Việt Nam thành “điểm nóng” né xuất xứ: ánh đèn Nikkei rọi thẳng vào Móng Cái
Theo một cuộc điều tra công phu được Nikkei Asia công bố ngày 23/12/2025, Việt Nam đang nổi lên như tâm điểm của một chiến dịch “né (rửa) xuất xứ” quy mô lớn, giúp hàng hóa Trung Quốc đi đường vòng để tránh các đòn thuế quan từ Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Nếu trước đây Việt Nam thường được nhìn như “bên hưởng lợi” từ thương chiến Mỹ–Trung, thì bức tranh mới cho thấy Hà Nội đang bị kéo thẳng vào vùng gió giật: vừa có tiền, vừa có rủi ro, và rủi ro thì có thể đến rất nhanh.
Móng Cái: từ thành phố biên giới thành mắt xích chiến lược của “đường vòng”
Điểm nhấn trong điều tra là Móng Cái – nơi được mô tả như một “thủ phủ” mới của hàng chuyển hướng. Tại cửa khẩu cầu Bắc Luân 2, xe tải xếp hàng dài từ sáng sớm. Nhiều container in chữ Trung Quốc đi sang phía Việt Nam, rồi container rỗng quay đầu trở lại để tiếp tục vòng quay. Dòng chảy ấy không còn là chuyện lẻ tẻ; nó đang vận hành như một guồng máy.
Tính đến tháng 7/2025, lượng hàng qua khu vực này tăng 43%, số doanh nghiệp làm thủ tục xuất nhập khẩu tăng 40%, trong đó có gần 600 doanh nghiệp mới thành lập. Một “hệ sinh thái” giao thương mọc lên theo nhịp bánh xe container: nhanh, dày, và khó lần ra đâu là hàng thật sản xuất tại Việt Nam, đâu là hàng “đi ngang qua” để thay áo.
Hạ tầng – thứ vốn được kỳ vọng là động lực phát triển – lại trở thành đường băng lý tưởng cho dòng hàng này. Cao tốc Vân Đồn – Móng Cái (khánh thành năm 2022) rút ngắn đáng kể thời gian về Hà Nội và cảng Hải Phòng, giúp hàng hóa “trôi” mượt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn. Sát biên giới, các dự án bất động sản lớn cũng mọc lên, như Vinhomes Golden Avenue, được phát triển theo dạng “thị trấn kiểu Trung Quốc” để hút dòng người, dòng vốn, và phục vụ làn sóng giao thương đang phình to.
Công nghệ “rửa xuất xứ”: công khai, tinh vi và có “dịch vụ trọn gói”
Nikkei mô tả một thực tế nhức nhối: việc “biến hình” cho hàng hóa không còn là trò lén lút ở góc khuất. Nó được chào mời như một dịch vụ. Các công ty môi giới tại Thâm Quyến và Triều Châu hướng dẫn khách gửi hàng sang Việt Nam (hoặc Malaysia, Indonesia), đổi container, xóa ký tự tiếng Trung, tẩy dòng chữ “Made in China” trên bao bì. Quan trọng hơn, họ hứa “lo trọn gói” giấy tờ chứng nhận xuất xứ (C/O) từ cơ quan công quyền ở nước thứ ba, biến một lô hàng đội lốt thành “hàng Việt” hợp thức trên giấy.
Tập đoàn tài chính ING chỉ ra một nghịch lý đáng ngờ: xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng vọt, trong khi năng lực sản xuất nội địa lại không tương ứng. Nói cách khác, Việt Nam có thể không phải “nhà máy” tạo ra giá trị, mà đang bị đẩy vào vai “trạm trung chuyển” – nơi hàng hóa thay áo trước khi sang Mỹ.
Ba thế khó của Hà Nội: lợi ích trước mắt, cái giá dài hạn
Từ các dữ liệu nêu trên, Hà Nội bị đẩy vào một tình thế vừa chính trị vừa kinh tế, mà sai một ly có thể trả giá bằng cả đường xuất khẩu.
Thế khó thứ nhất là nguy cơ “lãnh đạn” thuế quan 40%. Chính quyền Trump đã cảnh báo có thể áp thuế trừng phạt lên tới 40% với Việt Nam nếu phát hiện Việt Nam tiếp tay cho hàng Trung Quốc chuyển hướng. Đây không chỉ là đòn đánh vào nhóm doanh nghiệp “làm lậu”, mà là nguy cơ vạ lây lên toàn bộ hàng hóa chính ngạch của Việt Nam sang Mỹ. Trong một nền kinh tế dựa mạnh vào xuất khẩu, cú đánh kiểu đó chẳng khác gì bẻ gãy trụ đỡ.
Thế khó thứ hai là bài toán quản lý gần như bất khả thi. Khi phía Trung Quốc chủ động làm giả hồ sơ ngay từ đầu, cộng thêm quy mô hàng hóa quá lớn, hải quan Việt Nam khó lòng “ôm” hết. Dù Hà Nội công bố đã xử lý gần 7.000 vụ gian lận trong tháng 5, con số ấy vẫn giống “muối bỏ bể” so với dòng chảy thực tế. Siết lỏng thì Mỹ nghi ngờ. Siết chặt quá mức (kiểm tra 100%) thì chuỗi cung ứng tắc nghẽn, doanh nghiệp trong nước và dòng logistics chịu thiệt ngược, kinh tế lại khựng.
Thế khó thứ ba là mất niềm tin chiến lược từ Hoa Kỳ. Washington cho rằng Việt Nam đã “ngầm chấp thuận” cho việc chuyển hướng hàng hóa. Dù Việt Nam đã nỗ lực ngoại giao và đạt thỏa thuận thuế quan vào tháng 7, sự nghi ngờ vẫn còn nguyên. Dữ liệu tàu bè cho thấy số tàu container từ Trung Quốc cập cảng Hải Phòng tăng gấp đôi, khiến cảng biển Việt Nam bị nhìn như “cánh tay nối dài” của Trung Quốc. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh phe “diều hâu” trong chính quyền Trump luôn sẵn sàng đòi biện pháp cứng rắn.
Việt Nam không còn đứng ngoài: từ “khe cửa hưởng lợi” thành “mặt trận trực tiếp”
Bài điều tra của Nikkei gợi một kết luận lạnh người: Việt Nam không còn là người đứng ngoài quan sát thương chiến để nhặt cơ hội rơi vãi. Việt Nam đã trở thành một phần của cuộc chơi, thậm chí là một “mặt trận” trực tiếp. Khi hàng đội lốt đi qua biên giới, đi xuống cảng, đi thẳng sang Mỹ, thì câu chuyện không còn là kinh tế thuần túy; nó thành câu chuyện niềm tin, chiến lược, và rủi ro trừng phạt.
Sự kiên nhẫn của Washington được mô tả là đang cạn dần. Và nếu Hà Nội không có những bước đi quyết liệt, minh bạch, đủ sức thuyết phục rằng Việt Nam không phải “trạm rửa xuất xứ”, thì cái giá phải trả có thể không chỉ là vài bản tin nóng, mà là một đợt sóng thuế quan đủ mạnh để làm chao đảo cả nền kinh tế xuất khẩu.
