"50 bang đang đấu giá máy thở trên eBay"

[goodidea]

Đó là cảm giác của Thống đốc New York khi vật tư y tế trở nên khan hiếm vì phản ứng chậm chạp của chính phủ khiến không kiểm soát được sự tăng như bão của dịch bệnh Covid-19.

"Giờ đây, theo đúng nghĩa đen, một công ty sẽ gọi điện đến và nói rằng: 'Bang California trả giá cao hơn các bạn'", Thống đốc New York Andrew Cuomo hôm 31/3 đề cập đến cuộc chiến giành thiết bị y tế với những địa phương khác.

Gần một tháng qua, Cuomo cùng nhiều quan chức đã kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu các công ty tăng cường sản xuất máy thở và thiết bị bảo hộ theo Đạo luật Sản xuất Quốc phòng, nhằm đối phó Covid-19. Tuy nhiên, ông chủ Nhà Trắng khước từ với lý do các công ty tư nhân vốn đang hành động đúng mức.

Hơn ba tháng sau khi Trung Quốc công bố dịch, Trump cuối cùng cũng chấp thuận đề nghị của các quan chức vào tuần trước, trong bối cảnh Mỹ trở thành vùng dịch lớn nhất thế giới. Số ca nhiễm nCoV tại nước này đã vượt 360.000, với hơn 10.000 người chết. Địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là New York.

Hoàn cảnh này được cho là xuất phát từ việc chính quyền Trump thiếu chuẩn bị kho dự trữ vật tư và thiết bị y tế cần thiết. Suốt hai tháng đầu năm, Trump dành thời gian để hạ thấp mối đe dọa từ chủng virus mới, gọi những cảnh báo về việc Covid-19 có thể chạm đến Mỹ là trò lừa bịp của đảng Dân chủ và giới truyền thông.


Các nhân viên y tế di chuyển bệnh nhân bên ngoài một bệnh viện ở thành phố New York, Mỹ hôm 5/4. Ảnh: Reuters.

Khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố dịch bệnh là tình trạng y tế khẩn cấp toàn cầu hôm 30/1, Trump vẫn trấn an người dân rằng nCoV "đã được kiểm soát rất tốt", đồng thời dự đoán về tương lai tươi sáng. Chính phủ Mỹ tự tin đến mức Ngoại trưởng Mike Pompeo hôm 7/2 tuyên bố họ đã chuyển gần 18 tấn khẩu trang, áo choàng và các vật tư y tế khác tới Trung Quốc để viện trợ.

Đến hôm 24/2, Nhà Trắng gửi quốc hội yêu cầu tài trợ ban đầu trị giá 2,5 tỷ USD nhằm ứng phó đại dịch. Một ngày sau, các chuyên gia tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cảnh báo nCoV đang lây lan nhanh chóng trong nước, dự đoán đời sống của người dân có thể bị gián đoạn "nghiêm trọng", bao gồm việc đóng cửa trường học và doanh nghiệp.

Bất chấp điều đó, Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) Alex Azar hôm 27/2 tuyên bố với quốc hội rằng "rủi ro trước mắt đối với cộng đồng ở Mỹ vẫn thấp". Trong khoảng thời gian đầu của đại dịch, giai đoạn chính quyền có thể theo dõi quá trình lây lan và kiềm chế virus tốt hơn, cũng không có nhiều người được xét nghiệm. Trump thậm chí cáo buộc một số thống đốc Dân chủ phóng đại tình hình, mỉa mai những người chỉ trích phản ứng của chính quyền liên bang là kẻ phàn nàn.

"Về cơ bản, chúng tôi đã lãng phí hai tháng", Kathleen Sebelius, bộ trưởng HHS dưới thời cựu tổng thống Barack Obama, nhận xét.

Một phát ngôn viên của HHS từng cho biết Kho dự trữ Chiến lược Quốc gia có khoảng 13 triệu khẩu trang N95, giúp ngăn chặn 95% các loại vi hạt và vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ nhân viên y tế. Tuy nhiên, con số đó quá nhỏ so với nhu cầu của các bệnh viện. Nhân viên y tế thường dùng một khẩu trang cho mỗi lần tiếp một bệnh nhân, nhưng giờ đây phần lớn họ chỉ được cấp một chiếc trong nhiều ngày.

Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng hôm 26/3, Trump cho biết ông phải tiếp nhận "chiếc kệ trống không" từ chính quyền Obama và "thực sự đang lấp đầy nó thật nhanh chóng". Tuy nhiên, hồ sơ mua hàng của liên bang cho thấy chính quyền Trump đã trì hoãn việc đặt hàng số lượng lớn vật tư đến tận giữa tháng 3. Khi đó, các bệnh viện ở New York, Seattle và New Orleans đã tràn ngập người nhiễm nCoV và rơi vào cảnh thiếu thốn thiết bị.

HHS lần đầu tiên công bố kế hoạch mua 500 triệu khẩu trang N95 hôm 4/3 và dự định phân phối chúng trong vòng 18 tháng tới. Ngay hôm sau, Quốc hội Mỹ thông qua dự luật chi tiêu ứng phó Covid-19 trị giá 8,3 tỷ USD, gấp hơn ba lần khoản tiền Nhà Trắng đề nghị ban đầu.

Ngày 13/3, gần 6 tuần sau khi WHO tuyên bố tình trạng y tế khẩn cấp toàn cầu, Trump mới ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về Covid-19. Khi đó, hàng nghìn trường học ở Mỹ đã đóng cửa, Hiệp hội Bóng rổ Quốc gia cũng tạm dừng mùa giải, hơn 2.200 người tại nước này đã nhiễm virus, trong đó gần 50 người chết.

Chính phủ đã gửi hàng chục nghìn khẩu trang, găng tay và áo choàng từ kho dự trữ quốc gia đến bang Washington, nơi đầu tiên bị dịch bệnh tấn công nặng nề. Tuy nhiên, chính quyền địa phương cho biết số vật tư này không đủ. Thêm vào đó, nguồn vật tư trong kho đã được tích trữ từ hơn 20 năm trước. Một số quan chức báo cáo họ nhận được máy thở hỏng và khẩu trang quá hạn sử dụng.

Theo hồ sơ hợp đồng liên bang, HHS hôm 12/3 đặt đơn hàng khẩu trang N95 trị giá 4,8 triệu USD từ 3M, nhà sản xuất lớn nhất của Mỹ. Ngày 21/3, HHS tiếp tục đặt đơn hàng lớn hơn trị giá 173 triệu USD. Tuy nhiên, thời hạn giao hàng là cuối tháng 4, sau thời điểm Nhà Trắng dự đoán đại dịch đạt đỉnh.

HHS không tiết lộ họ đang sở hữu bao nhiêu khẩu trang N95, nhưng Nhà Trắng hôm 31/3 cho biết hơn 11,6 triệu chiếc đã được phân phối cho các địa phương từ kho dự trữ quốc gia, chiếm khoảng 90% số lượng có sẵn trong kho.

Tiến sĩ Robert Kadlec, trợ lý bộ trưởng HHS, tháng trước cho biết Mỹ cần khoảng 3,5 tỷ khẩu trang N95 để vượt qua đại dịch, trong khi chuỗi cung ứng quốc gia mới chỉ có khoảng 1% con số đó. Greg Burel, cựu giám đốc Kho dự trữ Chiến lược Quốc gia Mỹ, nói thêm rằng số vật tư trong kho chỉ có thể làm nguồn cung trong thời gian ngắn.

"Không bao giờ đủ tiền để tích trữ mọi thứ chúng ta cần. Những sản phẩm thương mại như khẩu trang thường lúc nào cũng có sẵn khi biến cố xảy ra", Burel giải thích.

Tuy nhiên, đại dịch lần này không như vậy. Phần lớn khẩu trang N95 và những vật tư y tế cơ bản khác của thế giới đều sản xuất tại Trung Quốc, nơi Covid-19 khởi phát. Do đó, chính phủ nước này chỉ cho phép phân phối sản phẩm ở trong nước, gần đây mới nối lại xuất khẩu.

VietBF@sưu tập