Vì sao Saudi Arabia, UAE và Israel phản đối nỗ lực đàm phán với Iran của Tổng thống Trump?

[Romano]

Saudi Arabia, UAE và Israel lo ngại việc Tổng thống Trump "sốt sắng" đạt được thỏa thuận với Iran sẽ giúp Tehran duy trì ảnh hưởng và phục hồi sức mạnh sau xung đột.Theo tờ Wall Street Journal và National (UAE) ngày 25/3, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như đang nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận ngoại giao để chấm dứt cuộc xung đột với Iran, những đồng minh thân cận của Washington trong khu vực - Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Israel - lại đang âm thầm hoặc công khai phản đối hướng đi này. Lý do xuất phát từ những tính toán chiến lược riêng của từng bên và tất cả đều lo ngại điều này sẽ khiến họ phải đối mặt với một đối thủ đầy sức mạnh.

Dựa trên nguồn tin từ những người thân cận với lập trường của các quốc gia vùng Vịnh, các nhà lãnh đạo Saudi Arabia và UAE đang ngày càng lo ngại trước việc ông Trump quá sốt sắng đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Họ đang vận động Tổng thống Trump tiếp tục cuộc chiến cho đến khi Iran suy yếu đủ mức để "không còn gây ra mối đe dọa thực sự với khu vực".Mối lo ngại của hai nước này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Tính đến thời điểm ông Trump bắt đầu tìm kiếm giải pháp ngoại giao, Iran vẫn đang kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của thương mại dầu mỏ toàn cầu, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng của khu vực, trong đó có các cơ sở khí đốt Ras Laffan của Qatar, đồng thời phóng hàng nghìn thiết bị bay không người lái và tên lửa vào các quốc gia trên khắp vùng Vịnh. Nếu chiến tranh kết thúc trong bối cảnh đó, Saudi Arabia và UAE lo ngại Iran sẽ tiếp tục nắm giữ ảnh hưởng lâu dài đối với an ninh và xuất khẩu năng lượng của họ.

Riêng Saudi Arabia còn bày tỏ sự không hài lòng với kế hoạch 15 điểm mà các nhà trung gian Arab cho biết Mỹ đã chuyển cho Iran. Theo một bản dự thảo được chia sẻ với tờ Wall Street Journal, kế hoạch này đề xuất dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt đối với Iran để đổi lấy sự nhượng bộ của Tehran - một vấn đề mà Riyadh cho là chưa đủ để bảo đảm an ninh khu vực.

Nhà Trắng, Saudi Arabia và UAE đều chưa đưa ra phản hồi chính thức khi được yêu cầu bình luận về vấn đề này.

Israel: Các mục tiêu chiến tranh chưa hoàn thành

Ở Israel, thông báo của ông Trump về các cuộc đàm phán "hiệu quả" với Iran đã gây ra phản ứng bất ngờ và lo ngại. Theo National, không khí chính trị tại đây trái ngược hẳn với phần còn lại của thế giới - trong khi nhiều nước thở phào trước khả năng xung đột hạ nhiệt, Israel lại thấy đó là một tin đáng lo.

Như Reuters đưa tin, ba quan chức cấp cao Israel cho biết Tổng thống Trump dường như thực sự quyết tâm đạt được thỏa thuận, nhưng tất cả đều cho rằng Iran khó có thể chấp nhận các điều kiện của ông.

Vấn đề cốt lõi là hai ưu tiên hàng đầu của Israel - xử lý dứt điểm chương trình hạt nhân và kho tên lửa đạn đạo của Iran - đến nay vẫn chưa được giải quyết. Các cơ sở hạt nhân của Iran chỉ chịu những đợt tấn công giới hạn, trong khi Tehran vẫn tiếp tục phóng tên lửa vào Israel và khu vực.

Vài giờ sau tuyên bố của ông Trump, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu: "Tổng thống Trump tin rằng có cơ hội tận dụng những thành tựu to lớn mà chúng tôi đã đạt được cùng với quân đội Mỹ để hiện thực hóa các mục tiêu của cuộc chiến thông qua một thỏa thuận - một thỏa thuận sẽ bảo vệ các lợi ích thiết yếu của chúng ta. Chúng ta sẽ bảo vệ các lợi ích thiết yếu của mình trong mọi hoàn cảnh".

Giới phân tích Israel cũng bày tỏ những đánh giá thận trọng. Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) của Israel, thừa nhận những thành tựu quân sự của Mỹ và Israel là đáng kể, đặc biệt trong việc phá vỡ hệ thống chỉ huy và kiểm soát cùng loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Iran. Tuy nhiên, ông Citrinowicz nhấn mạnh: "Điều này không tạo ra hiệu quả chiến lược vì chính quyền không bị lật đổ, và họ đã vượt qua được vụ ám sát (Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali) Khamenei".

Chuyên gia Citrinowicz nhấn mạnh: "Nếu chiến tranh kết thúc hôm nay, bất chấp những thành tựu đạt được, chúng tôi không thể gọi đó là thành công. Chiến tranh được lên kế hoạch khá tốt về mặt tác chiến, nhưng không ai nghĩ đến những hệ lụy của nó".

Trong khi đó, nhà báo có ảnh hưởng Amit Segal, người được cho là có quan hệ gần gũi với Thủ tướng Netanyahu, nói với kênh CNN: "Nếu cuộc chiến này kết thúc bằng việc nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran thì tôi khá bi quan".

Về phần mình, nhà báo Amos Harel của tờ Haaretz đưa ra một góc nhìn khác, cho rằng tuyên bố của ông Trump có thể là chiến thuật đánh lạc hướng trước khi leo thang xung đột, dựa trên hai tiền lệ: "Ít nhất hai lần, Tổng thống Trump đã sử dụng đàm phán dưới danh nghĩa tối hậu thư như một động thái đánh lạc hướng trước khi phát động tấn công".