Một quan chức quân sự Mỹ nắm rõ diễn biến tình hình cho biết, thái độ của Thái tử Mohammed khiến giới chức Mỹ sửng sốt và buộc ông Trump phải từ bỏ kế hoạch.

Cũng theo quan chức này, Ả-rập Xê-út sau đó đã gỡ các hạn chế liên quan đến căn cứ và quyền bay qua không phận, nhưng vẫn chưa đồng ý cho phép sử dụng lãnh thổ nước này để hỗ trợ “Dự án Tự do” - tên ông Trump đặt cho chiến dịch hộ tống tàu chở dầu qua eo biển Hormuz.

Tổng thống Trump dừng chiến dịch hộ tống tàu chở dầu hôm 5/5, sau hàng loạt cuộc điện đàm giữa Washington và Ả-rập Xê-út, trong đó có cuộc gọi giữa ông Trump và Thái tử Mohammed. Đến tối cùng ngày, ông Trump tuyên bố “tạm dừng” chiến dịch, sau chưa đầy 24 giờ triển khai.

Ông Trump nói quyết định này xuất phát từ “tiến triển” mới hướng tới một thỏa thuận hòa bình với Tehran, dù có vẻ chưa có bằng chứng nào cho thấy đã đạt được bước đột phá đáng kể.

Việc Ả-rập Xê-út ban đầu từ chối hỗ trợ Mỹ cho thấy cách tiếp cận thất thường và liên tục thay đổi của ông Trump đối với Iran đã gây căng thẳng với đồng minh thân cận bậc nhất của Mỹ. Mới hồi giữa tháng 3, nhà lãnh đạo thực tế của Ả-rập Xê-út còn thúc giục ông Trump tiếp tục chiến dịch ném bom Iran nhằm thay đổi chế độ và loại bỏ đối thủ lâu năm của vương quốc, những người nắm được tình hình cho biết.

Giới chức Ả-rập Xê-út bác bỏ thông tin này.

Tính toán của Thái tử Mohammed kể từ đó đã thay đổi. Ông Trump đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn với lãnh đạo Iran vào tháng 4, và hiện Thái tử Mohammed đang tìm chấm dứt cuộc chiến bằng cách ủng hộ đàm phán thông qua Pakistan - đồng minh của Ả-rập Xê-út.

Ngày 8/5, các quan chức Iran cho biết Tehran và Washington đang thảo luận bản đề xuất dài 1 trang nhằm mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt hành động thù địch trong vòng 30 ngày, để mở ra giai đoạn thương lượng thỏa thuận toàn diện hơn, bao gồm chương trình hạt nhân Iran.

Nguồn tin từ Ả-rập Xê-út xác nhận Riyadh đã từ chối cho Mỹ bay qua không phận nước này để thực hiện nhiệm vụ hộ tống tàu chở dầu, vì họ cho rằng kế hoạch chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng. Các quan chức Ả-rập Xê-út cũng lo ngại kế hoạch sẽ khiến căng thẳng với Iran leo thang.

Những dấu hiệu rạn nứt giữa Tổng thống Trump và Thái tử Mohammed có thể khiến Tehran thêm tự tin trong việc đàm phán Mỹ, trong bối cảnh Mỹ có vẻ đang bí cách thoát khỏi cuộc chiến này.

Trung tâm Truyền thông quốc tế của chính phủ Ả-rập Xê-út và Đại sứ quán Ả-rập Xê-út tại Washington chưa phản hồi đề nghị bình luận.

Bài toán thay đổi

Căng thẳng gia tăng sau khi ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social hôm 3/5 rằng quân đội Mỹ sẽ bắt đầu dẫn đường cho tàu thương mại qua tuyến đường biển hẹp giữa Iran và Ả-rập Xê-út.

Ban đầu, Tổng thống Trump mô tả chiến dịch là nhiệm vụ “nhân đạo” nhằm giải cứu tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt tại eo biển trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, dù sau đó giọng điệu của ông trở nên cứng rắn hơn. Ngày 4/5, ông Trump cảnh báo có thể “xóa sổ Iran khỏi bản đồ” nếu Tehran tấn công tàu Mỹ tại eo Hormuz.

Đến ngày 5/5, các quan chức Ả-rập Xê-út thông báo với phía Mỹ rằng Washington không thể sử dụng lãnh thổ hay không phận Ả-rập Xê-út cho chiến dịch, một quan chức quân sự Mỹ cho biết. Điều đó khiến kế hoạch không thể thực hiện được, bởi hoạt động hộ tống tàu của hải quân Mỹ qua eo biển sẽ cần hỗ trợ trên không đáng kể để bảo vệ, bao gồm chiến đấu cơ và trực thăng tấn công.

Ngoài cuộc gọi giữa ông Trump và Thái tử Mohammed hôm 5/5, một quan chức cho biết Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Marco Rubio cũng đã trao đổi với người đồng cấp Ả-rập Xê-út. Hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner liên lạc với lãnh đạo Ả-rập Xê-út cùng ngày hôm đó. Ông Trump tiếp tục điện đàm với Thái tử Mohammed trong ngày 6/5.

Theo các nguồn tin nắm được suy nghĩ của giới chức Ả-rập Xê-út, sự việc này cho thấy Riyadh ngày càng thất vọng với cách ông Trump xử lý cuộc chiến với Iran theo kiểu “bốc đồng”. Ông Trump bị cho là mơ hồ về mục tiêu chiến lược và thay đổi đột ngột về chiến thuật, thường khiến các đồng minh Mỹ bị động.

Trong những năm đầu cầm quyền, Thái tử Mohammed có lập trường cứng rắn với Iran, bao gồm chiến dịch ném bom tại Yemen nhằm vào lực lượng Houthi thân Iran. Nhưng trong những năm gần đây, nhà lãnh đạo này ưu tiên ngoại giao hơn hành động quân sự. Năm 2023, Ả-rập Xê-út khôi phục quan hệ ngoại giao với Iran sau nhiều thập kỷ đối đầu sâu sắc.

Theo giới chức và chuyên gia Ả-rập Xê-út, thay đổi này phản ánh quan điểm của Thái tử Mohammed rằng ổn định khu vực là yếu tố then chốt cho tham vọng kinh tế lớn hơn của ông - đưa Ả-rập Xê-út thành trung tâm toàn cầu về kinh doanh và du lịch.

Sau khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch tấn công Iran, mối quan tâm chính của Thái tử Mohammed là một chiến thắng mang tính quyết định chống lại chính quyền Iran. Dù căng thẳng đã hạ nhiệt từ năm 2023, Ả-rập Xê-út vẫn coi Iran là mối đe dọa an ninh.

Tuy nhiên, giờ đây khi tình hình trở nên ngày càng rõ ràng rằng cuộc chiến khó có thể dẫn tới thay đổi chế độ tại Iran, Thái tử Mohammed muốn nhanh chóng chấm dứt xung đột. Với hy vọng thúc đẩy thỏa thuận giữa hai bên, Ngoại trưởng Ả-rập Xê-út được nói là đã thường xuyên liên lạc với người đồng cấp Iran.

Ả-rập Xê-út hứng chịu ít vụ tấn công hơn và thiệt hại ít hơn so với các quốc gia vùng Vịnh khác trong cuộc chiến vừa qua, đồng thời có thể chuyển phần lớn xuất khẩu dầu qua đường ống trên bộ tránh eo biển Hormuz. Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa Riyadh sẽ mất nhiều hơn nếu căng thẳng leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 8/5 xác nhận một tàu chở dầu mỏ có thủy thủ đoàn người Trung Quốc đã bị tấn công tại eo Hormuz hồi đầu tuần này, đồng thời bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình trạng hàng loạt tàu thuyền mắc kẹt do xung đột leo thang tại Trung Đông.

Phát biểu tại họp báo thường kỳ ở Bắc Kinh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) cho biết trên tàu có công dân Trung Quốc, song hiện chưa ghi nhận thương vong.

Trước đó, hãng thông tấn Tân Hoa xã dẫn lời ông Lâm Kiếm cho biết con tàu bị tấn công hôm 6/5 treo cờ Marshall Islands và có thủy thủ đoàn người Trung Quốc.

“ Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải phục vụ hoạt động lưu thông quốc tế. Trung Quốc rất quan ngại khi số lượng lớn tàu thuyền cùng các thành viên thủy thủ đoàn đang bị mắc kẹt tại khu vực này do chiến sự”, ông Lâm nói.

Ông nhấn mạnh Bắc Kinh cho rằng việc nhanh chóng khôi phục hoạt động lưu thông thông suốt qua eo biển Hormuz và bảo đảm an toàn cho tàu dân sự cùng thủy thủ đoàn là lợi ích chung của các nước trong khu vực cũng như cộng đồng quốc tế.

Theo hãng tin Reuters , trang Caixin trước đó đưa tin một tàu chở sản phẩm dầu mỏ thuộc sở hữu Trung Quốc, được đánh dấu dòng chữ “CHINA OWNER & CREW” (chủ tàu và thuỷ thủ đoàn Trung Quốc), đã bị tấn công gần eo biển Hormuz hôm 6/5.

Vụ việc xảy ra trước cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh hôm 7/5. Trong đó, hai bên đã thảo luận về việc mở lại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz.

Con tàu bị tấn công hiện chưa được giới chức xác định chính thức. Tuy nhiên, các nguồn tin an ninh hàng hải cho biết tàu bị hư hại nhiều khả năng là tàu chở hóa chất và sản phẩm dầu mỏ JV Innovation, treo cờ Quần đảo Marshall, sau khi tàu này phát tín hiệu báo cháy trên boong tới các tàu lân cận hôm 6/5.

Theo Reuters , vụ việc xảy ra ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, gần cảng Mina Saqr.

Xung đột giữa Mỹ và Iran đã khiến hàng trăm tàu cùng khoảng 20.000 thuyền viên mắc kẹt trong vùng Vịnh, trong khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng do các cuộc tấn công mới nhằm vào tàu thuyền trong tuần này.

Mỹ và Iran tiếp tục đấu hỏa lực trong ngày 8/5, trong bối cảnh Washington chờ phản hồi từ Tehran về đề xuất ngừng giao tranh của Mỹ, trong đó tạm gác các vấn đề gây tranh cãi, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran.

Theo Forbes, mới đây một yêu cầu cụ thể gửi đến Bộ Quốc phòng Nga từ Bộ Chỉ huy Phòng không Sevastopol: HÃY CUNG CẤP CHO CHÚNG TÔI TÊN LỬA CHO HỆ THỐNG PHÒNG KHÔNG TURTEL]. Chúng tôi có thể nhìn thấy mục tiêu và về mặt kỹ thuật có khả năng bắn trúng chúng, nhưng chúng tôi không có gì để làm điều đó!!!”.

Lời kêu gọi được đăng tải trên kênh Telegram của phóng viên chiến trường Vladimir Romanov hồi tháng trước, cho thấy hệ thống phòng không Nga đang cạn kiệt đạn dược sau khi đối phó với hết đợt này đến đợt khác của máy bay không người lái tầm xa Ukraine.

Kho vũ khí phòng không khổng lồ của Nga

Không có quân đội nào trên thế giới được trang bị vũ khí phòng không di động dồi dào như quân đội Nga. Quân đội Mỹ và NATO thường hoạt động dựa trên giả định về ưu thế trên không, nhưng từ thời Liên Xô, Moscow đã đầu tư mạnh vào các hệ thống tên lửa di động để bảo vệ lực lượng tiền tuyến.

Vì vậy, trong khi Mỹ chỉ có một số ít hệ thống phòng không tầm ngắn M-SHORAD và Avenger hạng nhẹ, thì Nga lại sở hữu hàng trăm phương tiện hạng nặng, bao gồm cả xe bánh xích Tor-M , được trang bị tám tên lửa nặng 400 pound với tốc độ Mach 2.5, và xe tám bánh Pantsir-S, với mười hai tên lửa tầm ngắn nặng 200 pound cùng một cặp pháo tự động.

Các hệ thống như vậy được thiết kế để đối phó với các mối đe dọa trên không từ máy bay phản lực tốc độ cao và trực thăng tấn công cho đến tên lửa hành trình. Máy bay không người lái của Ukraine như Fire Point F-1 và An-196 Lyutyi không nhanh, linh hoạt hay tàng hình, và việc bắn hạ chúng lẽ ra phải đơn giản – mặc dù, như các nhà bình luận Nga đã lưu ý, một số hệ thống của chúng hoạt động kém hiệu quả một cách đáng xấu hổ khi đối phó với máy bay không người lái .

Vấn đề là một chiếc máy bay không người lái điển hình như FP-1 có giá khoảng 60.000 đô la và hàng nghìn chiếc được sản xuất mỗi tháng. Tên lửa 9M330 do Tor phóng có giá hơn 600.000 đô la. Và mặc dù Nga đã tích trữ những tên lửa này trong nhiều thập kỷ, ngay cả họ cũng không thể tiếp tục bắn mãi mãi.
Những dấu hiệu ban đầu của "hạn hán"

Dấu hiệu rõ ràng nhất của tình trạng thiếu tên lửa là năm ngoái, người ta phát hiện các xe phòng không Nga có các khe trống trên bệ phóng thay vì đầy đủ các bệ phóng. Quan sát kỹ hơn cho thấy một điều khác: một số tên lửa được nạp lại không phải là tên lửa hiện đại mà là đạn dược từ kho dự trữ sâu, bao gồm một hệ thống phòng không Osa với tên lửa 9M33 có từ những năm 1970. Các nhà quan sát tinh ý khác, được nguồn tin quân sự Militarnyi của Ukraine đưa tin , đã nhận thấy các hệ thống Osa sử dụng tên lửa 9M33M, loại tên lửa không chỉ lỗi thời mà còn chỉ dành cho hải quân. Một bệ phóng đặc biệt đã được lắp đặt để sử dụng nó trên bệ phóng đặt trên đất liền.

Như nhà phân tích OSINT Waffentraeger đã lưu ý, điều này rất rõ ràng trên Osa vì chúng có thể nhìn thấy được. Tor, Pantsir và các hệ thống khác có bệ phóng kín cũng có thể đang sử dụng các tên lửa cũ hơn – hoặc các khoảng trống.

Một dấu hiệu rõ ràng khác của tình trạng khan hiếm tên lửa là sự xuất hiện của hệ thống "FrankenSAM" của Nga . Đây là một bệ phóng đặt trên xe tải mang theo một bộ tên lửa không đối không R-77, được cho là đã được sửa đổi để sử dụng trong vai trò trên mặt đất, cũng được Militarnyi thu giữ.

Vào tháng Tư, Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi tuyên bố rằng tình trạng thiếu tên lửa phòng không của Nga là do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào các cơ sở sản xuất. Một số mục tiêu, chẳng hạn như Nhà máy chế tạo thiết bị Arzamas bị tấn công hồi tháng Tám năm ngoái , sản xuất các linh kiện quan trọng như con quay hồi chuyển của tên lửa. Nếu đúng như vậy, điều này giống như một vòng xoáy tử thần, vì tình trạng thiếu tên lửa sẽ dẫn đến nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái thành công hơn và số lượng tên lửa lại càng ít hơn.

Nga không phải là quốc gia duy nhất thiếu tên lửa. Các nhà phân tích đã chỉ ra rằng trong cuộc xung đột với Iran, Mỹ đã tiêu hao tên lửa đất đối không với tốc độ không bền vững để đối phó với các loạt tên lửa đạn đạo và đặc biệt là các máy bay không người lái giá rẻ của Iran . Việc tăng cường sản xuất theo kế hoạch khó có thể giải quyết vấn đề trong ngắn hạn và có thể không khả thi về lâu dài.

Ukraine đang đi trước khá xa trong lĩnh vực này. Quốc gia này đã phải đối mặt với những vấn đề tương tự như Nga trong vài năm qua và đã áp dụng những giải pháp tương tự, bao gồm việc triển khai các tên lửa HAWK "lỗi thời" do Mỹ cung cấp và các hệ thống " FrankenSAM" tự chế để sử dụng tên lửa không đối không. Ukraine vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa đất đối không để đối phó với tên lửa đạn đạo của Nga. Nhưng những đợt tấn công hàng đêm của máy bay Shahed của Nga hiện nay phần lớn bị bắn hạ bởi các máy bay không người lái đánh chặn giá rẻ và các phương pháp khác thay vì bởi số lượng tên lửa khan hiếm.

Ngoại trưởng Marco Rubio hôm thứ Sáu (8/5) cho biết, Mỹ đang chờ phản hồi từ Iran về đề xuất liên quan đến chấm dứt xung đột.

"Hôm nay chúng ta sẽ biết được điều gì đó. Hiện tại, chúng tôi vẫn chưa nhận được phản hồi. Hệ thống của họ vẫn còn rất rời rạc và hoạt động kém hiệu quả, điều đó có thể đang gây trở ngại", ông nói.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.

Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ hy vọng phản ứng của Iran sẽ "đưa hai bên vào một tiến trình đàm phán nghiêm túc".

Ông Rubio cũng bày tỏ lo ngại trước các thông tin cho rằng Iran đang tìm cách thiết lập một cơ quan kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

"Nếu điều đó là đúng thì đây sẽ là một vấn đề cực kỳ nghiêm trọng và không thể chấp nhận được", ngoại trưởng Mỹ nói.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio đồng thời khẳng định các cuộc tấn công quân sự mà Washington tiến hành nhằm vào Iran hôm 7/5 "hoàn toàn tách biệt và khác với Chiến dịch Epic Fury", và Mỹ sẽ tiếp tục đáp trả "một cách phòng thủ".

Theo ông Rubio, Epic Fury là chiến dịch tấn công nhằm phá hủy các bệ phóng tên lửa, năng lực hải quân và không quân của Iran.

Khi được hỏi liệu Washington đã đặt ra "lằn ranh đỏ" với Tehran hay chưa, ông Rubio đáp: "Lằn ranh đỏ rất rõ ràng: Nếu họ đe dọa người Mỹ, họ sẽ bị ném bom".

Iran ra tuyên bố cứng rắn

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố Tehran sẽ không nhượng bộ trước sức ép quân sự từ Washington.

Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) hôm thứ Năm cho biết lực lượng Mỹ đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự của Iran mà Washington cáo buộc có liên quan tới các vụ tấn công nhằm vào tàu chiến Mỹ tại eo biển Hormuz.

Dù căng thẳng quân sự tiếp tục leo thang, Tổng thống Donald Trump vẫn khẳng định thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran "vẫn còn hiệu lực".

Trung Quốc đang cân nhắc

Theo The New York Times, trong lúc Tổng thống Donald Trump tìm cách xác định bước đi tiếp theo trong cuộc chiến với Iran thì Trung Quốc cũng âm thầm triển khai các nước đi nhằm bảo đảm họ có lợi bất kể kết cục cuối cùng ra sao.

Trong khi thúc giục giới chức Iran tiếp tục đàm phán với Mỹ, Trung Quốc đồng thời ngầm cho phép các công ty trong nước hỗ trợ thương mại cho Tehran. Sự hỗ trợ này có thể giúp ích cho quân đội Iran nếu ông Trump tiếp tục bị cuốn vào một cuộc xung đột toàn diện.

Theo các quan chức và nhà phân tích, Bắc Kinh không theo đuổi một lập trường cứng rắn tuyệt đối trong cuộc chiến này. Thay vào đó, Trung Quốc đang thận trọng cân nhắc nhiều khả năng và lợi ích khác nhau.

Cuộc xung đột dự kiến sẽ trở thành chủ đề trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày giữa ông Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình, dự kiến bắt đầu từ ngày 14/5 tại Bắc Kinh.

Một mặt, việc Mỹ bị kéo sâu vào một cuộc chiến mới ở Trung Đông lại mang đến lợi ích cho Trung Quốc. Việc quân đội Mỹ nhanh chóng triển khai lượng lớn đạn dược đã làm suy giảm kho dự trữ vốn được xem là rất quan trọng trong trường hợp xảy ra xung đột với Trung Quốc trong tương lai. Đồng thời, cuộc chiến cũng khiến sự chú ý của chính quyền Tổng thống Trump bị phân tán khỏi châu Á.

Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng nhìn thấy lợi ích trong việc thúc đẩy chấm dứt xung đột. Trong giai đoạn đầu chiến sự, Iran từng phong tỏa eo biển Hormuz với phần lớn tàu thuyền, nhưng vẫn cho phép tàu chở dầu Iran, bao gồm các tàu hướng tới Trung Quốc, đi qua. Dù vậy, giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh vẫn gây áp lực lớn lên nền kinh tế Trung Quốc. Bắc Kinh cũng chịu tác động từ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ khiến nhiều tàu không thể rời cảng Iran.

Sun Yun, chuyên gia về Trung Quốc tại Stimson Center ở Washington, cho rằng dù có ý kiến nhận định Bắc Kinh muốn kéo dài chiến sự, nhưng trên thực tế, các tuyên bố chính sách của Trung Quốc lại hướng tới mục tiêu giảm leo thang.

Hai quan chức Iran tiết lộ cả Trung Quốc và Nga đều thúc giục Tehran tiếp tục đàm phán với Mỹ. Ngày 29/4, ông Trump đã điện đàm với Tổng thống Vladimir Putin về cuộc chiến. Trong khi đó, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, Lưu Bằng Vũ, cho biết Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cũng đã trao đổi qua điện thoại về tình hình xung đột.

Các quan chức cho biết ông Trump đã trì hoãn hội nghị thượng đỉnh với ông Tập vì cuộc chiến. Ông muốn tới Bắc Kinh với vị thế cứng rắn thay vì trong bối cảnh một cuộc xung đột chưa được giải quyết vẫn tiếp tục gây bất ổn cho thị trường toàn cầu và làm tiêu hao nguồn lực quân sự Mỹ.

“Đối với Trung Quốc, vấn đề là các lệnh cấm vận của chúng ta. Còn đối với chúng ta, vấn đề là sự hậu thuẫn của Trung Quốc dành cho Iran”, Rush Doshi, học giả tại Georgetown University và Council on Foreign Relations, đồng thời từng phụ trách chính sách Trung Quốc dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, nhận định.

Thông tin tình báo Mỹ cho thấy một công ty Trung Quốc có thể đã tìm cách chuyển tên lửa vác vai tới Iran. Các quan chức Mỹ cũng cho biết công ty này từng vận chuyển nhiều vật liệu lưỡng dụng — có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự — cho Tehran.

Tháng trước, sau khi Hải quân Mỹ bắt đầu phong tỏa, lính thủy đánh bộ Mỹ phát hiện số hàng tiếp tế trên một con tàu treo cờ Iran mà ông Trump mô tả là “không tốt chút nào” và có thể là “một món quà từ Trung Quốc”.

“Tôi hơi ngạc nhiên, nhưng chúng tôi có quan hệ rất tốt và tôi nghĩ mình đã đạt được sự thấu hiểu nhất định với Chủ tịch Tập Cận Bình”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn với CNBC hôm 21/4.
Ảnh hưởng của Trung Quốc

Một tuần trước đó, ông Trump cho biết đã gửi thư cho ông Tập đề nghị Bắc Kinh không chuyển vũ khí cho Iran. Theo ông Trump, nhà lãnh đạo Trung Quốc trả lời rằng “ông ấy không làm điều đó”.

Sun Yun nhận định các quan chức Bắc Kinh đang “trì hoãn việc gây áp lực đáng kể lên Iran” trong lúc chờ ông Trump đưa ra yêu cầu trực tiếp.

Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ, Lưu Bằng Vũ, tuyên bố rằng “duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực, bảo đảm tự do hàng hải là lợi ích chung của cộng đồng quốc tế”, đồng thời chỉ trích lệnh phong tỏa của Mỹ là “hành động nguy hiểm và vô trách nhiệm”.

Ông cũng cho biết ưu tiên cấp bách hiện nay là ngăn xung đột bùng phát trở lại. Theo ông, trước khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn mong manh hồi đầu tháng 4, Ngoại trưởng Vương Nghị đã thực hiện 26 cuộc điện đàm với các quan chức Iran, Israel, Nga, các nước vùng Vịnh và nhiều quốc gia khác.

Trong số đó có hai cuộc gọi với Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Đặc phái viên Trung Đông của Trung Quốc cũng đã tới khu vực này.

Một số quan chức nước ngoài cho biết Trung Quốc đóng vai trò quan trọng phía sau hậu trường trong việc thuyết phục Iran chấp nhận các điều khoản ngừng bắn. Theo họ, nhiều bên tham gia đàm phán đang khuyến khích Bắc Kinh tiếp tục can dự ngoại giao.

Về cáo buộc Trung Quốc cung cấp hàng tiếp tế cho Iran, ông Lưu Bằng Vũ khẳng định Bắc Kinh “luôn duy trì thái độ thận trọng và có trách nhiệm với xuất khẩu quân sự”, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các mặt hàng lưỡng dụng.

Ali Vaez, Giám đốc chương trình Iran tại International Crisis Group, cho biết trong nội bộ Iran, các quan chức thuộc Islamic Revolutionary Guard Corps đang xem xét mở rộng quan hệ với Trung Quốc sau chiến tranh, với hy vọng nhận được hỗ trợ quân sự tương tự những gì Bắc Kinh từng cung cấp cho Pakistan.

Theo ông, ngày càng có nhiều tiếng nói trong lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho rằng những thất bại trước đây của Tehran xuất phát từ cách tiếp cận quá dè dặt trong quan hệ với Trung Quốc và Nga, cũng như nỗ lực duy trì thế độc lập.

Tại vùng Vịnh, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đang thúc giục Trung Quốc đóng vai trò ngoại giao lớn hơn. Ngày 20/4, Thái tử Mohammed bin Salman đã điện đàm với ông Tập để thảo luận về cuộc chiến.

Một quan chức Saudi Arabia cho biết Riyadh đã đề nghị Trung Quốc gây sức ép để Iran không tấn công Saudi Arabia trong suốt thời gian xung đột.

Năm 2023, sau nhiều năm đàm phán giữa Saudi Arabia và Iran, Trung Quốc từng đóng vai trò hoàn tất tiến trình khôi phục quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Theo quan chức Saudi Arabia, Riyadh xem Bắc Kinh là một bên có lợi ích trực tiếp trong quan hệ với Iran.

Pakistan, quốc gia từng đăng cai một vòng đàm phán hòa bình Mỹ - Iran, cũng đang kỳ vọng vào vai trò của Trung Quốc trong việc thúc đẩy hòa đàm. Ngày 31/3, Trung Quốc và Pakistan đã ra tuyên bố chung gồm 5 điểm, kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, nối lại đàm phán hòa bình, bảo vệ cơ sở dân sự, mở cửa eo biển Hormuz và tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Ngày 8/4, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đăng bài trên mạng xã hội cảm ơn 5 quốc gia góp phần đạt được thỏa thuận ngừng bắn, trong đó Trung Quốc được nhắc tới đầu tiên.

Cùng tuần đó, Trung Quốc và Nga phủ quyết một nghị quyết tại United Nations thể hiện sự ủng hộ công khai với Iran. Nghị quyết này có thể mở đường cho hành động quân sự đa quốc gia nhằm buộc Iran mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, các quan chức Iran cho biết phía sau hậu trường, Trung Quốc vẫn thúc ép Tehran thể hiện sự linh hoạt và chấp nhận ngừng bắn.

Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng tham vọng mở rộng vai trò ngoại giao của Trung Quốc tại Trung Đông có thể vẫn ở mức hạn chế.

Ryan Hass, cựu quan chức an ninh quốc gia Nhà Trắng hiện làm việc tại Brookings Institution, nhận định: “Ưu tiên của Bắc Kinh mang tính thực dụng hơn. Họ muốn bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định và thị trường an toàn cho hàng xuất khẩu, chứ không muốn biến những vấn đề an ninh của khu vực khác thành gánh nặng của riêng mình.”