"Ai ôi hăy chống trời Nam lại
Kẻo nữa dân ta phải cạo đầu!"
Tầu đánh Tây để... cứu Bắc Ninh của ta!
ĐQAThái: Đây là Giờ Giải Ảo với ông Nguyễn Xuân Nghĩa, phát thanh mỗi tối Thứ Ba trên băng tần 1190AM của đài NVR và trên mạng lưới điện toán kxmx.com cùng trang nhà của nhật báo Người Việt. Xin kính chào ông Nghĩa cùng quư thính giả gần xa. Mặc dù rằng đây là một việc rất riêng tư, đài NVR vẫn xin mượn làn sóng điện này có lời phân ưu cùng ông Nguyễn Xuân Nghĩa và tang quyến sau khi thân phụ ông Nghĩa là cụ Nguyễn Xuân Hiếu vừa tạ thế hôm Thứ Tư mùng năm vừa qua và chúng tôi xin cảm tạ ông Nghĩa vẫn trở lại với chương tŕnh Giờ Giải Ảo mặc dù gia đ́nh đang rất bận về tang lễ.
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Kính chào và cảm tạ Người Việt, đài NVR và nhiều thân bằng quyến thuộc cùng thính giả gần xa đă liên lạc để chia buồn. Thông thường, theo phong tục xưa th́ khi có đại tang trong nhà, ta cứ thấy như trái đất ngừng quay và trong ba năm th́ coi như không được làm ǵ cả để gọi là "cư tang", nếu không th́ mang tiếng là "bất hiếu". Chúng ta nên đổi khác việc đó và cách hay nhất để tưởng nhớ đến người đă khuất chính là tiếp tục làm việc tử tế cho những người c̣n lại....
ĐQAThái: Kỳ này, ông Nghĩa sẽ đề cập tới chuyện ǵ trong một chuỗi các vấn đề mà ông cho là ḿnh cần giải ảo?
NXN: - Thưa rằng có chuyện trăm năm! Chuyện trăm năm về trước khi Pháp nhóm ngó Bắc Kỳ và chuẩn bị tấn công Hà Nội lần đầu vào năm 1872. Chuyện ấy cho thấy vấn đề của Việt Nam trong quan hệ với Trung Quốc và đáng lư đă phải khiến dân ta suy nghĩ vào năm 1972, khi Nixon qua Tầu!
- Trước tiên, xin đọc một bài thơ của Ông Ích Khiêm, một người văn vơ toàn tài và đă có nhiều công lao chống giặc và trừ loạn, đă than phiền việc tướng tá của ta không ngăn được giặc Pháp mà phải thuê giặc Tầu là quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc.
Áo chúa cơm vua đă bấy lâu
Đến khi có giặc phải thuê Tàu!
Từng phen vơng giá mau chân nhẩy
Đến bước chông gai thấy mặt đâu?
Tiền bạc quyên hoài dân xác mướp
Trâu dê ngày hiến đứa răng bầu!
Ai ôi hăy chống trời Nam lại
Kẻo nữa dân ta phải cạo đầu.
ĐQAThái: Nghĩa là hơn trăm năm trước, khi thực dân Pháp xâm lăng nước ta, triều đ́nh đă phải thuê một đám giặc cướp người Trung Hoa cùng ngăn giặc Pháp và có một viên tướng của ta không đồng ư với việc đó? V́ thế, ông mới nhắc tới bài thơ của cụ Ông Kích Khiêm?
NXN: - Chúng ta nhắc lại bài thơ của Ông Ích Khiêm v́ một vấn đề c̣n lớn hơn gấp bội.
- Nhà Măn Thanh từ đời Gia Khánh và Đạo Quang khi ấy đă lụn bại sau vụ nổi loạn của Hồng Tú Toàn và phong trào gọi là "Thái b́nh Thiên quốc" nhuốm mùi tôn giáo vào năm 1850. Vụ khởi nghĩa lớn lao ấy làm nhà Thanh bị rung chuyển, xuưt bị lật đổ nên mới giải thích v́ sao lănh đạo Bắc Kinh ngày nay rất sợ giáo phái Pháp luân công! Giáo phái Thái b́nh Thiên quốc nổi lên từ hai tỉnh miền Nam giáp giới với nước ta là Quảng Đông và Quảng Tây. Sau này, dư đảng của Hồng Tú Toàn mới trở thành đám giặc Cờ Vàng, Cờ Trắng và Cờ Đen qua nhũng nhiễu miền Bắc nước ta.
- Sau khi chiếm Nam kỳ Lục tỉnh v́ tưởng rằng có thể lần theo sông Mekong vào buôn bán với Trung Hoa, quân Pháp t́m đường từ sông Hồng lên và chuẩn bị tấn công miền Bắc. Khi ấy, vào triều Tự Đức, quân ta chống cự không nổi và nghĩ đến cách nương tựa vào Trung Quốc. Nhưng, Tổng đốc Lưỡng Quảng là Trương Thụ Thanh gửi mật sớ lên vua Thanh, nói rằng: "nước Nam và nước Tàu tiếp giáp với nhau mà thế lực nước Nam thật là suy hèn, không có thể tự chủ được nữa, vậy ta nên mượn tiếng sang đánh giặc mà đóng giữ ở các tỉnh thượng du. Đợi khi có biến th́ ta chiếm lấy những tỉnh ở về phía bắc sông Hồng Hà". Bởi vậy triều đ́nh nhà Thanh mới sai Tạ Kính Bưu, Đường Cảnh Tùng đem quân sang đóng ở Bắc Ninh và ở Sơn Tây, sau lại sai quan bố chính Quảng Tây là Từ Diên Húc đem quân sang tiếp ứng. Xin quư vị xem lại Việt Nam sử lược, chương XIII của cụ Trần Trọng Kim.
- Trong khung cảnh lịch sử ấy, ta mới nhớ ra cái thế "tam giác" giữa Tây, Ta và Tầu! Tưởng rằng mượn quân của Trung Quốc để chống Tây chống Mỹ, giờ này dân ta mới thấy hố. Mà Trung Quốc thời nay lại không mục nát rệu ră như nhà Măn Thanh thời xưa cho nên chuyện trăm năm trước chính là chuyện ngày nay!...
Tranh Tầu vẽ chiến thắng của Lưu Vĩnh Phúc chống quân Pháp tại... Bắc Ninh
ĐQAThái: Ông nhắc tới chuyện ấy th́ mới thấy ra những cảnh tương đồng! Khi c̣n bé mà đi học th́ ta chỉ nhớ lơm bơm nào là giặc Cờ Vàng Hoàng Sùng Anh hay giặc Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc. Ít ai chú ư tới khung cảnh gọi là địa dư chính trị của hoàn cảnh "tay ba" vào thời ấy. Bây giờ, nhờ ông nhắc th́ ta mới thấm thía lời kêu gọi của Ông Ích Khiêm: "Ai ơi hăy chống trời Nam lại - Kẻo nữa dân ta phải cạo đầu!"
NXN: - Chúng ta có nhiều cách suy nghĩ về chuyện xưa lắm.
- Lưu Vĩnh Phúc chẳng hạn, có thể là một nhân vật của tiểu thuyết hay điện ảnh mà tôi cho là c̣n ly kỳ gấp trăm lần phim "The Last Samurai" của Mỹ hay truyện "Lord Jim" của Anh. Các em nhỏ thích chơi tṛ điện ảnh th́ nên nghiên cứu và t́m hiểu về hoàn cảnh lịch sử và nhân vật này v́ nó liên hệ đến cả miền Bắc, đến dân thiểu số miền núi, đến tỉnh Quảng Tây và Vân Nam của Tầu, đến tay thương nhân đầy chất con buôn phiêu lưu là Jean Dupuis hay cha Puginier của Công giáo.
- Lưu Vĩnh Phúc là kẻ đă phục kích quân Pháp hai lần tại Ô Cầu Giấy và giết chết hai viên tư lệnh của đội quân viễn chinh Pháp tại Bắc Kỳ là Đại úy Francis Garnier vào cuối năm 1873 và Đại tá Hải quân Henri Rivière vào đầu năm 1883. Tôi c̣n nhớ là hồi bé ḿnh có đọc được một cuốn tiểu thuyết của Đinh Hùng kư tên Hoài Điệp Thứ Lang mô tả lại trận phục kích Francis Garnier và nói rằng Garnier bị một hiệp khách của ta giết chết. Quư thính giả nào c̣n nhớ tới truyện này th́ xin mách cho biết, chứ tôi th́ quên mất rồi! Ở đây th́ chỉ c̣n nhớ bài văn tế Francis Garnier của cụ Nguyễn Khuyến.
ĐQAThái: Ông có thể đọc lại bài văn tế đó ở đây không?
NXN: - Sau khi Garnier bị giết năm 1873, tổng đốc Hà Nội là Trần Đ́nh Túc phải vâng lệnh triều đ́nh hoà hoăn với quân Pháp và phải tổ chức lễ truy điệu. Cụ Tam nguyên Yên Đổ là Nguyễn Khuyến bậc đại khoa được cử viết bài văn tế. Cụ Lăng Nhân Phùng Tất Đắc có ghi lại bài đó như sau trong cuốn "Giai thoại Làng nho" xuất bản ngày xưa ở Sàig̣n:
Than ôi! Một phút sa cơ, ra người thiên cổ
Nhớ ông xưa: Cái mắt ông xanh, cái da ông đỏ
Cái tóc ông quăn, cái mũi ông lơ
Đít ông cưỡi lừa, miệng ông huưt chó
Ông đeo súng lục-liên, ông đi giày có mỏ
Ông ở bên Tây, ông sang bảo-hộ
Ông dẹp Cờ Đen, để yên con đỏ
Nào ngờ: Nó bắt được ông, nó chặt mất sỏ
Cái đầu ông kia, cái ḿnh ông đó
Khốn-khổ thân ông, đù mẹ cha nó
Tôi: Vâng lệnh quan trên, cúng ông một cỗ
Này chuối một buồng, này rượu một hũ
Này xôi một mâm, này trứng một rổ
Ông có linh-thiêng, mời ông xơi hộ
Ăn uống no say, nằm cho yên chỗ
Ới ông Ngạc Nhi ơi! Nói càng thêm khổ!
- Ngày xưa, các cụ ḿnh phải phiên âm tên của Francis Garnier ra Nhạc Nhi. Ḿnh nên nhắc lại cho đời sau khỏi quên. Cũng cần nói lại là sau vụ phiêu lưu và làm ẩu của Francis Garnier, ông ta bị chính phủ Pháp quy cho là có trách nhiệm chính. Nhưng sau này, vào đầu năm 1983, thi thể của Francis Garnier được khai quật (cũng như của Ernest Doudart de Lagrée) đă được hỏa táng. Các lọ đựng tro được bàn giao lại cho tổng lănh sự Pháp tại Sàig̣n ngày 2 tháng 3 năm 1983 và được chuyển về Pháp sau đó để chôn cất tại quận sáu của Paris trước một đài kỷ niệm ở công trường Camille Julian. Ngày nay, tên Francis Garnier c̣n được dùng cho một chiến hạm vận tải nhẹ của Hải quân Pháp.
ĐQAThái: Đó là một cách nghĩ lại chuyện xưa. Nhưng h́nh như ông c̣n có cách khác nữa phải không?
NXN: - Thưa vâng, nếu ḿnh chịu khó đọc lại sử Tầu vào thời đại ấy th́ sẽ thấy ra rất nhiều chuyện lạ và... rất hiện đại.
- Thí dụ như Hồi giáo đ̣i tự trị, các tỉnh miền Nam th́ đ̣i tách riêng, và liệt cường Tây phương, kể cả nước Nga, th́ gơ cửa đ̣i giao thương làm ăn. Triều Thanh khi ấy rất hoang mang, hốt hoảng vậy mà vẫn c̣n ư định xâm lấn nước ta. Và triều đ́nh nước Nam vào năm 1882 c̣n cầu cứu với Trung Hoa. Đó là lư do khiến ngoài đám giặc Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc, Bắc Kinh c̣n phái thêm bốn vạn quân của các tỉnh Quảng Đông Quảng Tây qua đánh Pháp. Rốt cuộc th́ lănh thổ nước Nam thành địa bàn giao tranh giữa quân Thanh và quân Pháp trước sự lúng túng của triều đ́nh. V́ nội loạn và kiệt quệ, nhà Măn Thanh đành kư ḥa ước Thiên Tân với Pháp vào năm 1883 để thừa nhận là nhường chủ quyền trên đất nước ta cho thực dân Pháp.
- Sau đấy, chúng ta lại tái diễn sai lầm cũ khi Cộng sản Việt Nam lại mượn quân Tầu đánh Tây đánh Mỹ và lần này th́ chưa biết là sẽ làm sao thoát v́ đảng Cộng sản Việt Nam nay tự nhận là phụ dung của đảng Cộng sản Trung Quốc. Bất cứ ai muốn lên lănh đạo đảng ở Hà Nội th́ cũng phải chạy qua Bắc Kinh cầu phong trước! Khác với ngày xưa có giặc Cờ Đen, nay ta có giặc cờ đỏ nằm ngay trong triều đ́nh ở Hà Nội!
Dainamax
Tam giác Tây-Ta-Tầu
