Israel thu 2 tỷ đô/năm nhờ xuất khẩu "mặt hàng vô hình": Mỹ, UAE, châu Phi "nghiện dùng"

[Cupcake01]

Trong bài viết "Làm thế nào Israel trở thành cường quốc công nghệ nước của thế giới — Và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?" năm 2025 của Phái đoàn kinh tế Israel tại Mỹ có đoạn:

Từ một quốc gia sa mạc phải vật lộn với tình trạng khan hiếm nước, Israel đã vươn lên dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực xuất khẩu các giải pháp về nước, trở thành một trong những câu chuyện đổi mới ấn tượng nhất trong nửa thế kỷ qua.

Khởi đầu như một chiến lược sinh tồn quốc gia, Israel đã phát triển thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm khử muối, tái sử dụng nước thải, mạng lưới nước thông minh, giám sát kỹ thuật số, tưới tiêu chính xác và cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhờ những phát minh, đổi mới công nghệ liên quan đến nước, Israel nay đã trở thành quốc gia xuất khẩu "mặt hàng vô hình" - công nghệ xử lý nước - kim ngạch xuất khẩu hiện đạt hơn 2 tỷ USD/năm.

Với nhu cầu ngày càng tăng từ khắp nơi trên thế giới, trong đó có Mỹ (đặc biệt là tiểu bang California và vùng Tây Nam nước này), Ấn Độ, UAE và các quốc gia vùng Vịnh, Mỹ Latinh, châu Phi, Úc.
Israel đã làm điều đó như thế nào?

Làm thế nào mà Israel, một quốc gia có hơn một nửa là sa mạc, thường xuyên bị hạn hán và trong lịch sử luôn phải đối mặt với tình trạng thiếu nước kinh niên, lại trở thành một quốc gia sản xuất lượng nước nhiều hơn 20% so với nhu cầu?

Khoảng 4 tỷ người – hai phần ba dân số toàn cầu – hiện đang phải trải qua tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng ít nhất một tháng mỗi năm do khủng hoảng khí hậu.

Nhưng nhờ được ưu tiên hàng đầu ở cấp quốc gia và 7 thập kỷ kiên trì theo đuổi mục tiêu, Israel đã trở thành nguồn niềm hy vọng cho các quốc gia thiếu nước khác.

01. "Kế hoạch viễn tưởng"

Vai trò lãnh đạo của Israel trong quản lý nguồn nước bền vững bắt đầu từ việc tìm ra giải pháp cho vấn đề quan trọng nhất của đất nước: Sự phân bố không đồng đều nguồn nước ngọt trên khắp cả nước. Vấn đề này đã đưa ra một “kế hoạch viễn tưởng” nhằm vận chuyển nước đi những quãng đường dài.

Công ty cấp nước quốc gia Israel Mekorot xây dựng Hệ thống Cấp nước Quốc gia (hoàn thành 1964), bơm nước từ hồ Kinneret (hồ nước ngọt lớn nhất Israel) đến trung tâm và miền nam, giúp Israel giải quyết được vấn đề thành công.

02. Phát minh thế kỷ

Năm 1959, Simcha Blass và con trai Yeshayahu phát triển tưới nhỏ giọt, đưa nước trực tiếp đến rễ cây, đạt hiệu suất hấp thụ 95% (cao hơn tưới phun hay ngập). Năm 1965, họ thành lập Netafim – hiện vẫn là công ty hàng đầu thế giới trong lĩnh vực này.

Đến nay, tưới nhỏ giọt phủ 75% diện tích cây trồng Israel nói riêng. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang áp dụng "phát minh thế kỷ" này.

03. Sử dụng những thứ "bỏ đi"

Với hơn 60-70% diện tích đất đai là sa mạc, các kỹ sư Israel nhận ra rằng vấn đề không chỉ là bảo tồn nguồn nước ngọt hiện có mà còn là tận dụng các nguồn nước trước đây được coi là không thể sử dụng được, chẳng hạn như nước thải sinh hoạt đã qua xử lý và nước mưa.

Năm 1985, Israel bắt đầu vận chuyển nước thải đã qua xử lý và tái chế thông qua hệ thống dẫn nước quốc gia đến các trang trại, giúp giảm đáng kể khoảng cách giữa nhu cầu của người tiêu dùng và lượng nước sẵn có.

Đến năm 2015, Israel đã xử lý và tái chế 86% lượng nước thải phục vụ nông nghiệp, dẫn đầu thế giới về tái sử dụng nước thải.

Năm 2025, nước này đã tái chế khoảng 90% nước thải - tỷ lệ cao nhất trên toàn cầu - để sử dụng trong nông nghiệp.

04. Biến nước biển thành nước ngọt

Năm 1999, chính phủ Israel khởi xướng một chương trình khử muối nước biển bằng thẩm thấu ngược quy mô lớn, dài hạn.

Chương trình quốc gia này dẫn đến việc thành lập 5 nhà máy khử muối đang hoạt động, với công suất sản xuất hàng trăm triệu mét khối nước uống/năm/nhà máy.

Israel thu 2 tỷ đô/năm nhờ xuất khẩu "mặt hàng vô hình": Mỹ, UAE, châu Phi "nghiện dùng" - Ảnh 4.

Nhà máy khử muối Sorek 2 - Be'er Miriam. Ảnh: Công ty IDE Water Technologies

Năm 2025, Nhà máy khử muối Sorek 2 - Be'er Miriam ở Israel chính thức đi vào hoạt động. Đây là cơ sở thẩm thấu ngược nước biển (SWRO) đầu tiên trên thế giới sử dụng hơi nước làm nhiên liệu. Sorek 2 - Be'er Miriam hiện là nhà máy khử muối lớn nhất Israel và là một trong những nhà máy lớn nhất thế giới, dự kiến sẽ sản xuất 200 triệu mét khối nước sạch mỗi năm.

Để duy trì khả năng chống chịu trong những năm dự báo hạn hán sắp tới, chính phủ Israel năm 2018 đã cập nhật chương trình khử muối của mình với mục tiêu sản xuất 1,1 tỷ mét khối nước khử muối vào năm 2030.

05. Đổi mới văn hóa và nhận thức toàn dân

Israel tiếp tục nâng cao hiệu quả, khả năng lọc và sản xuất của các công trình bảo tồn nước thông qua nhiều hệ thống công nghệ được nâng cấp và các thỏa thuận khu vực.

Nhưng công nghệ phải đi kèm với việc kiểm soát thói quen tiêu dùng, nếu không một quốc gia có thể đối mặt với nguy cơ cạn kiệt tài nguyên hoặc thiếu hụt nguồn nước bất kể nguồn cung cấp nước của họ bền vững đến mức nào.

Israel đã thành công trong việc bảo vệ nền kinh tế nước của mình bởi vì tất cả mọi người, từ các nhà lãnh đạo đến người dân Israel, đều hiểu rõ nước ngọt cần thiết với một quốc gia sa mạc như họ đến mức nào.

06. Sức mạnh công nghệ

Cùng với các phát minh, cải tiến của mình, Israel mạnh tay áp dụng các công cụ quản lý nước thông minh, bao gồm các nền tảng dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT), đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa hiệu suất của hệ thống xử lý nước thải.

Cách tiếp cận của Israel nhấn mạnh tư duy kinh tế tuần hoàn – trong đó nước thải không được coi là chất thải mà là một nguồn tài nguyên quý giá.

Chiến lược này không chỉ bảo tồn nguồn nước mà còn hỗ trợ năng suất nông nghiệp, giảm ô nhiễm và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.