Cách đây 20 năm, những người làm báo kinh tế ở TP.HCM tưởng mở một quán cà phê làm nơi giao lưu giữa các nhà báo với các chuyên gia kinh tế, và giới doanh nhân. Để từ đó các những người tay mơ về kinh tế như họ có thể làm một tờ báo chuyên nghiệp thực sự.
LTS: Đă từ lâu lắm rồi, cà phê và báo chí thường đồng hành với nhau.
Trong một thập kỷ trở lại đây, với sự phát triển của mobile phone, laptop và Internet, quán cà phê đă trở thành văn pḥng làm việc di động của nhiều nhà báo. Không ít người trong số họ, trong đó có cả người viết, lại thấy thích ngồi viết bài ở quán cà phê, trong tiếng nhạc và tiếng nói chuyện. Thỉnh thoảng lại nhập một ngụm cà phê, rít thuốc, cho thêm phần cảm hứng sáng tạo.
Nhưng trước đó, không biết từ bao giờ, và cho tới tận bây giờ, quán cà phê vẫn là nơi thích hợp để các nhà báo tác nghiệp. Họ vừa uống cà phê, vừa trao đổi thông tin, hay gặp gỡ các nguồn tin. Thậm chí nhiều cuộc phỏng vấn cũng được thực hiện ở quán cà phê. Có những quán cà phê, Girval ở Sài G̣n - nơi các phóng viên chiến trường của các hăng tin phương Tây, trước năm 30.4.1975, hay gặp gỡ nhau để trao đổi thông tin - đă trở thành địa danh lịch sử.
Vào đầu những năm '90 đă xuất hiện hai quán cà phê khá đặc biệt ở Việt Nam. "Đặc biệt" là bởi v́ sự ra đời của những quán cà phê đó gắn liền với sự ra đời của hai tờ tuần báo. Một về kinh tế, một về đối ngoại. Một ở Sài G̣n, một ở Hà Nội.
Cũng từ cảm hứng sáng tạo do cà phê mang lại, nhiều nhà báo cũng hay viết về cà phê.
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam, từ đầu tháng Ba này sẽ giới thiệu loạt bài của phóng viên Huỳnh Phan về cà phê - những câu chuyện mà tác giả đă t́nh cờ nghe được - từ những quán cà phê đến pḥng hội thảo.
Câu chuyện thứ nhất: Quán cà phê và tờ tuần báo kinh tế
Thôi làm Phó Tổng Biên tập Saigon Times Group (SGT) được một năm nay, theo chế độ hưu trí, hàng ngày ông Trần Ngọc Châu vẫn đến 35 Nam Kỳ Khởi Ngĩa, Quận Nhất, thành phố Hồ Chí Minh, nơi có SGT Club, để uống cà phê, ăn sáng.
Những khi cần tiếp khách, mời tiệc, người khai sinh ra kênh truyền h́nh chuyên về tài chính và kinh doanh FBNC cũng thường chọn chỗ này. Mặc dù, ông đă nhượng lại hết cổ phần ở nhà hàng này, khi ra đi.
"Một thói quen đă h́nh thành suốt hai thập kỷ đă khó bỏ rồi. Huống hồ SGT Club lại đồng hành với cuộc đời làm báo kinh tế của các thế hệ người làm báo ở SGT Group, như tôi", ông Châu nhớ lại.
Quán cà phê và giải pháp t́nh thế
Tháng 1/1991, Thời báo Kinh tế Sài G̣n (TBKTSG) ra số báo tuần đầu tiên. "Thực ra, tờ tuần báo tiếng Việt lúc đầu chỉ là giải pháp t́nh thế để chúng tôi xin được giấy phép xuất bản tờ tiếng Anh về kinh tế", ông Châu nói.
Luật Đầu tư nước ngoài ra đời năm 1987. Đầu những năm '90, thành phố HCM, với vị trí địa lư, bối cảnh lịch sử và cả sự đi đầu về tư duy đổi mới, mặc nhiên có vai tṛ tiên phong trong mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài.
Thế nhưng, qua trao đổi với các doanh nhân Việt Kiều, Phó Chủ tịch UBND Phạm Chánh Trực, người được giao trọng trách này, hiểu rằng thành phố khó có thể thành công được, nếu thông tin về hành lang pháp lư và cơ hội đầu tư không được cung cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài và Việt Kiều. Ư tưởng về một tờ báo tiếng Anh đă ra đời từ đó.
"Chủ trương mở cửa và hội nhập dù h́nh thành từ Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, nhưng sau năm 5 năm nhiều người trong bộ máy chính trị vẫn c̣n e ngại đủ thứ", ông Châu giải thích lư do tại sao tờ báo tiếng Anh về kinh tế phải măi đến tháng 10/1991 mới được phép ra số đầu tiên.
"Chúng tôi phải ra trước một tờ tuần báo tiếng Việt, để rồi từ đó thuyết phục các cấp quản lư cho phép dịch 70% nội dung sang tiếng Anh. C̣n 30% c̣n lại, chủ yếu là tin, do chúng tôi tự viết", ông Châu nói.
Thách thức tiếp theo, theo ông Châu, họ đều là những nhà báo chính trị - xă hội, chứ không được đào tạo về kinh tế. "Vả lại, những người như ông Trực và bạn ông là Tổng Biên tập Vơ Như Lanh - nguyên uỷ viên Hội đồng Biên tập Sài G̣n Giải phóng, đều có những kỷ niệm không mấy vui vẻ với chính trị, nên họ quyết tâm làm một tờ báo kinh tế thuần tuư", ông Châu nhớ lại.
Cái khó ló cái khôn. T́nh cờ, trong một lần ngồi uống cà phê, những người sáng lập TBKTSG đă nảy ra ư tưởng mở một quán cà phê làm nơi giao lưu giữa các nhà báo với các chuyên gia kinh tế, và giới doanh nhân. Để từ đó các những người tay mơ về kinh tế - kinh doanh như họ có thể làm một tờ báo chuyên nghiệp thực sự.
Gần như cùng một lúc với sự ra đời của tờ tiếng Việt, một quán cà phê trong khuôn viên trụ sở tờ báo cũng ra đời. Sáng sáng, trước khi đến công ty, nhiệm sở, các chuyên gia kinh tế và doanh nhân, đến uống cà phê, ăn sáng, và nói chuyện thời sự, đọc báo. Và, từ đó, mối quan hệ giữa tờ báo và họ đă được thiết lập. Phóng viên có thêm thông tin và bổ sung kiến thức để viết báo.
Cũng nhờ đó, nhiều người đă trở thành cộng tác viên của TBKTSG. Số lượng bài viết của họ đă trên TBKTSG đă từng được SGT Group xuất bản thành hàng chục tập sách. Và, từ một giải pháp t́nh thế, TBKTSG (tiếng Việt) đă trở thành một thương hiệu lớn. Nhất là trong phân tích và phản biện chính sách.
Trong thời kỳ cực thịnh của báo chí Việt Nam, nhiều người, trong đó có cả bản thân người viết, coi việc có bài được đăng trên TBKTSG như một sự một sự công nhận về nghề nghiệp.
Hơn nữa, từ những buổi ngồi nghe các chuyên gia phân tích, một số phóng viên của TBKTSG đă trở thành những chuyên gia thực thụ trong lĩnh vực ḿnh phụ trách. Hải Lư là một ví dụ tiêu biểu trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, khi các chuyên gia và nhà đầu tư trong lĩnh vực này, nhất là giới trẻ, luôn t́m các bài phân tích của chị để tham khảo.
Sân chơi chuyên nghiệp
Những điều mà tờ báo thu được từ quán cà phê không chỉ có vậy.
"Chúng tôi hiểu rằng để có thể tiếp tục duy tŕ nơi giao lưu này, cần phải có dân chuyên nghiệp điều hành nó", ông Châu nói.
Một doanh nhân Việt Kiều là Alan Tấn đă hùn vốn để thành lập một nhà hàng liên doanh trên cơ sở quán cà phê đó. Buổi sáng vẫn là quán cà phê b́nh thường, c̣n trưa và tối trở thành quán ăn.
Cũng nhờ đó, SGT Group đă mở rộng thêm hoạt động của ḿnh. Họ thường xuyên tổ chức các buổi toạ đàm theo những chủ đề nhất định. "Việc đứng danh nghĩa của SGT Club khiến các buổi toạ đàm diễn ra dễ dàng hơn nhiều. Bởi nếu đứng danh nghĩa báo, chúng tôi phải xin phép, và thủ tục rầy rà lắm", ông Châu nói.
Và những diễn giả tham dự không chỉ bó gọn trong giới học giả hay doanh nhân nữa, mà bao gồm cả các chính khách. Ông Châu cho biết ông Vơ Văn Kiệt, nhất là sau khi về hưu, rất hay đến SGT Club để nói chuyện. Về những vấn đề ông thấy bức xúc. C̣n trong thập niên 90, các thành viên nhóm Thứ Sáu của ông là những vị khách thường xuyên.
SGT Club c̣n mời cả những chính khách từ Hà Nội, nhân những chuyến công tác của các vị này vào Sài G̣n. Một trong số đó là nguyên Thứ trưởng ngoại giao Lê Mai - người sau đó đóng vai tṛ quan trọng trong việc h́nh thành một quán cà phê khác ở Tuần báo Quốc tế ngoài Hà Nội, và định hướng phát triển của tờ báo đối ngoại này.
"Lúc đầu, chúng tôi chỉ mời ông Lê Mai tới uống cà phê. Nhưng thấy nhiều anh em phóng viên, biên tập viên ngồi quanh đó, ông ngẫu hứng nói chuyện thời sự đối ngoại luôn", ông Châu kể lại kỷ niệm với nhà ngoại giao xuất thân từ giới truyền thông này.
Theo thời gian, trong SGT Club lại sinh ra những "club" (câu lạc bộ) nhỏ hơn, mang tính chuyên ngành, như CLB Doanh nhân 20-30, CLB Nông sản, CLB Ư tưởng...
Đặc biệt, một trong những CLB đó lại gắn liền với sự ra đời của một tờ báo khác trong SGT Group, trước khi tách ra để khẳng định hướng đi độc lập của ḿnh. Đó là CLB "Hàng Việt Nam chất lượng cao" và tờ Sài G̣n Tiếp Thị - một tờ báo, tiếp bước TBKTSG thưở trước, đă có nhiều đột phá trong làng báo Sài G̣n mấy năm vừa qua.
Diễn đàn kinh tế Việt Nam VEF.VN. Bài đă được dỡ xuống tại địa chỉ:
http://vef.vn/?vnnid=10821
Quán cà phê và tờ tuần báo kinh tế
