Đề xuất 'nghỉ hưu ở tuổi 75': Washington dậy sóng

[pizza]

Khi nhiều chính trị gia Mỹ vẫn tại vị ở tuổi 80-90, đề xuất áp trần tuổi 75 cho các chức vụ quyền lực đang khơi lại tranh luận gay gắt về già hóa và cải tổ chính trị.

Tại Washington, việc làm việc vượt xa độ tuổi nghỉ hưu hiếm hoi là vấn đề nhận được sự đồng thuận lưỡng đảng.

Tổng thống Donald Trump sẽ bước sang tuổi 80 trong năm nay, còn ông Joe Biden rời Nhà Trắng ở tuổi 82 - cả hai đều phá kỷ lục về độ tuổi tại vị kể từ thời Ronald Reagan.

Trong Quốc hội, Thượng nghị sĩ Chuck Grassley (Cộng hòa, bang Iowa) đã 92 tuổi, trong khi Hạ nghị sĩ Maxine Waters (Dân chủ, California) 87 tuổi. Việc các nghị sĩ qua đời khi đang đương chức cũng không hiếm. Riêng năm 2025 đã có ba trường hợp như vậy.

Trong bối cảnh đó, ông Rahm Emanuel, 66 tuổi, cựu Chánh văn phòng Nhà Trắng dưới thời Barack Obama, kêu gọi áp dụng tuổi nghỉ hưu bắt buộc 75 đối với tổng thống, thành viên nội các, nghị sĩ Quốc hội và các thẩm phán liên bang. Ông nhấn mạnh quy định này cũng sẽ áp dụng với chính mình nếu sau này quay lại nắm giữ một vị trí quan trọng ở Washington.

“Washington cần một cuộc đại tu quyền lực”, ông Emanuel nói, ví von bộ máy chính trị Mỹ cần được “xịt rửa” để làm mới sau nhiều thập niên tích tụ quyền lực trong tay những gương mặt quen thuộc.


Thượng nghị sĩ Cộng hòa Chuck Grassley hiện 92 tuổi, là nghị sĩ lớn tuổi nhất tại quốc hội Mỹ. Ảnh: Reuters.
Chính trường Mỹ ngày càng “già hóa”
Dữ liệu của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cho thấy độ tuổi trung bình của Hạ viện đã tăng từ 50,7 tuổi năm 1987 lên 57,9 tuổi vào năm 2025. Tại Thượng viện, con số này còn ấn tượng hơn, tăng từ 54,4 lên 63,9 tuổi. Hiện Hạ viện có 45 thành viên trên 75 tuổi, còn Thượng viện có 17 người trong nhóm tuổi này.

Theo NBC News, Quốc hội khóa mới nhậm chức tháng 1/2025 là Quốc hội cao tuổi thứ ba trong lịch sử Mỹ, với độ tuổi trung bình 58,9 - cao hơn rất nhiều so với độ tuổi trung vị của dân số Mỹ là 39,1.

Không chỉ dừng ở những con số thống kê, vấn đề tuổi tác còn gắn liền với các tranh cãi về sức khỏe và năng lực điều hành. Wall Street Journal từng đưa tin Tổng thống Trump gần đây xuất hiện một số dấu hiệu lão hóa trước công chúng, như khó giữ mắt mở trong các sự kiện truyền hình trực tiếp, đôi lúc có vẻ mệt mỏi.

Một số người thân cận cho rằng ông có lúc gặp khó khăn trong việc nghe, dù Nhà Trắng bác bỏ, khẳng định các vết bầm trên tay ông Trump chỉ do bắt tay quá nhiều và việc dùng aspirin để bảo vệ tim mạch.

Trước đó, đảng Dân chủ đã phải trả giá đắt trong năm 2024 khi những biểu hiện suy giảm liên quan đến tuổi tác của Tổng thống Joe Biden bộc lộ rõ ràng, đặc biệt sau các cuộc tranh luận trực tiếp trên truyền hình.

Áp lực dư luận buộc ông Biden rút lui giữa chừng, để Phó tổng thống Kamala Harris thay thế. Tuy nhiên, sự xáo trộn này được đánh giá là một trong những yếu tố khiến đảng Dân chủ thất bại trước ông Trump trong cuộc bầu cử.

Quốc hội cũng không thiếu những ví dụ gây tranh cãi. Năm 2024, Hạ nghị sĩ Kay Granger (Cộng hòa, Texas) đã trải qua nhiều tháng cuối nhiệm kỳ 28 năm của mình tại một cơ sở dưỡng lão.

Thượng nghị sĩ Dianne Feinstein (Dân chủ, California) nhiều lần tỏ ra lú lẫn trong các phiên điều trần, buộc phải rời vai trò lãnh đạo tại Ủy ban Tư pháp Thượng viện, song vẫn tại vị cho đến khi qua đời năm 2023, ở tuổi 90.

Không chỉ hành pháp và lập pháp, nhánh tư pháp Mỹ cũng đối mặt với bài toán tuổi tác. Gần một nửa trong số chín thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ hiện đã ngoài 70 tuổi. Theo khảo sát của một cơ quan chính phủ phục vụ hệ thống tòa án liên bang, độ tuổi trung bình của các thẩm phán liên bang năm 2024 là 67,7.

Cái chết của Thẩm phán Ruth Bader Ginsburg năm 2020, ở tuổi 87, từng gây chấn động chính trường Mỹ, bởi nó mở đường cho Tổng thống Trump bổ nhiệm thêm một thẩm phán bảo thủ, làm thay đổi cán cân quyền lực tại Tòa án Tối cao.

Sự kiện này càng làm nổi bật hệ lụy của chế độ nhiệm kỳ trọn đời đối với các thẩm phán, trong bối cảnh tuổi thọ và thời gian tại vị ngày càng kéo dài.

Dư luận ủng hộ, chính giới chia rẽ
Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri Mỹ ngày càng quan tâm đến vấn đề tuổi tác của lãnh đạo. Khảo sát do YouGov công bố tháng 1 cho thấy 73% người Mỹ trưởng thành ủng hộ việc đặt giới hạn tuổi đối với tổng thống, trong khi 69% cho rằng Hạ viện và Thượng viện cũng cần có quy định tương tự.

Tuy nhiên, trong giới chính trị, đề xuất này vấp phải sự chia rẽ sâu sắc. Những người phản đối cho rằng áp trần tuổi có thể làm mất đi kinh nghiệm và hiểu biết thể chế mà chỉ thời gian dài tại vị mới mang lại.

“Đây là viện dưỡng lão tuyệt vời nhất thế giới”, ông Judd Gregg, cựu thống đốc bang New Hampshire, 78 tuổi, mỉa mai. “Bạn đến đó để làm những việc rất thú vị, thay vì chơi bài hay đánh golf”.

Tuy vậy, ông phản đối việc áp đặt một độ tuổi rời ghế mang tính cơ học.

“Phải mất rất nhiều thời gian mới hiểu được cách vận hành của chính phủ liên bang”, ông nói. “Khi chưa bắt kịp guồng máy, bạn chưa thể là một nhân vật có trọng lượng. Riêng tôi phải mất ít nhất 10 năm mới thực sự nắm được vấn đề ngân sách”.

Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ giới hạn tuổi cho rằng quyền lực đương nhiệm quá lớn mới là vấn đề cốt lõi. Nick Tomboulides, Giám đốc điều hành tổ chức phi đảng phái US Term Limits, nhận định khi các chính trị gia có thể tái tranh cử trong thời gian dài mà hầu như không gặp đối thủ xứng tầm, họ không có động lực rời bỏ quyền lực, ngay cả khi năng lực và mức độ đóng góp đã suy giảm.

Ông Rahm Emanuel nhấn mạnh đề xuất của mình không chỉ xoay quanh tuổi tác, mà là một phần của gói cải tổ đạo đức toàn diện mà Washington đang rất cần. Ông chỉ ra hàng loạt vấn đề gây tranh cãi trong hệ thống hiện nay, từ việc nghị sĩ giao dịch cổ phiếu liên quan đến lĩnh vực họ giám sát, đến việc các thẩm phán Tòa án Tối cao nhận quà từ những người có vụ việc chờ phán quyết.

Theo ông Emanuel, buộc các quan chức trong ba nhánh quyền lực rời vị trí ở tuổi 75 sẽ tạo ra một “khởi đầu mới” cho Washington, dù thừa nhận không có cơ sở khoa học hay y học cụ thể cho mốc tuổi này.

“Nếu đến 75 tuổi mà chưa để lại dấu ấn, bạn cũng sẽ không làm được điều đó ở tuổi 78”, ông nói.

Ý tưởng của Emanuel gợi lại trọng tâm trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 của cựu Thống đốc bang Nam Carolina Nikki Haley. Bà từng kêu gọi giới hạn nhiệm kỳ Quốc hội và áp dụng “kiểm tra năng lực nhận thức bắt buộc” với các chính trị gia trên 75 tuổi.

“Ngày càng nhiều người trẻ cảm thấy xa rời chính quyền vì họ không thấy ai giống mình hay hành xử như mình trong bộ máy lãnh đạo”, bà Haley, 54 tuổi, nói. “Trong khi đó, ngày càng nhiều người trong chính quyền từ chối rời bỏ quyền lực”.

Bà cho rằng đề xuất của mình không nhằm loại bỏ ai, mà là “cung cấp cho cử tri thông tin cần thiết để đưa ra quyết định đúng đắn”. Haley đánh giá đề xuất của Emanuel là “có còn hơn không”, nhưng thừa nhận gần như chắc chắn nó sẽ không bao giờ được Quốc hội thông qua.

Theo bà, chính phủ Mỹ đang lệch nhịp so với khu vực tư nhân. “Quá trình lão hóa khác nhau ở mỗi người, nhưng đến một thời điểm, mọi thứ không còn vận hành nhanh như trước, bạn không còn sắc bén và cũng không thể dốc nhiều năng lượng như xưa”, bà nói.

Ở thời điểm hiện tại, đề xuất giới hạn tuổi 75 gần như không có cơ hội trở thành luật, do vấp phải rào cản hiến pháp và sự phản đối từ chính những người đang nắm quyền. Tuy nhiên, việc chủ đề này liên tục quay trở lại cho thấy một thực tế khó phủ nhận: chính trị Mỹ đang đứng trước áp lực phải thay đổi để phản ánh tốt hơn cấu trúc dân số và kỳ vọng của cử tri.

VietBF@ sưu tập