Tổng thống Alexander Lukashenko cho biết, Belarus đang chuẩn bị một “thỏa thuận lớn” với Mỹ, trong bối cảnh quan hệ song phương có dấu hiệu cải thiện dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Quan hệ Belarus - Mỹ ấm lên sau nhiều năm căng thẳng

Phát biểu với báo giới ngày 20/3 tại Minsk, ông Lukashenko – theo hãng thông tấn nhà nước BelTA – cho biết, các cuộc đàm phán giữa hai bên đang diễn ra và phạm vi thỏa thuận lần này “rộng hơn bao giờ hết”.

Trong nhiều năm, Belarus đã phải đối mặt với các lệnh trừng phạt từ Mỹ và Liên minh châu Âu. Các biện pháp trừng phạt thậm chí được siết chặt sau cuộc trấn áp biểu tình năm 2020 và tiếp tục gia tăng khi Minsk ủng hộ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine.

Tuy nhiên, dưới chính quyền Trump, Washington đã có những động thái nới lỏng một số hạn chế, đồng thời tiến hành nhiều vòng tiếp xúc trực tiếp với Belarus về các vấn đề kinh tế và ngoại giao.
Đàm phán mở rộng sang ngoại giao, hạt nhân và hải quan

Theo ông Lukashenko, phía Mỹ – đại diện cho Tổng thống Trump – đã đề xuất một thỏa thuận bao trùm nhiều lĩnh vực, từ thiết lập lại quan hệ ngoại giao, đảm bảo an ninh vật liệu hạt nhân cho đến hợp tác trong lĩnh vực hải quan và chống ma túy.

Belarus đã đưa ra các đề xuất của mình và các cuộc thảo luận vẫn đang tiếp diễn. Nhà lãnh đạo Belarus cho biết thỏa thuận cũng đề cập đến các vấn đề khu vực, trong đó có những mối quan tâm của các nước láng giềng như Lithuania, Latvia, Estonia và Ba Lan.

Ông nhấn mạnh Minsk đang đàm phán trên lập trường độc lập và không yêu cầu nhượng bộ để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt.
Phóng thích tù nhân – “con bài” quen thuộc trong đàm phán

Một điểm đáng chú ý là Belarus vừa phóng thích 250 tù nhân chính trị vào ngày 19/3, ngay sau khi Mỹ đồng ý dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với lĩnh vực ngân hàng, tài chính và xuất khẩu kali của nước này.

Trong các vòng đàm phán trước đây, việc thả tù nhân thường diễn ra song song với các động thái nới lỏng trừng phạt từ phía Washington, khiến nhiều nhà phân tích cho rằng Minsk đang sử dụng đây như một “đòn bẩy” trong thương lượng.

Tuy nhiên, ông Lukashenko phủ nhận điều này, cho rằng Belarus không có điều luật nào về “tù nhân chính trị” trong hệ thống pháp luật của mình, dù phía Mỹ thường xuyên nêu vấn đề này.
Không có yêu cầu rời xa Nga

Tổng thống Belarus cũng tiết lộ thỏa thuận tiềm năng có thể bao gồm yếu tố kinh tế. Ông cho biết đã đề xuất bán một mỏ khoáng sản tại Belarus cho các nhà đầu tư Mỹ với giá khoảng 3 tỷ USD, dù chi tiết vẫn đang được thảo luận.

Đáng chú ý, ông Lukashenko khẳng định phía Mỹ chưa từng yêu cầu Belarus tách khỏi Nga, và Washington “tôn trọng các liên minh hiện tại” của Minsk.

Theo nhà lãnh đạo Belarus, các cuộc đàm phán hiện nay được xây dựng trên nền tảng đối thoại trước đó và mang lại lợi ích cho cả hai bên. Ông bày tỏ hy vọng thỏa thuận sẽ sớm được hoàn tất, dù chưa đưa ra mốc thời gian hay điều khoản cụ thể.

Nếu đạt được, đây có thể là bước ngoặt lớn trong quan hệ giữa Belarus và Mỹ – vốn đã đóng băng trong nhiều năm, đồng thời phản ánh những chuyển động địa chính trị mới trong bối cảnh xung đột khu vực vẫn tiếp diễn.

Tư lệnh Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Esmaeil Qa'ani ngày 21/3 tuyên bố rằng Iran sẽ tạo ra những “bất ngờ” trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel.

Theo hãng Pars Today, trong thông điệp gửi tới các chỉ huy và lực lượng thuộc “Mặt trận Kháng chiến”, ông Qa’ani nhấn mạnh rằng: “Mặt trận chính nghĩa sẽ ngày càng mạnh mẽ hơn, và Iran sẽ có những bất ngờ trong cuộc chiến chống lại chế độ Do Thái (Israel) và Mỹ”.

Ông ca ngợi những nỗ lực “không mệt mỏi, tận tụy và chân thành” của các lực lượng đồng minh khu vực trong cuộc chiến chống lại Mỹ, Israel. Tư lệnh Lực lượng Quds cũng cho rằng, những nỗ lực này cũng khiến đối phương “tức giận, kinh ngạc và sợ hãi”.

Tư lệnh Lực lượng Quds cũng khẳng định rằng “Mặt trận Kháng chiến” hiện sở hữu năng lực đáng kể và đã chủ động tham gia vào cuộc chiến nhằm bảo vệ Iran. Theo ông, các lực lượng này đã tiến hành nhiều chiến dịch hiệu quả và “sẽ còn tạo ra những bất ngờ trong thời gian tới”.

Trong một diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cùng ngày cáo buộc, Mỹ chưa cho thấy sự sẵn sàng hướng tới một giải pháp thực chất giải quyết xung đột trong khi các nỗ lực ngoại giao vẫn đang được tiến hành.

Ông Araghchi tuyên bố Tehran không tìm kiếm một lệnh ngừng bắn tạm thời, mà yêu cầu "chấm dứt hoàn toàn, toàn diện và lâu dài cuộc chiến".

Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với hãng tin Kyodo ngày 21/3, ông Araghchi lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran là "hành động xâm lược bất hợp pháp, không có lý do chính đáng" đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế lên tiếng phản đối.

Ngoại trưởng Iran cho biết mặc dù một số quốc gia đang nỗ lực làm trung gian hòa giải, Tehran đã bác bỏ các đề nghị ngừng bắn tạm thời và khẳng định bất kỳ giải pháp nào cũng phải bao gồm các bảo đảm chống lại các cuộc tấn công trong tương lai, cũng như bồi thường thiệt hại do xung đột gây ra.

Bên cạnh đó, Tehran cho biết sẵn sàng tạo điều kiện cho các tàu thuyền của Nhật Bản đi qua eo biển Hormuz-tuyến hàng hải huyết mạch đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu và các cuộc đàm phán với Tokyo về vấn đề này vẫn đang được tiếp tục.

Trước đó, đầu tháng 3, Nga tuyên bố sẵn sàng đóng vai trò trung gian nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Iran và Mỹ, trong khi nhiều quốc gia kêu gọi giải pháp ngoại giao để ngăn khủng hoảng lan rộng tại Trung Đông.

Đại diện thường trực của Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna Mikhail Ulyanov cho biết Moscow sẵn sàng, nếu cần, làm trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình giữa Tehran và Washington.

Theo ông Ulyanov, dù khả năng hai bên sớm nối lại đối thoại trực tiếp còn hạn chế, các mục tiêu cốt lõi của Mỹ và Iran-gồm việc Washington muốn ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và Iran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, đều khó có thể đạt được bằng biện pháp quân sự.

Nhà ngoại giao Nga cho rằng Iran có thể hoan nghênh vai trò trung gian của Moscow, song phía Mỹ nhiều lần khẳng định không cần bên thứ ba vì cho rằng có thể tự giải quyết vấn đề. Ông Ulyanov cũng nhận định cách tiếp cận hiện nay của Washington đối với cuộc khủng hoảng là “rất kém hiệu quả”.

Sau gần một năm hạn chế sử dụng phương tiện cơ giới, quân đội Nga đang đưa xe tăng và thiết giáp trở lại chiến trường trong cuộc chiến kéo dài với Ukraine. Tuy nhiên, sự trở lại này đã khởi đầu theo cách đầy thảm khốc, tờ Euromaidanpress đưa tin.

Trong ngày 19/3, một đợt tấn công cơ giới quy mô lớn của Nga tại miền Đông Ukraine đã bị Ukraine đánh chặn dữ dội. Theo Ukraine, trận đánh đã kết thúc bằng một “cuộc thảm sát” về khí tài, khi nhiều phương tiện Nga bị phá hủy ngay từ tuyến đầu.

Diễn biến này cho thấy khả năng Nga đang sử dụng lại chiến thuật tấn công bằng xe tăng và thiết giáp, sau một năm chủ yếu dựa vào bộ binh. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh lực lượng bộ binh Nga được cho là đã chịu tổn thất nặng nề. Ukraine tuyên bố hơn 400.000 binh sĩ Nga đã thương vong trong cuộc chiến chỉ riêng trong năm 2025. Tuy nhiên, con số trên chưa được xác nhận độc lập.
Đòn tấn công thất bại gần Lyman

Trong cuộc tấn công nhằm vào khu vực gần thành phố Lyman, ba trung đoàn bộ binh cơ giới của Nga đã huy động ít nhất 54 phương tiện, bao gồm xe tăng, xe bọc thép chở quân BTR, xe chiến đấu bộ binh BMP và hàng chục xe địa hình.

Tuy nhiên, phía Ukraine đã chuẩn bị sẵn. Các tuyến đường tiến công bị rải mìn từ xa, kết hợp với hỏa lực drone, đã khiến nhiều phương tiện Nga bị phá hủy trước khi tiếp cận mục tiêu. Theo phía Ukraine, “một số lượng đáng kể” khí tài đã bị tiêu diệt chỉ trong thời gian ngắn.

Một cuộc tấn công khác theo hướng Pokrovsk cũng ghi nhận tổn thất lớn, cho thấy xu hướng chung: các đòn tấn công cơ giới của Nga đang phải trả giá đắt.

Trước đó, trong phần lớn năm 2025, Nga đã hạn chế sử dụng xe tăng và thiết giáp, thay vào đó triển khai các nhóm bộ binh nhỏ, di chuyển bằng xe máy hoặc thậm chí đi bộ. Chiến thuật này nhằm giảm thiểu thiệt hại trước mạng lưới drone dày đặc của Ukraine.

Cách tiếp cận này giúp Nga đạt một số bước tiến nhất định, kiểm soát hơn 4.300 km² lãnh thổ trong năm 2025 – tăng so với năm trước. Tuy nhiên, cái giá phải trả là cực kỳ lớn về nhân lực.

Dù mỗi tháng Nga vẫn tuyển được khoảng 30.000 binh sĩ mới, nhưng con số thương vong có thể đã vượt quá khả năng bổ sung. Điều này buộc Moscow phải cân nhắc quay lại sử dụng phương tiện cơ giới để giảm áp lực lên lực lượng bộ binh.
Nguồn lực dồi dào nhưng không vô hạn

Một yếu tố giúp Nga có thể quay lại chiến tranh cơ giới là việc tích trữ phương tiện trong suốt năm qua. Nhờ sản xuất mới và tái kích hoạt kho vũ khí thời Chiến tranh Lạnh, Nga thậm chí có thể sở hữu nhiều xe bọc thép hơn so với thời điểm đầu xung đột năm 2022.

Tuy nhiên, cái giá cũng không hề nhỏ. Kể từ khi chiến sự bùng phát năm 2022, một số nguồn phân tích phương Tây và Ukraine ước tính, Nga đã mất ít nhất 24.000 phương tiện và trang bị hạng nặng.

Việc chuyển sang tấn công cơ giới có thể giúp giảm tổn thất nhân lực, nhưng lại làm gia tăng rủi ro mất mát khí tài. Nếu các cuộc tấn công kiểu này tiếp diễn, lượng phương tiện dự trữ của Nga có thể nhanh chóng bị bào mòn.
Nguy cơ lặp lại vòng xoáy thất bại

Thực tế, Nga đã từng thử chiến thuật tấn công bằng xe tăng trong giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng chỉ đạt được những bước tiến hạn chế trong khi chịu tổn thất lớn về thiết bị.

Những gì diễn ra tại Lyman cho thấy kịch bản này có thể đang lặp lại. Khi Ukraine ngày càng thành thạo trong việc sử dụng drone, mìn và chiến thuật phòng thủ linh hoạt, các đoàn xe cơ giới lớn trở thành mục tiêu dễ bị tiêu diệt.

Trong bối cảnh đó, việc Nga quay lại với chiến tranh cơ giới có thể chỉ là giải pháp tình thế – một nỗ lực “đổi nguồn lực” từ con người sang máy móc. Nhưng nếu không tạo ra đột phá trên chiến trường, chiến lược này có nguy cơ tiếp tục dẫn đến những “cuộc tàn sát” tương tự trong thời gian tới.

Trong một phân tích ngày 20/3, cựu sĩ quan tình báo Thủy quân lục chiến Mỹ Scott Ritter cho rằng, tất cả các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư sẽ phải trả giá cho cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào một mỏ dầu của Iran.

Phát biểu trên kênh YouTube về việc Israel tấn công mỏ dầu South Pars, ông Ritter nói: "Người Iran luôn thẳng thắn về hậu quả hành động của họ, và cho đến nay họ chưa hề nói suông. Đây là bản án tử hình đối với dầu mỏ của Ả Rập Xê Út, UAE, Kuwait, Bahrain - bất kỳ quốc gia nào đóng vai trò trong vụ tấn công này".

Đồng thời, Ritter cho rằng người Iran có thể ép buộc các quốc gia vùng Vịnh tích cực chống lại Mỹ và Israel .

"Tất cả các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh liên quan đến vụ việc này sẽ phải trả giá cực kỳ đắt. Có lẽ người Iran sẽ lấy một quốc gia làm gương và sau đó nói với những nước khác: 'Các nước phải chấm dứt chuyện này, nếu không chúng tôi sẽ phá hủy tất cả. Cuộc tấn công tiếp theo, và chúng tôi sẽ phá hủy mọi thứ'" - chuyên gia nhấn mạnh.

Hôm thứ Tư, Qatar Energy, công ty năng lượng thuộc sở hữu nhà nước, đã báo cáo thiệt hại nặng nề tại thị trấn công nghiệp Ras Laffan ở phía bắc Qatar, nơi đặt khu phức hợp sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất nước này, do hỏa hoạn sau một cuộc tấn công tên lửa.

Trước đó, chính quyền Iran đã cảnh báo về các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng ở Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE để đáp trả các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào mỏ khí đốt South Pars của nước này.

Việc Israel tấn công mỏ khí đốt South Pars đánh dấu một sự leo thang đáng kể và vấp phải sự chỉ trích từ các quốc gia vùng Vịnh láng giềng.

Ngay cả Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng tìm cách tách Washington khỏi vụ tấn công và cho rằng Mỹ không biết vụ tấn công này.

South Pars là phần lãnh thổ thuộc Iran của mỏ khí đốt tự nhiên ngoài khơi lớn nhất thế giới.

Nằm ở Vịnh Ba Tư, mỏ khí này được Iran và Qatar cùng khai thác. Ước tính mỏ chứa khoảng 51 nghìn tỷ mét khối khí đốt có thể sử dụng được - đủ để đáp ứng nhu cầu của thế giới trong 13 năm.

Bằng cách nhắm mục tiêu vào mỏ dầu khí South Pars và các cơ sở liên quan, Israel đã tấn công vào xương sống của nguồn cung năng lượng nội địa của Iran.

Tehran mô tả cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này là mở ra “một giai đoạn mới trong cuộc chiến”, đồng thời cảnh báo sẽ có thêm các biện pháp trả đũa.

Theo truyền thông nhà nước, phát ngôn viên quân đội Iran Ebrahim Zolfaqari cho biết: "Nếu các cuộc tấn công (vào các cơ sở năng lượng của Iran) xảy ra lần nữa, các cuộc tấn công tiếp theo vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các người và các đồng minh sẽ không dừng lại cho đến khi chúng bị phá hủy hoàn toàn".

Mặc dù mỏ khí Nam Pars chủ yếu cung cấp nhu cầu trong nước cho Iran, nhưng thị trường toàn cầu đã phản ứng mạnh mẽ trước nguy cơ leo thang xung đột.

Giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu đã tăng vọt tới 35% vào thứ Năm, trong khi giá dầu tăng tới 10% trước khi giảm nhẹ.

Vụ tấn công đã làm tê liệt 17% công suất xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar, gây thiệt hại ước tính 20 tỷ đô la Mỹ doanh thu hàng năm và đe dọa nguồn cung cho châu Âu và châu Á, Giám đốc điều hành kiêm Bộ trưởng Nhà nước phụ trách các vấn đề năng lượng của QatarEnergy cho biết với Reuters hôm thứ Năm.

"Chúng ta đang tiến rất gần đến kịch bản khủng hoảng khí đốt tận thế" - Saul Kavonic, một nhà phân tích năng lượng tại MST Financial, cho biết. "Ngay cả khi chiến tranh kết thúc, sự gián đoạn nguồn cung LNG có thể kéo dài hàng tháng hoặc thậm chí hàng năm".

Theo Bloomberg, một con tàu bí ẩn đã đi qua eo biển Hormuz hôm 20/3. Con tàu này giả dạng là tàu chở khí hóa lỏng Jamal, nhưng thực ra tàu mang tên Jamal đã được tháo dỡ và ngừng hoạt động từ trước đó.

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy con tàu được xác định là tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Jamal đã rời eo biển vào sáng 20/3. Tuy nhiên, theo các nguồn tin từ thị trường và đại lý cảng, chính tàu chở dầu này cũng được ghi nhận là đã mắc cạn tại một bãi tháo dỡ của Ấn Độ vào tháng 10/2025, nơi nó đang được tháo dỡ.

Con tàu tự xưng là Jamal rất có thể là một tàu "ma" (tàu bị tháo dỡ nhưng vẫn hoạt động) mang danh tính của một con tàu hợp pháp đã bị loại bỏ nhằm lẩn tránh giám sát và đi qua các tuyến đương nguy hiểm.

Đây là trường hợp đầu tiên được biết đến về việc tàu ma đi qua eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh Trung Đông bắt đầu. Giao thông qua eo biển hiện gần như bị đình trệ do các cuộc tấn công và đe dọa từ Iran đã biến nơi đây thành khu vực có nguy cơ cao.

Hiện không thể xác nhận ngay lập tức danh tính của con tàu "ma" đã băng qua eo biển, cũng như liệu đó có phải là tàu chở khí hóa lỏng (LNG) thực sự hay là loại tàu khác.

Chiếc tàu giả danh Jamal chỉ bắt đầu phát tín hiệu về danh tính giả của nó vào tuần trước, và trước đó vị trí của nó không được biết đến. Vào ngày 13/3, khi lần đầu tiên xuất hiện, chiếc tàu cho biết điểm đến là Sohar ở Oman và đang ở Vịnh Oman.

Sau đó, nó ngừng phát tín hiệu, hay "mất tích", trước khi xuất hiện trở lại vào ngày 20/3 ở Vịnh Ba Tư gần Sharjah thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, lần này tuyên bố rằng nó không có điểm đến rõ ràng. Lần cuối cùng nó gửi tín hiệu định vị là vào cuối ngày 20/3, ngoài khơi bờ biển phía đông nam của Iran.

Những con tàu "ma" đã từng được sử dụng trong hoạt động buôn bán dầu mỏ hợp pháp, nhưng việc sử dụng một chiếc để vượt qua eo biển Hormuz đã bổ sung thêm một loại tàu khác vào danh sách các loại tàu đã từng thoát khỏi tuyến đường thủy này.

Việc tàu chở khí hóa lỏng (LNG) tham gia vào các hoạt động như vậy cũng khá bất thường, vì loại tàu chở LNG chuyên dụng hơn nhiều và số lượng cũng hạn chế.

Ngoài những tàu có liên hệ với Iran, chỉ có một vài tàu hợp pháp khác đi qua eo biển này - dường như là sau khi nhận được sự chấp thuận của Tehran. Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ cho biết họ đã đàm phán với Iran để một số tàu của họ rời khỏi khu vực. Hãng thông tấn Kyodo của Nhật Bản đưa tin ngày 21 tháng 3 rằng Iran cũng cho biết họ sẵn sàng cho phép các tàu có liên hệ với Nhật Bản đi qua eo biển.

Một số tàu đã rời khỏi eo biển đã tắt tín hiệu truyền dẫn vì lý do an ninh do căng thẳng leo thang. Sự nhiễu sóng điện tử mạnh trong khu vực cũng làm gián đoạn hệ thống theo dõi tàu và có thể làm sai lệch vị trí thực của tàu.

Theo cơ sở dữ liệu quốc tế Equasis, người quản lý của Jamal là Resurgence Ship Management ở Mumbai. Chủ sở hữu của Jamal, Liner Shipping, không có thông tin liên lạc nào nhưng có cùng địa chỉ đăng ký với Resurgence Ship Management.
Iran đảm bảo lối đi an toàn cho tàu ở Eo Hormuz:

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi một lần nữa khẳng định rằng Eo Hormuz vẫn mở, với điều kiện các quốc gia liên hệ trước với Tehran.

“Chúng tôi không đóng eo biển này. Theo quan điểm của chúng tôi, eo biển này vẫn mở. Nó chỉ đóng với các tàu thuộc về kẻ thù của chúng tôi, những nước tấn công chúng tôi. Còn đối với các nước khác, tàu vẫn có thể đi qua eo biển” - ông nói trong một cuộc phỏng vấn với Kyodo News của Nhật Bản hôm thứ Sáu.

“Chúng tôi sẵn sàng đảm bảo lối đi an toàn nếu có liên hệ… Tất cả những gì họ cần làm là liên hệ với chúng tôi để thảo luận về cách sử dụng tuyến đường này” - ông Araghchi cho biết, theo bản transcript của cuộc phỏng vấn được chia sẻ trên tài khoản Telegram của ông.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ gần đây xác nhận rằng, quân đội đang sử dụng bom xuyên phá nặng hơn 2.000 kg, có thể xuyên qua gần 60 mét bê tông để tấn công các mục tiêu tên lửa dọc bờ biển Iran. Đây là loại vũ khí “diệt hầm ngầm” có thể xuyên sâu hàng chục mét trước khi phát nổ, so với các dòng bom cũ như GBU-28, GBU-72 thì có sức công phá cao hơn đáng kể, tờ Mirror đưa tin.

Loại vũ khí này được xác định là bom GBU-72 Advanced 5k Penetrator, lần đầu được triển khai vào năm 2021. Mục tiêu chính của chúng là phá hủy các cơ sở quân sự kiên cố và nằm sâu dưới lòng đất, đặc biệt là các hầm chứa tên lửa gần eo biển chiến lược Hormuz.

Theo Không quân Mỹ, loại bom này được thiết kế dựa trên các mô hình mô phỏng tiên tiến trước khi chế tạo, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sát thương. So với các dòng bom cũ như GBU-28, GBU-72, GBU-72 5k được đánh giá có sức công phá cao hơn đáng kể.
Những quả bom xuyên hầm ngầm được thả bởi máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit.

“Sát thủ hầm ngầm” hoạt động thế nào?

GBU-72 5k mới được mệnh danh là “sát thủ hầm ngầm” – bom phá hầm – nhờ khả năng xuyên sâu trước khi phát nổ. Lớp vỏ thép siêu cứng giúp quả bom có thể xuyên qua đất và bê tông dày, sau đó kích nổ khi đạt đến độ sâu nhất định.

Phần đầu đạn được chế tạo từ hợp kim ferro-cobalt cứng, có khả năng chịu va đập cực lớn. Riêng đầu đạn nặng hơn 2.200kg và có thể xuyên qua gần 60 mét bê tông trước khi phát nổ.

Bom được thả từ máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit, loại máy bay duy nhất hiện nay có khả năng mang và triển khai các vũ khí xuyên phá hạng nặng này. Sau khi thả, bom được dẫn đường bằng hệ thống GPS và lao xuống mục tiêu với tốc độ siêu thanh.

Trong xung đột trước đó, Mỹ còn sử dụng phiên bản mạnh hơn là bom GBU-57, nặng tới 13.607 kg, để tấn công các cơ sở hạt nhân ngầm của Iran.

Theo hãng tin nhà nước IRNA, các địa điểm như Fordow, Isfahan và Natanz đã bị nhắm mục tiêu trong các cuộc không kích năm 2025. Đây đều là những cơ sở hạt nhân được bảo vệ nghiêm ngặt dưới lòng đất.

So với GBU-72, GBU-57 có sức xuyên phá và công phá lớn hơn nhiều, được thiết kế đặc biệt để tiêu diệt các mạng lưới hầm ngầm phức tạp.
Vũ khí hiếm và cực kỳ nguy hiểm

Dù có sức mạnh lớn, các loại bom xuyên phá này không được sử dụng rộng rãi và chỉ xuất hiện trong một số chiến dịch quân sự đặc biệt.

Việc Mỹ triển khai GBU-72 5k trong các cuộc tấn công gần đây cho thấy mục tiêu không chỉ là phá hủy bề mặt mà còn nhắm đến các hệ thống phòng thủ và kho vũ khí nằm sâu dưới lòng đất của Iran – những mục tiêu mà các loại bom thông thường không thể tiếp cận.

Trong bối cảnh chiến sự leo thang, sự xuất hiện của các “sát thủ hầm ngầm” này đang làm gia tăng đáng kể mức độ hủy diệt của các cuộc không kích, đồng thời cho thấy Mỹ đang tập trung đánh vào những mục tiêu chiến lược then chốt của Iran.

Bầy đàn máy bay không người lái Shahed-136 đã trở thành vũ khí chủ lực của Iran trong các cuộc xung đột hiện đại, từ chiến trường Ukraine đến Trung Đông. Nhưng điều khiến loại UAV này nổi bật không chỉ là khả năng tấn công mà còn là âm thanh đặc trưng – một tiếng vo ve giống xe máy, máy cắt cỏ hay xe tay ga.

Một máy bay không người lái (UAV) Shahed-136 do Iran sản xuất được trưng bày tại một cuộc mít tinh kỷ niệm 47 năm Cách mạng Hồi giáo giành thắng lợi, tại Quảng trường Azadi (Tự do) ở Tehran, Iran, ngày 11/2.

Từ giữa năm 2022, khi Nga bắt đầu sử dụng Shahed-136 tại Ukraine, người dân Kiev đã gọi chúng là “xe máy bay” vì âm thanh lạch bạch đặc trưng. Đến năm 2023, truyền thông phương Tây cũng sử dụng cách gọi này để mô tả các đợt tấn công bằng “bầy đàn” UAV.
Vũ khí giá rẻ nhưng hiệu quả cao

Bốn năm sau, Shahed-136 tiếp tục được Iran sử dụng dày đặc trong chiến tranh Trung Đông, đặc biệt trong xung đột với Mỹ và Israel. Ngay trong đòn tấn công mở màn sau cái chết của Đại giáo chủ Ali Khamenei, Tehran đã phóng hàng nghìn UAV loại này vào Israel.

Trong 6 ngày đầu chiến sự, Iran được cho là đã phóng hơn 2.000 chiếc Shahed-136 vào các căn cứ Mỹ và hạ tầng tại vùng Vịnh. Các UAV giá rẻ này được dùng để “áp đảo” hệ thống phòng không đắt đỏ như Patriot hay THAAD.

Dù không nhanh (tốc độ tối đa khoảng 185 km/h) và không quá tinh vi, Shahed-136 lại có lợi thế lớn về chi phí thấp và khả năng sản xuất hàng loạt. Điều này buộc đối phương phải dùng tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD để bắn hạ những mục tiêu rẻ hơn rất nhiều.

“AK-47 trên bầu trời”

Giới chuyên gia gọi Shahed-136 là “AK-47 trên không” - một vũ khí đơn giản, rẻ, dễ sản xuất nhưng hiệu quả trong chiến tranh tiêu hao.

Loại UAV này thuộc nhóm “đạn bay lảng vảng”, nghĩa là không chỉ bay thẳng như tên lửa mà có thể lượn quanh khu vực mục tiêu trước khi lao xuống tấn công.

Nguồn gốc của Shahed-136 được truy về một thiết kế thời Chiến tranh Lạnh của Tây Đức, cụ thể là dự án DAR của hãng Dornier – một loại vũ khí chống radar giá rẻ. Iran sau đó phát triển và sản xuất hàng loạt các biến thể, trong đó Shahed-136 là nổi bật nhất.
Vì sao âm thanh của Shahed-136 giống xe máy?

Câu trả lời nằm ở động cơ. Shahed-136 sử dụng động cơ piston nhỏ, hai thì, gắn cánh quạt phía sau. Đây là loại động cơ đơn giản, tương tự động cơ dùng trong máy bay mô hình hoặc thiết bị dân dụng.

Chính thiết kế này tạo ra âm thanh “vo ve”, “lạch bạch” mang tính cơ học rõ rệt – khác hẳn tiếng “vút” êm của động cơ phản lực hay sự gần như im lặng của UAV điện hiện đại.

Các nghiên cứu cho thấy động cơ của Shahed-136 có thể dựa trên dòng Limbach L550E của Đức, sau đó được Iran phát triển thành phiên bản nội địa như MD-550. Đây là loại động cơ chạy xăng, công suất khoảng 50 mã lực, phổ biến trong hàng không dân dụng quy mô nhỏ.
Âm thanh – điểm yếu hay lợi thế?

Tiếng ồn khiến Shahed-136 dễ bị phát hiện, nhưng đồng thời cũng tạo hiệu ứng tâm lý mạnh. Người dân có thể nghe thấy UAV trước khi nhìn thấy, khiến nỗi sợ lan rộng.

Chính sự kết hợp giữa chi phí thấp, khả năng sản xuất hàng loạt và âm thanh đặc trưng đã khiến Shahed-136 trở thành một trong những vũ khí đáng chú ý nhất của Iran trong chiến tranh hiện đại.

Nói cách khác, âm thanh của Shahed-136 – giống như một chiếc xe máy bay trên đầu – đã trở thành dấu hiệu nhận biết đáng sợ mỗi khi loại UAV này xuất hiện trên bầu trời chiến sự.

Một tòa án tại Kiev vừa buộc Văn phòng Tổng công tố Ukraine mở cuộc điều tra hình sự đối với nghị sĩ Mariana Bezuhla, thành viên đảng cầm quyền “Đầy tớ của Nhân dân” của Tổng thống Volodymyr Zelensky, với cáo buộc phản quốc trong thời chiến cùng nhiều tội danh nghiêm trọng khác.

Vụ án được triển khai theo hai hướng riêng biệt. Hướng thứ nhất liên quan đến một bài đăng trên mạng xã hội năm 2024, trong đó bà Bezuhla đề cập đến kế hoạch điều chuyển Lữ đoàn cơ giới số 72 khỏi khu vực Vuhledar. Các nhà điều tra nghi ngờ thông tin này đã giúp Nga nhanh chóng điều quân, làm gián đoạn kế hoạch luân chuyển lực lượng và khiến Ukraine mất các vị trí phòng thủ quan trọng.

Theo đơn khiếu nại của các nghị sĩ Serhii Taruta và Fedir Venislavskyi, Nga đã điều thêm lực lượng tới khu vực chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ sau bài đăng. Giới chức điều tra hiện phải xác định liệu có mối liên hệ trực tiếp giữa việc công bố thông tin và tổn thất trên chiến trường hay không.

Tòa án quận Pechersk đã yêu cầu mở điều tra tiền xét xử theo bốn tội danh, bao gồm phản quốc trong thời thiết quân luật (có thể bị tù chung thân), tiết lộ bí mật nhà nước, tiết lộ thông tin quân sự và can thiệp hoạt động của quan chức. Cơ quan Điều tra Nhà nước Ukraine xác nhận, các cáo buộc này đã được chính thức hóa theo quyết định của tòa.

Hướng điều tra thứ hai liên quan đến sự kiện từ năm 2021, khi bà Bezuhla công khai danh tính các nhân viên tình báo trong phiên điều trần kín của Quốc hội về chiến dịch “Wagnergate” - một chiến dịch thất bại nhằm bắt giữ các lính đánh thuê Wagner. Vụ việc này cũng được mở lại theo lệnh của tòa án, dựa trên khiếu nại của cựu sĩ quan tình báo Roman Chervynskyi.

Theo các luật sư, tất cả thành viên tham gia phiên điều trần khi đó đều được thông báo rằng nội dung thuộc diện bí mật nhà nước. Tuy nhiên, bà Bezuhla vẫn trả lời phỏng vấn báo chí và tiết lộ chi tiết chiến dịch cũng như danh tính những người tham gia. Điều này bị cho là khiến họ trở thành mục tiêu của các cơ quan an ninh Nga.

Luật sư Andrii Yosypov nhấn mạnh rằng việc tiết lộ thông tin như vậy có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, viện dẫn các trường hợp sĩ quan Ukraine bị ám sát hoặc bị nhắm mục tiêu sau khi danh tính bị lộ.

Phản ứng trước các cáo buộc, bà Bezuhla ban đầu đăng tải thông điệp trên mạng xã hội khẳng định bà không bị đe dọa, nhưng không trực tiếp bác bỏ nội dung điều tra. Sau đó, bà tiếp tục đăng bài mang tính mỉa mai, ám chỉ rằng vụ việc là hành động trả đũa từ Tổng Tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi do những chỉ trích trước đó của bà.

Trước đây, bà Bezuhla cũng từng gây tranh cãi khi công bố thông tin nhạy cảm liên quan đến hoạt động quân sự. Cựu Tư lệnh Không quân Ukraine Mykola Oleshchuk từng chỉ trích bà là “nguồn tin của đối phương” sau khi bà đưa ra nhận định về việc một máy bay F-16 bị bắn nhầm.

Vụ án lần này được đánh giá là một trong những trường hợp nghiêm trọng nhất liên quan đến một nghị sĩ đương nhiệm thuộc đảng cầm quyền của Tổng thống Zelensky bị điều tra vì phản quốc trong bối cảnh chiến tranh. Nó đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận của nghị sĩ và trách nhiệm bảo mật thông tin quân sự trong thời chiến - khi những sai sót về an ninh có thể phải trả giá bằng sinh mạng binh sĩ và thất bại trên chiến trường.

Theo số liệu từ Cơ quan An ninh Ukraine, kể từ năm 2014, hơn 3.200 người đã bị điều tra với cáo buộc phản quốc. Tuy nhiên, việc một nghị sĩ đương nhiệm thuộc phe cầm quyền bị truy tố vẫn là diễn biến hiếm và gây chấn động chính trường Ukraine.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được xem là lực lượng quân sự thiện chiến, đáng sợ nhất Trung Đông và đang dẫn dắt Iran trong cuộc đối đầu trực tiếp với Mỹ, Israel.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran: “Thanh kiếm cách mạng” ra đời từ biến động lịch sử

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – được sinh ra từ một trong những bước ngoặt lớn nhất của Trung Đông hiện đại: cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Khi chế độ của Shah Mohammad Reza Pahlavi sụp đổ, Iran rơi vào một giai đoạn tranh giành quyền lực dữ dội giữa các phe phái. Trong bối cảnh đó, lãnh tụ tối cao Ruhollah Khomeini quyết định thành lập một lực lượng quân sự mới, không phụ thuộc vào quân đội truyền thống.

Mục tiêu rất rõ ràng: Bảo vệ thành quả cách mạng. Ngăn chặn mọi nguy cơ đảo chính. Và quan trọng nhất, đảm bảo quyền lực tối cao thuộc về giới giáo sĩ.

Ngay từ đầu, IRGC đã không phải là một quân đội thông thường. Họ là một lực lượng mang tính ý thức hệ. Trung thành tuyệt đối với lãnh tụ tối cao. Đứng ngoài hệ thống chính trị dân cử.

Ngày nay, lực lượng này vẫn báo cáo trực tiếp cho lãnh tụ tối cao Iran, không cần thông qua tổng thống. Cũng không thông qua quốc hội.
Từ lực lượng bán quân sự thành cỗ máy chiến tranh hoàn chỉnh

Cuộc chiến Iran – Iraq kéo dài suốt 8 năm đã thay đổi hoàn toàn IRGC. Từ một lực lượng cách mạng, họ trở thành một đội quân thực thụ.

Iran hiếm khi công bố các con số chi tiết và đáng tin cậy về lực lượng IRGC nhưng theo American Jewish Committee (AJC) và Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS), hiện IRGC có khoảng 190.000 quân thường trực. Một số phân tích của CSIS và Lầu Năm Góc mở rộng con số lên gần 200.000 quân. Đó là những con số lớn, nhưng chưa phải là toàn bộ sức mạnh của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

IRGC có thể huy động lực lượng dân quân Basij hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người trong tình huống khẩn cấp.
Các thành viên của lực lượng dân quân Basij của Iran tham gia một cuộc biểu tình chống Mỹ. Nguồn ảnh: Hãng thông tấn Anadolu.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran không chỉ là một quân đội thông thường mà là một hệ thống quân sự – an ninh – bán quân sự đa tầng, gồm nhiều nhánh riêng biệt với chức năng khác nhau.

Do đó, IRGC sở hữu đầy đủ các binh chủng. Lục quân trải rộng trên toàn lãnh thổ Iran. Hải quân chuyên tác chiến bất đối xứng tại Vịnh Ba Tư. Không quân kiểm soát chương trình tên lửa đạn đạo – vũ khí răn đe chiến lược của Tehran. Lực lượng Quds (Quds Force) - đơn vị tinh nhuệ chuyên hoạt động ở nước ngoài. Ngoài ra IRGC cũng có các đơn vị đặc biệt và an ninh nội bộ bao gồm tình báo IRGC, đơn vị tác chiến mạng và chiến tranh điện tử, lực lượng bảo vệ lãnh đạo và các cơ sở chiến lược

Điều đặc biệt là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã chú trọng phát triển năng lực tác chiến mạng cực kỳ mạnh và đáng gờm. Đây là một mặt trận vô hình nhưng ngày càng trở nên thiết yếu.

Các binh chủng của IRGC hoạt động song song với quân đội chính quy. Hai hệ thống tồn tại cùng lúc. Nhưng IRGC mới là lực lượng có ảnh hưởng lớn hơn.

Nếu IRGC là “bộ não”, thì lực lượng Quds chính là “cánh tay vươn ra thế giới”.

Đây là đơn vị tinh nhuệ chuyên trách các chiến dịch bên ngoài lãnh thổ Iran. Từ những năm 1980, lực lượng này đã bắt đầu xây dựng mạng lưới đồng minh vũ trang khắp Trung Đông.

Các tổ chức như Hezbollah tại Lebanon hay Hamas tại Gaza đều có mối liên hệ chặt chẽ với Tehran.

Thông qua lực lượng Quds, IRGC cung cấp tiền, vũ khí, huấn luyện và cả chiến lược để các tổ chức vũ trang trong khu vực hoạt động hiệu quả.

Lực lượng Quds vì thế giúp Iran can dự sâu vào các điểm nóng mà không cần triển khai quân đội chính quy. Dưới thời tướng Qasem Soleimani (đã bị Mỹ hạ sát), mạng lưới này được mở rộng và vận hành như một hệ sinh thái quân sự phi chính quy, linh hoạt nhưng cực kỳ hiệu quả.

Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ đồng minh mà còn là tạo ra một “vành đai ảnh hưởng” bao quanh Israel và gây sức ép lên các lợi ích của Mỹ trong khu vực Trung Đông.

Đây chính là cái gọi là “trục kháng cự”. Một mạng lưới không chính thức nhưng có sức ảnh hưởng rộng khắp.

Chính mô hình này khiến lực lượng Quds trở thành một trong những công cụ quyền lực nguy hiểm và khó lường nhất của Iran trong cuộc cạnh tranh địa chính trị tại Trung Đông.

Chiến tranh ủy nhiệm: Vũ khí chiến lược của Iran

Iran hiểu rõ một điều. Họ không thể đối đầu trực diện với Mỹ. Vì vậy, IRGC lựa chọn một con đường khác: Chiến tranh bất đối xứng. IRGC có mạng lưới các nhóm ủy nhiệm trung thành trải khắp Trung Đông. Đó là các nhóm vũ trang địa phương hoạt động độc lập nhưng cùng mục tiêu.

Tại Iraq, các nhóm dân quân thân Iran từng bị cáo buộc tấn công lực lượng Mỹ sau năm 2003. Tại Syria, Lực lượng Quds không chỉ cố vấn mà còn từng trực tiếp tham chiến để bảo vệ chính quyền Bashar al-Assad. Tại Yemen, Iran hỗ trợ lực lượng Houthi chống lại liên minh do Ả Rập Saudi dẫn đầu.

Chiến lược này giúp Iran mở rộng ảnh hưởng mà không phải chịu toàn bộ rủi ro của chiến tranh trực tiếp.

Cuộc chiến đang diễn ra giữa Iran với Mỹ và Isael cũng cho thấy rõ vai trò quan trọng của các lực lượng ủy nhiệm trung thành với Iran.

Hezbollah tại Lebanon liên tục gây sức ép lên phía bắc Israel bằng tên lửa và các đòn tấn công xuyên biên giới, buộc Tel Aviv phải phân tán lực lượng. Ở Yemen, Houthis sử dụng UAV và tên lửa để tấn công các tuyến hàng hải và cơ sở năng lượng, làm gián đoạn dòng chảy thương mại và gây áp lực lên các đồng minh của Mỹ. Trong khi đó, Hamas tại Gaza duy trì các cuộc giao tranh trực tiếp với Israel, khiến xung đột luôn ở trạng thái leo thang.

Điểm chung của các lực lượng này là chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, khiến đối thủ phải đối mặt với nhiều mối đe dọa phi tập trung, khó kiểm soát. Thông qua đó, Iran có thể kéo dài chiến tranh, làm suy yếu đối phương bằng cách mở nhiều mặt trận cùng lúc mà không cần trực tiếp đưa quân và định hình cục diện khu vực theo hướng có lợi cho mình mà không cần bước vào một cuộc đối đầu tổng lực.
Ảnh AI/Dân Việt
Đế chế kinh tế ngầm và sức mạnh tài chính

Ít ai ngờ rằng, IRGC không chỉ là một lực lượng quân sự. Họ còn là một “đế chế kinh tế”. Quy mô của “đế chế” này lớn đến mức nhiều chuyên gia ước tính các thực thể liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang kiểm soát một phần đáng kể nền kinh tế đất nước, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược.

Từ xây dựng, năng lượng đến viễn thông, các công ty liên quan đến IRGC có mặt ở nhiều lĩnh vực then chốt, theo CFR.

Tập đoàn xây dựng Khatam al-Anbiya được xem là cánh tay kinh tế chủ lực, tham gia hàng loạt dự án hạ tầng, dầu khí và giao thông với giá trị hàng chục tỷ USD.

Trong bối cảnh bị cấm vận, lực lượng này còn vận hành các mạng lưới tài chính và thương mại phi chính thức. Nhờ đó, họ có thể tự tạo nguồn lực mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Đây là yếu tố giúp IRGC duy trì sức mạnh lâu dài.

Đã có những cáo buộc IRGC kiểm soát các tuyến buôn lậu và xuất khẩu dầu “ngoài sổ sách”, giúp Iran duy trì nguồn thu ngay cả khi bị trừng phạt nặng nề. Các mạng lưới tài chính phi chính thức, bao gồm công ty bình phong và hệ thống trung gian quốc tế, cho phép dòng tiền luân chuyển qua nhiều quốc gia mà khó bị truy vết.

Nhờ nguồn lực tài chính tự chủ này, IRGC không chỉ duy trì hoạt động quân sự mà còn tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, qua đó củng cố ảnh hưởng địa chính trị của Tehran trong dài hạn.
Nhân tố định hình Trung Đông

Nhiều chuyên gia tin rằng IRGC đã đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn người kế nhiệm sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ, Israel ngày 28/2. Không chỉ vậy, nhiều cựu thành viên IRGC đã nắm giữ các vị trí quan trọng trong chính phủ. Điều này đồng nghĩa với việc ảnh hưởng của lực lượng này có thể còn tăng lên.

Từ một lực lượng bảo vệ cách mạng, IRGC đã trở thành trung tâm quyền lực của Iran.

Họ kiểm soát quân sự. Ảnh hưởng chính trị. Nắm giữ nguồn lực kinh tế. Họ chiến đấu bằng cả vũ khí truyền thống lẫn chiến tranh mạng. Cả trực tiếp lẫn ủy nhiệm.

Trong bối cảnh cuộc chiến với Mỹ và Israel chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, IRGC vẫn đứng ở tuyến đầu, khẳng định mình là một lực lượng vừa đáng gờm, vừa khó đoán và có khả năng định hình cục diện Trung Đông trong nhiều năm tới.