USA "Cơn bão" lạm phát và canh bạc Iran: Khi lời hứa của Donald Trump đối mặt với thực tế nghiệt ngã

[Gibbs]

Lời hứa "Khổ trước sướng sau" và gáo nước lạnh từ thị trường

Tổng thống Donald Trump lại một lần nữa dùng nghệ thuật diễn thuyết để trấn an người tiêu dùng Mỹ với thông điệp quen thuộc: "Nỗi đau ngắn hạn sẽ đổi lấy lợi ích dài hạn". Thế nhưng, dường như "nói thì dễ, làm mới khó". Báo cáo lạm phát tiêu dùng ngày thứ Ba chưa kịp nguội, thì báo cáo lạm phát bán buôn ngày thứ Tư còn "xấu xí" hơn, cộng thêm những tín hiệu đáng lo ngại từ thị trường trái phiếu, tất cả đều chỉ ra một sự thật phũ phàng: Nỗi đau này sẽ không hề ngắn ngủi.

Chỉ số giá sản xuất (PPI) công bố hôm thứ Tư cho thấy cuộc chiến với Iran đang đẩy chi phí của các doanh nghiệp Mỹ lên cao với tốc độ chưa từng thấy trong gần 4 năm qua. Điều này làm tăng khả năng các công ty sẽ "trút" gánh nặng chi phí này lên vai người tiêu dùng. PPI trong tháng 4 đã tăng vọt lên 6% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa mọi dự báo của các chuyên gia kinh tế. Chỉ trong vòng một tháng, chỉ số này đã tăng 1,4% – gấp đôi kỳ vọng và là mức tăng hằng tháng lớn thứ hai kể từ khi chỉ số này ra đời vào năm 2010. Đúng là "họa vô đơn chí", gánh nặng bủa vây lấy nền kinh tế ngay lúc dầu sôi lửa bỏng.

"Bóng ma" xăng dầu và huyết mạch bị thắt chặt

Nguyên nhân chính nằm ở đâu? Không đâu khác ngoài giá xăng. Việc giá xăng tăng 15,6% đã đóng góp tới 40% vào mức tăng giá mà các doanh nghiệp phải chi trả trong tháng qua. Và tình hình dường như sẽ còn tồi tệ hơn khi giá dầu vẫn chưa chạm đỉnh, trong khi dự trữ toàn cầu đang sụt giảm với tốc độ kỷ lục theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Dân gian có câu: "Lửa gần rơm lâu ngày cũng bén", và ngọn lửa từ Trung Đông đang thiêu đốt túi tiền của người Mỹ. Ngay cả khi loại bỏ các mặt hàng biến động như thực phẩm và năng lượng, chỉ số PPI lõi vẫn tăng 1% trong tháng, đẩy tỷ lệ hằng năm lên mức 5,2%. Trước khi lên đường sang Trung Quốc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, ông Trump vẫn lạc quan tuyên bố: "Lạm phát của chúng ta chỉ là ngắn hạn. Ngay khi chiến tranh kết thúc, lạm phát sẽ giảm xuống mức 1,5%". Tuy nhiên, những con số thực tế đang tát một gáo nước lạnh vào sự lạc quan đó. Ngay cả khi có một thỏa thuận hòa bình ngay hôm nay, phải mất nhiều tháng để các lô hàng dầu bị kẹt tại eo biển Hormuz tới được nước Mỹ, và có thể mất hàng năm trời để giá xăng quay về mức trước chiến tranh.

Người tiêu dùng "thắt lưng buộc bụng" giữa gọng kìm chi phí

Câu hỏi đặt ra là: Khi doanh nghiệp không còn khả năng hấp thụ chi phí, ai sẽ là người chịu trận? Hiện tại, tốc độ tăng giá tiêu dùng đã vượt qua tốc độ tăng lương. Các hộ gia đình Mỹ đang mất dần khả năng chống chọi với các áp lực chi phí bổ sung. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng lên mức 3,8% hằng năm – cao nhất kể từ tháng 5/2023.

"Tiền vào nhà khó như gió vào nhà trống", các doanh nghiệp vốn đã oằn mình dưới sức ép thuế quan của Trump suốt năm qua nay không còn dư địa để chịu đựng thêm. Chuyên gia kinh tế Ben Ayers từ Nationwide dự báo rằng áp lực lạm phát bán buôn sẽ nhanh chóng lan sang cấp độ tiêu dùng, đẩy CPI tháng 5 vượt ngưỡng 4%. Đây là một "viễn cảnh xám xịt" đối với bất kỳ ai đang hy vọng vào một sự hạ nhiệt sớm.

Phản ứng thận trọng từ phố Wall và bài toán khó của Fed

Thị trường tài chính đã phản ứng đầy cảnh giác. Kỳ vọng về việc cắt giảm lãi suất sớm đã bị dập tắt. Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm có lúc đã chạm ngưỡng 4,49% – sát nút mức giới hạn 4,5% được giới đầu tư theo dõi chặt chẽ. Sự xáo trộn này cho thấy nỗi lo ngại rằng lạm phát "dai dẳng" sẽ khiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) phải giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến, bất chấp việc ông Trump luôn kêu gọi giảm chi phí vay một cách quyết liệt.

Trên sàn chứng khoán, sắc đỏ bao trùm. Chỉ số Dow Jones giảm 196 điểm, S&P 500 và Nasdaq cũng đồng loạt đi xuống. Có vẻ như các nhà đầu tư đã thấm thía câu tục ngữ: "Sai một ly, đi một dặm". Một quyết sách xoay quanh chiến tranh có thể mang lại lợi ích địa chính trị, nhưng cái giá kinh tế mà người dân phải trả đang trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. Liệu "nỗi đau" này có thực sự ngắn hạn như lời Tổng thống, hay nó sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng kéo dài, câu trả lời có lẽ nằm ở những trạm xăng và hóa đơn hằng tháng của mỗi gia đình Mỹ.