Robert Szponder, 17 tuổi, là một anh chàng đẹp trai có đôi mắt màu xanh dương. Darlene Bernard vừa bước sang tuổi 15, cô học năm thứ nhất trung học. Họ ngồi tán chuyện trong căn nhà nh́n ra biển ở Miami.
Bức họa Robert Szponder được đóng góp để xây dựng "bức tường ảnh" của Quỹ Tưởng niệm Cựu binh chiến tranh Việt Nam. Ảnh: Miami Herald
Szponder sẽ chết trong chiến tranh ở Việt Nam vài năm sau đó.
Nhưng lúc này, anh và bạn gái mải mê cười đùa vô tư và thắm thiết. Họ đă có những buổi chiều cùng nhau trên băi biển tưởng chừng như kéo dài vô tận, họ nắm tay nhau, họ cùng nhau nói về tương lai của hai đứa, cho đến khi mà Szponder lên đường nhập ngũ vào mùa hè năm 1968, cách xa bạn gái hàng ngh́n dặm.
Hai năm sau, thi thể của Szponder được đưa trả về vùng phía nam Florida. Anh chết bởi một phát bắn trúng tim tại chiến trường B́nh Định năm 1970. Robert Allan Szponder khi đó mới chỉ 21 tuổi. Bạn gái của Szponder giữ kín những tấm h́nh của họ măi tới 40 năm sau.
Một dự án xây dựng trung tâm về giáo dục chiến tranh Việt Nam, nơi hơn 58.000 lính Mỹ thiệt mạng trong cuộc can thiệp quân sự, đang kêu gọi dân chúng cung cấp các tài liệu về những người đă thiệt mạng hoặc mất tích. Bernard, nay có cơ hội chia sẻ những kỷ niệm về bạn trai xưa, đă lục t́m nơi bà cất giấu những kỷ niệm riêng. Những bức ảnh và câu chuyện về mối t́nh say đắm của họ là đóng góp nhỏ bé cho chiến dịch t́m kiếm thông tin ở tầm quốc gia, nhằm hàn gắn những lỗ hổng c̣n lại của chiến tranh.
Trên bức tường tưởng niệm chiến tranh ở Việt Nam, The Wall, tên của những người đă chết được khắc lên đá. Giờ đây, cùng với những bức ảnh, những chi tiết nhỏ nhất từ trong kư ức được khơi lại, để cho mỗi cái tên được nhớ đến đầy đủ hơn.
Bernard, giờ là một phụ nữ 62 tuổi, nói: "Bobby là t́nh yêu của cuộc đời tôi. Tôi muốn tất cả mọi người biết rằng, Bobby là một người tốt. Ông ấy có tính cách cũng như khiếu hài hước tuyệt vời".
Darlene Bernard t́m tên của Robert Szponder trên Bức tường ghi danh các Cựu binh chiến tranh Việt Nam năm 1998. Ảnh: Miami Herald
Trong hơn 58.000 cái tên trên bức tường tưởng niệm, c̣n hơn 26.000 tên chưa có ảnh hay những câu chuyện đi kèm để mọi người có h́nh dung rơ hơn về người lính đó. V́ thế dự án nói trên đang kêu gọi thu thập các h́nh ảnh, câu chuyện, từng chi tiết xoay quanh những người đă chết hoặc mất tích trong chiến tranh, xây dựng nên một phần mới có tính tương tác hơn khu tưởng niệm, dự kiến mở cửa năm 2014.
"Những bức h́nh là rất quan trọng đối với trung tâm và cho khách tham quan. Chúng đưa một con người trở lại cuộc sống thực, đưa đến trước mắt chúng ta những gương mặt", Jan C.Scuggs, chủ tịch quỹ tưởng niệm các cựu chiến binh Việt Nam cho biết.
"Chỉ riêng những cái tên thôi đă có một sức mạnh khủng khiếp rồi, nhưng khi bạn nh́n nó cùng với một h́nh ảnh, có một điều ǵ đó khác biệt sẽ làm bạn cảm thấy vô cùng xúc động. Có lẽ đâu đó một chút cảm giác ớn lạnh nếu đơn giản chỉ là một cái tên và phần ảnh th́ bị bỏ trống".
The Wall, khánh thành năm 1982, thu hút khoảng 4,5 triệu khách tham quan mỗi năm. Họ đến đây để t́m kiếm những cái tên thân thuộc của người thân, và cũng để đánh giá đúng mức độ của sự mất mát lớn đến thế nào.
Đài tưởng niệm được trải dài trên hai bức tường, mỗi bức lại chứa 72 bảng ghi riêng biệt. Tên của Szponder được ghi lại trên đó. Hơn một nửa trong số 58.282 cái tên trên tường có một bức ảnh đi kèm hay hồ sơ lư lịch, với hy vọng rằng rồi tất cả những người đă phục vụ trong quân đội Mỹ cuối cùng cũng sẽ được nhớ đến, và sẽ không có câu chuyện nào phải rơi vào quên lăng. Tuy nhiên, chiến tranh th́ đă kết thúc hơn 38 năm về trước và những kư ức th́ đang mờ nhạt dần.
"Điều cấp bách hiện giờ là chúng ta cần phải t́m được những bức ảnh đó trước khi quá muộn", Scruggs, một quân nhân từng bị thương, từng được trao tặng huân chương cựu chiến binh Việt Nam, người đă đi đầu trong những nỗ lực thu thập thôn tin cho bảo tàng, nói.
"Chỉ cần mỗi ngày chúng ta nhận được một bức ảnh… Bây giờ rất nhiều trong số đó được gửi đến từ những người anh chị em ruột, trong khi cha mẹ th́ đă ở độ tuổi 80-90. Đôi lúc chúng tôi nhận được những bức ảnh hết sức chân thực từ Việt Nam, nơi mà những người bạn thân thiết đă chụp được và đem nó trở lại khi họ quay về".
Năm 2003, tổng thống Mỹ George W.Bush đă kư đạo luật cho phép xây dựng một cơ sở giáo dục dưới ḷng đất gần The Wall như một cách giúp các thế hệ tương lai hiểu và đánh giá đúng những di sản để lại.
Một trung tâm như vậy, ước tính mức giá vào khoảng 95 triệu USD, sẽ cung cấp những h́nh ảnh, hiện vật và câu chuyện về những người đă bị quên lăng.
Mike Carricarte là anh trai của Louis Carricarte (ảnh đen trắng), một binh sĩ thiệt mạng tại chiến trường Việt Nam năm 1963. Mike ngồi trầm ngâm bên di ảnh và bộ quân phục của em trai trong nhà tại Miami. Ảnh: Miami Herald
Jameson Barton từ Miami, 23 tuổi, thiệt mạng trong một tai nạn trực thăng quân sự vào ngày 18/10/1971. D́ của anh ấy, bà Wanda đă gửi tới cho trang web của dự án những bức h́nh của anh khi c̣n nhỏ và cả những bức khi đă trưởng thành, lúc anh đang đứng cạnh một chiếc máy bay.
Một người bạn của Barton, David Henson, th́ viết: "Tôi từng là người hướng dẫn nhảy dù của Jamie, chúng tôi đă có rất nhiều những kỷ niệm vui cùng nhau ở Đại học Florida và những khu nhảy khác ở Florida. Khi tàu cập bến Việt Nam, anh ấy chợt dừng lại và muốn thực hiện một cú nhảy cùng tôi....tôi chắc rằng đó là lần cuối cùng anh ấy thỏa sức bay lượn trên bầu trời. Chúng tôi đă có một khoảng thời gian tuyệt vời cùng nhau".
Năm 1966, John T.Weaver và Richard Alfred Wardrobe, thuộc Fort Lauderdale, trở thành bạn thân, họ cùng học tại Học viện quân sự Miami với nhau. Chỉ 3 tháng sau sinh nhật thứ 18 của ḿnh (tháng 6/1967), Wardrobe, một lính thủy đánh bộ, đă thiệt mạng ở Quảng Trị.
"Anh ấy là người thông minh, chu đáo nhưng nóng vội. Chúng tôi đă hỗ trợ, giúp đỡ nhau rất nhiều. Sau khi hoàn thành năm thứ 2, tôi chuyển sang theo học một trường khác... Lần cuối tôi nh́n thấy anh ấy là lúc chúng tôi ôm tạm biệt vào tháng 6 năm 1966", Weaver viết trong một cuốn hồi kư năm 2004. "Giờ đây, đă 37 năm trôi qua, tôi vẫn nghĩ về anh ấy, vẫn nhớ khuôn mặt, vẫn cảm nhận được sự nóng vội, và vẫn nhớ anh ấy". Bức ảnh của Wardrobe mặc bộ đồng phục đă được gửi dự án bảo tàng từ một nhóm gia đ́nh và những người bạn giấu tên.
Tuy nhiên, với những cái tên khác, không có một bức ảnh nào cho họ, không có chút hồi ức cá nhân nào, thậm chí là những thông tin cơ bản nhất. Bên cạnh tên của họ vẫn c̣n khoảng trống.
Hoàng Linh (theo Miami Herald,VNE)
Mỹ lục lại kư ức cựu binh chiến tranh Việt Nam
