USA Nếu thua ở Tối cao Pháp viện, Trump sẽ đổi “vỏ” thuế quan chứ không bỏ cuộc

[Gibbs]

Bước ngoặt tại Tối cao Pháp viện: rủi ro vô hiệu hoá bộ thuế quan rộng nhất của Trump
Trump nói với báo chí rằng việc thua vụ kiện tại Tối cao Pháp viện – vụ có thể làm mất hiệu lực các mức thuế cao nhất mà chính quyền ông đã áp – sẽ là “thảm hoạ cho đất nước”. Tín hiệu chẳng lành xuất hiện ngay sau buổi điều trần, khi cả thẩm phán khuynh tả lẫn khuynh hữu đều chất vấn tính hợp pháp của cách chính quyền dùng luật khẩn cấp để dựng hàng rào thuế.


Cái lõi pháp lý đang bị thử thách: IEEPA
Khác với các tổng thống trước, Trump dựa vào Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để nâng thuế một cách rộng khắp. Từ các mức “tương hỗ” đánh lên tới năm chục phần trăm với Ấn Độ, Brazil, đến mức hơn một trăm bốn mươi phần trăm với Trung Quốc hồi đầu năm, toàn bộ cấu trúc thuế quan này đã mang lại gần chín chục tỷ đô la tiền nộp từ các nhà nhập khẩu Mỹ tính đến cuối tháng Chín. Nếu IEEPA bị “cắt nguồn”, chính quyền khó duy trì được kiểu triển khai nhanh, rộng và linh hoạt như hiện nay.
“Game two plan”: thay đổi hình thức, giữ nguyên tinh thần
Trump nói sẽ phải “chuyển sang kế hoạch số hai” nếu thua. Trên thực tế, ngay cả những người phản đối chính quyền tại toà cũng không kỳ vọng ông sẽ dừng hẳn thuế quan – đây là trụ cột kinh tế chủ đạo của ông. Giới phân tích Phố Wall đánh giá Nhà Trắng vẫn có thể dùng các thẩm quyền khác để áp mức thuế tương tự; khác biệt chủ yếu nằm ở “vỏ pháp lý” và quy trình.
Phương án thay thế 1 – Mục 122, Đạo luật Thương mại 1974
Cho phép Tổng thống áp mức thuế tối đa mười lăm phần trăm trong tối đa một trăm năm mươi ngày để xử lý thâm hụt cán cân thanh toán lớn. Hết thời hạn đó, muốn kéo dài phải có Quốc hội phê chuẩn. Ưu điểm: không cần mở điều tra trước nên có thể kích hoạt ngay. Hạn chế: trần thuế thấp hơn và bị “đồng hồ đếm ngược”, buộc phải quay về Quốc hội.
Phương án thay thế 2 – Mục 232, Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962
Trao quyền áp thuế vì lý do an ninh quốc gia, theo từng ngành cụ thể, sau khi Bộ Thương mại điều tra. Trong nhiệm kỳ hai, các mức thuế đồng loạt lên thép, nhôm, đồng, gỗ, nội thất, ô tô và linh kiện… đều dựa trên 232; chính quyền cũng mở điều tra với khoáng sản chiến lược, bán dẫn, vật tư y tế, robot. Ưu điểm: khung “an ninh” tạo biên độ chính trị. Hạn chế: phải điều tra, tham vấn, nên không thể nhanh bằng IEEPA và dễ bị kiện tại toà hoặc WTO.
Phương án thay thế 3 – Mục 301, Đạo luật Thương mại 1974
Cho phép Đại diện Thương mại Mỹ điều tra hành vi “không thể biện minh” và “gây gánh nặng” cho doanh nghiệp Mỹ; nếu kết luận vi phạm, có thể áp thuế mà không bị giới hạn mức trần hay thời hạn. Tháng trước, USTR Jamieson Greer đã khởi động điều tra việc Trung Quốc có tuân thủ thoả thuận thương mại thời kỳ đầu hay không. Ưu điểm: biên độ cao về mức thuế và thời gian. Hạn chế: quy trình dài hơi, phải lấy ý kiến công chúng, thời điểm ra đòn chậm hơn.
Phương án thay thế 4 – Mục 338, Đạo luật Thuế quan 1930
Chưa tổng thống nào dùng, nhưng cho phép nâng thuế tới năm chục phần trăm với quốc gia bị cho là phân biệt đối xử với Mỹ. Rủi ro: xung đột với cam kết WTO, khả năng bị trả đũa mạnh từ đối tác bị nhắm tới.
Tác động thực tế: đối tác lớn “ít thay đổi”, doanh nghiệp Mỹ tiếp tục trả tiền
Dù thua ở IEEPA, bức tranh tổng thể với các đối tác lớn nhiều khả năng không biến chuyển đáng kể, vì chính quyền có thể “đi đường vòng” bằng 232 hoặc 301. Điểm không đổi là người nộp thuế quan trực tiếp vẫn là nhà nhập khẩu Mỹ; phần chi phí này tiếp tục được phân bổ dọc chuỗi cung ứng, từ nhà phân phối đến người tiêu dùng.
Vì sao Trump không muốn thua – và nếu thua thì sẽ làm gì
IEEPA cho Trump cái “công tắc” bật tắt thuế nhanh, rộng và khó bị ràng buộc trần thời gian. Mất nó đồng nghĩa phải quay lại các công cụ có quy trình chặt chẽ hơn, đòi hỏi điều tra hoặc phải qua Quốc hội. Tuy nhiên, “kế hoạch số hai” vẫn đủ để giữ nhiệt chiến lược thuế quan: dùng 232 để đánh theo ngành khi cần tốc độ vừa phải; dùng 301 để xây dựng hàng rào cao và bền; cân nhắc 122 để tạo cú sốc ngắn hạn; và để 338 như “gậy” răn đe, chấp nhận rủi ro pháp lý nếu muốn leo thang. Nói cách khác, phán quyết của Tối cao Pháp viện – nếu bất lợi – sẽ thay đổi hình thức pháp lý của hàng rào thuế, chứ khó làm suy chuyển ý chí duy trì thuế quan như một công cụ quyền lực trung tâm của Trump.