Tài do đức nuôi dưỡng, trí do tâm phát sinh ra

[trungthuc]

(Minh họa)
Có người cho rằng, chỉ cần cố gắng nỗ lực hơn người khác một chút, học nhiều hơn một chút, giỏi hơn một chút, thì cuộc đời tự nhiên sẽ mở lối ra. Người ta mải miết chạy theo "tài" và "trí", xem đó là những thứ có thể được tích lũy từ bên ngoài: học thêm, làm thêm, tận dụng từng cơ hội để phát huy, tiến lên phía trước.

Nhưng sau khi đi một quãng đủ dài, chúng ta sẽ nhận ra một điều không dễ chấp nhận: không phải cứ giỏi là sẽ gặt hái thành công.

Có những người rất tài năng nhưng vẫn gặp thất bại. Có những người kiến thức hiểu biết nhiều, nhưng cuộc sống lại cứ rối ren. Ngược lại, cũng có những người không quá xuất sắc, nhưng cuộc sống an ổn, được tin cậy, đi đâu cũng có người gần gủi, quý mến.

Tại sao lại như vậy? Đó là vì, "Tài do đức nuôi dưỡng, trí do tâm phát sinh ra".

"Tài do đức nuôi dưỡng"
Trong cuộc sống, không khó để gặp ra những người làm việc giỏi, nhanh nhạy, quyết đoán. Họ giải quyết mọi việc thật gọn gàng, hiệu quả, khiến cho người khác thấy nể phục.

Nhưng nếu trong cách đối nhân xử thế lại thiếu đi sự tôn trọng, hay xem thường người khác, luôn tìm cách tranh giành phần hơn về mình, thì sự nể phục ấy sẽ không kéo dài. Dần dần, khoảng cách sẽ hình thành ra, niềm tin bắt đầu phai nhạt, cơ hội cũng theo đó mà bỏ đi.

Tài năng của họ tuy không hẵn đã biến mất, nhưng không còn môi trường để phát huy được nữa. Khi con người thiếu đức, tài không được nuôi dưỡng mà sẽ lặng lẽ hao mòn theo thời gian.

Ngược lại, có những người không quá nổi bật ngay từ đầu. Họ làm việc chậm rãi, nói năng từ tốn, giữ chữ tín và biết suy nghĩ cho người khác. Ban đầu có thể không được chú ý, nhưng càng về sau lại càng được nhiều người tin tưởng. Những việc quan trọng dần được giao phó, con đường thăng tiến tuy không đến nhanh, nhưng vững chắc.

Điều này cho thấy rằng, tài năng không quyết định một người sẽ đi nhanh đến đâu, mà đạo đức mới quyết định người ấy có thể đi xa đến mức nào.

"Trí do tâm phát sinh ra"
Có người học hành rất nhiều, đọc sách rất nhiều, nhưng càng học lại càng bị rối. Khi đối diện với sự việc, vẫn dễ tỏ ra nóng giận, dễ phán xét, dễ bị cảm xúc lôi cuốn đi. Khi đó, cái gọi là "trí" thực chất chỉ dừng lại ở kiến thức.

Chỉ đến khi biết sống chậm lại, biết giữ im lặng nhiều hơn, quan sát nhiều hơn, bớt đấu tranh hơn thua, bớt vội vàng cho kết luận, thì mọi điều mới dần dần được sáng tỏ. Khi tâm đã lắng xuống, mọi thứ tự nhiên trở nên rõ ràng, sáng suốt hơn.

Có những điều từng nghĩ mãi mà không thông suốt, nhưng khi tâm đã bình an lại thì sẽ hiểu ra rất nhanh. Có những mâu thuẫn tưởng chừng lớn, nhưng khi biết buông bớt cái "tôi" thì hóa ra chẳng còn gì đáng để tranh chuyện hơn thua.

Điều này cho thấy rằng, trí tuệ không nằm ở chỗ hiểu biết nhiều, mà nằm ở khả năng nhìn xuyên thấu. Mà muốn nhìn được thấu, trước hết tâm phải sáng.

Một tâm chứa đầy sân si khi nhìn đâu cũng thấy có vấn đề. Một tâm đầy tham cầu sẽ khiến cho suy nghĩ dễ bị lệch lạc, nặng thành kiến. Chỉ khi tâm đủ thiện, đủ tĩnh, thì trí tuệ mới tự nhiên phát sinh ra.

Cuộc đời có thể có lúc chưa đạt thành công, chưa nổi bật, chưa hơn ai. Nhưng nếu vẫn giữ được đức, giữ được tâm, thì con đường đang đi đã khác đi. Đó là con đường có thể chậm, nhưng chắc, và càng đi càng sáng tõ.

Rồi đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ nhận ra, những gì đạt được không hẳn là do bản thân giỏi hơn người, mà là vì chưa từng đánh mất phẩm cách tốt đẹp của chính mình.