Khói lửa Iran phủ bóng ván cờ quyền lực giữa hai siêu cường Mỹ - Trung

[Romano]

Chuyến thăm mang tính bước ngoặt của Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh trong tuần này được coi là cơ hội lịch sử để Mỹ và Trung Quốc định hình lại quan hệ thương mại, cũng như sắc thái của cuộc cạnh tranh giữa hai siêu cường.Để đạt được điều đó, Tổng thống Mỹ Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ phải xử lý hàng loạt bất đồng phức tạp liên quan đến công nghệ, thương mại, khoáng sản chiến lược và đảo Đài Loan, trong cuộc hội đàm đang bị phủ bóng bởi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.

Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ kể từ khi ông Trump đến Bắc Kinh năm 2017, nhưng bối cảnh hiện nay đã thay đổi hoàn toàn.

Ông Trump và ông Tập giờ đây đứng ở hai phía trong trật tự địa - chính trị ngày càng phân mảnh, đặc biệt khi Iran - đối tác thân cận của Trung Quốc, vẫn cứng rắn trước yêu cầu của Washington về chấm dứt chiến tranh.

Bản thân Trung Quốc cũng đã thay đổi: Sau khi chịu tác động từ cuộc chiến thương mại và công nghệ 1.0, Bắc Kinh đã nỗ lực thay đổi và chuyển mình thành cường quốc công nghệ cao.

Khi đến Trung Quốc lần này, ông Trump sẽ đối diện với nhà lãnh đạo có vị thế được củng cố hơn, còn ông Tập phải làm việc với nhà lãnh đạo đang tái định hình sâu rộng chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiệm kỳ tổng thống cuối cùng theo quy định của luật Mỹ.

Chuyến thăm cũng sẽ bao gồm các nghi thức ngoại giao hoành tráng mà Tổng thống Trump yêu thích, như tham quan di sản Thiên Đàn và dự quốc yến.

Kết quả chuyến thăm sẽ có ảnh hưởng lớn không chỉ với quan hệ giữa hai siêu cường mà còn với toàn bộ hệ thống quốc tế vốn có quan hệ sâu sắc với hai nước.

Đối với Tổng thống Trump, đây không phải chuyến thăm như ông từng hình dung, mà là chuyến đi ông buộc phải thực hiện.

Cuộc gặp mang tính bước ngoặt tại Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái đã giúp hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nước, với các thỏa thuận hướng tới hiệp định thương mại lớn và giảm thuế quan.Tuy nhiên, cuộc chiến của Mỹ với Iran đã gây phức tạp cho chiến lược của ông Trump.

Không muốn để vấn đề Iran phủ bóng, ông Trump từng trì hoãn chuyến thăm Trung Quốc.

Nhưng đến nay cuộc chiến đã bước sang tháng thứ 3 mà thỏa thuận hòa bình vẫn xa vời. Ngày 11/5, ông Trump cho biết lệnh ngừng bắn kéo dài 1 tháng với Iran đang phải “duy trì sự sống một cách mong manh”.Giữa cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, nhiều câu hỏi đang được đặt ra, rằng liệu ông Trump có thể đạt được mục tiêu khi Mỹ vẫn sa lầy trong cuộc chiến hay không.

Khi được hỏi vì sao Tổng thống Trump vẫn tiếp tục chuyến đi, một quan chức cấp cao Mỹ đáp: “Tại sao ông ấy lại không tiếp tục thực hiện những trách nhiệm khác với tư cách tổng thống Mỹ?”

Tuy nhiên, Iran nhiều khả năng sẽ thống trị chương trình nghị sự.

Ngày 12/5, Tổng thống Trump cho biết ông dự định sẽ có một “cuộc nói chuyện dài” với Chủ tịch Tập Cận Bình về Iran.

“Kỳ thực, tôi nghĩ ông ấy đã hành xử tương đối tốt. Hãy nhìn vào việc phong tỏa, không có vấn đề gì cả. Họ lấy rất nhiều dầu từ khu vực đó. Chúng tôi không gặp vấn đề gì. Và ông ấy là bạn tôi”, ông Trump nói với CNN, khi được hỏi về thông điệp gửi tới nhà lãnh đạo Trung Quốc liên quan đến Iran.Việc đóng cửa eo biển Hormuz sẽ tác động lớn tới Trung Quốc - nước nhập khẩu dầu mỏ Iran nhiều nhất, cũng như nhiều đồng minh then chốt của Mỹ ở châu Á.

Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo diễn ra chỉ vài ngày sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thăm Bắc Kinh. CNN dẫn thông tin tình báo Mỹ đưa tin Trung Quốc đang chuẩn bị chuyển giao các hệ thống phòng không mới cho Iran, dù Bắc Kinh phủ nhận cung cấp vũ khí cho Tehran trong giai đoạn xung đột.

Ông Trump được cho là sẽ thúc giục ông Tập gây sức ép buộc Iran mở lại eo biển Hormuz và đồng ý một thỏa thuận hòa bình phù hợp.

“Tôi cho rằng tổng thống sẽ gây áp lực”, quan chức Mỹ nói, nhắc tới các lệnh trừng phạt mới công bố gần đây.

Ngay trước chuyến đi của ông Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa 12 cá nhân và tổ chức vào danh sách đen với cáo buộc hỗ trợ việc “bán và vận chuyển dầu Iran” sang Trung Quốc.

Tuy nhiên, một số quan chức Mỹ lo ngại ông Trump đang bước vào cuộc gặp mà ông Tập nắm nhiều lợi thế hơn, và nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ tận dụng điều đó để đạt mục tiêu trong vấn đề quan trọng với Bắc Kinh: Đài Loan.

“Tôi nghĩ ông ấy sẽ nhắc tới Đài Loan nhiều hơn cả tôi”, Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục ngày 11/5.

Tuy nhiên, quan chức cấp cao Mỹ nhấn mạnh Washington “không dự kiến sẽ có thay đổi nào trong chính sách” với Đài Bắc.

Vị thế đã khác
Thương mại vẫn sẽ là nội dung nghị sự chính. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent có cuộc gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Seoul trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh.

Tháp tùng phái đoàn Mỹ còn có hơn chục lãnh đạo doanh nghiệp, bao gồm CEO Apple Tim Cook và tỷ phú Elon Musk - CEO của Tesla và SpaceX.

Ông Trump và ông Tập dự kiến công bố nhiều thỏa thuận trong các lĩnh vực gồm hàng không vũ trụ, nông nghiệp và năng lượng, đồng thời thảo luận về hội đồng thương mại và hội đồng đầu tư Mỹ - Trung.

Tổng thống Trump cũng dự kiến đề cập đến trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đang chạy đua phát triển công nghệ AI tiên tiến nhất.

Ngoài ra, nhà lãnh đạo Mỹ sẽ nhắc đến vấn đề của cựu trùm truyền thông Hong Kong Jimmy Lai và mục sư Ezra Jin.

Theo các nguồn tin Trung Quốc, Bắc Kinh coi cuộc chiến tốn kém của Washington với Iran và cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới của Mỹ là cơ hội đặc biệt mà họ có thể tận dụng.

Ưu tiên trước mắt của Trung Quốc là củng cố thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được tại Hàn Quốc. Nhưng Bắc Kinh cũng sẵn sàng tận dụng thị trường nội địa khổng lồ và vị thế thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm để theo đuổi các mục tiêu sâu rộng hơn.

Điều đó có thể bao gồm yêu cầu Mỹ nới lỏng hạn chế xuất khẩu công nghệ cao.

Trung Quốc có thể sẽ thúc ép Mỹ điều chỉnh chính sách về đảo Đài Loan và giảm bán vũ khí cho hòn đảo này.


Bắc Kinh còn muốn các công ty Trung Quốc, bao gồm các hãng xe điện, được tiếp cận thị trường Mỹ nhiều hơn và được đưa ra khỏi danh sách đen.

Vị thế của ông Trump trong chuyến thăm lần này rất khác so với gần 1 thập kỷ trước. Theo cách nhìn của Trung Quốc, khả năng chống chịu của họ trước biến động - từ cú sốc năng lượng toàn cầu hiện nay đến hỗn loạn thương mại từ chính sách thuế đối ứng - là minh chứng cho thành công của chiến lược ứng phó mà họ đã triển khai.

Sự trỗi dậy của công nghệ nội địa Trung Quốc trong AI, năng lượng xanh và robot củng cố điều mà Bắc Kinh từ lâu vẫn ngầm khẳng định: Các biện pháp hạn chế của Mỹ sẽ khiến Trung Quốc mạnh hơn và ít phụ thuộc vào Washington hơn, kể cả trong lĩnh vực công nghệ cao.