Có những gia đ́nh doanh nhân, thời c̣n làm ăn được, vợ chồng con cái đề huề, rất vui vẻ nhưng rồi khó khăn khủng hoảng đă làm cho vợ bỏ chồng, bỏ con theo người khác.
Những giá trị, văn hóa, cấu trúc gia đ́nh truyền thống đang rạn nứt, suy sụp, nhưng một nền tảng văn hóa gia đ́nh mới tương thích lại chưa h́nh thành.
Bán chạy nhất là... đơn ly hôn
Trong thời kỳ hiện nay, xă hội có rất nhiều biến động, xung đột. Gia đ́nh cũng không thể nằm ngoài ṿng ảnh hưởng đó. Ông nh́n nhận vấn đề này ra sao?
Hàng ngày tôi đọc báo thường xuyên thấy tin tức về các "tai nạn" xảy ra trong nhiều gia đ́nh. T́nh trạng đó thật đau xót, đáng báo động.
Nào là đổ vỡ, ly dị, chồng đánh vợ, vợ giết chồng, vợ bỏ chồng lúc khó khăn, hoạn nạn, bỏ rơi con cái, v.v... Hậu quả tai hại để lại cả thế hệ sau. Nên mới có những chuyện như 5- 6 đứa trẻ buồn chán gia đ́nh, cột chân vào nhau cùng nhảy xuống sông tự tử. Đây là nỗi đau của toàn xă hội, toàn dân tộc.
Có mấy người học tṛ của tôi là giám đốc doanh nghiệp. Thời làm ăn được, vợ chồng con cái đề huề, rất vui vẻ. Nay gặp khủng hoảng khó khăn, vợ không chịu được cực khổ, bỏ đi mất với người khác, để mặc chồng con.
Kinh tế khó khăn, vợ bỏ đi với người khác, để mặc chồng. Ảnh minh họa |
Thưa tiến sĩ, Việt Nam vốn có bề dày, nền tảng truyền thống gia đ́nh bền vững. Vậy theo ông tại sao lại có t́nh trạng như ông vừa nói?
Gia đ́nh Việt Nam từ mô h́nh "tứ đại đồng đường" đang chuyển dịch theo xu hướng tách ra sống riêng v́ nhiều nguyên nhân tác động. Cùng với đó, cá nhân được giải phóng, phải tự quyết, tự chịu trách nhiệm với bản thân, phải lập thân, lập nghiệp, không c̣n "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" như xưa.
Song cũng từ đây, chủ nghĩa cá nhân xuất hiện, và do chưa hoàn chỉnh, nó mang theo những mặt trái rất nguy hiểm. Hậu quả như chúng ta đă thấy diễn ra hàng ngày, hàng giờ.
Dù không phải là người hoài cổ hay bảo thủ, nhưng bản thân tôi và nhiều nhà nghiên cứu khác cũng phải thừa nhận một điều, mô h́nh gia đ́nh truyền thống bảo lưu rất nhiều giá trị cao đẹp, có bản sắc và đóng góp cho xă hội nhiều lợi ích rơ ràng. Chẳng hạn ngày xưa tệ nạn ít hơn, mâu thuẫn gia đ́nh ít hơn, nếu có cũng được xử lư ngay từ rất sớm, không để bùng nổ thành những vụ việc khủng khiếp, ảnh hưởng xấu tới xă hội như ngày nay.
Nói như vậy không có nghĩa là phải quay về mô h́nh ngày xưa. Mà nêu ra là để chúng ta cùng suy nghĩ, tham khảo thêm trước khi bàn luận tiếp vấn đề này.
Một số thực tế sau đây có thể "nói" thay con số thông kê về thực trạng hiện nay: Nhiều cửa hàng văn hóa phẩm và photocopy bán mẫu biểu thủ tục hành chính cho biết mẫu đơn bán chạy nhất là... đơn ly hôn, sau đó là đơn khiếu nại, tranh chấp tài sản. Có nơi mỗi ngày bán hàng trăm đơn ly hôn!
Rơ ràng, những giá trị, văn hóa, cấu trúc gia đ́nh truyền thống đang rạn nứt, suy sụp. Nhưng một nền tảng văn hóa gia đ́nh mới phù hợp, tương thích với nhịp sống, xă hội hiện đại đang trong quá tŕnh hội nhập lại chưa h́nh thành, thậm chí chưa manh nha.
Nói rơ hơn là đang có sự khập khiễng, khi cấu trúc tổ chức xă hội dường như chưa theo kịp diễn tiến cuộc sống.
Chẳng hạn, lâu nay khái niệm "bạo lực gia đ́nh" được mặc định là người chồng đánh vợ! Nhưng giờ khái niệm này có vẻ đă trở nên "b́nh đẳng" hơn, khi có không ít vụ vợ đánh, đàn áp, bạo lực, thậm chí giết chồng nữa nhưng chẳng có một hội "phụ nam" nào bảo vệ các ông chồng.
Phải chăng, bước vào giai đoạn phát triển mới hiện nay, xă hội đang thiếu những thiết chế bảo vệ có hiệu quả cho từng đối tượng cá thể, từ người vợ, cho đến người chồng và con cái?
Về mặt h́nh thức th́ không tới mức đó. Người vợ đă có Hội phụ nữ, con cái th́ có Ủy ban bảo vệ chăm sóc bà mẹ và trẻ em. Tức là phụ nữ được bảo vệ kép. Chỉ có ông chồng là c̣n là "đơn côi".
Tuy nhiên, về thực chất th́ những thiết chế này chưa hiệu quả. V́ ngày càng có nhiều yếu tố mới không tương thích với văn hóa gia đ́nh Việt Nam xuất hiện. Thậm chí nhiều yếu tố mới tàn phá gia đ́nh trong xă hội mà ta chưa nghiên cứu, truy xuất tận ngọn nguồn để xử lư, ngăn ngừa.
Tôi nghĩ chúng ta cần có cái nh́n bao quát tổng thể, cả vi mô lẫn vĩ mô để giải quyết. Ví dụ, không thể giản đơn cho rằng để bảo vệ các ông chồng bị bạo hành th́ chỉ cần có Hội phụ nam là xong! Ngay như Hội phụ nữ đă có từ lâu, nhưng nạn chồng đánh đập vợ cũng chưa thể ngăn chặn đấy thôi!
Mất tài sản, mất luôn cả vợ
Tôi nhận thấy có một hiện tượng khá mới đang xuất hiện. Đó là khủng hoảng kinh tế không chỉ tàn phá các doanh nghiệp, mà nhiều doanh nhân mất tài sản cũng mất luôn cả vợ và gia đ́nh. Chẳng lẽ nền tảng gia đ́nh các doanh nhân lại kém bền vững đến vậy?
Tôi đă cảnh báo vấn đề này từ lâu, ngay từ cuốn sách Xây dựng văn hóa gia đ́nh doanh nhân mà tôi viết từ khi khủng hoảng chưa xảy ra.
Các gia đ́nh thành đạt thường đầy đủ tiện nghi tiêu dùng, sinh hoạt. Khi chúng mất đi, nếu không được chuẩn bị, tức không có một nền tảng văn hóa cần thiết, th́ ḷng người cũng dễ đổi thay. Nói nôm na là người đă quen sống trong nhung lụa, nay phải sống bần hàn rất khó thích nghi, nên dễ bị đổi thay.
Cho nên, phải có sự chuẩn bị từ đầu. Cần xây dựng trước nền tảng văn hóa gia đ́nh phù hợp cho xă hội. Cơ chế thị trường có nhiều mặt tích cực, nhưng nếu thiếu giá trị văn hóa kèm theo th́ vô cùng tai hại. Bởi cơ chế đó buộc chúng ta cạnh tranh mạnh mẽ, có người thắng th́ cũng có kẻ thua. Không lẽ khi thua th́ anh mất luôn cả vợ, con?
Vậy từ trải nghiệm và quan sát của bản thân, theo ông mô h́nh gia đ́nh như thế nào mới phù hợp với xă hội hiện nay?
Tôi nghĩ về mặt này chúng ta có thể học tập Hàn Quốc. Tổng thống Park Chung Hee của nước này trong thời tại vị (1961 - 1979) đă xây dựng thành công nền tảng cho mô h́nh văn hóa gia đ́nh thời kỳ mới trong 10 năm.
Đó là chương tŕnh nâng cao tinh thần trách nhiệm cá nhân với xă hội, đất nước, tinh thần tự lực tự cường; cải thiện xă hội; Phát triển đất nước lấy công nghệ khoa học kỹ thuật làm đầu. Đáng chú ư là trong xây dựng giá trị, nhân cách của con người, họ lấy "3 tự" làm đầu: Tự lực, tự trọng, tực giác. Đây là 3 giá trị lớn xây dựng nên tinh thần dân tộc.
Ngoài ra c̣n những giá trị kèm theo như vệ sinh, vâng lời, đoàn kết. H́nh ảnh ngọn cờ 3 lá trong chương tŕnh xây dựng làng mới (tương tự như phong trào xây dựng nông thôn mới ở ta - PV) rất thiết thực, cụ thể. Nhờ vậy, họ đă xây dựng được nền văn hóa mới, kế thừa và phát huy văn hóa truyền thống, bổ sung nhiều giá trị văn hóa của thời đại, từ đó xây dựng nên nước Hàn Quốc mạnh mẽ hùng cường trên thế giới.
Có thể nói, không đất nước nào phát triển được nếu thiếu nền tảng con người và gia đ́nh. V́ thế, với Việt Nam, văn hóa gia đ́nh không chỉ là vấn đề của từng gia đ́nh, mà c̣n là vấn đề hệ trọng của đất nước, của dân tộc. Chúng ta cần nghiêm túc xém xét, nghiên cứu đánh giá để xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, tích cực, phù hợp với thời đại, góp phần phát triển đất nước!
Nguồn : VietnamNet
Phá sản, đại gia mất cả vợ
