Tổng thống Donald Trump hôm thứ Sáu cảnh báo rằng Mỹ có thể khôi phục và mở rộng đáng kể "Dự án Tự do" ở eo biển Hormuz nếu Tehran cuối cùng bác bỏ thỏa thuận khung đang được thảo luận, trong bối cảnh Washington đang chờ đợi phản ứng mà ông Trump cho là dự kiến từ phía Iran giữa lúc các cuộc đối đầu hải quân mới diễn ra, các hoạt động thực thi lệnh phong tỏa đang tiếp diễn và các mối đe dọa leo thang từ các quan chức cấp cao của Iran.
Phát biểu với các phóng viên bên ngoài Nhà Trắng trước khi khởi hành đến câu lạc bộ golf của ông ở Sterling, Virginia vào tối thứ Sáu, ông Trump cho biết chính quyền vẫn đang chờ phản hồi chính thức từ Tehran về bản ghi nhớ được đề xuất nhằm thiết lập khuôn khổ cho các cuộc đàm phán rộng hơn về chương trình hạt nhân của Iran, việc nới lỏng trừng phạt và việc mở lại các tuyến vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz.
“Tôi nghe nói tối nay tôi sẽ nhận được một lá thư, nên chúng ta hãy xem mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào,” Trump nói.
Khi được hỏi liệu ông có tin rằng Iran đang cố tình kéo dài các cuộc đàm phán hay không, Trump trả lời: "Chúng ta sẽ sớm biết thôi."
Ông Trump cũng cảnh báo rằng nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ, Washington có thể khôi phục và mở rộng đáng kể Dự án Tự do - sáng kiến hàng hải do Mỹ hậu thuẫn được khởi động trong tuần này nhằm giúp hướng dẫn các tàu thương mại bị mắc kẹt đi qua eo biển Hormuz trước khi tạm thời bị đình chỉ trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang diễn ra.
“Chúng ta sẽ đi theo hướng khác nếu mọi việc không được hoàn tất,” ông Trump nói.
“Tôi nghĩ Dự án Tự do là tốt, nhưng tôi nghĩ chúng ta cũng có những cách khác để thực hiện nó,” ông tiếp tục. “Chúng ta có thể quay lại Dự án Tự do nếu mọi việc không diễn ra như ý muốn, nhưng đó sẽ là Dự án Tự do Mở rộng, nghĩa là Dự án Tự do cộng thêm những thứ khác.”
Ông Trump không nêu rõ các biện pháp bổ sung sẽ bao gồm những gì, mặc dù trong những ngày gần đây ông đã nhiều lần cảnh báo rằng các hoạt động quân sự chống lại Iran có thể leo thang mạnh mẽ nếu Tehran bác bỏ thỏa thuận được đề xuất.
Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng lại bùng phát ở và xung quanh eo biển Hormuz bất chấp thỏa thuận ngừng bắn mong manh được ký kết hồi tháng trước thông qua sự trung gian của Pakistan.
Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ hôm thứ Sáu thông báo rằng lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa hai tàu chở dầu mang cờ Iran - M/T Sea Star III và M/T Sevda - sau khi các tàu này bị cáo buộc cố gắng vi phạm lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ bằng cách tiến vào các cảng của Iran dọc theo Vịnh Oman.
Theo CENTCOM, một máy bay F/A-18 Super Hornet của Hải quân Mỹ cất cánh từ tàu USS George HW Bush đã bắn đạn dược chính xác vào ống khói của các tàu này, khiến chúng không thể hoạt động trước khi kịp đến các cảng của Iran.
CENTCOM cũng xác nhận hôm thứ Sáu rằng lực lượng Mỹ trong tuần này đã vô hiệu hóa một tàu chở dầu khác mang cờ Iran, tàu M/T Hasna, sau khi tàu này được cho là đã phớt lờ các cảnh báo và cố gắng vượt qua vòng phong tỏa.
"Cả ba tàu đều không còn quá cảnh đến Iran nữa", CENTCOM tuyên bố .
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ, cho biết lực lượng Mỹ “vẫn cam kết thực thi đầy đủ lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền ra vào Iran”.
CENTCOM cũng công bố đoạn phim hôm thứ Sáu cho thấy lực lượng Mỹ vô hiệu hóa các tàu chiến và đăng tải riêng một hình ảnh máy bay F-16 của Không quân Mỹ hoạt động trên không phận Trung Đông, khẳng định lực lượng Mỹ trong khu vực vẫn "sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ".
Diễn biến mới nhất diễn ra một ngày sau khi lực lượng Iran tấn công ba tàu khu trục của Hải quân Mỹ đang di chuyển qua eo biển Hormuz hướng tới Vịnh Oman, dẫn đến các cuộc tấn công "tự vệ" trả đũa của Mỹ nhằm vào các cơ sở quân sự và cơ sở hạ tầng hải quân của Iran.
CENTCOM cho biết tàu USS Truxtun , USS Rafael Peralta và USS Mason đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công "vô cớ từ phía Iran" trước khi lực lượng Mỹ "loại bỏ các mối đe dọa đang đến" và tấn công các vị trí phóng tên lửa, bãi đáp máy bay không người lái, cơ sở chỉ huy và kiểm soát, cũng như cơ sở hạ tầng tình báo của Iran chịu trách nhiệm cho cuộc tấn công này.
Sau đó, Trump đã nói rõ hơn về cuộc đối đầu trong một bài đăng trên Truth Social, tuyên bố rằng lực lượng tấn công của Iran đã bị "tiêu diệt hoàn toàn" sau khi các tàu khu trục vượt qua eo biển thành công "dưới làn đạn".
Ông Trump viết: "Ba tàu khu trục không bị hư hại gì, nhưng những kẻ tấn công người Iran đã chịu thiệt hại nặng nề."
“Những chiếc thuyền này đã chìm xuống đáy biển một cách nhanh chóng và hiệu quả,” ông nói thêm, đồng thời viết rằng máy bay không người lái của Iran nhắm mục tiêu vào các tàu này “đã rơi xuống đại dương một cách rất đẹp mắt, giống như một con bướm rơi xuống nấm mồ của mình!”
Trước đó vào tối thứ Năm, Trump đã hạ thấp tầm quan trọng của các cuộc tấn công trả đũa, gọi đó chỉ là "một cú chạm nhẹ" trong khi khẳng định thỏa thuận ngừng bắn vẫn còn hiệu lực.
Tuy nhiên, đồng thời, ông Trump cảnh báo rằng nếu Iran cuối cùng từ chối hoàn tất thỏa thuận, các hoạt động quân sự sẽ leo thang mạnh.
“Nếu họ không đạt được thỏa thuận, việc ném bom sẽ bắt đầu, và thật đáng buồn là nó sẽ ở mức độ và cường độ cao hơn nhiều so với trước đây”, ông Trump cảnh báo hồi đầu tuần này.
Ông Trump cũng nhắc lại hôm thứ Năm rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ yêu cầu Tehran từ bỏ vĩnh viễn tham vọng vũ khí hạt nhân và chuyển giao kho dự trữ uranium được làm giàu cao của mình - mà ông đã nhiều lần gọi là "bụi hạt nhân" - cho Hoa Kỳ.
“Chúng ta sẽ không trao cho họ quyền sở hữu vũ khí hạt nhân,” ông Trump nói hôm thứ Năm. “Không có cơ hội nào cả, và họ biết điều đó.”
Thỏa thuận khung do chính quyền đề xuất — được mô tả rộng rãi trong nhiều báo cáo là một bản ghi nhớ ngắn gọn chỉ gồm một trang — dự kiến sẽ đóng vai trò là nền tảng cho các cuộc đàm phán rộng hơn về chương trình hạt nhân của Iran, việc nới lỏng trừng phạt và các thỏa thuận an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz.
Hôm thứ Ba, ông Trump tuyên bố rằng Dự án Tự do sẽ tạm thời bị đình chỉ theo yêu cầu của Pakistan và các nước khu vực khác trong khi các cuộc đàm phán tiếp tục, mặc dù ông nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa hải quân rộng lớn hơn của Mỹ xung quanh các cảng của Iran sẽ vẫn "có hiệu lực đầy đủ".
Chiến dịch này ban đầu được phát động vào Chủ nhật sau khi ông Trump tuyên bố rằng các quốc gia trên thế giới đã yêu cầu sự hỗ trợ của Mỹ để giúp các tàu thương mại bị mắc kẹt có thể di chuyển an toàn qua tuyến đường thủy chiến lược này sau nhiều tháng bị Iran tấn công, đe dọa, rải thủy lôi và phong tỏa trên thực tế.
Trong chiến dịch này, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ đã triển khai các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay, hệ thống không người lái và khoảng 15.000 binh sĩ để hỗ trợ hoạt động vận chuyển thương mại qua eo biển, đồng thời tiếp tục các hoạt động thực thi pháp luật chống lại giao thông hàng hải của Iran.
Trong khi đó, các quan chức Iran tiếp tục công khai chế giễu Washington đồng thời trì hoãn việc đưa ra phản hồi chính thức đối với đề xuất này.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi - một trong những nhà đàm phán hàng đầu của Tehran - hôm thứ Sáu đã cáo buộc Hoa Kỳ liên tục phá hoại ngoại giao thông qua áp lực quân sự.
“Mỗi khi có giải pháp ngoại giao được đưa ra, Mỹ lại chọn con đường phiêu lưu quân sự liều lĩnh,” Araghchi viết trên X. “Dù nguyên nhân là gì, kết quả vẫn như nhau: Người Iran không bao giờ khuất phục trước áp lực.”
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, đã chế giễu lời cảnh báo của Trump hôm thứ Năm rằng Tehran sẽ chứng kiến "một luồng sáng chói lóa" nếu thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ và xung đột leo thang trở lại.
"Thật là một sự phi lý lố bịch khi họ tuyên bố tìm kiếm hòa bình và ngăn chặn một cuộc khủng hoảng hạt nhân, nhưng giải pháp mà họ đề xuất lại là 'một luồng sáng khổng lồ'", Baghaei viết hôm thứ Sáu.
Đồng thời, các quan chức cấp cao của Iran tiếp tục leo thang các mối đe dọa liên quan đến eo biển Hormuz.
Mohammad Mokhber, một cố vấn của lãnh đạo tối cao Iran, đã so sánh việc Iran kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này với việc sở hữu một "quả bom nguyên tử", đồng thời tuyên bố Tehran sẽ không "từ bỏ những thành quả đạt được trong cuộc chiến này".
Ông Mokhber phát biểu hôm thứ Sáu: "Eo biển Hormuz представляет một cơ hội quý giá như một quả bom nguyên tử."
Những căng thẳng mới nhất đã cho thấy tình trạng ngày càng mong manh của thỏa thuận ngừng bắn khi Washington tiếp tục chờ đợi phản hồi từ Tehran về đề xuất này vào tối muộn thứ Sáu.