Ngược dòng thời gian trở về vùng biển sâu thẳm của kỷ Cambri hơn năm trăm triệu năm trước, Trái Đất khi đó chỉ là một thế giới mờ ảo và tĩnh lặng. Hầu hết các sinh vật cổ đại giống như những bóng ma mù lòa, chậm chạp trôi nổi trong làn nước tối tăm và chỉ biết dựa vào xúc giác hoặc tín hiệu hóa học để dò dẫm môi trường xung quanh.

Thế nhưng, lịch sử sự sống đã hoàn toàn rẽ sang một trang mới khi một nhóm tế bào trên cơ thể của một sinh vật vô danh bất ngờ sinh ra phản ứng với ánh sáng. Dù chỉ là một đốm cảm quang đơn sơ để nhận biết sáng tối, sự kiện này mang ý nghĩa to lớn hệt như một tia chớp xé toạc màn đêm vô tận.

Ngay sau khoảnh khắc lịch sử đó, một cuộc chạy đua sinh tồn khốc liệt nhưng không tiếng động đã chính thức bắt đầu. Quy luật tự nhiên rất tàn khốc, sinh vật nào sở hữu tầm nhìn tốt hơn sẽ nắm trong tay đặc quyền săn mồi và trốn chạy hiệu quả hơn.

Chính trong thời kỳ bùng nổ sinh mệnh kỷ Cambri này, đôi mắt - một cơ quan mang tính cách mạng - đã liên tục được tự nhiên đem ra thử nghiệm và phác thảo hàng loạt bản thiết kế khác nhau.

Dưới góc nhìn của giới khoa học hiện đại, khái niệm mắt không hề đề cập đến một khuôn mẫu duy nhất. Thông qua các nghiên cứu chuyên sâu về giải phẫu học, phôi thai học và hệ gen, các nhà nghiên cứu đã đưa ra một kết luận vô cùng bất ngờ.

Trong suốt chiều dài tiến hóa, cấu trúc cảm quang phức tạp này đã được phát minh độc lập ít nhất bốn mươi lần. Điều này minh chứng rằng chọn lọc tự nhiên đã dẫn dắt vô số hệ thống sinh học đi theo những con đường hoàn toàn khác biệt nhưng đều có chung đích đến là thị giác.

Sở dĩ thị giác lại được tự nhiên ưu ái phát minh lặp đi lặp lại là vì ánh sáng chính là phương tiện truyền tải thông tin nhanh nhất trong vũ trụ. Ánh sáng di chuyển theo đường thẳng, giúp sinh vật nhận thức ngay lập tức về hình dáng, màu sắc, khoảng cách và sự chuyển động của vạn vật.

Dù chỉ là khả năng cảm nhận ánh sáng ở mức độ nguyên thủy nhất, nó cũng đủ để giúp sinh vật phân định ranh giới giữa ngày và đêm, né tránh tia sáng độc hại hoặc tìm đến vùng nước dồi dào thức ăn. Lợi thế sinh tồn khổng lồ này chính là động lực vĩ đại thúc đẩy quá trình tối ưu hóa kéo dài hàng trăm triệu năm.

Sự hoàn thiện của đôi mắt không diễn ra trong một sớm một chiều mà tuân theo một lộ trình nâng cấp từng bước vững chắc. Mọi thứ bắt nguồn từ một tế bào da vô tình bị đột biến gen, sinh ra phân tử sắc tố nhạy sáng. Khi có ánh sáng chiếu qua, tế bào này sẽ biến đổi môi trường hóa học và truyền tín hiệu đến hệ thần kinh.

Sự liên kết của nhiều tế bào như vậy đã tạo ra một đốm cảm quang có khả năng nhận biết phương hướng của ánh sáng. Trải qua thời gian, khu vực này lõm xuống thành hình chiếc cốc, mang lại khả năng phác họa thô sơ ranh giới giữa ánh sáng và bóng tối.

Miệng cốc tiếp tục thu hẹp lại tạo thành cấu trúc mắt lỗ kim, giúp hình ảnh ngược trên màng cảm quang trở nên sắc nét hơn. Cuối cùng, sự xuất hiện của các chất dịch bảo vệ và thể thủy tinh đã tạo nên một bước tiến vĩ đại, cho phép ánh sáng hội tụ chính xác lên võng mạc để cho ra đời những hình ảnh rực rỡ và chân thực nhất.

Dù mục đích cuối cùng là như nhau, nhưng bản vẽ kỹ thuật cấu tạo mắt của các nhóm sinh vật lại khác biệt hoàn toàn. Điển hình như ở động vật có xương sống và con người, các sợi thần kinh thị giác lại nằm ngay phía trước võng mạc, gây ra hiện tượng cản sáng và tạo ra một điểm mù bắt buộc.

Ngược lại, những loài động vật chân đầu như bạch tuộc lại sở hữu thiết kế thông minh hơn khi các sợi thần kinh được giấu gọn gàng phía sau màng lưới. Sự khác biệt nền tảng này là bằng chứng thép cho thấy chúng đã tiến hóa độc lập dựa trên những điểm xuất phát phôi thai học hoàn toàn không liên quan.

Bên cạnh đó, thế giới tự nhiên còn ghi nhận nhiều hướng đi kỹ thuật vô cùng độc đáo. Côn trùng và động vật giáp xác lựa chọn cấu trúc mắt kép, được cấu tạo từ hàng vạn mắt nhỏ ghép lại với nhau thành một bức tranh khảm trai. Dù độ phân giải thấp, hệ thống này lại mang đến góc nhìn bao quát và độ nhạy bén tuyệt đối với chuyển động, cực kỳ phù hợp cho việc bay lượn và né chướng ngại vật. Thú vị không kém, loài sò điệp lại trang bị hàng chục con mắt siêu nhỏ dọc theo rìa vỏ, hoạt động dựa trên cơ chế dùng gương phản xạ hình cầu để hội tụ ánh sáng tương tự như những chiếc kính viễn vọng thiên văn.

Sự đa dạng đến mức đáng kinh ngạc của các loại mắt đã khẳng định một triết lý cốt lõi của sinh học tiến hóa. Sự sống không bao giờ tiến về phía một hình mẫu hoàn hảo được định sẵn, mà luôn tự xoay xở trong giới hạn của điều kiện môi trường. Thông qua vô số phép thử và sai sót, tự nhiên không ngừng chắt lọc những giải pháp thích ứng tối ưu nhất.

Cơ quan thị giác của con người chúng ta, bao hàm cả những khiếm khuyết vật lý chưa được hoàn thiện, cũng chỉ là một trong những lần trúng đích vĩ đại của tự nhiên. Mỗi khi đôi mắt mở ra để ngắm nhìn thế giới rực rỡ sắc màu, chúng ta không chỉ đang cảm nhận hiện tại mà còn đang chiêm ngưỡng thành quả của một hành trình tiến hóa trải dài hơn năm trăm triệu năm, hội tụ đầy đủ yếu tố ngẫu nhiên và tính tất yếu của sinh mệnh.

Để giải mã sự đắt đỏ này, cần phải xem xét từ nguồn gốc xuất xứ và quá trình phát triển của chúng. Lấy quả dứa màu hồng làm ví dụ điển hình, màu sắc của nó hoàn toàn không phải là sản phẩm của công nghệ nhuộm màu nhân tạo.

Người đứng sau thành công này là tập đoàn nông nghiệp khổng lồ của Mỹ mang tên Del Monte. Vào khoảng mười sáu năm trước, tại các khu đồn điền ở Costa Rica, các chuyên gia của họ đã sử dụng công nghệ lai giống truyền thống để chọn lọc và tạo ra một giống dứa có khả năng tích lũy một lượng lớn lycopene.

Lycopene thực chất là một loại sắc tố tự nhiên vốn dĩ đóng vai trò làm cho dưa hấu và cà chua có màu đỏ rực rỡ. Nhờ đó, phần thịt của loại dứa đặc biệt này mang một màu hồng mộng mơ tuyệt đẹp, trong khi phần lá vẫn giữ nguyên màu xanh truyền thống, tạo nên một sự tương phản và vẻ ngoài vô cùng kỳ lạ.

Mức giá không nhỏ của quả dứa này bắt nguồn từ chu kỳ lai giống dài đằng đẵng, chi phí khổng lồ cho việc sàng lọc và sự chờ đợi mòn mỏi để có được một giống cây ổn định. Các chuyên gia khẳng định đây không phải là trái cây biến đổi gen, mà màu sắc độc đáo này là thành quả kết hợp giữa món quà của tự nhiên và sự định hướng tỉ mỉ của con người.

Tương tự, đối với giống trái cây được gọi là dâu tây đen hay dâu tây đỏ sẫm tối màu, đây thực chất là kết tinh từ tâm huyết nhiều năm ròng rã của các chuyên gia lai giống đến từ Nhật Bản. Thông qua phương pháp lai giống phức tạp, họ đã thành công trong việc nâng cao đáng kể hàm lượng anthocyanin bên trong quả dâu tây.

Anthocyanin là một sắc tố hòa tan trong nước thường được tìm thấy nhiều trong quả việt quất hay bắp cải tím. Tùy thuộc vào các độ axit và độ kiềm khác nhau, sắc tố này sẽ hiển thị các màu sắc như đỏ, tím hoặc xanh lam. Nồng độ anthocyanin cao vượt trội đã làm cho quả dâu tây chuyển sang màu sâu thẳm như mực, mang lại sức ấn tượng cực kỳ mạnh mẽ về mặt thị giác.

Để có thể lai tạo ra một giống trái cây mới đáp ứng đủ các tiêu chí về màu sắc, hương vị, khả năng kháng bệnh tốt và có thể di truyền đặc tính một cách ổn định, các chuyên gia thường phải mất tới mười năm hoặc thậm chí lâu hơn, tiêu tốn vô số nguồn lực về nhân lực và vật lực. Sự lắng đọng của thời gian và công sức khổng lồ này tự nhiên sẽ được phản ánh trực tiếp vào giá bán trên thị trường.

Bên cạnh quá trình nghiên cứu và phát triển, khâu trồng trọt cũng là một chìa khóa quan trọng giải thích cho sự đắt đỏ. Những giống trái cây đặc biệt này thường cực kỳ kén chọn môi trường sống. Ví dụ, dứa hồng yêu cầu phải được phát triển trong môi trường đất đai tinh khiết, khí hậu nhiệt đới đặc định, cùng những đòi hỏi khắt khe về độ ẩm và ánh sáng, dẫn đến sản lượng của chúng thấp hơn rất nhiều so với dứa thông thường.

Việc trồng dâu tây đen cũng đòi hỏi sự tinh tế không kém, cần sự chăm sóc chu đáo hơn hẳn để duy trì đặc tính màu tối cũng như hương vị đặc trưng của nó. Do không thể trồng thô canh trên quy mô lớn, sản lượng thấp kết hợp với chi phí nhân lực cao đã trực tiếp đẩy chi phí sản xuất lên mức ngất ngưởng.

Khi cầm một quả trái cây đắt tiền như vậy trên tay, số tiền mà người tiêu dùng chi trả đã vượt xa giá trị của bản thân quả đó. Chuỗi hậu cần vận chuyển từ các đồn điền hoặc nhà kính ở tận bên kia bờ đại dương đến các cửa hàng trái cây cao cấp là một cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian.

Để đảm bảo độ tươi mới tột độ và vẻ ngoài hoàn hảo nhất, chúng thường được vận chuyển trực tiếp bằng đường hàng không, kết hợp với hệ thống dây chuyền lạnh nhiệt độ thấp chính xác. Mỗi một quả đều phải được đóng gói độc lập để ngăn ngừa mọi sự va chạm. Mỗi mắt xích từ cành cây cho đến kệ hàng đều đang không ngừng làm tăng giá trị gia tăng của sản phẩm.

Chuỗi hậu cần vận chuyển phức tạp, sử dụng đường hàng không và dây chuyền lạnh, cùng với bao bì đóng gói độc lập để bảo vệ trái cây.

Tất nhiên, các chiến lược tiếp thị thị trường và yếu tố tâm lý của người tiêu dùng cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Màu sắc độc đáo của dứa hồng và dâu tây đen đã phá vỡ ấn tượng cố hữu của mọi người về các loại trái cây truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu xã hội của những người luôn theo đuổi sự mới mẻ và khao khát được chia sẻ.

Khi một loại trái cây trở thành chủ đề bàn tán, được gán cho các thuộc tính như khan hiếm, quý giá hay quà tặng, giá trị của nó đã vượt qua trải nghiệm vị giác đơn thuần. Nó bao hàm cả chức năng thẩm mỹ và đóng vai trò như một loại tiền tệ xã hội. Đây không phải là một cách nói mang nghĩa bóng, mà là một hiện tượng tồn tại hoàn toàn khách quan trong xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Yếu tố tâm lý và tiếp thị thị trường biến những loại trái cây này thành biểu tượng của sự khan hiếm, quà tặng cao cấp và tiền tệ xã hội.

Vậy những loại trái cây này có thực sự ngon đến mức xứng đáng với mức giá trên trời đó không? Câu trả lời có lẽ là một vấn đề phụ thuộc vào ý kiến của mỗi người. Những người đã từng nếm thử dứa hồng cho biết kết cấu của nó thực sự tinh tế hơn, độ chua thấp hơn và mang theo hương thơm dịu nhẹ giống như mùi kẹo.

Trong khi đó, dâu tây đen thường được mô tả là có hương vị đậm đà, sở hữu sự cân bằng chua ngọt vô cùng phức tạp. Hương vị của chúng quả thực rất độc đáo, nhưng việc có đáng tiền hay không phần lớn phụ thuộc vào vị giác cá nhân và khả năng kinh tế của người thưởng thức. Đối với hầu hết mọi người, việc thỉnh thoảng nếm thử để trải nghiệm một bản giới hạn về màu sắc và hương vị của tự nhiên là một niềm vui thú vị.

Còn đối với lực lượng tiêu dùng ổn định, họ có lẽ là những nhóm người luôn theo đuổi trải nghiệm cuộc sống tột đỉnh, hoặc coi những loại trái cây này như một món quà tặng cao cấp. Có thể nói, mức giá trên trời của dứa hồng và dâu tây đen là một câu chuyện phức tạp, kết hợp hài hòa giữa công nghệ nông nghiệp, kỹ thuật trồng trọt tinh tế, hậu cần toàn cầu và tâm lý tiêu dùng. Trái cây ngày nay không chỉ đơn thuần để thỏa mãn ham muốn ăn uống, mà còn trở thành vật mang độc đáo chứa đựng sự đổi mới công nghệ, sở thích thẩm mỹ và thậm chí là cách để thể hiện tình cảm.

Demo tại GDC 2026 cho thấy toàn bộ cảnh rừng được mô hình hóa chi tiết chưa từng có, không còn hiện tượng pop-in quen thuộc.

Tại sự kiện GDC 2026, NVIDIA và CD Projekt RED đã trình diễn một đoạn demo của The Witcher 4 ứng dụng công nghệ RTX Mega Geometry để kết xuất ánh sáng path tracing cho các cánh rừng, lần đầu tiên điều này được thực hiện theo thời gian thực.

NVIDIA sau đó đã công bố toàn bộ video của phiên trình bày tại GDC 2026 mang tên "The Future of Path Tracing | Best Practices, Optimizations & Future Standards" , tiết lộ nhiều chi tiết kỹ thuật thú vị về demo này.

Martin Stich, Giám đốc cấp cao phụ trách kỹ thuật tại NVIDIA, giới thiệu hệ thống LOD (mức độ chi tiết) dành riêng cho thảm thực vật, được xây dựng trên nền tảng RTX Mega Geometry hiện có mà không cần API hay phần cứng mới. Các tài nguyên cây cối trong demo do CD Projekt RED cung cấp, nhiều khả năng đây là những asset đang được dùng trực tiếp trong quá trình phát triển The Witcher 4.

Cảnh demo diễn ra trên địa hình rộng 5×5 km với khoảng 60 triệu cây cỏ thuộc 200 loài khác nhau và gần 1 triệu cây thân gỗ. Toàn bộ cảnh được nạp vào bộ nhớ cùng lúc, không cần streaming, nên không hề xuất hiện hiện tượng pop-in hay các lỗi LOD thông thường. Điểm đặc biệt là mọi thứ trong demo, kể cả từng chiếc lá thông, đều được mô hình hóa thành hình học thực sự, không dùng ảnh alpha hay card giả lập như thông thường.

Nếu trải phẳng toàn bộ cảnh với độ chi tiết tối đa, tổng số tam giác sẽ vượt ngưỡng 5 nghìn tỷ, con số mà chính Stich gọi là thống kê yêu thích của ông trong demo này. Toàn bộ ánh sáng được xử lý theo phương pháp path tracing động với bóng đổ chính xác đến từng điểm ảnh, và mọi vật thể đều có thể hoạt ảnh độc lập.

Về mặt kỹ thuật, mỗi cây lớn được xây dựng từ các mảnh nhỏ gọi là "twig" (cành con), sau đó nhân bản hàng trăm đến hàng nghìn lần. Cách tiếp cận này tương tự hệ thống Nanite foliage mà Epic giới thiệu trong Unreal Engine 5.7. Để tránh tiêu tốn quá nhiều bộ nhớ, NVIDIA phát triển hệ thống LOD nhiều tầng, giúp các mesh dần sáp nhập vào nhau khi cây ở xa hơn. Công nghệ Opacity Micro-Maps (OMMs), ra mắt cùng dòng GeForce RTX 40 Series, được dùng để xử lý vấn đề bộ nhớ phát sinh từ quá trình sáp nhập này. Mục tiêu của toàn bộ hệ thống LOD, theo Stich, không phải là giảm độ phức tạp của hình học mà chủ yếu là giảm số lượng instance.

Về hiệu năng, demo chạy ở khoảng 80 khung hình/giây ở độ phân giải 4K (nội suy từ 1440P qua DLSS Quality) trên GeForce RTX 5090, và khoảng 58 khung hình/giây ở 1440p (nội suy từ 960P qua DLSS Quality) trên GeForce RTX 4070. Phần lớn tài nguyên xử lý dành cho path tracing với hai lần phản xạ ánh sáng, phần còn lại cho DLSS và Ray Reconstruction. Đây là các con số của bản demo đang trong quá trình phát triển, nhưng vì asset lấy trực tiếp từ The Witcher 4 và công nghệ này đã được xác nhận sẽ có trong game, chúng cho thấy phần nào yêu cầu cấu hình để chạy tựa game khi ra mắt.

The Witcher 4 dự kiến ra mắt vào năm 2027. Đáng chú ý, dòng GeForce RTX 6000 Series ban đầu cũng được kỳ vọng ra mắt trong năm đó, nhưng theo một báo cáo gần đây từ The Information, tình trạng thiếu hụt bộ nhớ có thể khiến dòng card này bị lùi sang năm 2028. Nếu điều đó xảy ra, người chơi PC sẽ phải trải nghiệm The Witcher 4 với card đồ họa thế hệ hiện tại.

* Diễn giả: Triệu Đông Mai - Giáo sư khoa Lịch sử, Đại học Bắc Kinh

Tôi xin chào mọi người. Hôm nay, tôi đứng ở đây với hai thân phận: một là mẹ của một cậu bé từng bỏ học, hai là giáo sư Đại học Bắc Kinh.

Trước hết, tôi muốn kể ngắn gọn về câu chuyện của con trai mình. Năm 2015, khi đang học lớp 8, sau kỳ nghỉ Quốc khánh, con bắt đầu xin nghỉ học thường xuyên. Trước đó, suốt cả tiểu học, con chỉ nghỉ đúng một ngày. Tôi không hề nghĩ rằng con nghỉ học vì… không muốn đi học nữa.

Con chưa từng nói thẳng “con không đi học”, nhưng có những ngày con tự nhốt mình trong phòng, rồi đi học lại vài hôm, sau đó lại nghỉ. Cứ như vậy lặp đi lặp lại, từ tháng 10/2015 đến tận tháng 6/2016.

Đến khi nhìn lại, tôi mới hiểu: đó chính là quá trình con dần rời khỏi trường học.

Con trai tôi, 15 tuổi, là con một của một giáo sư Bắc Đại đã bỏ học.

Những nỗ lực bất thành và quyết định buông

Sau năm 2016, tôi đã thử mọi cách để đưa con trở lại trường, những cách mà có lẽ rất nhiều gia đình cũng từng làm. Tôi đưa con sang Mỹ học trung học. Tôi cho con học dự bị đại học. Nhưng tất cả đều thất bại.

Đến năm 2021, tôi cuối cùng cũng chấp nhận một điều: Con có thể không đi học. Có thể không có bằng cấp. Có thể không quay lại hệ thống giáo dục chính quy. Đến bây giờ, con tôi chỉ có hai tấm bằng: tiểu học và trung học cơ sở. Nhưng tôi vẫn có yêu cầu: con phải học, theo cách của riêng mình.

Vì sao tôi quyết định công khai câu chuyện này?

Năm 2024, hai mẹ con tôi quyết định kể câu chuyện của mình ra công chúng. Không phải vì dễ dàng. Ngược lại, đó là một quyết định đầy áp lực.

Có người khuyên tôi: "Đừng kể nữa, dư luận có thể làm tổn thương chị và con". Họ nói không sai. Nhưng chúng tôi vẫn chọn kể. Vì chúng tôi muốn xóa đi cảm giác xấu hổ của những gia đình có con “tụt lại phía sau” hoặc bỏ học. Bởi vì thực tế này giống như “con voi trong phòng”, ai cũng biết nó tồn tại, nhưng không ai dám nói.

Tôi từng nói trong một bài diễn thuyết: Tôi đến đây để an ủi mọi người. Điều này có thể xảy ra. Không phải lỗi của bạn, cũng không phải lỗi của con bạn.

Những ngày tăm tối nhất

Tôi đã từng trải qua những cảm xúc mà có lẽ nhiều cha mẹ cũng từng trải qua:

Sợ hãi. Tội lỗi. Tuyệt vọng. Và câu hỏi ám ảnh: “Tại sao là mình?”. Tôi từng lo con sẽ không có tương lai, không có khả năng sống sót. Có những ngày, dù không cần lên lớp, tôi vẫn cố tình đi làm chỉ để tránh ở nhà đối diện với nỗi bất lực.

Có lần, tôi đi làm về và nghĩ: “Liệu dưới khu chung cư có đang tụ tập đông người không… con mình có nhảy xuống không?”.

Con tôi từng ngồi trên bậu cửa sổ tầng 9. Chỉ cần một bước nữa thôi… Tôi đã chạm đến đáy của nỗi sợ.

“Ba câu hỏi của một người mẹ”

Khi tôi bắt đầu tức giận, thay vì tự trách đó cũng là lúc tôi bắt đầu bước ra khỏi bóng tối. Tôi đặt ra cho mình 3 câu hỏi.

Câu hỏi 1: Vì sao những phẩm chất tốt đẹp của con… không ai nhìn thấy? Con tôi đẹp trai, chăm chỉ, khéo tay, có khả năng hợp tác, biết quan tâm người khác. Nhưng trong hệ thống đánh giá của nhà trường, những điều đó… không có giá trị. Tất cả bị che lấp bởi điểm số.

Tôi từng nhận ra một điều đau lòng: Một đứa trẻ có rất nhiều điểm sáng… nhưng chỉ vì không đạt 90 điểm, mà trở thành “kém cỏi”.

Câu hỏi 2: Vì sao thời gian sống của con lại phải tiêu hao theo cách này? Tại sao tuổi trẻ phải bị đóng khung trong một lộ trình duy nhất? Tiểu học - THCS - THPT - đại học - thạc sĩ - tiến sĩ. Con đường này không phải “chân lý vĩnh viễn”. Nó chỉ mới tồn tại hơn 100 năm. Vậy tại sao chúng ta lại coi nó là con đường duy nhất đúng?

Câu hỏi 3: Là một người mẹ… tôi đã làm gì? Tôi từng nghĩ mình yêu con. Nhưng thực tế, tôi đã không ngừng “đẩy” con ra ngoài, ép con tìm kiếm sự công nhận từ xã hội. Tôi đứng về phía hệ thống, để gây áp lực lên chính con mình. Con vì yêu tôi, nên cố gắng chịu đựng. Còn tôi, vì con không đạt kỳ vọng, lại càng thất vọng. Chúng tôi rơi vào một vòng xoáy tổn thương.

Từ khi con bắt đầu học tiểu học cho đến khi con bỏ học, mọi nỗ lực của tôi đều hướng đến việc đẩy con ra thế giới bên ngoài. Tôi muốn con tìm kiếm sự công nhận từ hệ thống. Ví dụ, là một giáo sư và tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh, liệu điều đó có nghĩa là tất cả sinh viên tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh đều hạnh phúc hơn hay thành công hơn sinh viên tốt nghiệp các trường khác? Tôi biết tất cả những điều này, nhưng tôi vẫn cố gắng thúc ép con quay lại trường học, ép con ngồi vào chiếc ghế đó, hy vọng con sẽ đi theo con đường đã được vạch sẵn.

Tôi đứng về phía hệ thống, đàn áp đứa trẻ "không chịu theo kịp". Và đứa trẻ này, vì được sinh ra từ tôi, vì tôi nuôi nấng nó, yêu thương tôi từ tận đáy lòng, sẵn sàng nỗ lực và hy sinh vì tôi, nó đã liên tục kìm nén cảm xúc của chính mình.

Khi con không đạt được những mục tiêu bên ngoài, tôi liên tục không hài lòng và sự không hài lòng của tôi càng làm sâu sắc thêm cảm giác tội lỗi của con. Vì vậy, đứa trẻ đáng thương này bị mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn của tội lỗi, liên tục dao động, áp lực ngày càng tăng.

Cho đến khi con đóng cửa phòng. Cho đến khi con ngồi bên cửa sổ. Con muốn nhảy xuống.

Một cách nhìn khác về giáo dục

Sau tất cả, tôi nhận ra: Mỗi đứa trẻ giống như một cái cây. Không phải cây nào cũng phải trở thành đại thụ. Không phải hoa nào cũng phải là mẫu đơn. Có những bông hoa nhỏ, vẫn nở theo cách của riêng mình. Vấn đề là: Chúng ta có cho chúng cơ hội được “là chính mình” hay không.

Tôi nói với con: Con có thể không đi học nhưng con phải học và phải tự nuôi sống bản thân. Quan trọng hơn, tôi muốn con theo đuổi: “Học vì mình” chứ không phải “học vì người khác”. Tôi hy vọng con sẽ theo đuổi việc tự hoàn thiện, đạt được sự tự lập và nhất quán. Cậu ấy phải tôn trọng bản thân, và trên cơ sở đó, tôn trọng mọi người mà cậu ấy gặp gỡ.

Hôm nay, con tôi là một nhiếp ảnh gia phim tài liệu. Con khỏe mạnh về tâm lý. Có đam mê. Có hướng đi. Và quan trọng nhất: Con là một người mà tôi… thật sự yêu quý.

Tôi muốn gửi một điều đến những bậc cha mẹ đang lạc lối:

Bạn không đơn độc. Bạn có thể bước ra.

Và trước khi hệ thống thay đổi, điều chúng ta có thể làm… là: bảo vệ một cuộc đời độc nhất vô nhị.

Bạn nghĩ sao về việc người mẹ "giả chết" suốt 13 năm để khích lệ con gái?

Tấm lòng cha mẹ thật đáng trân trọng, để con cái thành tài, họ không ngần ngại tung ra mọi chiêu thức! Người thì ép con đọc cả ngàn cuốn sách trước 3 tuổi, người thì để đứa trẻ 5 tuổi tập lái máy bay... Những phương pháp giáo dục này nghe qua đã thấy khó tin! Thế nhưng, còn có chuyện ly kỳ hơn thế.

Trước đây tại Thẩm Dương (Trung Quốc), có một người mẹ đã nghĩ ra "quái chiêu": Để rèn tính tự lập cho con, khi cô bé mới học lớp 4, bà đã cảnh báo: "Ta không phải mẹ ruột của con". Người mẹ này đã "giả chết" suốt 13 năm, quả thực là "dụng công khổ cực".

Để kích thích con gái học tập, khi cô bé học lớp 4, người mẹ đột ngột tuyên bố: "Mẹ con chết rồi, ta không phải mẹ ruột của con. Ta chỉ chu cấp cho con đi học, đến tận đại học, sau này đừng mong dựa dẫm vào ta!". Cô con gái không tin, gượng cười: "Mẹ, mẹ đang đùa con đúng không?". Người mẹ nghiêm mặt đáp: "Là thật, không đùa chút nào!".

Dưới sự khẳng định nhiều lần của mẹ, cô con gái như biến thành một người khác: học hành khổ cực, chịu khó chịu thương, thành tích thăng tiến vượt bậc. Từ một học sinh khá, cô bé vươn lên top 5 của lớp, sự kiêu kỳ tiểu thư biến mất, thay vào đó là vẻ hiểu chuyện và ngoan ngoãn.

Cứ thế hơn mười năm trôi qua, cô gái đỗ vào trường đại học lý tưởng, liên tục nhận học bổng. Sau khi tốt nghiệp, cô được một công ty phần mềm lớn ở Thượng Hải tuyển dụng. 13 năm sau, cô đã thành đạt và cực kỳ tự lập.

Có lẽ một số người sẽ đồng tình với sự lừa dối "thiện chí" này vì nó giúp đứa trẻ đạt được cái gọi là "thành công". Nhưng với cac chuyên gia, cách làm này quá cực đoan và tàn nhẫn. Bà mẹ đã phá hủy cảm giác an toàn và lòng tin của đứa trẻ vào thế giới. Sự "trưởng thành sau một đêm" đó thực chất chỉ là nỗi sợ hãi bị bỏ rơi. Trong thâm tâm cô bé, mẹ ruột đã "chết", còn người mẹ trước mắt có thể vứt bỏ mình bất cứ lúc nào.

Thế nhưng người mẹ vẫn nói: "Có thể có người không đồng tình, nhưng nếu lúc đó tôi không khích tướng như vậy, con bé sẽ mãn nguyện với hoàn cảnh gia đình hiện tại, không biết tiến thủ và không có tiền đồ như bây giờ".

Bị lừa suốt 13 năm, con gái chỉ thông báo cho bố mẹ một ngày trước khi cưới!

Điểm may mắn duy nhất trong toàn bộ câu chuyện là cô con gái đã ép mình đi trên con đường tự lập, gặt hái cả sự nghiệp lẫn học vấn. Nhưng nếu đứng ở góc độ của người con, tình mẫu tử là thứ không gì thay thế được. Những lời nói dối năm xưa chắc chắn là một vết sẹo sâu hoắm.


Trong cuộc phỏng vấn, người mẹ không hề có ý hối hận mà còn đắc thắng về "quái chiêu" của mình. Nhưng kịch bản trớ trêu đã xảy ra: Cô con gái hiểu chuyện, thành đạt ấy chỉ thông báo cho bố mẹ đúng một ngày trước khi kết hôn.

Người mẹ không biết rằng, dưới lời nói dối kéo dài 13 năm, lòng tin của con gái đã sụp đổ hoàn toàn. Sự rạn nứt giữa hai mẹ con giờ đây rất khó để hàn gắn. Cha mẹ nhân danh tình yêu để "bắt cóc" tuổi thơ của con, nhưng tuổi thơ vốn ngắn ngủi, điều quan trọng nhất là xây dựng cảm giác an toàn để trẻ tự tin khám phá thế giới.

Nuôi dạy một đứa trẻ ưu tú chỉ cần đủ cảm giác an toàn!

Nhà tâm lý học Alfred Adler nói: "Công việc quan trọng nhất của người mẹ là khiến trẻ cảm thấy bà là một người đáng tin cậy, sau đó mở rộng niềm tin đó ra thế giới xung quanh".

Hãy nhìn vào câu chuyện của Chiêm Thanh Vân, nữ học giả nổi tiếng của Trung Quốc. Hồi tiểu học, cô từng là học sinh kém khiến giáo viên đau đầu. Mẹ cô đã chuyển trường cho con 6 lần để tìm môi trường tốt hơn. Có giáo viên từng mắng cô là "đồ lợn ngốc", nói cô không đỗ nổi cấp 3.

Nhưng mẹ cô luôn tự tin bảo: "Đừng vội, mẹ đã xem quẻ rồi. Đến lớp 4 con sẽ thành học sinh giỏi". Đến lớp 4 vẫn chưa thấy gì, mẹ lại cười nói: "Mẹ xem lại rồi, thời điểm con tỏa sáng là năm lớp 8!". Cuối cùng, lời dự đoán của mẹ đã thành sự thật. Chính sự khích lệ và cảm giác an toàn từ mẹ đã giúp Chiêm Thanh Vân có nội lực mạnh mẽ để đỗ vào Đại học Trung văn Hồng Kông và trở nên ưu tú.

Nhà tâm lý học Maslow cho rằng: Cảm giác an toàn là nền tảng của sức khỏe tâm lý. Cảm giác an toàn ban đầu của trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào cha mẹ.

Hãy nhìn cách Vương Phi và Lý Á Bằng nuôi dạy Lý Yên, cô bé sinh ra đã bị hở hàm ếch. Thay vì lo sợ con bị tổn thương bởi mạng xã hội, họ chọn cùng con đối mặt. Vương Phi nói: "Thái độ của cha mẹ rất quan trọng, tôi thấy con bé rất đẹp". Sự thấu hiểu và ủng hộ đó đã giúp Lý Yên trưởng thành đầy tự tin.

Bệnh viện Đa Khoa Hồng Ngọc Yên Ninh vừa tiếp nhận anh L.T.T (26 tuổi) trong tình trạng ù tai nặng, liên tục nghe tiếng "iii" kéo dài khiến anh gần như không ngủ được và khó tập trung vào công việc.

Qua khai thác bệnh sử, bác sĩ ghi nhận tối hôm trước anh đã đeo tai nghe liên tục khoảng 5h với âm lượng tối đa để chơi điện tử.

Mặc dù cố gắng nghỉ ngơi ngay khi có cảm giác lạ ở tai, triệu chứng của anh vẫn không thuyên giảm khiến anh lo lắng thính lực có thể bị tổn hại vĩnh viễn nên đã chủ động đến bệnh viện thăm khám ngay sáng hôm sau.

Tại bệnh viện, anh T. được chỉ định đo thính lực đồ và các kiểm tra chuyên sâu nhằm đánh giá mức độ tổn thương.

Kết quả cho thấy ngưỡng nghe ở dải tần số cao bị suy giảm rõ rệt – dấu hiệu điển hình của điếc đột ngột do chấn thương âm thanh.

Sau khi thăm khám, ThS.BS Đoàn Thị Nguyệt Ánh cho biết: "Việc tiếp xúc với âm thanh cường độ lớn trong thời gian dài có thể gây chấn thương âm thanh tại ốc tai, làm tổn thương các tế bào lông thính giác vốn có vai trò chuyển đổi dao động âm thanh thành tín hiệu thần kinh dẫn truyền lên não. Khi các tế bào lông này bị tổn thương, người bệnh sẽ xuất hiện ù tai, tiếng kêu liên tục trong tai và suy giảm thính lực ở dải tần số âm thanh cao".

Ngay sau khi được chẩn đoán bị điếc đột ngột do chấn thương âm thanh, anh T. được chỉ định điều trị tích cực bằng phác đồ chuẩn trong 7 ngày. Với mục tiêu là giảm phù nề, cải thiện tưới máu ốc tai, phục hồi và bảo tồn tối đa các tế bào lông thính giác, từ đó phục hồi khả năng nghe.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo trẻ em không nên sử dụng tai nghe quá 2 giờ liên tục, ngưỡng âm thanh cần dưới 70 dB. Việc tổn thương thính lực ở trẻ sẽ ảnh hưởng lâu dài đến giao tiếp và phát triển.

Thời gian đeo tai nghe hợp lý: Để bảo vệ tai và phòng ngừa suy giảm thính lực, không nên lạm dụng việc sử dụng tai nghe. Khi cần, chỉ nên đeo tai nghe tối đa trong vòng 1 tiếng đồng hồ, sau đó để tai được nghỉ ngơi 5 - 10 phút rồi mới tiếp tục đeo. Nếu nghe âm thanh hơn 90 phút phải giảm âm lượng.

Không nghe quá to: Nguyên tắc là nghe tai nghe càng lâu thì càng phải giảm âm lượng. Nghe ở mức độ nhẹ từ 30 - 50dB, mức độ trung bình khoảng 60dB, mức độ lớn là trên 70dB. Bạn cũng có thể cài đặt phần mềm về theo dõi và cảnh báo mức độ nghe an toàn trên điện thoại thông minh.

Để hạn chế nguy cơ nghe kém, nguy cơ tai tổn thương dẫn đến nghe kém, mọi người có thể chủ động thăm khám, kiểm tra chức năng nghe thường xuyên, đặc biệt khi có dấu hiệu nghi ngờ nghe kém.

Trong cuộc sống hiện đại, khi yếu tố tiện nghi và tiết kiệm thời gian ngày càng được ưu tiên, các thiết bị nhà bếp thông minh đang dần thay đổi thói quen nấu nướng của nhiều gia đình. Trong số đó, bếp hồng ngoại trở thành lựa chọn phổ biến nhờ tính linh hoạt và dễ sử dụng. Không kén nồi, có thể nướng trực tiếp trên mặt bếp, làm nóng nhanh và thao tác đơn giản là những ưu điểm giúp thiết bị này nhanh chóng xuất hiện trong nhiều căn bếp Việt.

Tuy nhiên, dù được đánh giá cao về tính tiện dụng, bếp hồng ngoại vẫn tồn tại một số điểm yếu liên quan đến hiệu suất và trải nghiệm sử dụng thực tế mà mọi người cần lưu ý khi lựa chọn:

Trước hết, hiệu suất truyền nhiệt của bếp phụ thuộc nhiều vào dụng cụ nấu. Do nhiệt phải truyền qua mặt kính trước khi đến đáy nồi, nếu nồi có đáy không phẳng, kích thước nhỏ hơn vùng phát nhiệt hoặc không che kín vòng nhiệt, một phần năng lượng sẽ thất thoát ra môi trường. Điều này khiến quá trình nấu kéo dài hơn và làm tăng mức tiêu thụ điện năng. Lượng nhiệt dư tích tụ cũng khiến bếp nóng nhanh hơn, về lâu dài có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ linh kiện bên trong.

Bên cạnh đó, thời gian làm nóng của bếp hồng ngoại thường lâu hơn so với bếp gas hoặc bếp từ. Vì vậy, thiết bị có thể không phù hợp với người cần nấu ăn nhanh hoặc các món yêu cầu điều chỉnh nhiệt độ linh hoạt liên tục.

Một hạn chế khác của bếp hồng ngoại liên quan đến yếu tố thẩm mỹ. Sau thời gian dài sử dụng ở nhiệt độ cao, mặt kính bếp có thể xuất hiện trầy xước, xỉn màu hoặc ám vàng do tiếp xúc nhiệt thường xuyên. Những dấu hiệu này không ảnh hưởng đến khả năng vận hành nhưng lại làm giảm cảm giác sạch sẽ và sang trọng của không gian bếp, đặc biệt với những gia đình chú trọng tính thẩm mỹ tổng thể.

Chính vì vậy, trước khi lựa chọn bếp hồng ngoại, người dùng cần cân nhắc nhu cầu sử dụng thực tế, thói quen nấu ăn cũng như yếu tố tiết kiệm điện và độ bền lâu dài của thiết bị.

4 cảnh báo quan trọng khi sử dụng bếp hồng ngoại
Không chỉ tồn tại hạn chế về hiệu suất, bếp hồng ngoại còn có thể tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nếu người dùng sử dụng sai cách. Các chuyên gia đã đưa ra 4 cảnh báo quan trọng bạn cần ghi nhớ khi sử dụng bếp hồng ngoại để đảm bảo an toàn khi sử dụng thiết bị:

1. Không chạm tay vào bề mặt bếp ngay sau khi nấu


Tuyệt đối không chạm tay vào mặt bếp ngay sau khi nấu. Khác với bếp từ, bếp hồng ngoại giữ nhiệt rất lâu sau khi tắt. Mặt kính vẫn duy trì nhiệt độ cao trong một khoảng thời gian nhất định và có thể gây bỏng nếu vô tình tiếp xúc. Với gia đình có trẻ nhỏ, nên sử dụng thêm khóa an toàn hoặc biện pháp che chắn để hạn chế tai nạn ngoài ý muốn.

2. Không đặt vật dễ cháy gần mặt bếp

Người dùng cũng cần tránh đặt các vật dễ cháy gần khu vực phát nhiệt. Khăn giấy, túi nilon, chai nhựa hoặc vỏ hộp giấy đều có thể bắt lửa khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, làm tăng nguy cơ cháy nổ trong không gian bếp - nơi vốn chứa nhiều vật liệu dễ bắt cháy.

3. Không sử dụng nồi có đáy ướt, biến dạng hoặc cong vênh

Không nên sử dụng nồi có đáy ướt, cong vênh hoặc biến dạng. Đáy nồi không phẳng khiến nhiệt tỏa không đều, làm giảm hiệu quả nấu nướng và có thể gây nứt mặt kính. Trong khi đó, đáy nồi còn ướt khi đặt lên bề mặt đang nóng dễ tạo ra hiện tượng sốc nhiệt, làm hỏng kính hoặc thậm chí gây vỡ bếp.

4. Không cắm bếp chung ổ điện với các thiết bị công suất lớn

Một lỗi phổ biến khác là cắm bếp chung ổ điện với các thiết bị công suất lớn. Bếp hồng ngoại thường tiêu thụ điện ở mức 1.500–2.200W, vì vậy việc sử dụng chung ổ điện với máy giặt, lò vi sóng hoặc nồi cơm điện có thể gây quá tải, dẫn đến chập cháy nguy hiểm. Giải pháp an toàn là dùng ổ điện riêng, dây dẫn đủ tải và có cầu dao chống quá nhiệt.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên những mẫu bếp có chức năng cảnh báo nhiệt dư, tự động ngắt khi quá nhiệt hoặc khóa trẻ em. Việc hiểu đúng và sử dụng đúng không chỉ giúp đảm bảo an toàn mà còn kéo dài tuổi thọ thiết bị, giảm chi phí sửa chữa và thay thế về lâu dài.

Bạn có thói quen mang kính vào phòng tắm khi tắm không? Hãy cẩn thận, hành động này có thể trở thành "kẻ hủy diệt" kính và ví tiền của bạn! Theo trang HK01, gần đây, một bác sĩ nhãn khoa tại Hồng Kông (Trung Quốc) đã đăng một cảnh báo trên mạng xã hội, kêu gọi mọi người đảm bảo kính của họ "được đặt" bên ngoài phòng tắm khi tắm, và giải thích chi tiết lý do. Bài đăng đã đạt hơn 1 triệu lượt xem.

Có hai lý do chính tại sao bạn không nên đeo kính trong nhà vệ sinh. Bác sĩ nhãn khoa này mô tả tác hại như sau:

- Nhiệt độ cao gây hư hại lớp phủ thấu kính: Hơi nước và nhiệt độ trong phòng tắm có thể khiến lớp phủ thấu kính bị bong tróc hoặc xuống cấp, dẫn đến hiện tượng nhìn mờ hoặc hình ảnh bị nhòe. Hư hại này không thể khắc phục được.

- Độ ẩm gây ra gỉ sét: Các giọt nước tích tụ và hơi ẩm phản ứng với các bộ phận kim loại của gọng kính, gây ra gỉ sét và oxy hóa, đặc biệt là xung quanh miếng đệm mũi thường chuyển sang màu xanh.


Mặc dù nhiều người dùng đã chia sẻ kinh nghiệm cá nhân của họ, một số người cho biết lớp phủ tròng kính bị hư hỏng sau khi đeo kính trong phòng xông hơi hoặc phòng tắm hơi chỉ vài lần, khiến họ phải mua kính mới vì kính cũ không còn sử dụng được nữa.

Tuy nhiên, những người bị cận thị nặng lại thấy lời khuyên này khó thực hiện trong thực tế. Họ cho rằng việc không đeo kính sẽ làm suy giảm thị lực, có thể dẫn đến các tai nạn như trượt ngã hoặc khó tìm đồ dùng vệ sinh cá nhân. Một số cư dân mạng đề xuất giải pháp: chỉ sử dụng kính cũ, không dùng đến khi tắm hoặc tham gia các hoạt động tiếp xúc với nhiệt để tránh làm hỏng kính chính.

Bên cạnh việc tránh nhiệt, việc vệ sinh đúng cách cũng quan trọng không kém. Một báo cáo từ United Daily News, trích dẫn các chuyên gia về kính mắt, tiết lộ rằng việc sử dụng khăn lau kính trên kính khô có thể khiến các hạt bụi làm xước bề mặt.

Phương pháp vệ sinh đúng cách là trước tiên rửa ống kính bằng nước sạch để loại bỏ bụi. Sau đó, nhẹ nhàng lau khô bằng khăn lau ống kính hoặc vải sạch để giảm ma sát và ngăn ngừa sự tích tụ các vết nước có thể khó làm sạch sau này.

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, đau vùng xương bả vai phải có thể liên quan đến những dấu hiệu sớm của bệnh gan, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào gan, dạng ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất.

Giải thích cơ chế này, Mark Ashamalla, Trưởng khoa xạ trị ung thư tại Episcopal Health Services (Mỹ), cho biết gan nằm ở phía trên bên phải ổ bụng, ngay dưới cơ hoành.

Khi khối u phát triển đủ lớn hoặc gây kích thích cơ hoành, các dây thần kinh trong khu vực này sẽ bị ảnh hưởng. Não bộ có thể "hiểu nhầm" tín hiệu đau và cảm nhận nó ở vai phải hoặc vùng xương bả vai, dù bản thân khớp vai hoàn toàn bình thường.

Đây không phải là "đau ảo" mà là một dạng đau có thật, nhưng nguồn gốc không nằm ở vị trí người bệnh cảm nhận. Điều này khiến nhiều người chủ quan hoặc điều trị sai hướng trong thời gian dài.

Theo các chuyên gia, phần lớn các trường hợp đau vai đều là lành tính. Tuy nhiên, một số đặc điểm có thể gợi ý cơn đau không đơn thuần là vấn đề cơ xương khớp.

Cơn đau liên quan đến gan thường xuất hiện ở bên phải, lan lên vùng đỉnh vai hoặc xương bả vai phải. Khác với đau do chấn thương hay viêm khớp, cơn đau này không rõ ràng khi vận động cánh tay và thường không tái hiện được khi khám vai.

Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, sâu bên trong, kéo dài dai dẳng và không cải thiện dù đã nghỉ ngơi hoặc dùng các biện pháp điều trị thông thường.

Đáng chú ý, đau vai do nguyên nhân nội tạng thường đi kèm với các triệu chứng toàn thân như sụt cân không rõ lý do, chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi kéo dài, đầy bụng hoặc vàng da. Đây là những dấu hiệu cho thấy chức năng gan có thể đang bị ảnh hưởng.

Một thách thức lớn của ung thư gan là bệnh thường không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn sớm. Thay vào đó, các triệu chứng xuất hiện rời rạc và dễ bị bỏ qua, như cảm giác no nhanh dù ăn ít, giảm cân không chủ ý, mệt mỏi kéo dài, cảm giác nặng tức vùng bụng trên bên phải hoặc chướng bụng do tích tụ dịch.

Ngoài ra, một số dấu hiệu khác như vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, ngứa không rõ nguyên nhân hoặc sốt nhẹ kéo dài cũng có thể liên quan đến bệnh lý gan.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng không phải mọi cơn đau vai đều là dấu hiệu của ung thư. Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý nếu cơn đau kéo dài nhiều tuần, không có nguyên nhân rõ ràng, không cải thiện khi nghỉ ngơi, thậm chí nặng hơn vào ban đêm hoặc xuất hiện ngay cả khi không vận động vai.

Những người có yếu tố nguy cơ cao như mắc bệnh gan mạn tính, xơ gan hoặc viêm gan vi rút càng cần thận trọng hơn với các triệu chứng bất thường. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện bệnh kịp thời và tăng cơ hội điều trị hiệu quả.

Thông điệp quan trọng từ các chuyên gia là không nên hoảng sợ trước những cơn đau vai thông thường, nhưng cũng không nên chủ quan nếu cơn đau có những đặc điểm bất thường. Lắng nghe cơ thể và đi khám khi cần thiết vẫn là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Các chuyên gia cảnh báo đột quỵ hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật tại Việt Nam, và có thể xảy ra với bất kỳ ai, không chỉ người cao tuổi.

Thế nhưng có những dấu hiệu đột quỵ ban đầu mờ nhạt khiến nhiều người nghĩ mình chỉ "trúng gió" hay "rối loạn tiền đình", từ đó bỏ lỡ "thời gian vàng" để điều trị.

Nguyên nhân gây tử vong hàng đầu
Theo TS Đào Việt Phương - Phó giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam ở cả nam và nữ.

Đặc biệt, nam giới - những người chịu nhiều áp lực cuộc sống - thường xuyên sử dụng rượu bia và thuốc lá có tỉ lệ mắc cao hơn rõ rệt.

Hiện nay, quy tắc F.A.S.T (méo miệng, yếu tay, khó nói, gọi cấp cứu ngay) đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên theo bác sĩ Phương, vẫn tồn tại những trường hợp "FAST âm tính", điều này có nghĩa dù bề ngoài có vẻ bình thường nhưng não bộ thực chất đang "kêu cứu".

Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý như mất thị lực đột ngột: Nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên mắt. Nhiều người nhầm là bệnh mắt, đến khi phát hiện đột quỵ thì đã quá "giờ vàng".

Chóng mặt dữ dội, cảm giác mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng, khác với chóng mặt thông thường.

Đau đầu "sét đánh", cơn đau dữ dội, đột ngột, có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

Bác sĩ Phương cảnh báo nếu nghi ngờ đột quỵ, tuyệt đối không tự lái xe. Khi não bị tổn thương, phản xạ có thể mất đi trong tích tắc, ngoài khả năng kiểm soát. Tại bệnh viện đã có hai bệnh nhân chỉ tê bì nhẹ nửa người nhưng vẫn tự lái xe đến viện và đều va chạm khi dừng đèn đỏ.

Tránh những sai lầm nguy hiểm

Trong tình huống khẩn cấp, nhiều người áp dụng các biện pháp truyền miệng thiếu căn cứ, vô tình làm tình trạng nặng hơn.

Bác sĩ khuyến cáo không chích máu đầu ngón tay; không cho uống nước chanh hoặc bất kỳ thứ gì qua đường miệng; không tự ý dùng thuốc.

Người bị đột quỵ rất dễ sặc, việc cho uống thuốc lúc này có thể gây suy hô hấp cấp.

Ngoài ra không nên mất thời gian đo huyết áp rồi chờ ổn định, bởi tế bào não tổn thương từng phút, không chờ đợi.

"Chú ý năm câu hỏi nhanh phát hiện đột quỵ. Khi thấy người thân có dấu hiệu bất thường, hãy kiểm tra nhanh trong 30 giây: Hỏi tên, kiểm tra khả năng nói; yêu cầu giơ hai tay; yêu cầu nhấc chân; quan sát nụ cười, xem có méo miệng; hỏi thời điểm khởi phát triệu chứng.

Thời gian khởi phát là yếu tố quyết định việc có thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối hay không", bác sĩ Phương chia sẻ.

Theo bác sĩ Phương, đột quỵ hoàn toàn có thể phòng ngừa, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ như giảm rượu bia, bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và tuân thủ điều trị theo chỉ định.