Trong phiên chất vấn Bộ Ngoại giao Philippines của Ủy ban Thượng viện về chiến lược ứng phó khủng hoảng kịp thời và hiệu quả vào thứ Hai (13/3), Chủ tịch Ủy ban, Thượng nghị sĩ Sherwin Gatchalian và Thượng nghị sĩ Imee Marcos đã đặt câu hỏi về vấn đề trên.
"Tại sao chúng ta cần phải xin phép Mỹ? Thời gian rất quan trọng và chúng ta cần dầu từ hôm qua rồi. Nếu chúng ta xin phép, điều đó rõ ràng sẽ khiến nguồn cung dầu bị chậm trễ", ông Gatchalian nói.
Sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường thủy quan trọng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Philippines đã có thể đảm bảo nguồn cung các sản phẩm dầu mỏ từ Nga khi Mỹ tạm thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với nhập khẩu dầu Nga trong một tháng. Đại sứ Philippines tại Washington DC, ông Jose Manuel Romualdez, cho biết với truyền thông quốc tế rằng nước này đã đề nghị Mỹ gia hạn miễn trừ thêm 3 tháng nữa.
Trong phiên điều trần, Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro cho biết chỉ có Mỹ mới có thể dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc (UN) áp đặt lên Nga vì cuộc xung đột với Ukraine.
"Do đó, Đại sứ Philippines tại Washington DC, đặc biệt là Đại sứ Babes Romualdez, đã và đang đàm phán với hai bộ [của Mỹ]—Bộ Ngoại giao và Bộ Tài chính", ông Lazaro cho biết.
Khi bị ông Marcos chất vấn, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines cho biết nước này chỉ đang tuân theo các thủ tục do Bộ Ngoại giao Mỹ đặt ra theo yêu cầu của Liên Hợp Quốc.
Đồng tình với Ngoại trưởng Lazaro, Bộ trưởng Năng lượng Sharon Garin nói: "Các công ty tư nhân của chúng ta không muốn mua trừ khi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ vì Mỹ có thể sẽ điều tra họ. Vì vậy, họ muốn được cấp phép trước khi mua".
Cuối tháng 3, Philippines đã tiếp nhận lô dầu thô Nga đầu tiên trong vòng 5 năm trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị đình trệ. Theo nhiều nguồn tin dẫn dữ liệu từ các công ty phân tích như LSEG, Kpler và OilX, một tàu chở khoảng 100.000 tấn dầu thô ESPO Blend từ cảng Kozmino (Nga) đã được vận chuyển tới nhà máy lọc dầu của Tổng công ty dầu khí Philippines Petron tại tỉnh Bataan.
Ngày 24/3, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia, cho phép Chính phủ Philippines đẩy nhanh việc mua nhiên liệu, thực hiện tạm ứng hợp đồng và bảo đảm lưu thông các mặt hàng thiết yếu trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao.
Theo dữ liệu theo dõi hàng hải, 2 tàu chở dầu New Future và Auroura đã bắt đầu di chuyển từ vùng biển ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) từ sáng sớm ngày 13/4. Cả hai lựa chọn tuyến đường sát bờ biển Iran, đi qua khu vực phía nam đảo Larak, lộ trình mà Tehran gần đây khuyến nghị các tàu muốn di chuyển theo hướng đông phải tuân theo.
New Future đã vượt qua đoạn cong nguy hiểm của eo Hormuz và đang ở ngoài khơi cảng Sohar, Oman. Trong khi đó, tàu Auroura đang ở gần cửa ra của tuyến đường thủy tại vịnh Oman.
Thay vì sử dụng tuyến hàng hải quốc tế thông thường, các tàu này buộc phải lựa chọn cách bám sát bờ biển Iran, đi qua các hành lang hẹp gần đảo Larak. Đây là khu vực được Tehran "chỉ định" là tuyến an toàn tương đối, nhưng thực chất vẫn nằm trong vùng kiểm soát trực tiếp của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Do đó, hành trình của 2 tàu đang được theo dõi sát sao khi chúng trở thành “phép thử thực tế” cho khả năng lưu thông trong điều kiện căng thẳng leo thang.
Ngoài ra, một tàu chở khí hóa lỏng LPG có tên NV Sunshine cũng đang tiến gần eo Hormuz từ phía vịnh Oman, dường như có ý định đi vào vịnh Ba Tư. Tàu này khởi hành từ vùng biển ngoài khơi Sohar (Oman), đã vào trong vịnh và phát tín hiệu điểm đến là Sharjah (UAE).
Các tàu này bắt đầu di chuyển khi Mỹ dự kiến áp đặt lệnh phong tỏa các khu vực xung quanh eo Hormuz, sau khi các cuộc đàm phán với Iran đổ vỡ. Lệnh hạn chế sẽ áp dụng đối với tất cả các tàu ra vào cảng hoặc vùng biển ven bờ Iran, đánh dấu một bước leo thang mới trong cuộc đối đầu kiểm soát tuyến vận tải chiến lược này.
Eo biển Hormuz vốn là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu mỗi ngày. Tuy nhiên, kể từ khi chiến sự bùng phát, lưu lượng tàu qua đây đã sụt giảm mạnh, khi Iran siết chặt kiểm soát và nhiều tàu bị tấn công hoặc đe dọa do có liên hệ với phương Tây.
Trong bối cảnh đó, hành trình của New Future và Auroura mang ý nghĩa đặc biệt. New Future đang chở hơn 330.000 thùng dầu diesel, được nạp tại cảng Hamriyah (UAE) từ đầu tháng 4 và dự kiến tới Sohar. Tàu treo cờ Quần đảo Marshall, thuộc sở hữu và quản lý của một công ty vận tải có trụ sở tại Hong Kong.
Trong khi đó, Auroura, tàu treo cờ Panama, đã bị Mỹ trừng phạt từ tháng 12 do liên quan tới hoạt động buôn bán dầu Iran. Con tàu này phát tín hiệu có thủy thủ đoàn người Ấn Độ, một chiến thuật phổ biến nhằm “giảm rủi ro” khi đi qua Hormuz bằng cách thể hiện mối liên hệ với các quốc gia được Iran xem là “thân thiện”.
Tuy nhiên, một số tàu khác cũng tỏ ra e ngại trước tình hình căng thẳng leo thang. Đơn cử, tàu chở sản phẩm dầu Rich Starry bị Mỹ trừng phạt đã phải quay đầu khi đang rời khu vực gần đảo Qeshm của Iran.
Sản phẩm của Huang Xian chỉ nhỏ bằng nắm tay - một bộ cảm biến phát hiện rò rỉ điện, lắp vào các trạm sạc xe điện (EV) như một chốt chặn an toàn giữa chiếc xe và lưới điện.
Thiết bị này không chỉ là biểu tượng cho sự đổi mới và thành tựu của lĩnh vực công nghệ cao Trung Quốc. Nó phản ánh một xu hướng đang “xói mòn” ngành sản xuất cao cấp trên toàn cầu, đẩy các chính phủ từ Á sang Âu vào trạng thái gần như tuyệt vọng.
Sự bùng nổ của xe điện đã thúc đẩy sản lượng cảm biến của Huang dự kiến đạt 10 triệu đơn vị trong năm nay, tăng vọt so với con số 20.000 vào năm 2019 khi công ty Mega-Senway của ông gia nhập thị trường. Thời điểm đó, đây vẫn là một sản phẩm ngách, được cung cấp bởi một nhóm nhỏ các tập đoàn Đức và Thụy Sĩ với giá khoảng 200 Nhân dân tệ (tương đương 30 USD) hoặc cao hơn cho mỗi đơn vị.
Mega-Senway sản xuất những chiếc cảm biến đầu tiên với chi phí khoảng 40 Tệ và bán với giá 100 Tệ, mang lại cho Huang mức lợi nhuận biên rất khả quan.
Khi các đối thủ Trung Quốc ồ ạt đổ bộ, giá bắt đầu lao dốc. Các tập đoàn châu Âu dần rút lui khỏi thị trường. Hiện tại, công ty có trụ sở tại Thượng Hải của Huang bán một số loại cảm biến với giá chỉ 10 Tệ mỗi chiếc. “Chúng tôi chưa bao giờ nghĩ giá lại giảm nhanh đến thế”, ông nói.
Quỹ đạo của công ty ông là minh chứng cho những lực lượng kinh tế lớn hơn đang định hình lại thương mại và công nghiệp toàn cầu, khi các công ty Trung Quốc với năng lực cạnh tranh khủng khiếp đang lấn sân vào đủ mọi ngành nghề với tốc độ chóng mặt.
Cú sốc 2.0
Hai mươi năm trước, nền kinh tế toàn cầu từng rúng động bởi “cú sốc Trung Quốc” lần thứ nhất, khi làn sóng hàng hóa giá rẻ phá hủy mô hình kinh doanh của các nhà sản xuất tại các nền kinh tế tiên tiến, khiến hàng triệu công nhân mất việc và nuôi dưỡng sự bất mãn chính trị.
Giờ đây, cú sốc thứ hai đang diễn ra - thứ còn đe dọa hơn các đối tác thương mại của Trung Quốc: một cuộc tổng tấn công vào ngành sản xuất cao cấp.
Sự cạnh tranh nội địa khốc liệt, kết hợp với quy mô công nghiệp khổng lồ, nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào và mức trợ cấp thuộc hàng cao nhất thế giới, đã tạo ra những nhà vô địch Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện, pin năng lượng mặt trời, pin lưu trữ, tua-bin gió và một danh sách dài các ngành sản xuất tiên tiến khác.
Tuy nhiên, chính những lực lượng tạo nên sức mạnh cho các công ty này cũng dẫn đến tình trạng dư thừa năng lượng, bóp nghẹt lợi nhuận trong nước trong khi tràn ngập thị trường toàn cầu và làm gia tăng căng thẳng thương mại. Với sự hỗ trợ từ tỷ giá hối đoái thấp, các nhóm công ty Trung Quốc đang tạo ra một cuộc càn quét qua những ngành công nghiệp tiên tiến nhất hành tinh.
“Những công ty sống sót được ở Trung Quốc sẽ là những kẻ bất khả chiến bại ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới”,Huang He, một nhà đầu tư vào Mega-Senway, nhận định. “Trung Quốc đầy rẫy kỹ sư. Các rào cản công nghệ chỉ tồn tại được tối đa từ sáu tháng đến một năm”.
Vòng xoáy đi xuống
Đối với Huang của Mega-Senway, nó giống như một cơn lốc xoáy kéo tuột công ty xuống đáy. “Đây không phải là một tình trạng lành mạnh”, ông nói. “Đó là sự cạnh tranh ác tính”.
Thế giới bên ngoài nhìn thấy những nhà vô địch Trung Quốc không thể cản bước. Họ bán những sản phẩm chất lượng với mức giá không tưởng. Sau khi đạt thặng dư thương mại hàng hóa kỷ lục vượt mức 1.000 tỷ USD vào năm 2025, Trung Quốc tiếp tục tăng xuất khẩu thêm gần 15% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý đầu tiên của năm 2026.
Tại Trung Quốc, có một từ dùng để mô tả hiện tượng này: Nội quyển - thuật ngữ ám chỉ một động lực cạnh tranh mà ở đó tất cả mọi người đều phải nỗ lực điên cuồng hơn chỉ để nhận về những thành quả ngày càng ít ỏi.
Nó buộc các công ty phải cắt giảm chi phí một cách quyết liệt. Huang giải quyết bài toán này bằng cách mua lại nhà máy sản xuất, học hỏi quy trình từ các đối thủ lân cận và thay thế sức người bằng robot. Từ việc kiểm tra từng chiếc cảm biến một, ông chuyển sang bốn chiếc, rồi tám chiếc cùng lúc, và giờ đây là các cánh tay robot đảm nhiệm toàn bộ.
“Chúng tôi cập nhật quy trình hai hoặc ba lần mỗi năm”, Huang nói. “Áp lực đến nhanh tới mức đó”.
Áp lực lan tỏa toàn chuỗi cung ứng
Chu kỳ sản phẩm 5 năm cùng các cuộc đàm phán giá hàng năm từng tồn tại trong ngành ô tô giờ đã biến mất. Một nhà sản xuất ô tô lớn hiện cắt bỏ mọi trung gian, trực tiếp mở thầu hàng tháng cho các nhà cung cấp như Mega-Senway. Các công ty đấu thầu, được thông báo liệu họ có phải là bên thấp nhất hay không, và tiếp tục nộp lại - hết vòng này đến vòng khác cho đến khi không còn ai có thể hạ thấp hơn được nữa.
Tình trạng này lan rộng khắp các ngành công nghiệp Trung Quốc, từ hóa chất đến năng lượng mặt trời: sản lượng tiếp tục tăng nhưng lợi nhuận đang thu hẹp hoặc âm. Tại sao họ vẫn tiếp tục?
Dữ liệu của OECD cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc được trợ cấp gấp 3 đến 9 lần so với các đối tác ở các nước phát triển, chủ yếu thông qua các khoản vay lãi suất thấp từ ngân hàng nhà nước. Đồng Nhân dân tệ được định giá thấp (ước tính khoảng 16%) giúp hàng xuất khẩu giữ được lợi thế cạnh tranh về giá.
Phản ứng toàn cầu: Sống còn hay biến mất
Làn sóng xuất khẩu này đang nhắm thẳng vào châu Âu, nơi có chi phí năng lượng và nhân công cao. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron không ngần ngại gọi sự trỗi dậy của hàng hóa chất lượng cao từ Trung Quốc là vấn đề sống còn đối với ngành sản xuất của châu lục.
Ngay cả những đối thủ lâu đời cũng phải thay đổi để thích nghi. John McLuskie, lãnh đạo mảng kinh doanh tại châu Á của công ty cảm biến Thụy Sĩ LEM, cho biết lựa chọn duy nhất của họ là phải trở nên giống như các đối thủ Trung Quốc: tìm nguồn cung từ chuỗi cung ứng giá rẻ của Trung Quốc và tăng cường đội ngũ R&D tại Thượng Hải.
Ngay cả Volkswagen cũng đã mở trung tâm R&D mới tại Hợp Phì để xử lý toàn bộ kỹ thuật cho các mẫu xe mới tại Trung Quốc, coi đó là cách duy nhất để cạnh tranh.
“Chúng ta phải chặn đứng cỗ xe Trung Quốc hoặc làm chậm nó lại, nếu không ngành công nghiệp của chúng ta sẽ biến mất chỉ sau một đêm”, Jeromin Zettelmeyer, người đứng đầu tổ chức tư vấn Bruegel, cảnh báo.
Theo nguồn tin từ Iran, ngày cụ thể cho vòng đàm phán mới vẫn chưa được quyết định, nhưng cả hai nước có thể trở lại sớm nhất là vào cuối tuần này.
"Chưa có ngày cụ thể nào được ấn định, các phái đoàn vẫn để ngỏ thời gian từ thứ Sáu đến Chủ nhật", nguồn tin lưu ý.
Hai nguồn tin Pakistan am hiểu về các cuộc đàm phán cho biết, Islamabad đang tích cực liên lạc với cả hai bên về thời điểm diễn ra vòng đàm phán tiếp theo và cuộc gặp có khả năng sẽ diễn ra vào cuối tuần.
"Chúng tôi đã liên lạc với Iran và nhận được phản hồi tích cực, rằng họ sẵn sàng tham gia vòng đàm phán thứ hai", một quan chức cấp cao của Chính phủ Pakistan cho biết.
Trong khi đó, tờ Express Tribune dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif cho biết, vòng đàm phán trực tiếp tiếp theo giữa Iran và Mỹ dự kiến sẽ diễn ra sớm, khi các nỗ lực ngoại giao đang cho thấy tín hiệu khả quan.
Trước đó, tờ The Atlantic đưa tin, vòng đàm phán trực tiếp tiếp theo giữa Iran và Mỹ sẽ được tổ chức tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào thứ Năm.
Theo hãng tin AP , hai bên đang thảo luận về khả năng tổ chức một cuộc họp tiếp theo tại thủ đô Pakistan. Song song, một số quan chức Mỹ cũng đề cập Geneva như một địa điểm thay thế tiềm năng cho vòng đàm phán mới.
"Iran chỉ tiếp tục đàm phán trong khuôn khổ luật pháp quốc tế"
Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm thứ Hai (13/4), Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh Tehran sẵn sàng tiếp tục đối thoại, nhưng phải dựa trên luật pháp và các quy định quốc tế.
"Cộng hòa Hồi giáo Iran sẵn sàng tiếp tục đàm phán trong khuôn khổ luật pháp và quy định quốc tế, nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của người dân Iran", ông nói.
Tổng thống Pezeshkian tuyên bố rằng châu Âu có thể đóng vai trò mang tính xây dựng bằng cách khuyến khích Washington tôn trọng các khuôn khổ pháp lý này.
Tổng thống Iran đã thảo luận với tổng thống Pháp về những diễn biến mới nhất trong khu vực, kết quả các cuộc đàm phán ở Islamabad và tiến trình ngừng bắn. Đồng thời nhấn mạnh sự nghiêm túc và thiện chí mà nhóm đàm phán của Iran đã thể hiện trong suốt các cuộc đàm phán tại Islamabad, Pakistan.
Tổng thống Pezeshkian tái khẳng định chính sách kiên định của Iran về việc tăng cường hòa bình, ổn định và an ninh khu vực, đồng thời thúc đẩy tương tác mang tính xây dựng với các nước láng giềng.
Đề cập đến tuyên bố cứng rắn gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với eo biển Hormuz, Tổng thống Pezeshkian cảnh báo về những hậu quả nguy hiểm của nó.
"Cộng hòa Hồi giáo Iran luôn nỗ lực đảm bảo an ninh bền vững cho việc lưu thông tàu thuyền trên tuyến đường biển chiến lược này, và bất kỳ mối đe dọa nào đối với an ninh khu vực này sẽ gây ra những hậu quả diện rộng đối với thương mại toàn cầu", ông Pezeshkian lưu ý, đồng thời nói thêm, Iran sẵn sàng đối mặt với bất kỳ kịch bản nào để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Về vấn đề hạt nhân, Tổng thống Pezeshkian nói rằng, Cộng hòa Hồi giáo Iran trước đây đã đạt được các thỏa thuận cụ thể với các nước châu Âu, và khuôn khổ của các thỏa thuận này vẫn hoàn toàn rõ ràng.
Triển vọng về một vòng đàm phán mới giữa Tehran và Washington vẫn chưa rõ ràng. Mỹ tuyên bố rằng áp đặt lệnh phong tỏa đối với cảng của Iran, ngăn chặn các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bắt đầu từ ngày 13/4.
"Iran chưa bao giờ tìm cách hành động ngoài các quy định quốc tế và vẫn sẵn sàng tiếp tục đàm phán trong khuôn khổ đó", ông nói.
Iran và Mỹ đã tổ chức đàm phán tại Islamabad vào ngày 11/4. Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, trong khi Phó Tổng thống J.D. Vance đại diện phái đoàn Mỹ. Cả Tehran và Washington đều tuyên bố sau các cuộc đàm phán rằng chưa đạt được thỏa thuận nào về việc tìm kiếm giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do nhiều bất đồng.
Tòa án thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) cho biết, nhà sáng lập tập đoàn China Evergrande - nhà phát triển bất động sản nợ nhiều nhất thế giới - vừa nhận một loạt tội danh bao gồm: chiếm dụng vốn, gian lận huy động vốn và huy động tiền gửi trái phép.
Kể từ năm 2021, Evergrande phá sản với phần lớn khoản nợ trị giá 300 tỷ USD, cùng hàng tỷ USD tiền thanh toán cho các sản phẩm quản lý tài sản. Rắc rối này là minh chứng điển hình cho cuộc khủng hoảng lĩnh vực bất động sản Trung Quốc, vốn đã kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế của nước này trong một thời gian dài.
Trong các phiên xét xử diễn ra mới đây nhắm vào cá nhân ông và tập đoàn Evergrande, nhà sáng lập Hứa Gia Ấn (Hui Ka Yan) đã nhận tội và bày tỏ rõ sự ăn năn.
“Các chủ nợ đã rất thất vọng khi ông Hui không dùng tiền của mình để trả nợ. Số tiền ông nhận về từ cổ tức trong những năm qua là rất lớn”, Leonard Law, nhà phân tích tín dụng cao cấp tại Lucror Analytics, nhận định.
Các bên thanh lý tài sản của Evergrande từ chối đưa ra bình luận. Reuters cũng không thể liên lạc với ông Hứa, bởi ông đã không xuất hiện trước công chúng kể từ khi bị cơ quan chức năng Trung Quốc bắt giữ vào năm 2023 sau sự cố vỡ nợ của tập đoàn.
Vào năm 2024, cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc đã phạt ông Hứa 6,6 triệu USD, đồng thời cấm ông tham gia thị trường chứng khoán vĩnh viễn sau khi phát hiện đơn vị cốt lõi của Evergrande khai khống lợi nhuận và thực hiện các hành vi gian lận chứng khoán.
Tòa án Nhân dân Trung cấp thành phố Thâm Quyến cho biết thêm, ông Hứa và công ty còn phải đối mặt với các cáo buộc về cho vay sai quy định, phát hành chứng khoán gian lận và đưa hối lộ tại các đơn vị thành viên. Phán quyết cuối cùng sẽ được đưa ra sau đó, dù phía tòa án chưa ấn định ngày cụ thể.
“Các nhà phát triển như Evergrande đã kiếm được hàng tỷ USD nhờ kế hoạch bán nhà trước khi hoàn thiện. Giờ đây, mọi thứ đã thay đổi. Điều chính phủ cần làm không phải giúp các công ty hay tỷ phú có đòn bẩy tài chính cao, mà là hướng lĩnh vực này đi theo một con đường tăng trưởng hợp lý”, Gan Li, giáo sư Đại học Tài chính và Kinh tế Tây Nam, nói.
Câu chuyện Evergrande và sự sa lưới của Hứa Gia Ấn đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên tăng trưởng dựa trên nợ vay vô tội vạ. Từ một vị tỷ phú từng giàu có nhất nhì châu Á, thường xuyên xuất hiện trước công chúng với những mối quan hệ chính trị sâu rộng, ông Hứa giờ đây trở thành biểu tượng cho sự liều lĩnh và kết cục phải trả của việc tăng trưởng quá nhanh.
“Evergrande gặp rắc rối chắc chắn sẽ ảnh hưởng lớn đến thị trường bất động sản và toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc nói chung”, giáo sư Lan Deng thuộc Đại học Michigan, một người nghiên cứu về ngành địa ốc Trung Quốc, nhận định. “Không chỉ các ngân hàng, nhiều lĩnh vực khác nhau trong nền kinh tế Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng nếu xét tới việc nền kinh tế nước này có mối ràng buộc sâu sắc như thế nào với ngành bất động sản”.
Nhiều nhân viên văn phòng bận rộn thường dựa vào thức ăn hâm nóng bằng lò vi sóng, nhưng những lo ngại về sức khỏe liên quan đến lò vi sóng chưa bao giờ biến mất. Theo trang HK01, thầy thuốc Đông y người Đài Loan (Trung Quốc) Luo Peilin đã làm rõ những quan niệm sai lầm phổ biến về lò vi sóng, chỉ ra rằng việc làm nóng bằng vi sóng tự nó không gây hại; nguy cơ sức khỏe thực sự đến từ chính thực phẩm và vật chứa đựng nó.
Việc tiêu thụ thực phẩm hâm nóng bằng lò vi sóng trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng xấu đến gan. Một nghiên cứu được thực hiện cách đây hai năm, trên chuột được cho ăn thức ăn hâm nóng bằng lò vi sóng trong vòng một đến ba tháng, đã phát hiện ra nồng độ albumin và bilirubin trong huyết thanh tăng cao, nồng độ protein tổng giảm, và sự suy giảm tương ứng của các enzyme chống oxy hóa trong gan. Phát hiện này cho thấy việc tiêu thụ thực phẩm hâm nóng bằng lò vi sóng trong thời gian dài có thể dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng, do đó làm giảm khả năng chống oxy hóa của cơ thể.
Liên quan đến những lo ngại về việc lò vi sóng gây ung thư, Tiến sĩ Luo Peilin khẳng định rằng đây là một sự hiểu lầm hoàn toàn. Sóng vi ba là một loại "bức xạ không ion hóa", hoàn toàn khác với bức xạ hạt nhân hoặc tia X có thể làm tổn thương DNA. Do đó, tuyên bố rằng "làm nóng bằng lò vi sóng làm cho thực phẩm bị nhiễm phóng xạ" là vô căn cứ. Một thí nghiệm trên chuột kéo dài 13 tuần được tiến hành từ năm 2004 cho thấy rằng việc làm nóng bằng lò vi sóng và các phương pháp làm nóng truyền thống không có sự khác biệt đáng kể về tác động lên chuột, và kết luận thí nghiệm chỉ rõ rằng việc làm nóng bằng lò vi sóng không đưa chất độc vào thực phẩm.
Tuy nhiên, quá trình làm nóng bằng lò vi sóng sẽ phá hủy một số chất dinh dưỡng nhạy cảm với nhiệt. Vitamin C, B và K, flavonoid và enzyme dễ bị mất đi trong quá trình làm nóng; đây là đặc điểm không thể tránh khỏi của việc làm nóng bằng lò vi sóng.
Mối lo ngại thực sự đối với các loại thực phẩm có thể dùng trong lò vi sóng bán sẵn trên thị trường nằm ở chính bản thân thực phẩm và chất liệu của hộp đựng.
Cơm chiên đông lạnh, mì ống và các loại thực phẩm thông thường khác có thể hâm nóng bằng lò vi sóng thường là "thực phẩm siêu chế biến", thường có hàm lượng natri và chất béo cao, đồng thời ít chất xơ. Việc tiêu thụ lâu dài có thể làm tăng nguy cơ cao huyết áp và bệnh tim mạch. Các chất bảo quản và phụ gia có trong chúng cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe đường ruột và quá trình trao đổi chất.
Điều đáng lo ngại hơn nữa là việc sử dụng bao bì kém chất lượng. Việc hâm nóng trong các hộp nhựa không an toàn cho lò vi sóng có thể giải phóng các chất độc hại như vi nhựa và bisphenol A (BPA).
Ngay cả những hộp nhựa được dán nhãn "an toàn khi dùng trong lò vi sóng" cũng có thể giải phóng các chất hóa học ảnh hưởng đến hệ nội tiết, hệ sinh sản và hệ miễn dịch nếu bị làm nóng quá mức, gây ra mối đe dọa tiềm ẩn cho sức khỏe. Để cân bằng giữa sự tiện lợi và sức khỏe, Tiến sĩ Luo Peilin đưa ra ba gợi ý thiết thực.
- Hãy sử dụng phương pháp làm nóng nhanh và giảm thiểu lượng nước sử dụng. Thời gian làm nóng càng ngắn, nhiệt độ càng thấp và lượng nước càng ít thì các vitamin tan trong nước trong thực phẩm càng được bảo quản tốt hơn.
- Những người thường xuyên ăn ngoài hoặc ăn thức ăn hâm nóng bằng lò vi sóng nên bổ sung trái cây tươi vào chế độ ăn uống của mình để bù đắp các chất dinh dưỡng bị mất đi trong quá trình hâm nóng bằng lò vi sóng.
- Quan trọng nhất, hãy chuyển thực phẩm sang hộp đựng bằng thủy tinh trước khi hâm nóng. Mặc dù việc này làm tăng thêm một bước rửa, nhưng nó hoàn toàn tránh được nguy cơ giải phóng hóa chất từ hộp đựng bằng nhựa, giúp thực phẩm của bạn an toàn hơn.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Khâu Thế Hân (Đài Loan, Trung Quốc), một trường hợp điển hình là bệnh nhân nữ 58 tuổi, có lối sống rất lành mạnh: không uống đồ có cồn, hạn chế tối đa thịt mỡ và thực phẩm chiên rán. Tuy nhiên, trong một lần khám sức khỏe định kỳ, kết quả siêu âm cho thấy bà mắc gan nhiễm mỡ mức độ nặng.
Điểm đáng chú ý trong chế độ ăn uống của bệnh nhân là thói quen uống một ly nước cam tươi mỗi sáng. Sau khi loại trừ các yếu tố nguy cơ khác, bác sĩ nhận định đây có thể là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bệnh.
Theo giải thích của chuyên gia Khâu, đường trong trái cây chủ yếu là đường fructose. Sau khi hấp thụ, fructose gần như được chuyển trực tiếp đến gan để xử lý.
Khi ăn trái cây nguyên quả, lượng chất xơ dồi dào sẽ giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, từ đó giảm áp lực chuyển hóa cho gan. Ngược lại, khi trái cây được ép lấy nước và loại bỏ phần lớn chất xơ, fructose tồn tại dưới dạng lỏng sẽ nhanh chóng đi vào cơ thể với tốc độ cao.
Trong trường hợp tiêu thụ một lượng lớn fructose trong thời gian ngắn, gan không kịp chuyển hóa hết sẽ buộc phải biến đổi phần dư thừa thành triglyceride - một dạng chất béo. Lâu dần, lượng triglyceride này tích tụ trong tế bào gan, dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ.
Chuyên gia nhấn mạnh rằng nhiều người có xu hướng nghĩ rằng nước ép trái cây với thực phẩm lành mạnh, từ đó sử dụng thường xuyên mà không kiểm soát lượng. Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến không ít người “bất ngờ” khi nhận kết quả gan nhiễm mỡ dù chế độ ăn uống tưởng chừng hợp lý. Thực tế, nước ép trái cây, đặc biệt khi được tiêu thụ hàng ngày với số lượng lớn, có thể cung cấp lượng đường tương đương hoặc thậm chí cao hơn so với một số loại đồ uống có đường khác.
Bên cạnh nước ép trái cây, các chuyên gia dinh dưỡng cũng cảnh báo còn ít nhất hai loại đồ uống “tưởng lành mạnh” nhưng có thể âm thầm gây hại cho gan nếu sử dụng thường xuyên. Đầu tiên là sinh tố trái cây chứa nhiều loại đường, sữa đặc. dù giữ lại phần chất xơ, nhưng việc kết hợp nhiều loại quả trong một ly có thể khiến tổng lượng đường fructose tăng cao, vượt xa nhu cầu trong một lần tiêu thụ, từ đó tạo áp lực chuyển hóa lớn lên gan.
Thứ hai là các loại trà, nước trái cây đóng chai, thường được quảng bá tiện lợi, bổ sung vitamin hoặc “ít đường”. Nhưng thực tế nhiều sản phẩm vẫn chứa lượng đường đáng kể dưới dạng siro hoặc đường lỏng, đồng thời gần như không có chất xơ. Việc sử dụng thường xuyên có thể khiến cơ thể nạp đường liên tục mà không nhận ra, góp phần làm tăng tích tụ mỡ trong gan theo thời gian.
Để phòng ngừa và hỗ trợ cải thiện gan nhiễm mỡ, các chuyên gia dinh dưỡng đưa ra một số khuyến nghị. Đầu tiên là ưu tiên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép, nhằm giữ lại chất xơ và làm chậm hấp thu đường. Bên cạnh đó, mọi người cần kiểm soát khẩu phần trái cây, nên giới hạn khoảng 2 phần ăn mỗi ngày (tương đương hai nắm tay).
Đồng thời, nên tăng cường rau xanh đậm, giúp bổ sung chất xơ và vi chất có lợi cho gan và bổ sung protein chất lượng cao như đậu phụ, trứng luộc, thịt gà để hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng gan. Duy trì lối sống lành mạnh, kết hợp vận động thể lực đều đặn cũng là yếu tố quan trọng để tăng cường thể chất và sức khỏe gan.
Với những ai thường xuyên nấu ăn tại nhà, có một loại “phế phẩm” trong bếp dễ gây rắc rối nếu không được xử lý đúng cách: dầu ăn đã qua sử dụng. Việc thải bỏ loại chất này trở nên khó khăn hơn, đặc biệt khi bạn tích trữ một lượng lớn.
Nhiều người biết rằng tuyệt đối không được đổ dầu xuống bồn rửa, vì nó có thể nhanh chóng đông lại và gây tắc nghẽn nghiêm trọng, dẫn đến chi phí sửa chữa tốn kém. Bạn có thể nghĩ rằng thùng rác thực phẩm là lựa chọn hợp lý, nhưng theo một nhân viên thu gom rác trên mạng xã hội, cách này cũng sai không kém.
Một TikToker có tên “No1 Binman”, tự nhận là “binfluencer” (người chia sẻ kiến thức về phân loại rác), thường xuyên đăng tải nội dung hữu ích giúp người dân hiểu cách xử lý rác đúng. Phần lớn video của anh trả lời các câu hỏi từ người xem, và gần đây anh đã giải đáp thắc mắc về việc xử lý dầu ăn đã qua sử dụng.
Xử lý dầu ăn đúng cách
Theo anh, không chỉ bồn rửa là lựa chọn sai mà thùng rác thực phẩm cũng không phù hợp. Anh giải thích: “Dầu ăn đã qua sử dụng nên được bỏ vào rác sinh hoạt thông thường. Đừng cho vào rác thực phẩm, và chắc chắn không bỏ vào thùng tái chế.”
Tuy nhiên, anh cũng lưu ý rằng đổ trực tiếp dầu vào túi rác có thể gây rò rỉ. Anh khuyên: “Nếu có thể, hãy cho dầu vào một hộp hoặc vật chứa không thể tái chế, rồi mới bỏ vào rác sinh hoạt. Cách này giúp tránh việc dầu tràn ra ngoài nếu túi rác bị rách.”
Một hộp giấy hoặc lọ có nắp kín là lựa chọn phù hợp cho mục đích này. Tuy vậy, người nhân viên cũng nhấn mạnh một ngoại lệ quan trọng.
Anh cho biết: “Nếu bạn có một lượng lớn, chẳng hạn từ hoạt động kinh doanh, thì không nên bỏ vào rác sinh hoạt. Khi đó, bạn cần liên hệ với chính quyền địa phương hoặc đơn vị chuyên thu gom.”
“Nhưng nếu chỉ là lượng dầu từ sinh hoạt gia đình bình thường, bạn có thể bỏ vào rác sinh hoạt.”
Ngoài ra, với những ai muốn tận dụng dầu ăn đã qua sử dụng, các chuyên gia từ tổ chức phi chính phủ Zero Waste Scotland cũng đưa ra một số cách tái sử dụng đơn giản.
Bạn có thể dùng dầu để bôi lên nhà kho hoặc hàng rào gỗ trong vườn thay cho creosote, vì nó không làm đổi màu gỗ và không gây hại cho cây cối hay động vật xung quanh.
Mỡ từ thịt gà hay thịt xông khói có thể dùng để làm thức ăn cho chim. Chỉ cần đổ vào khuôn phù hợp, trộn với hạt và các loại hạt khô, để đông lại rồi treo ngoài vườn cho chim thưởng thức.
Tóm lại, việc xử lý dầu ăn đã qua sử dụng tưởng chừng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng lớn đến hệ thống thoát nước và môi trường nếu làm sai cách. Chỉ cần một vài thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày, bạn đã có thể tránh được những rắc rối không đáng có và góp phần bảo vệ môi trường sống. Hãy ghi nhớ: không đổ xuống bồn rửa, không bỏ vào rác thực phẩm, và luôn đựng trong vật chứa kín trước khi thải bỏ. Những hành động nhỏ nhưng đúng cách sẽ tạo nên khác biệt lớn.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam) cho biết, gan là “bộ lọc trung tâm” của cơ thể, nhưng đang phải gánh áp lực lớn từ làn sóng sử dụng vitamin và thực phẩm chức năng tràn lan. Không ít người tin rằng các sản phẩm “viên bổ”, “chiết xuất thảo dược” hay “detox” là an toàn, có thể dùng dài ngày mà không cần theo dõi y khoa.
Thực tế, đã ghi nhận nhiều trường hợp viêm gan cấp, suy gan, thậm chí phải ghép gan, có liên quan đến chính những sản phẩm được quảng cáo là “tăng đề kháng”, “giải độc gan”.
Theo bác sĩ Hoàng, lạm dụng vitamin và thực phẩm chức năng đang trở thành mối đe dọa âm thầm với lá gan của người Việt. Gan là “nhà máy xử lý” mọi chất lạ đưa vào cơ thể như thuốc, rượu, thảo dược hay thực phẩm bổ sung. Khi cùng lúc sử dụng nhiều loại, liều cao hoặc kéo dài, gan dễ rơi vào tình trạng quá tải, dẫn đến tổn thương tế bào gan, tăng men gan, lâu dài có thể gây viêm gan, xơ gan, thậm chí suy gan.
Trong y học, tình trạng này được gọi là tổn thương gan do thuốc và thực phẩm bổ sung (DILI/HILI). Có hai cơ chế chính:
- Độc tính trực tiếp: phụ thuộc liều, dùng càng nhiều nguy cơ càng cao, như vitamin A liều cao.
- Độc tính đặc ứng: xảy ra bất ngờ ở những người có cơ địa nhạy cảm, liên quan đến yếu tố gen và miễn dịch, rất khó dự đoán.
Gan “kêu cứu” vì uống quá nhiều viên bổ
Thực tế, nhiều người có thói quen “nạp” đủ loại viên uống mỗi ngày: sáng uống đa vitamin, trưa thêm viên “giải độc gan”, chiều uống collagen, tối uống viên hỗ trợ giấc ngủ, thậm chí dùng thêm sản phẩm giảm cân hoặc tăng cơ. Mỗi loại chứa hàng chục hoạt chất, phần lớn đều phải chuyển hóa qua gan.
Khi đó, hệ enzyme của gan – đặc biệt là Cytochrome P450 (CYP450) – phải hoạt động quá tải. Đây là hệ enzyme chịu trách nhiệm “xử lý” các chất lạ. Khi nhiều sản phẩm được dùng cùng lúc, có thể xảy ra tình trạng chất này ức chế, chất kia cảm ứng enzyme, hoặc cạnh tranh gắn với protein vận chuyển trong máu. Hệ quả là các chất dễ tích tụ vượt ngưỡng an toàn hoặc tạo ra nhiều chất chuyển hóa trung gian gây hại cho tế bào gan.
Đáng lo ngại, nhiều sản phẩm trên thị trường quảng cáo “công thức độc quyền”, “chiết xuất bí truyền” nhưng không công bố rõ hàm lượng từng thành phần. Điều này khiến việc đánh giá nguy cơ trở nên khó khăn, trong khi gan vẫn phải xử lý một “hỗn hợp hóa học” không rõ nồng độ.
Không phải tất cả vitamin hay thực phẩm chức năng đều nguy hiểm như nhau. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận một số nhóm liên quan nhiều đến tổn thương gan nặng, thậm chí tử vong.
Đáng chú ý là nhóm vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K). Khác với vitamin tan trong nước có thể thải qua nước tiểu, nhóm này tích lũy trong gan và mô mỡ. Dùng liều cao kéo dài có thể gây hậu quả nghiêm trọng: vitamin A liên quan đến xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa; vitamin D gây tăng canxi máu; vitamin E liều cao làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt khi dùng cùng thuốc chống đông.
Điều nguy hiểm là phần lớn tổn thương gan do các sản phẩm này diễn tiến âm thầm. Người dùng vẫn cảm thấy bình thường, chỉ đến khi kiểm tra sức khỏe mới phát hiện men gan tăng. Đây là dấu hiệu tế bào gan đã bị tổn thương.
Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm gồm: rối loạn tiêu hóa kéo dài, đau vùng hạ sườn phải, vàng da – vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa da dai dẳng, sốt nhẹ, phát ban hoặc nổi mề đay.
Dùng thực phẩm chức năng thế nào cho an toàn?
Theo bác sĩ Hoàng, phần lớn nhu cầu vitamin và khoáng chất có thể được đáp ứng qua chế độ ăn cân đối với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm đa dạng. Một số nhóm nên bổ sung theo chỉ định gồm: phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai, người cao tuổi, người có bệnh lý tiêu hóa hoặc kém hấp thu, người sau phẫu thuật đường ruột, trẻ suy dinh dưỡng.
Với người trưởng thành khỏe mạnh, việc tự ý dùng vitamin liều cao, kéo dài là không cần thiết, thậm chí có thể gây “nhiễm độc thầm lặng” cho gan và thận.
Khi phát hiện men gan tăng liên quan đến việc sử dụng các sản phẩm bổ sung, bước quan trọng nhất là ngừng ngay tất cả các loại đang dùng, kể cả các sản phẩm “bổ gan” hay “giải độc”. Trong nhiều trường hợp, gan có thể tự phục hồi sau vài tuần đến vài tháng nếu được can thiệp kịp thời.
Hiện chưa có thuốc đặc hiệu cho đa số trường hợp tổn thương gan do thực phẩm chức năng. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi và điều chỉnh lối sống: hạn chế rượu bia, không hút thuốc, ăn uống lành mạnh và duy trì vận động.
Các chuyên gia khuyến cáo, để bảo vệ gan, nên ưu tiên dinh dưỡng tự nhiên thay vì phụ thuộc vào viên uống. Chỉ sử dụng vitamin và thực phẩm chức năng khi có chỉ định rõ ràng, đúng liều, đúng thời gian và có sự theo dõi của bác sĩ. Tránh dùng nhiều sản phẩm chồng chéo và không nên tin tuyệt đối vào những lời quảng cáo như “detox gan”, “giảm cân cấp tốc” hay “tăng cơ thần tốc”.
Giữa một chế độ ăn lành mạnh và một hộp “viên uống thần kỳ”, lựa chọn an toàn cho lá gan luôn là sự cân bằng và tiết chế.
Nicole Kerr (62 tuổi) sinh sống tại Colorado, Mỹ, từng là học viên không quân đầy triển vọng. Thế nhưng, một vụ tai nạn xe hơi kinh hoàng năm 19 tuổi đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời bà. Không chỉ một lần, Nicole có tới ba lần chết đi sống lại . Thậm chí, có lần nhân viên y tế đã phủ tấm khăn liệm trắng lên mặt bà.
Thế nhưng, mỗi lần như vậy, Nicole lại chiêm nghiệm ra những thông điệp về cuộc sống. "Cái chết không có thật. Nó thực chất chỉ là sự khởi đầu", bà chia sẻ.
Sau ba lần "cải tử hoàn sinh", Nicole nhận ra cái chết không đáng sợ như nhiều người lầm tưởng.
Sự việc bắt đầu vào năm 1983, bạn học chở Nicole trên chiếc Corvette đời mới rồi bỗng dưng mất lái, đâm sầm vào một tảng đá lớn và hất văng cô gái trẻ ra ngoài. Khi đội cứu hộ đến nơi, họ thấy Nicole bị chấn thương nghiêm trọng và không còn dấu hiệu của sự sống . Nạn nhân bị tuyên bố tử vong tại chỗ và được đắp khăn trắng.
Trong suốt 13 phút tim ngừng đập, Nicole quan sát thi thể mình từ trên cao với một sự bình thản lạ lùng, sau đó thấy mình được bao phủ bởi ánh sáng trắng rực rỡ và cảm thấy hạnh phúc tột độ, thay thế hoàn toàn nỗi đau thể xác.
Lúc này, Nicole gặp lại người ông quá cố và nhận ra sai lầm lớn nhất của mình: Gia nhập học viện quân đội chỉ để làm hài lòng cha, sống bất an khi chạy theo kỳ vọng của người khác thay vì lắng nghe tâm hồn mình.
Sự sống quay trở lại khi một nhân viên y tế tại hiện trường nỗ lực thực hiện các kỹ thuật kích thích cuối cùng, giúp đồng tử của Nicole dần phản ứng. Bệnh nhân được đưa đi cấp cứu trong tình trạng xương chậu dập, cổ tay vỡ nát, chấn thương não và ngực nghiêm trọng, cùng một bàn chân gần như đứt lìa.
Nicole nhiều lần thoát khỏi cái chết sau vụ tai nạn kinh hoàng.
Thế nhưng, thử thách vẫn chưa dừng lại. Hai tuần sau, Nicole bị nhiễm trùng huyết và hoại tử nặng, được đưa vào phòng phẫu thuật. Tại đây, tim bệnh nhân ngừng đập lần thứ hai.
Một lần nữa, Nicole thấy mình bước vào vùng ánh sáng rực rỡ, nhưng một thiên thần đã xuất hiện và nói rằng nhiệm vụ của cô gái trên Trái đất vẫn chưa hoàn thành. Bác sỹ đang chuẩn bị xác nhận thời điểm tử vong thì tim bệnh nhân bắt đầu đập trở lại.
Ba tháng sau, Nicole lại trải qua lần ngừng tim thứ 3, phổi bị tràn dịch gây ngạt thở. May mắn, bác sỹ kịp thời cứu chữa. Thông điệp về "sứ mệnh dở dang" lại một lần nữa được nhắc lại. Từ đó đến nay, người phụ nữ này chưa từng có thêm trải nghiệm cận tử nào.
Sau khi phục hồi thần kỳ, Nicole giữ kín trải nghiệm trên nhiều năm vì sợ bị coi là điên rồ. Tuy nhiên, sau khi được biết về những người có trải nghiệm tương tự, bà quyết định chia sẻ câu chuyện của mình để tiếp thêm sức mạnh cho cộng đồng.
Bà tin rằng con người là những thực thể bất tử đang có một trải nghiệm vật lý tạm thời. Nicole tham gia các buổi chia sẻ để mọi người nhìn nhận cái chết theo cách nhẹ nhàng hơn, không còn sợ hãi. Bà thường khuyên mỗi người nên sống trọn vẹn hành trình phía trước và trân quý từng phút giây đang có.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. Vì một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hãy ghé thăm chúng tôi, hãy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
USA
JAPAN
GERMANY
