Như ngàn cơn gió nổi trôi…

[trungthuc]

Thỉnh thoảng tôi cũng có viết nhăng viết cuội dạng tùy bút, còn làm thơ thì tuyệt đối không dám. Không làm thơ được thì cho dịch thơ. Dịch thơ có cái sướng là, chỉ cần diễn nghĩa, khỏi cần theo đúng vần điệu. Ý nghĩa thực sự của thơ lại nằm sâu dưới nhiều lớp chữ nghĩa, lắm khi tưởng hiểu mà có khi lại không hiểu ra được. Chính sự mông lung này lại là cái cớ để… biện minh này nọ. Đó là "ẩn ý" của tác giả!

(Minh họa)

Bài thơ mà tôi đã liều mạng cho dịch thử có tựa là "Do not stand by my grave and weep" (Đừng đứng khóc bên mộ tôi). Tôi không rõ tác giả bài thơ này là ai. Có nguồn thì nói là của bà Mary Frye. Nguồn khác lại cho rằng, của ông Clare Harner. Cuối cùng tôi cũng chẳng biết là của ông hay của bà, mặc dù cả hai đều đều là người Mỹ.

Tôi yêu ý tưởng của bài thơ này: sự sống không kết thúc nơi nấm mồ, mà hóa thân vào thiên nhiên, là mây, là gió, là nắng, là giọt mưa,… Bài thơ này đã xuất hiện ra trước Thế chiến thứ II, và sau này James E. Parker Jr đưa bài thơ này vào hồi ký "Last Man Out" của ông cho xuất bản vào năm 1996.

J. Parker vốn là phi công Mỹ, người đã chỉ huy chiếc trực thăng cuối cùng rời khỏi Sài Gòn trong những giờ phút kết thúc của cuộc chiến tranh Việt Nam tháng 4 năm 1975. Trong hồi ký cho xuất bản ra khoảng 20 năm sau đó, Parker đã kể lại, những trải nghiệm trực tiếp trong chiến dịch di tản hỗn loạn mang tên "Operation Frequent Wind". Ông cũng tiết lộ ra về những sự kiện mà ít có ai để ý như thiếu nhiên liệu, quá tải, áp lực thời gian. Nhưng nỗi ám ảnh nhất với tác giả, đó là những người lên được trực thăng, những kẻ phải ở lại. Không sao mà đáp ứng được hết, mà bốc họ lên trực thăng hết.

Nếu muốn hiểu chi tiết về cuộc di tản lịch sử , mà các bạn trẻ trong nước thường chế giễu là bọn "ba que đu càng", kịch tính như thế nào, thì nên tìm đọc "Last Man Out". Chỉ có điều, tác giả, J. Parker khi viết ra, không phải để chế giễu những người "đu càng" để thoát thân, mà với một gánh nặng về tâm lý: ông đã rời bay đi khỏi khi vẫn còn có nhiều người đã bị bỏ lại.

Hơn hai mươi năm sau, Parker đã nhìn lại cuộc chiến, không chỉ với góc nhìn của một phi công, mà ở tầm nhìn vĩ mô hơn khi có nhiều tài liệu đã được cho giải mật. Tác giả mang theo tâm trạng bị ray rứt: Mặc cảm đã bỏ rơi đồng minh, và cụ thể là hình ảnh khi chiếc trực thăng cuối cùng đã rời đi mà còn quá nhiều người đã bị bỏ lại. Đâu là bổn phận, là trách nhiệm, và đạo đức?

Mặc dù tôi không thấy dấu vết sâu đậm của chiến tranh, của nỗi đau buồn trong bài thơ "Do not stand by my grave and weep", nhưng có lẽ do tâm trạng bị mặc cảm nặng nề này mà James E. Parker Jr đã đưa bài thơ vào cuốn sách hồi ký "Last Man Out" của ông. Chết không có nghĩa là kết thúc với nấm mồ. Chính vì vậy nó tạo ra cái cảm giác an ủi, nhất là trong bối cảnh mất mát của chiến tranh Việt Nam.

Bài thơ "Do not stand by my grave and weep" với nguyên văn như sau:

I am not there. I do not sleep.
I am a thousand winds that blow
I am the diamond’s glint on snow
I am the sunlight on ripened grain
I am the gentle autumn’s rain
When you awake in the morning’s hush
I am the swift uplifting rush
Of quiet birds in circle flight
Do not stand by my grave and cry:
I am not there. I did not die.

———

Tạm dịch (từ tác giả Vtt):

Xin đừng khóc bên mộ anh
Anh không nằm trong đó, không yên nghỉ nơi đó.
Anh như ngàn cơn gió nổi trôi,
Như ánh ngọc lấp lánh trên tuyết,
Như ánh nắng trên đồng lúa chín,
Như những giọt mưa thu nhẹ nhàng rơi
Rồi một sáng mai tĩnh lặng, em tỉnh giấc
Sẽ thấy anh là cánh chim vút bay
Lặng lẽ lượn quanh bầu trời
Đừng đứng khóc bên mộ anh
Anh không ở đấy, anh chưa hề khuất bóng.

—–

Bây giờ đang là những ngày cuối tháng Tư, tôi cũng muốn viết lên điều gì đó, nhưng không sao viết được. Tháng Tư năm ngoái, 50 năm cũng không sao viết nổi. Tuổi đời càng cao, ký ức càng chật kín thêm những chuyện năm xưa. Nói sao cho hết? Đành dịch bài thơ này để trang trải nỗi lòng: Sự sống không kết thúc nơi nấm mồ.

Sau cùng, tôi phải xin lỗi tác giả bài thơ, vì bản dịch có thể có nhiều phần không đúng với ý tác giả. Xin hãy lượng thứ.

Vũ Thế Thành