Trong những năm gần đây, Apple đă từng bước trở thành công ty công nghệ hàng đầu thế giới. Cùng với sự thành công đó, tài sản của hăng đă tăng chóng mặt. Với lượng tiền mặt dồi dào, hăng hoàn toàn có đủ khả năng tài chính dành cho những dự án xa xỉ và tốn kém. Trụ sở tiếp theo của Apple, được xây dựng tại thành phố Cupertino của Mỹ, là một dự án như vậy. Bài viết của Bloomberg Businessweek sẽ cho bạn đọc một cái nh́n chi tiết hơn về dự án hoành tráng này của Apple.
Steve Jobs đang tŕnh bày dự án cho khuôn viên mới của Apple.
Trong lần cuối cùng xuất hiện trước công chúng vào ngày 7/6/2011, Steve Jobs đă đứng trước Hội đồng Thành phố Cupertino để giới thiệu kế hoạch xây dựng trụ sở mới cho Apple. Vẫn trong bộ dạng gầy g̣ nhưng mạnh mẽ, Steve Jobs đă đưa ra một vài bản thiết kế cho trụ sở mới của Apple, dự kiến có thể chứa tới hơn 12.000 nhân viên chỉ trong một ṭa nhà h́nh tṛn.
"Nó hơi giống một chiếc tàu vũ trụ" – ông nói về tổng thể, nó sẽ là một ṭa nhà bốn tầng với diện tích khoảng 260 ngh́n m2, bằng 2/3 kích thước của Lầu Năm Góc, được bao bọc bởi một khu vườn rộng 712 ngh́n m2. "Chúng tôi có cơ hội để xây dựng một ṭa trụ sở đẹp nhất thế giới. Tôi thật sự tin rằng các sinh viên kiến trúc sẽ tới để chiêm ngưỡng nó", ông nói.
Steve Jobs đă qua đời chỉ bốn tháng sau đó, trước khi bản kế hoạch cuối cùng được đưa tới cho các nhà quy hoạch của thành phố Cupertino, nhưng ông đă nêu rơ rằng ṭa nhà này sẽ tiêu tốn rất nhiều tiền của.
Apple sẽ trồng 6.000 cây xanh và hầu như các lối đi lại hay chỗ để xe đều được xây dựng ngầm dưới mặt đất. Khu trụ sở mới sẽ có rất nhiều khu ăn uống, bao gồm cả một nhà hàng có thể phục vụ bữa ăn trưa cho 3.000 nhân viên cùng một lúc.
Steve Jobs cũng nhấn mạnh tới bức tường h́nh ṿng cung của ṭa nhà chính. Bản thiết kế yêu cầu các tấm kính dài tới 12m được sản xuất tại Đức, nối từ sàn tới trần nhà. Trước mặt Hội đồng Thành phố Cupertino, Steve Jobs lưu ư: "Cả ṭa nhà sẽ không có một tấm kính phẳng nào… như các bạn biết, trong xây dựng đó không phải là cách tiết kiệm nhất".
Ông đă đúng về điều đó. Kể từ năm 2011, kinh phí cho khuôn viên mới của Apple đă ph́nh to từ dưới 3 tỷ USD lên gần 5 tỷ USD, theo thông tin từ năm người trong dự án (chúng tôi không được phép nêu tên). Nếu như những tính toán của họ là chính xác, khoản chi của Apple sẽ vượt qua cả số tiền 3,9 tỷ USD được dành để xây khu liên hợp Trung tâm Thương mại Thế giới ở New York, và trụ sở mới này sẽ có giá hơn 16.500 USD mỗi m2 – gấp ba lần so với các ṭa nhà đắt đỏ khác.
Trước khi ra đi, Steve Jobs đă hy vọng dự án sẽ được khởi công vào năm 2012 và hoàn thành vào cuối năm 2015. Apple sẽ bắt đầu phá 26 ṭa nhà nằm trong quy hoạch vào tháng 6, theo một người khác trong dự án. Tại cuộc họp thường niên của công ty vào ngày 27/2, CEO Tim Cook cho biết thời hạn hoàn thành dự án sẽ bị lùi tới năm 2016. Apple từ chối đưa ra b́nh luận về thông tin này.
Một lư do khiến thời hạn hoàn thành bị hoăn lại, theo nguồn tin ở trên, là Apple đang làm việc với kiến trúc sư (KTS) trưởng Norman Foster để cắt giảm 1 tỷ USD kinh phí trước khi bắt đầu dự án. Công ty Foster + Partners của Norman Foster lần đầu tiên làm việc với Apple vào năm 2010. Một lư do khác được đưa ra là dù đă nêu tên của nhà thầu chính nhưng Apple vẫn chưa thống nhất được số lượng nhà thầu phụ cần để hoàn thành dự án. Một số nhà thầu sẽ tham gia phiên đấu thầu vào tháng 5. Có rất nhiều việc cần làm, như việc đào móng sẽ cần tới sáu tháng để hoàn tất và cần các xe tải làm việc 24/24 – thông tin từ một cựu quản lư của Apple, người đă có mặt tại buổi thuyết tŕnh của công ty Foster + Partners.
Việc kinh phí vượt dự tính là điều thường thấy ở các dự án lớn và quy mô của dự án này đă tăng lên đáng kể – từ sức chứa 6.000 nhân viên của kế hoạch ban đầu, lên tới 12.000, thậm chí 13.000 nhân viên. Trong khi đó, 1 tỷ USD c̣n chiếm chưa tới 1% khoản dự trữ 137 tỷ USD của Apple.
Dù vậy khoản chi lên tới hàng tỷ USD cho trụ sở mới vẫn tiếp tục làm nóng cuộc tranh luận về những ǵ Apple đang làm với tiền của ḿnh. Các nhà đầu tư không kêu ca nhiều lắm khi Apple thống trị thị trường smartphone và máy tính bảng, nhưng giá cổ phiếu Apple đă giảm 38% kể từ tháng 9, trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng tăng tới từ Samsung Electronics và lo ngại về các sản phẩm tương lai của Apple. Giờ các cổ đông đang yêu cầu được chia cổ tức, mua lại cổ phiếu, hoặc trong trường hợp tương tự như David Einhorn của công ty Greenlight Capital – phát hành một lượng cổ phiếu ưu đăi mới. Apple đă nói bóng gió rằng đó là điều bắt buộc (tăng kinh phí), nhưng dư luận chắc chắn sẽ đặt câu hỏi liệu việc sử dụng kính uốn lượn có là phương án tối ưu nhất?
"Sẽ cần một vài lời giải thích để thuyết phục tôi rằng tại sao 5 tỷ USD lại là con số hợp lư cho một dự án như vậy", Keith Goddard, CEO của công ty tư vấn Capital Advisors đang nắm giữ 30.537 cổ phiếu của Apple, phát biểu. "Đây là hành động xát thêm muối vào vết thương. Chi một khoản tiền mà nhiều người sẽ nói là lăng phí, trong thời điểm Apple đang rất bủn xỉn về việc chia cổ tức". Nếu cổ phiếu tiếp tục xuống giá, Goddard dự đoán "dự án sẽ tiếp tục kéo dài t́nh trạng xấu này".
Hơn nữa, tại Thung lũng Silicon, không ǵ có thể làm bạn tiều tụy nhanh hơn một trụ sở mới sang trọng. Những ví dụ có thể kể đến bao gồm Silicon Graphics, Borland Software và Sun Microsystems, tất cả đều bị dính một "lời nguyền": Vận may của họ ra đi ngay sau ngày khai trương trụ sở mới.
Một vài kiến trúc sư sẽ chất vấn công khai Steve Jobs và Norman Foster, nhưng rất nhiều người sẽ cười thầm bản thiết kế h́nh "bánh rán donut" của Apple. Trong khi Google, Facebook, và nhiều công ty khác đều lựa chọn những bản thiết kế có khả năng tăng cường sự giao tiếp giữa các nhân viên – một phong cách của Steve Jobs – th́ chiếc "ṿng bánh rán" này sẽ có khả năng cô lập các nhân viên và các nhóm làm việc. Hơn nữa, một ṿng tṛn sẽ không có nhiều sự linh hoạt. Rất nhiều công ty ngày nay lựa chọn một "ṭa nhà sống" có thể dễ dàng xây dựng lại. Khu West Campus của Facebook ở Mountain View là một khối kiến trúc đồ sộ - về cơ bản là một nhà kho có thể dễ dàng điều chỉnh kể cả khi đă hoàn thành.
Ảnh hưởng của thiết kế tới khả năng làm việc của nhân viên có vẻ cũng là một vấn đề, theo Scott Wyatt, quản lư của một công ty kiến trúc ở Seattle đă thiết kế văn pḥng địa phương cho Google và Samsung – "Tôi lo ngại rằng ṭa nhà sẽ chia tách hơn là tập hợp mọi người với nhau". Thay v́ là một nơi tuyệt vời để làm việc, Wyatt nói rằng "nó giống với một vật thể hơn, như một chiếc iPhone vậy".
Không có dấu hiệu nào cho thấy Apple sẽ dừng lại, v́ một điều chắc chắn rằng họ đang cần không gian làm việc. Kể cả sau khi trụ sở mới được hoàn thành, Apple vẫn tiếp tục dùng trụ sở hiện tại là ṭa nhà Infinite Loop, nơi làm việc của hơn 2.800 nhân viên. Với số tiền đang có sẵn, họ hoàn toàn có khả năng hiện thực hóa ư tưởng trên, kể cả với mức giá 5 tỷ USD. Nhưng Tim Cook đă gợi ư tại cuộc họp thường niên của Apple vào tháng 2 rằng trụ sở mới sẽ không hoàn toàn giống với những ǵ Steve Jobs đă h́nh dung. "Steve đă dành rất nhiều tâm huyết cho dự án này trước khi ông ấy qua đời" – Tim Cook nói – "Hy vọng rằng chúng tôi sẽ làm nó tốt hơn trong quá tŕnh thiết kế. Chúng tôi muốn nó phải hoàn hảo".
Trụ sở mới hoành tráng của Apple, như Steve Jobs đă h́nh dung, sẽ không chỉ là một khuôn viên b́nh thường. Được xây dựng trên khu đất được Apple mua lại vào năm 2006, rộng gần gấp hai lần so với trụ sở của Hewlett-Packard, Steve Jobs mong muốn trụ sở mới sẽ trở thành một h́nh mẫu của sự phát triển bền vững. Mục tiêu, như ông nói, là xây dựng một khuôn viên có thể tự sản xuất nguồn điện của chính ḿnh, và chỉ xem điện lưới như một phương án dự pḥng. Ông muốn cả khu vực trông giống như một nơi trú ẩn tự nhiên hơn là một khu văn pḥng.
Sau khi đi qua một hoặc hai lối đi dẫn vào khu trụ sở, hầu hết các phương tiện sẽ được đưa vào một mạng lưới đường xá và ga-ra ngầm dưới đất. Apple dự định dành ra hơn 60.000 m2 để trồng cỏ tự nhiên của California và 309 loài thực vật khác (đă bao gồm 6.000 cây mới và 1.000 cây đă được trồng sẵn). Khoảng sân rộng lớn ở giữa ṭa nhà chính sẽ là một vườn cây đặc biệt, với mơ, ô liu và cây táo, và một vườn thảo mộc được trồng gần đó.
Một bản vẽ trụ sở mới của Apple.
Theo kế hoạch, sẽ chỉ có sáu công tŕnh có thể nh́n thấy sau khi khuôn viên được hoàn thành: Ṭa nhà chính, hành lang dẫn xuống pḥng họp ngầm, một băi đỗ xe bốn tầng ngăn cách khuôn viên với đường Interstate 280, một pḥng tập, và hai pḥng thí nghiệm chuyên giám định chất lượng. "Cảm nghĩ chung về khuôn viên mới này sẽ tốt hơn nhiều lần so với hiện tại" – Steve Jobs phát biểu trước Hội đồng Thành phố Cupertino.
Để đạt được mục tiêu trở thành một khu "không tiêu thụ năng lượng" (net-zero energy), trên mái của ṭa nhà chính sẽ được đặt gần 65.000 m2 các tấm pin mặt trời đủ để cung cấp 8 megawatts điện năng (đủ năng lượng cho gần 4.000 ngôi nhà). Apple nói họ c̣n đang thương lượng để lắp thêm pin mặt trời và cối xay gió. Để giảm mức tiêu thụ năng lượng, Apple dự định lắp đặt công nghệ "phản ứng với thời tiết".
Nh́n từ bản thiết kế, có thể thấy nó sẽ gồm các cửa sổ có thể tự động đóng mở nhằm đưa một lượng ánh sáng, gió và không khí vừa đủ để giữ ở mức nhiệt độ thích hợp. Apple có vẻ cũng sẽ sử dụng các ống mặt trời – những cửa sổ trần được dùng để hướng ánh sáng bên ngoài vào bên trong ṭa nhà – và những cánh quạt lớn cỡ máy bay sẽ khuấy động không khí mà không cần nhiều năng lượng.
Mặc dù vậy, công nghệ xanh không phải là yếu tố làm tăng kinh phí của dự án, mà là vấn đề nguyên vật liệu – như các nhà sản xuất gọi là "hoàn thiện và vừa vặn". Giống như các sản phẩm của Apple, Steve Jobs không muốn có bất kỳ đường nối, khoảng trống hoặc vệt sơn nào lộ ra. Mọi bức tường, sàn và cả trần nhà nữa, đều phải được làm mịn màng đến mức tối đa. Tất cả gỗ nội thất đều phải được lấy từ một loài cây phong đặc biệt, và chỉ những tấm gỗ lấy từ lơi của cây mới được sử dụng, theo một bản tóm tắt dự án vào năm ngoái.
Ṭa nhà chính cũng sẽ là một bước đột phá về cách nó được lắp ráp. Trong khi phần tường bao của công tŕnh được xây ngay tại đó, th́ các tấm kính tạo nên bức tường ngoài sẽ được bẻ cong và đóng khung bởi công ty Seele tại nhà xưởng của họ ở Gersthofen, Đức. "Trông nó giống như một tấm kính dài tới 6 km" – theo KTS Peter Arbour của Seele. Ông nói rằng chưa có công ty nào dùng những tấm kính lớn như thế - nhất là những tấm kính cong – cho những công tŕnh quy mô gần giống như thế này. "Thường th́ chúng tôi chỉ dùng tới đơn vị foot vuông".
Công ty Seele đă phải tăng gấp đôi công suất để đáp ứng nhu cầu của dự án, theo KTS Arbour. Hầu hết các tấm kính thông thường đều được làm thông qua quá tŕnh trong môi trường nhiệt độ cao nên có thể dẫn đến sự vẩn đục hoặc biến dạng, c̣n của Apple th́ được sản xuất bằng một quy tŕnh bẻ cong dưới nhiệt độ thấp. Seele đă nâng cấp máy móc để có thể bẻ cong và giữ các tấm kính đồng thời ép chúng với một loại vật liệu liên kết để chúng có thể giữ được h́nh dáng chuẩn xác. "Với những tấm kính được sản xuất theo phương pháp này, bạn sẽ có được một bề mặt với độ trong và độ phản xạ hoàn hảo" - Peter Arbour nói. Seele chỉ có thể hoàn thiện quá tŕnh này ở nhà máy Gersthofen, khiến cho các tấm kính phải được vận chuyển từ châu Âu tới Mỹ.
"Sẽ không có một tấm kính phẳng nào" – Steve Jobs nói
Hàng ngàn mô-đun (module) được làm sẵn hoàn chỉnh với đủ h́nh dáng dành cho nhà tắm, pḥng vệ sinh và các văn pḥng. Bởi v́ tất cả các phần việc đều được hoàn thiện ở những nhà máy được thiết kế dành riêng cho dự án, việc lắp ráp sẽ đ̣i hỏi ít giờ lao động trực tiếp hơn nhưng cần độ chính xác cao hơn rất nhiều. Apple hy vọng sẽ hoàn thiện dự án trong ṿng hai năm thay v́ ba tới năm năm so với những phương pháp thông thường.
Apple vẫn chưa công bố bất kỳ thay đổi đáng kể nào đối với bản thiết kế của Steve Jobs, v́ vậy khoản tiết kiệm 1 tỷ USD có lẽ sẽ đến từ việc hạ bớt tiêu chuẩn "hoàn thiện và vừa vặn" của ông. Thay v́ dùng sàn bê tông, Steve Jobs muốn sử dụng các loại đá tổng hợp như terrazzo – thường được sử dụng ở các viện bảo tàng hoặc các khu dân cư cao cấp. Ông muốn khe hở nối giữa tường và các bề mặt khác phải nhỏ hơn 1/32 inch (khoảng 0,8 mm), so với tiêu chuẩn 1/8 inch (3,2 mm) của hầu hết các công tŕnh ở Mỹ. Thay v́ sử dụng những vật liệu nhẹ, cách âm, Steve Jobs lại muốn trần nhà được làm bằng bê tông. Thường th́ các nhà thầu sẽ dựng lên những khuôn đúc bê tông ở từng tầng rồi đổ xi măng vào, nhưng cách này sẽ để lại những vết lằn trên bề mặt bê tông. Theo thông tin từ hai người đă nh́n thấy bản kế hoạch, Apple sẽ đổ khuôn trần nhà ở dưới mặt đất và sau đó nâng chúng lên từng tầng, một phương án tốn kém hơn rất nhiều.
Trong chuyến đi thực địa gần đây nhất, các thiết kế của công tŕnh này có vẻ đă thực tế hơn. Apple đă bỏ trống một vài ngôi nhà ở một phần khu đất, nhưng băi đỗ xe phía ngoài trụ sở của Apple đă gần như kín chỗ. Một khối kiến trúc h́nh hộp đang dần hiện ra phía sau ṭa nhà, được che phủ bởi một lớp lưới bảo hộ. Nh́n qua lớp lưới có thể thấy được cái giống như là h́nh mẫu kích thước thật của lối vào trụ sở tương lai, được hoàn thiện với một tấm kính nối từ sàn lên trần nhà và một tấm banner có h́nh một chiếc iPhone treo trên trần nhà, giống như ở trụ sở Infinite Loop. Rất sạch sẽ, gọn gàng và đẹp mắt – một chiếc iPad bốn tầng.
Khu văn pḥng gần đường Interstate 280 sẽ được Apple phá bỏ để xây trụ sở mới.
|
Scott Wyatt, nhà quản lư của NBBJ, đă từng thảo luận nhiều dự án với Steve Jobs trong những năm qua."Tôi không thể h́nh dung Jobs sẽ đi qua các ṭa nhà của Foster và nghĩ: "Đây mới là nghệ thuật kiến trúc"".– ông nói – "Đây không phải là một tác phẩm tồi, nhưng họ là những kiến trúc sư với cái nh́n của một kiến trúc sư, chứ không phải của một khách hàng" (Foster + Partners là kiến trúc sư trưởng của ṭa nhà Bloomberg Place, văn pḥng ở London của công ty Bloomberg LP, chủ sở hữu của tờ báo này). Công ty Foster + Partners từ chối đưa ra b́nh luận về thông tin trên.
Foster + Partners đă thiết kế một vài trong số những ṭa nhà độc đáo nhất thế giới. KTS Norman Foster đă làm nên tên tuổi của ḿnh với việc xây dựng trụ sở của ngân hàng Hồng Kông & Thượng Hải (giờ là ngân hàng HSBC), được hoàn thành vào năm 1985. Được xây dựng theo phương pháp lắp ráp và thi công tiên tiến, ṭa cao ốc đă tiêu tốn 1,3 tỷ USD – theo tỷ giá năm 1985, biến nó thành công tŕnh đắt giá nhất thời bấy giờ.
Kể từ đó, KTS Foster được biết đến là kiến trúc sư người Anh nổi tiếng nhất. Các phương pháp xây dựng mà ông lựa chọn, chẳng hạn như sân bay mới ở Hồng Kông và Bắc Kinh, hiếm khi nào bị phụ thuộc vào kinh phí, và các khách hàng thường cảm thấy thoải mái trong việc chi tiền. Trụ sở của ngân hàng Commerzbank ở Frankfurt của Đức được xây dựng năm 1997 là ṭa nhà đi tiên phong trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng và xây dựng "vườn trên cao". C̣n ṭa nhà Quốc hội Đức (Reichstag), được KTS Foster xây dựng lại từ ṭa nhà Bundestag vào năm 1999, nổi tiếng với mái ṿm tinh tế, đă trở thành biểu tượng của nước Đức thống nhất.
Dự án của Steve Jobs và Norman Foster có vẻ như không gặp phải bất cứ trở ngại nào đến từ cư dân trong vùng. Thành phố Cupertino dự kiến sẽ hoàn thành một bản bảo cáo đầy đủ về tác động tới môi trường của dự án vào tháng Bảy này, theo ủy viên hội đồng Dave Brandt. Apple đă ghi điểm bằng cách đồng ư để di rời Glendenning Barn, một di tích lịch sử, tới một khu vực khác và bằng cách đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng để khuyến khích mọi người đi làm bằng các phương tiện công cộng hơn là ôtô cá nhân.
Dù vậy, Apple đang có vẻ gặp khó khăn trong việc t́m các nhà thầu phụ. Đang có một sự bùng nổ các công tŕnh ở Thung lũng Silicon, với những bệnh viện mới, sân vận động mới cho đội San Francisco 49ers, và văn pḥng mới của Samsung cũng như Facebook và Google. Với rất nhiều cơ hội làm ăn ở đây, nhiều công ty có vẻ do dự khi dành nhân lực cho một dự án đang chậm tiến độ. Hơn nữa, theo thông tin từ hai người trong dự án, Apple đang đề nghị một khoản chiết khấu chỉ một nửa lợi nhuận đối với những hợp đồng lớn, khiến cho nhiều đối tác tiềm năng phải băn khoăn không biết Apple quan tâm tới tiền hay tới việc các công ty đồng ư tham gia vào dự án.
Nếu điều đó là đúng, rất nhiều nhà cung ứng của Apple sẽ nhận ra mọi việc đă không c̣n được như ở thời kỳ của Steven Jobs. Apple có thể có nhiều tiền hơn Croesus, nhưng không có sức mạnh và sự cá tính của Steven Jobs, nó đang trở nên giống với những công ty lớn khác. Trớ trêu thay, đó sẽ là lư do v́ sao "con tàu vũ trụ" của Steve Jobs vẫn sẽ hạ cánh ở Cupertino, cho dù nó có tiêu tốn bao nhiêu tiền đi chăng nữa.
QTM / Pandora
Chi tiết kế hoạch trụ sở 5 tỷ đôla của Apple
