Có lẽ không quốc gia nào mà cuộc sống của giới công chức chứa nhiều điều nghịch lư như ở Việt Nam.
Lương không đủ sống nhưng lại thuộc thành phần khá giả của xă hội; đă vào biên chế là có thể nằm lỳ cho đến hết đời, ngang nhiên đ̣i hỏi mọi chế độ phúc lợi, ngay cả khi chẳng làm ǵ; là người làm thuê cho dân nhưng lại hành xử như ông chủ có quyền ban ơn; năng lực cũng như tinh thần trách nhiệm trước công việc phần lớn ở mức trung b́nh và thấp, nhưng cực kỳ có khả năng trong việc kinh doanh “quyền lực Nhà nước” để tư lợi …Nhưng điều nghịch lư nhất là một nền hành chính cồng kềnh, ́ ạch, dôi dư cả triệu người như vậy lại vẫn cứ ngày một ph́nh to?
Một bộ phận công chức đang tha hóa. (Ảnh minh họa)
Trong một hội nghị có đưa tin trên truyền h́nh và sau đó hầu như các báo đều đưa lại, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói thẳng ra rằng: “Trong bộ máy chúng ta có tới 30% số công chức không có cũng được, bởi họ làm việc theo kiểu sáng cắp ô đi, tối cắp về, không mang lại bất cứ thứ hiệu quả công việc nào”. Nói cách khác, cái số 30 % công chức đó hoàn toàn không cần thiết, y như cái bướu trên cổ. Với 2,8 triệu công chức, chỉ cần làm phép t́nh nhẩm cũng ra ngay con số thuộc diện có cũng như không kia khoảng 800.000. Nghĩa là mỗi 100 người dân Việt Nam, phải nuôi không một ông (bà) vô công rồi nghề mang danh công chức! Vậy tại sao một nền dịch vụ công chỉ cần 2 triệu người, mà phải trả lương cho tận những gần ba triệu? Ai phải chịu trách nhiệm về vấn đề này? Trong khi chưa thể t́m ra câu trả lời, chúng tôi chỉ xin làm thứ công việc đơn giản hơn là giúp mọi người h́nh dung một phần cái gánh nặng vật chất và tinh thần mà cả xă hội đang phải è lưng chịu đựng để “cơng” gần một triệu công chức dư thừa đó.
Trước hết, 800 ngàn người lớn đến mức nào? Đó là số dân (hơn kém chút ít) của Cyprus, Bahrain, Bhutan, Qatar, Đông Timor…Hay nó có quy mô gấp đôi dân số Luxemburg, Brunei, Malta, Iceland…
Thứ hai, và đây là vấn đề chính, cần bao nhiêu tiền để nuôi cái đám công chức thừa thăi ấy? Chắc chắn là không ai có thể tính chính xác, v́ có những công chức thuộc loại dư thừa, nhưng lại hưởng mức thu nhập nhiều người mơ ước. Hẵng chỉ tính đơn giản thế này: Mỗi người trong số đó, v́ họ là công chức, nên thuộc diện thu nhập trung b́nh khá (so với mức 1000 USD trung b́nh) sẽ nhận của Nhà nước khoảng 60 triệu đồng (3000 USD) một năm. Nghĩa là cần số tiền lên tới 50.000 tỷ đồng ( 2,5 tỉ USD) cho việc chi lương để ngày ngày 800.000 người ăn mặc sang trọng chỉ để “sáng vác ô đến cơ quan, tối vác ô về nhà” mà không làm bất cứ việc ǵ. Tuy nhiên, số tiền phải bỏ ra phục vụ việc ngồi chơi xơi nước của “một quốc gia nhỏ” ấy trên thực tế c̣n lớn hơn nhiều.
Theo thông lệ th́ số tiền lương cho công chức chỉ bằng hai phần ba số tiền phải chi ra để họ có thể làm việc, được tính vào khoản duy tŕ hoạt động của cơ quan Nhà nước. Đó là tiền thuê nhà, tiền điện, tiền điện thoại, tiền khấu hao tài sản, tiền phúc lợi, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xă hội, chi phí đi lại và cơ man nào những thứ tiền khác được gọi bằng cái tên chung là văn pḥng phí. Khiêm tốn tính gộp th́ con số 50.000 tỉ đó phải cộng thêm khoảng 20.000 tỉ đồng. Giờ ta thử xem 70.000 tỷ đồng nhiều đến mức nào? Nó nhiều hơn toàn bộ số tiền thu được từ xuất khẩu gạo năm 2012; nó bằng khoảng 5 lần số tiền phí bảo tŕ đường bộ mà Bộ GTVT dự kiến thu được hằng năm từ ô tô, xe máy với giả phải trả là hứng chịu biết bao lời ch́ chiết của dư luận; nó bằng già nửa số tiền 120.000 tỉ đồng cần để nâng cấp quốc lộ 1A lên thành đường bốn làn xe ô tô; nó giúp cho khoảng 7 triệu dân miền núi đủ gạo ăn trong một năm để không phá rừng. Nếu có ngần ấy số tiền, toàn bộ các xă nghèo miền núi có trường học, có chợ, có đường trải bê tông. Nó có thể mua được số ḅ giúp cho Chương tŕnh Lục lạc vàng duy tŕ liên tục 1500 buổi, với khoảng 9000 gia đ́nh nông dân thuộc dạng nghèo nhất nước có cơ hội đủ cơm ăn. Nó là con số dài tới mức mà không một nông dân b́nh thường nào đọc chính xác được.
Nhưng đấy mới chỉ tính về khoản vật chất, cho dù không hề nhỏ nhưng chưa chắc đă là lớn nhất. Tai hoạ của nạn biên chế tràn lan là nó khiến cho bộ máy hành chính công của chúng ta thuộc loại công kềnh, kém hiệu quả và lạc hậu vào loại nhất khu vực. Nhàn cư vi bất thiện. V́ không làm ǵ nên những ông, bà công chức thừa thăi trên trở thành những “con bệnh” của xă hội. Ta hăy xem họ làm ǵ mỗi ngày để tiêu hết 8 giờ vàng ngọc? Nếu là đàn ông th́ phần lớn lướt web, chơi game oline, xem phim sex, t́m cách vào nhà nghỉ với chính đồng nghiệp của ḿnh. Thời gian c̣n lại ngồi nghĩ mưu kế tư lợi hoặc hại người khác. C̣n với thành phần nữ giới th́ shoping tối ngày, ăn uống, khoe của tối ngày, buôn dưa lê tối ngày...
Nhiều người coi trụ sở cơ quan chẳng hơn ǵ cái bếp nhà ḿnh, tranh thủ tận dụng điện nước miễn phí để nấu nướng. Số c̣n lại, nếu không làm những việc như trên, th́ làm chim bói cá, cứ thấy ở đâu có mầu mỡ là đến. Cũng v́ thừa dẫn đến lười, ích kỷ, đấu đá chèn ép nhau thay v́ thực thi công vụ. Có rất nhiều người cả một đời công chức chỉ chuyên kiện cáo, lao vào đấu đá v́ những lợi ích cá nhân. Nhưng lương của họ th́ vẫn cứ đến hẹn lại lên. Chức của họ th́ cứ đến tuổi là đến. Kèm với lương với chức là đủ thứ tiêu chuẩn ưu đăi khác. Những công bộc này, về nguyên tắc là những người giúp việc cho “ông chủ” Nhân dân, nhưng trên thực tế cũng là những người quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu, tham lam, làm khổ “ông chủ” vào loại nhất thế giới. Làm bất cứ việc ǵ thuộc phạm vi chức phận cũng đ̣i lót tay. Trong bất cứ nhiệm vụ nào cũng lồng lợi ích của ḿnh vào. Từ lái xe, nhân viên đóng dấu, nhân viên gác cổng…đến những người có tí chức, tí quyền đều là những kẻ chỉ thạo ăn tiền, ṿi vĩnh, hạch sách…biến cửa Công đường thành nơi nhếch nhác, bất tín, đáng sợ hơn cả hang hùm. Nền đạo đức xă hội xuống cấp, có phần đóng góp không nhỏ của những thành phần được gọi là công chức ấy.
Nhưng thiệt hại vẫn chưa dừng lại ở đó. Nạn chạy chức chạy quyền th́ ai cũng biết. Nhưng nạn chạy chọt để được thành công chức Nhà nước c̣n khốc liệt hơn và cũng bi hài hơn rất nhiều. V́ số người tham gia luôn rất đông, diễn ra trên một diện rộng, với sự tham gia của mọi thành phần. Nó làm hư hỏng cả người có quyền nhận và người được nhận. Người có quyền nhận th́ một khi đă lấy tiền, đă nhúng chàm, làm sao c̣n dám yêu cầu cấp dưới phải nêu cao đạo đức, kỷ cương, nhân cách-ngoại trừ đó là một truyện hài! Người được nhận vào làm công chức th́ cậy tiền nên không cần học, không cần trau dồi chuyên môn, coi thường kỉ cương, phép tắc. Đó là chưa kể họ phải t́m cách ăn chặn, ăn bẩn, vơ vét bằng mọi cách để bù lại số vốn đă bỏ ra.
Nhưng những bệnh tật trên, dù rất trầm trọng, nếu quyết tâm ngăn ngừa, vẫn c̣n nhiều hy vọng chữa chạy, dù rất tốn kém. Song có một thứ bệnh do nạn chạy công chức gây ra rất khó chữa, thuộc loại nan y, là bệnh ỷ lại, lười biếng và mất khả năng tự trọng. Căn bệnh thuộc loại lây nhiễm này có thể huỷ hoại nhân cách cả một thế hệ, góp phần làm nghèo đất nước. Người ta cần một cái bằng đại học với bất cứ giá nào đôi khi không phải để sau đó làm việc, cống hiến, mà để có cơ hội gia nhập cái đội quân công chức vốn là thừa thăi kia. Với những người này, cái điều đáng lẽ thành nỗi xấu hổ khi chả làm ǵ ngoài việc “sáng vác ô đi, tối vác ô về”, th́ lại là mục tiêu phấn đấu, là sự nghiệp của đời họ. Liệu có khác ǵ một thứ quốc nạn?
Nguồn: Xahoi
Việt Nam: Một quốc gia nhỏ chỉ ăn rồi chơi
