass đều có vai trò to lớn trong giáo phái Sunni chiếm đa số ở đất nước Syria do giáo phái Alawite của dòng họ Assad thống trị. Chính Manaf Tlass đã giúp Bashar al-Assad lên nắm quyền, khi vai trò kế nhiệm của ông vẫn còn chưa chắc chắn.

Từ lâu, chế độ hiện nay ở Syria vốn dựa trên liên minh phe phái. Phó tổng thống Farouk al-Sharaa, một nhà lãnh đạo tiềm tàng của chính phủ chuyển tiếp, cũng là người Hồi giáo Sunni. Tương tự, chức Bộ trưởng Nội vụ, Giám đốc tình báo quân đội và Tổng tham mưu trưởng quân đội Syria cũng là người Hồi giáo Sunni.

Các mối quan hệ của chính phủ với giới kinh doanh người Sunni ở các thành thị, đặc biệt là ở Damascus và Aleppo, cũng chính là một yếu tố sống còn của chế độ Assad.

Chia rẽ sâu sắc

Vụ đào tẩu của tướng Manaf Tlass có tiếng vang lớn vì hai lý do. Thứ nhất, nó phát đi một thông điệp quan trọng tới các tướng lĩnh cao cấp không phải là người của phái thiểu số Alawite. Thứ hai, các vị tướng khác còn lại trong quân đội Syria không thể nào có được tầm ảnh hưởng đối với sự tồn tại của chế độ và sự giàu có như gia đình Tlass.

Vụ đào tẩu này cũng có thể kích thích giới thượng lưu của người Hồi giáo Sunni, cả trên chính trường lẫn thương trường, chạy sang phe đối lập. Ngay cả khi không dẫn đến tình trạng đào ngũ hàng loạt trong giới quan chức người Hồi giáo Sunni, vụ đào tẩu của tướng Manaf Tlass vẫn có thể gây ra một sự thay đổi trong cán cân quyền lực.

Nhà phân tích Joshua Landis, giám đốc nghiên cứu về Trung Đông tại Đại học Oklahoma (Mỹ), lưu ý rằng tướng Tlass được giao nhiệm vụ dẹp loạn ở Harasta và Douma thuộc ngoại ô Damascus hồi năm ngoái. Ông này đã thương lượng và đạt được một thỏa thuận để hai bên cùng lui quân, nhưng thỏa thuận này đã bị các nhân vật thuộc phái Alawite bác bỏ. Sau đó, tướng Tlass đã bị tước bỏ binh quyền và hết cơ hội thăng tiến.

Tướng Manaf Tlass “cởi bỏ quân phục, khoác lên mình bộ đồ dân sự". Ảnh Your Middle East

Hãng tin AFP dẫn một nguồn Syria yêu cầu giấu tên nói tướng Manaf Tlass sau đó “đã cởi bỏ quân phục, khoác lên mình bộ đồ dân sự, để râu và và cư trú ở Damascus”.

Nếu có bất đồng về chiến lược trong nội bộ giới tướng lĩnh thân tín của Tổng thống Assad, người ta không thể loại trừ khả năng sẽ có thêm nhiều viên tướng thân tín bất mãn như Manaf Tlass rời bỏ chế độ. Điều này sẽ dẫn đến việc thu hẹp phạm vi những nhân vật ra quyết định chính sách và khiến cho chế độ của Tổng thống Assad càng thêm bị cô lập cũng như càng không chịu thỏa hiệp.

Dòng tộc Tlass đứng về phe nào?

Câu hỏi được đặt ra là liệu dòng tộc Tlass đứng về phe nào? Liệu vụ đào thoát của tướng Manaf Tlass là nhằm tham gia phe đối lập hay đơn giản chỉ để bảo vệ sự giàu có của mình, khi ông này không ở Thổ Nhĩ Kỳ mà đến Paris với người cha?

Có một điều rõ ràng là tướng Manaf Tlass không thể có trong tay các kế hoạch bài binh bố trận mới nhất của quân chính phủ Syria và việc ông ta gia nhập phe đối lập hiện nay càng khiến cho phe này chia rẽ sâu sắc hơn.

Vụ đào tẩu của tướng Tlass xảy ra vào một thời điểm rất nhạy cảm, khi số vũ khí đạn dược mà Saudi Arabia, Qatar thông qua Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ cấp cho phiến quân đã bắt đầu phát huy tác dụng và khiến cho chế độ Assad chịu áp lực quân sự chưa từng có.

Bất kể có tham gia phe đối lập hay không, vụ đào tẩu của cha con nhà Tlass có thể làm gia tăng xác suất về việc chế độ Assad bị sụp đổ từ bên trong. Một nhà ngoại giao Pháp nói với phóng viên Reuters: “Chúng tôi đang nghe được những điều đáng ngạc nhiên và chưa từng có từ các giới chính trị và quân sự Nga”. Ông này ám chỉ việc Nga và Iran có thể cố tạo ra “một vụ nổ bên trong có kiểm soát”, thông qua việc thay thế Tổng thống Assad bằng một chính khách Hồi giáo Sunni mà hai bên đều chấp nhận. Điều này đã được mệnh danh là “phương ánYemen”, một phương án mà Mỹ và Saudi Arabia đã áp dụng để loại bỏ Tổng thống Ali Abdullah Saleh trong năm nay.

Cũng có thể, người kế nhiệm Tổng thống Assad là một chính khách độc lập và cố tìm cách thỏa thuận với một số nhóm phiến quân. Nhưng có một điều chắc chắn là sự đào tẩu của tướng Manaf Tlass đã khiến cho nền tảng hậu thuẫn chế độ Assad đang bị lung lay nghiêm trọng và có thể dẫn đến một sự sụp đổ đột ngột bất ngờ của chế độ này.

Minh Bích (theo BBC News)