Trong mấy tháng, hai người Trung Quốc trốn vô trụ sở ngoại giao Mỹ; đưa tới những biến cố bất ngờ. Tháng Hai, phó thị trưởng kiêm giám đốc công an Trùng Khánh lẻn tới ṭa tổng lănh sự Mỹ ở Thành Đô (có lúc ông ta phải cải trang làm một bà già).
Sau khi hai bên chính phủ dàn xếp với nhau, ông Vương Lập Quân (Wang Lijun) đă đi ra, khi được Hồ Cẩm Đào hứa bảo vệ, khỏi lo bị vợ chồng Bạc Hy Lai giết. Hậu quả là Bạc Hy Lai mất chức, vợ bị bắt v́ t́nh nghi giết người. Ba tháng sau, luật sư khiếm thị Trần Quang Thành (Chen Guangcheng) trốn vô ṭa đại sứ Mỹ ở Bắc Kinh; đúng lúc bà ngoại trưởng và ông bộ trưởng tài chánh Mỹ sắp qua họp Hội nghị Cộng tác Chiến lược với Trung Quốc. Hai chính quyền phải dàn xếp để vụ này giải quyết êm thắm, nhưng đến nay vẫn chưa hết trắc trở.
Cả hai nhân vật, Vương Lập Quân và Trần Quang Thành đều lo bị ám hại. Họ đều muốn nhờ vào chính quyền Mỹ mong cầu thoát khỏi tay những người nắm toàn quyền ở địa phương. V́ họ không tin tưởng vào hệ thống pháp luật trong chính quốc gia họ sống. Nhưng tại sao lại nhờ nước Mỹ thay v́ một nước nào khác? Bộ Ngoại Giao Trung Quốc yêu cầu Mỹ xin lỗi v́ “can thiệp vào nội bộ” của nước Tàu trong vụ Trần Quang Thành. Nhưng chính quyền Mỹ đâu có mời ông Trần Quang Thành đến? Chính nhà “luật sư chân đất” này đă được bạn bè giúp trốn khỏi ngôi nhà ông ở đang bị phong tỏa, rồi bí mật chạy từ vùng Sơn Đông lên Bắc Kinh, lẻn vào ṭa đại sứ Mỹ.
Trần Quang Thành, 40 tuổi, vốn là con nhà nông nghèo nàn, bị mù, phải tự học để tiến thân. Ông đă tranh đấu cho những người bị khuyết tật được đối xử b́nh đẳng; và từng được chính quyền khen ngợi về tấm ḷng vị tha của ông. Ông chỉ bị coi là “có tội” khi bắt đầu tranh đấu bền bỉ chống lại việc cưỡng ép các nông dân phải phá thai hay triệt sản, trong hàng chục năm qua. Bị giam lỏng một cách bất hợp pháp, lo gia đ́nh ḿnh không được an toàn, Trần Quang Thành phải t́m kế, trước hết là thoát ra khỏi gọng ḱm của chính quyền làng xă.
Nhưng tại sao ông ta không “khiếu kiện” lên các cấp chính quyền cao hơn, từ tỉnh đến trung ương? Chắc ông biết là làm như vậy hoàn toàn vô ích; v́ phủ bênh phủ, huyện bênh huyện. Đi vào ṭa đại sứ Mỹ, gây một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước, đó là cách duy nhất để bảo đảm cả thế giới chú ư đến điều kiện sống an toàn cho gia đ́nh ḿnh. Kinh nghiệm giám đốc công an Vương Lập Quân có thể đưa Trần Quang Thành đến quyết định đó. Nước Mỹ trở thành một chương tŕnh bảo hiểm. Hai người Trung Hoa đă nhờ chính phủ Mỹ đóng vai bảo đảm cho họ được đối xử một cách công bằng.
Bắc Kinh Nhật Báo (Beijing Daily) tố cáo ông đại sứ Mỹ là người “ngồi uống cà phê và gây rối ren” cho nước Tàu. Họ tố ông đại sứ Mỹ đă sử dụng Trần Quang Thành như một quân cờ để “bôi đen” bộ mặt Trung Quốc! Bộ mặt đó tự nó đă đen rồi, ai c̣n bôi cho đen hơn được nữa? Ông Đại Sứ Gary Locke vốn là người Mỹ gốc Hoa, tổ ba đời đă chạy từ Quảng Đông sang Đài Loan rồi mới sang Mỹ. Cho đến lên năm tuổi, khi đi học ông ta mới bắt đầu nói tiếng Anh. Đại Sứ Locke đă thân hành đưa Trần Quang Thành đến bệnh viện, v́ mấy chỗ gẫy xương trên đường trốn chạy khỏi làng ḿnh. Ông ta tưởng là đă làm xong hai nhiệm vụ: Giữ cho hai nước tiếp tục giao hảo; và tỏ ra chính quyền Mỹ vẫn quan tâm đến quyền làm người, quyền của một người Trung Hoa trong nước họ.
Nhưng câu chuyện chưa chấm dứt. Locke chắc phải biết hành động của ông cũng đầy rủi ro. Ai có thể bảo đảm chính quyền Sơn Đông tôn trọng các cam kết với người Mỹ của Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo? Vụ Tiên Lăng ở Việt Nam cho thấy quyền hành của các lănh chúa địa phương lớn như thế nào. Nếu Bạc Lai Hy c̣n tại chức, liệu Vương Lập Quân có được yên thân hay không? Trong mấy tháng tới, nếu Luật Sư Trần Quang Thành, hay vợ ông gặp tai nạn, th́ Locke sẽ chịu trách nhiệm, đă bị lừa v́ “nhẹ dạ cả tin”. Chính quyền Obama cũng chịu trách nhiệm; một điều rất bất lợi trong một năm bầu cử. Cho nên, khi Trần Quang Thành thấy bà vợ bị đe dọa, ông đổi ư, xin qua Mỹ tị nạn, th́ được chấp nhận ngay. Trần Quang Thành sẽ được đi cùng vợ và hai con, được cấp học bổng tại một đại học, Bộ Ngoại Giao Mỹ có thể lo việc này. Nhưng nếu việc làm giấy tờ xuất ngoại bị Bắc Kinh tŕ hoăn, kéo dài, rồi vợ con của Trần Quang Thành bị tai nạn nào đó, th́ chính phủ Mỹ vẫn mang tiếng đă đặt các quyền lợi kinh tế của nước Mỹ lên trên mối quan tâm về nhân quyền. Hôm qua, ứng cử viên tổng thống Cộng Ḥa Mitt Romney đă bắt đầu tấn công, coi việc đưa ông Trần Quang Thành ra bệnh viện là một thất bại ngoại giao của chính quyền Barack Obama.
Bắc Kinh cũng điên đầu v́ biến cố Trần Quang Thành. Tin tức về vụ này được truyền bá rộng và bàn tán sôi nổi trong 250 triệu mạng Internet, bao thanh niên bầy viết với ḷng ngưỡng mộ. Khi đội công an kiểm duyệt mạng cấm không cho thông tin nào với tên Trần Quang Thành được chuyển đi, th́ các công dân mạng đă đổi chiến thuật, chỉ gọi là Ông Mù, hay Luật Sư Mù. Công an lại cấm mấy chữ này, công dân mạng lại thay bằng tên A Băng, tức Phạm Băng Băng một ca sĩ khiếm thị nổi tiếng. Công an cấm luôn cái tên ca sĩ, các công dân bèn dùng tên tắt C-Guang-C. Cứ như thế, cuộc chạy đuổi giữa công an và giới trẻ trên mạng kéo dài cả cuối tuần trước, cho đến khi Trần Quang Thành được đưa tới nhà thương. Nhưng công an mạng c̣n cấm tất cả những trao đổi trên mạng có nói đến tên sứ quán Mỹ, hoặc tên người bạn đă giúp Trần Quang Thành trốn từ làng đi, cấm cả việc gọi tên làng của anh, đến cả mă số chuyến bay UA898 cũng bị cấm, v́ đó là chuyến bay của hăng United từng chở nhiều người Trung Quốc đi tị nạn chính trị qua Mỹ! Chỉ một cá nhân Trần Quang Thành đă gây ra bao nhiêu xáo động trên mạng làm cho, không những các công an kiểm duyệt, mà cả chính quyền Trung Quốc phát mệt!
Chính phủ Trung Quốc không để cho vụ Trần Quang Thành ngăn cản việc hợp tác với Mỹ. Hôm qua ông Timothy Geithner, bộ trưởng tài chánh Mỹ cho biết Bắc Kinh đă chịu nhượng bộ trên vấn đề tỷ giá đồng tiền của họ, một cải tổ mà chính quyền Mỹ vẫn yêu cầu từ hàng chục năm qua. Trung Quốc cũng đồng ư cho phép các công ty Mỹ hùn phần vốn lớn hơn trong các công ty mua bán chứng khoán. Các công ty hợp doanh này cũng được tham dự trong các thị trường lai phiếu (futures), tức là các hợp đồng mua trước các chứng khoán tài chánh, cũng như các nông phẩm, kim loại, vân vân. Nhượng bộ này là một khúc quanh quan trọng, v́ thị trường lai phiếu xưa nay Bắc Kinh vẫn dành riêng cho các công ty tài chánh, phần lớn là quốc doanh, v́ tính chất đầu cơ có thể gây ra nhiều rủi ro.
Hai biến cố Vương Lập Quân và Trần Quang Thành đặt một câu hỏi cho đảng Cộng Sản Trung Hoa: Họ cai trị hơn một tỷ người dân như thế nào mà, một người thuộc thành phần thống trị, người kia tiêu biểu cho dân bị trị, cả hai phải chạy vào những cơ sở ngoại giao nước ngoài xin giúp bảo vệ sinh mạng và quyền sống tự do của họ? Ai đă bôi đen bộ mặt của nước Trung Hoa nếu không phải là chính chế độ độc tài đảng trị kéo dài hơn nửa thế kỷ?
Đảng Cộng Sản Trung Quốc lo ngại là tấm gương Trần Quang Thành sẽ thành một ng̣i nổ, khích lệ những người dân khác đứng lên đ̣i tự do; không khác ǵ biến cố Đoàn Văn Vươn ở Việt Nam. Bao nhiêu năm qua, những người dân nghèo cô thế, những thanh niên thất nghiệp, các người tàn tật, vân vân, đă bị gạt ra bên lề xă hội, đứng ngoài cuộc chạy đua làm giàu của các cán bộ và các nhà tư bản đỏ. Một người dám đứng dậy, có thể ngàn vạn người khác vùng lên. Nhất là trong năm nay đảng Cộng Sản sẽ thay đổi lănh đạo; kinh tế bắt đầu phải giảm tốc độ; trong khi nông dân đang phấn khởi v́ thành công trong cuộc đấu tranh chống cường quyền ở làng Ô Khảm.
Đảng Cộng Sản Trung Quốc đang lâm vào thế bí. Muốn trấn an dân th́ phải cởi trói cho họ, phải thi hành luật pháp công minh. Nhưng cho dân được tự do hơn th́ quyền hành của các cán bộ, đảng viên phải bị giới hạn. Đảng Cộng Sản không thể nào vừa bảo vệ quyền lợi băng đảng, vừa muốn dân chịu ngoan ngoăn khuất phục măi. Những vết nứt rạn đă hiện ra rơ ràng qua hai vụ Vương Lập Quân và Trần Quang Thành. Guồng máy độc quyền chính trị và độc quyền kinh tế của đảng Cộng Sản đang lung lay.
Ngô Nhân Dụng
Ai bôi đen bộ mặt Trung Quốc?
