Theo như sự nhắc lại những gì của cựu Ngoại trưởng John Kerry tuyên bố mới đây khi lên án các bài đăng mang tính đe dọa của Tổng thống Trump về Iran trong chương trình “The Briefing” rằng các bài đăng trên Truth Social của ông Donald Trump – một bài viết có ngôn từ tục tĩu vào Chủ nhật và một lời đe dọa hôm thứ Ba rằng “toàn bộ nền văn minh của Iran sẽ chết” .
Cựu Ngoại trưởng John Kerry hôm nay 10/4 đã nhắc lại những gì ông tuyên bố hôm qua thứ Sáu 09/4 lên án các bài đăng mang tính đe dọa của Tổng thống Trump về Iran, nói rằng chúng nghe giống như “mở đầu cho việc trở thành một trong những tội phạm chiến tranh tồi tệ nhất trong lịch sử.”
Kerry nói với Jen Psaki của MS NOW trong chương trình “The Briefing” rằng các bài đăng trên Truth Social của tổng thống Trump – một bài viết có ngôn từ tục tĩu vào Chủ nhật và một lời đe dọa hôm thứ Ba rằng “toàn bộ nền văn minh của Iran sẽ chết” – khiến ông “bị sốc nhất trong tất cả những gì tôi từng thấy hoặc đọc từ chính quyền này, cả nhiệm kỳ đầu và bây giờ là nhiệm kỳ hai.”
“Chúng ta là nơi đã nỗ lực rất nhiều để giải phóng châu Âu khỏi chủ nghĩa phát xít và đã có rất nhiều đóng góp khác trên khắp thế giới,” ông nói tiếp. “Và bạn lại bước lên và không chỉ dùng ngôn ngữ như vậy, mà còn nói rằng cả một nền văn minh sẽ chết. Điều đó với tôi nghe giống như mở đầu cho việc trở thành một trong những tội phạm chiến tranh tồi tệ nhất trong lịch sử.”
Iran – vấn đề ngừng bắn mang tính bước ngoặt
Cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ nói thêm rằng khi “bạn giết một nền văn minh, bạn đang làm điều hoàn toàn trái với tất cả các chuẩn mực, tiêu chuẩn, giá trị và hy vọng, khát vọng quốc tế.” Kerry sau đó nhắc lại thời gian ông phản đối Chiến tranh Việt Nam sau khi từng phục vụ với cấp bậc trung úy Hải quân Hoa Kỳ, nói rằng “khi vấn đề là sự sống và cái chết, và có chiến tranh … bạn thực sự cần phải nói sự thật.”
Kerry bác bỏ tuyên bố của chính quyền Trump rằng có “mối đe dọa hạt nhân sắp xảy ra” từ Iran.
“Thực tế không có mối đe dọa sắp xảy ra nào cả. Và ngay cả chính quyền Trump cũng đã dành nhiều tháng nói rằng họ đã phá hủy hoàn toàn chương trình đó,” Kerry nói, ám chỉ các cuộc tấn công Mỹ–Israel vào các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6/2025.
Trump tiếp tục các lời đe dọa đối với Iran trong tuần, trước các cuộc đàm phán dự kiến giữa quan chức Iran và một phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống Vance dẫn đầu tại Pakistan. Tổng thống hôm thứ Sáu 09/4 nói với New York Post rằng ông sẵn sàng tiếp tục các cuộc tấn công nếu đàm phán không thành công.
“Chúng ta sẽ biết trong khoảng 24 giờ nữa,” Trump nói. “Chúng ta sẽ sớm biết thôi. Chúng ta đang có một sự khởi động lại. Chúng ta đang chất lên tàu những loại đạn dược tốt nhất, vũ khí tốt nhất từng được chế tạo — thậm chí còn tốt hơn trước đây, và chúng ta đã đánh tan họ.”
Ông Trump sau đó nói với Post rằng “nếu chúng ta không đạt được thỏa thuận, chúng ta sẽ sử dụng chúng, và chúng ta sẽ sử dụng chúng rất hiệu quả.”
Lời đe dọa “tận diệt toàn bộ nền văn minh Iran” của Trump đi kèm với hạn chót 8 giờ tối EDT hôm thứ Ba để Iran đưa ra thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz. Một thỏa thuận đã đạt được trước hạn vài giờ, khởi động lệnh ngừng bắn hai tuần và việc mở lại eo biển.
Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày hôm sau, viện dẫn các cuộc tấn công mạnh của Israel vào Lebanon. Các quan chức Iran và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng lệnh ngừng bắn mở rộng bao gồm cả Lebanon; nhưng điều này bị các quan chức chính quyền Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bác bỏ.
Thỏa thuận ngừng bắn mong manh: Khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra vào thứ Bảy 11/4 tại Pakistan, các cuộc giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn tại Lebanon đang đe dọa phá vỡ lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Cảnh báo của Trump: Nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình trong cuối tuần này, Mỹ sẵn sàng nối lại chiến tranh và tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào Iran, Tổng thống Donald Trump cảnh báo.
Chủ tịch Quốc hội Iran cho biết các cuộc đàm phán không thể bắt đầu cho đến khi Mỹ đáp ứng hai điều kiện: ngừng bắn tại Lebanon và giải phóng các tài sản của Iran đang bị phong tỏa.
Nỗ lực đàm phán: Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel muốn tiến hành đàm phán trực tiếp với Lebanon. Một nguồn tin cho biết Thủ tướng Lebanon sẽ tới Washington, DC trong vài ngày tới.
Tình hình mờ mịt: Rất ít tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đây cũng là một điểm căng thẳng quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình. Phân tích của CNN cho thấy cho đến ngày thứ Sáu hôm qua 09/4 chỉ có một tàu chở dầu đi qua tuyến đường thủy này mà thôi.
“Đây là thời khắc mang tính sống còn”
Thủ tướng Pakistan nói “đây là thời khắc sống còn” khi các cuộc đàm phán Mỹ–Iran sắp diễn ra
Khi các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian giữa Iran và Mỹ sắp diễn ra tại Islamabad, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã phát biểu trước toàn dân trong một bài diễn văn được truyền hình trực tiếp vào thứ Sáu hôm qua 09/4. Ông nói: “Đây là thời khắc mang tính sống còn, tôi kêu gọi tất cả các bạn hãy cầu nguyện để các cuộc đàm phán này thành công, để vô số sinh mạng được cứu sống và thế giới sẽ chứng kiến hòa bình.”
Ông Sharif ca ngợi Tổng tư lệnh quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir — một đồng minh thân cận của Tổng thống Mỹ Donald Trump — cùng Bộ trưởng Ngoại giao Ishaq Dar vì đã “dập tắt ngọn lửa chiến tranh.”
Thủ tướng cho biết thêm rằng vào ngày mai, “nếu Thượng đế cho phép,” lãnh đạo của cả Mỹ và Iran sẽ có mặt tại Pakistan để tham gia đàm phán.
“Lãnh đạo Pakistan sẽ đảm bảo các cuộc đàm phán này thành công bằng những nỗ lực tốt nhất của mình,” ông Sharif nói. “Mọi việc đều nằm trong tay Thượng đế.”
Sáng nay Thứ Sáu 10/4, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã lên máy bay đến Pakistan để tham gia đàm phán vào ngày mai Thứ Bảy 11/4 và cho biết ông “rất mong đợi” cuộc gặp.
“Như Tổng thống Mỹ đã nói,” ông Vance phát biểu với báo chí, “nếu phía Iran sẵn sàng đàm phán một cách thiện chí, thì chúng tôi chắc chắn sẵn sàng đưa ra thiện chí hợp tác.”
Nhân viên Đại sứ quán Mỹ tại Iraq “bị nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái”
Nhân viên tại Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad “đã phải hứng chịu nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái do một lực lượng dân quân khủng bố Iraq thực hiện gần Sân bay Quốc tế Baghdad” vào hôm thứ Tư 07/4, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết hôm thứ Sáu 09/4.
Quan chức này không nêu rõ lực lượng dân quân nào bị cho là đứng sau vụ tấn công. Họ cho biết thêm rằng “tất cả nhân viên đều an toàn và đã được kiểm đếm đầy đủ.”
Đã có hàng chục vụ tấn công nhằm vào nhân viên và cơ sở của Mỹ tại Iraq do các lực lượng ủy nhiệm có liên hệ với Iran thực hiện kể từ khi cuộc chiến Mỹ–Israel chống lại Iran bắt đầu. Tuy nhiên, vụ việc hôm thứ Tư càng trở nên đáng chú ý hơn vì nó xảy ra vào ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn toàn diện giữa Mỹ và Iran.
“Chúng tôi đã bày tỏ sự lên án mạnh mẽ tới chính phủ Iraq và kêu gọi tiến hành một cuộc điều tra toàn diện cũng như truy cứu trách nhiệm đối với các thủ phạm,” quan chức này cho biết hôm thứ Sáu.
Đại sứ quán Mỹ cho biết trong một cảnh báo an ninh hôm thứ Tư rằng “các lực lượng dân quân khủng bố Iraq thân Iran đã tiến hành nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gần Trung tâm Hỗ trợ Ngoại giao và Sân bay Quốc tế Baghdad.”
Thứ trưởng Ngoại giao Christopher Landau đã triệu tập Đại sứ Iraq tại Mỹ, Nizar Khirullah, vào hôm thứ Năm “để bày tỏ sự lên án mạnh mẽ của chính phủ Mỹ đối với các cuộc tấn công khủng bố nghiêm trọng do các nhóm dân quân thân Iran phát động từ lãnh thổ Iraq nhằm vào nhân viên và cơ sở ngoại giao của Mỹ, bao gồm cả vụ phục kích các nhà ngoại giao Mỹ tại Baghdad vào ngày 8 tháng 4,” theo thông cáo của Bộ Ngoại giao.
Iran “nhận thấy sự yếu kém” và sẽ “liên tục gây sức ép”
Cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton hôm thứ Năm cho rằng chính phủ Iran “nhận thấy sự yếu kém” và sẽ “liên tục gây sức ép” lên Tổng thống Donald Trump cho đến khi nước này đạt được những nhượng bộ từ ông.
Các quan chức Iran sẽ tiến hành đàm phán với phái đoàn Mỹ gồm Phó Tổng thống J.D. Vance, đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Trump là Jared Kushner tại Islamabad vào hôm Thứ Bảy 11/4. Cuộc đàm phán diễn ra sau khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn hôm thứ Ba, dù cả hai bên đều cáo buộc đối phương không tuân thủ thỏa thuận.
Bolton nói với Anderson Cooper của CNN rằng Trump “rõ ràng rất muốn thoát khỏi tình hình hiện tại đến mức tôi nghĩ Iran nhận thấy sự yếu kém.”
“Và họ sẽ tiếp tục gây sức ép để xem họ có thể tiến xa đến đâu,” ông nói thêm. “Đặc biệt trước cuộc đàm phán trực tiếp tại Islamabad vào thứ Bảy này, họ sẽ tìm cách buộc Trump phải nhượng bộ mà không cần phải thương lượng.”
Cooper hỏi Bolton liệu việc Trump rút lại các lời đe dọa có khiến “đối thủ không còn tin ông nữa hay không.” Bolton trả lời rằng đó chính là ý nghĩa của TACO, hay “Trump luôn rút lui vào phút chót.”
“Họ quan sát hành động của ông ấy. Ông nghĩ mình đang đàm phán, còn họ nghĩ ông chỉ đang hù dọa, nên họ chờ cho đến khi ông Trump hạ nhiệt rồi tìm cách ép ông xuống một vị thế khác mà không cần phải nhượng bộ gì,” ông nói thêm.
Bolton gọi các cuộc đàm phán là “một phép thử rất thú vị” đối với Vance, người đang dẫn đầu phái đoàn cùng Witkoff và Jared Kushner — và theo Bolton, phía Iran muốn đàm phán với Vance.
“Họ muốn Vance dẫn đầu phái đoàn, và họ đã có được điều đó,” ông nói.
Trump hôm thứ Sáu đe dọa sẽ nối lại các cuộc tấn công vào Iran nếu không đạt được thỏa thuận tại Islamabad. Ông nói với New York Post rằng Mỹ đang “triển khai các tàu với những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo, thậm chí ở mức cao hơn trước đây để thực hiện sự hủy diệt hoàn toàn.”
Các cuộc không kích của Israel vào Lebanon trong thời gian ngừng bắn cũng khiến Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố sẽ không có đàm phán nào cho đến khi có lệnh ngừng bắn tại Lebanon và các tài sản bị phong tỏa của Iran được giải phóng. Hai điều kiện này “đã được các bên đồng thuận nhưng vẫn chưa được thực hiện.”
Lệnh ngừng bắn mong manh bắt đầu khi Iran mở lại eo biển Hormuz và đưa ra đề xuất hòa bình 10 điểm với Mỹ hôm thứ Ba. Tuy nhiên, Iran đã đóng lại eo biển này do các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon. Các điều khoản ngừng bắn cũng liên quan đến Lebanon.
Chính quyền Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho rằng điều kiện này không nằm trong thỏa thuận, nhưng Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khẳng định đây là một phần của thỏa thuận.
“Các điều khoản ngừng bắn Iran–Mỹ rất rõ ràng: Mỹ phải lựa chọn — ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Không thể có cả hai,” Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội X hôm thứ Tư. “Thế giới đang chứng kiến các vụ thảm sát ở Lebanon. Quyết định nằm trong tay Mỹ, và thế giới đang theo dõi liệu họ có thực hiện cam kết hay không.”
Các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn ngay cả sau khi Netanyahu nói hôm thứ Năm rằng Israel và chính phủ Lebanon sẽ đàm phán hòa bình, tập trung vào việc “giải giáp Hezbollah và thiết lập hòa bình giữa Israel và Lebanon.”
Đừng mắc bẫy những lời nói dối của Trump
Mục 702 của Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA) là một thẩm quyền mạnh mẽ cho phép giám sát người Mỹ mà không cần lệnh khám xét — và nó có lịch sử đáng lo ngại về việc bị lạm dụng.
Đó là lý do vì sao một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng trong Quốc hội đã nhiều năm thúc đẩy cải cách thẩm quyền này — nhằm yêu cầu các biện pháp bảo vệ và giám sát thực chất để chấm dứt những lỗ hổng và lạm dụng xâm phạm quyền riêng tư của người dân. Năm nay, việc đạt được những cải cách cơ bản đó còn quan trọng hơn bao giờ hết.
Hiện tại, đạo luật này sẽ hết hạn vào ngày 20 tháng 4 nếu Quốc hội không hành động. Ông Trump và phó chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc Stephen Miller đang thúc đẩy việc gia hạn “sạch” (clean extension), tức không kèm thêm bất kỳ biện pháp bảo vệ hay cải cách nào. Đây là một bước đi liều lĩnh — đặc biệt nguy hiểm khi Tòa Bạch Ốc đã làm suy yếu cơ chế giám sát độc lập, giải tán các văn phòng kiểm toán quan trọng và thanh lọc FBI, Bộ Tư pháp và Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia nhằm ưu tiên lòng trung thành với tổng thống.
Việc bảo vệ quyền hiến định của người Mỹ trong khi vận hành chương trình giám sát này chỉ có thể thực hiện được khi các cơ quan giám sát và kiểm toán trong nhánh hành pháp hoạt động độc lập với chính phủ và tổng thống. Trong khi các hành động của Bộ Tư pháp hiện tại đặc biệt nghiêm trọng, các chính quyền cả hai đảng trước đây cũng thường xuyên vi phạm quyền riêng tư của người dân và tiến hành giám sát hàng triệu người mà không có lệnh hay lý do chính đáng.
Chính quyền này đã thể hiện rõ rằng sẽ không có cơ chế kiểm soát độc lập đối với quyền lực của tổng thống. Thực tế, một phán quyết gần đây của tòa án FISA cho thấy FBI đã tìm ra các lỗ hổng, với việc các đặc vụ tiến hành những lượt tìm kiếm bí mật không được ghi lại và kiểm toán như luật yêu cầu.
Bây giờ, Tổng thống Trump đang cố bán việc giám sát không cần lệnh bằng cách lan truyền thông điệp rằng đạo luật này không ảnh hưởng đến người Mỹ. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông mô tả Mục 702 chỉ là công cụ “thu thập thông tin tình báo về người nước ngoài và người không phải công dân”.
Giám đốc FBI Kash Patel và Fox News cũng lặp lại lập luận này, cho rằng nó chỉ nhắm vào “người nước ngoài bên ngoài Hoa Kỳ” và “các mục tiêu khủng bố”.
Điều này hoàn toàn không đúng. Mặc dù Mục 702 của FISA chỉ cho phép nhắm mục tiêu giám sát không cần lệnh đối với người nước ngoài ở nước ngoài, nhưng trong quá trình đó nó vẫn thu thập một lượng lớn thông tin liên lạc riêng tư của người Mỹ. Tính đến năm 2021, FBI đã thực hiện 3,4 triệu lượt tìm kiếm không cần lệnh đối với dữ liệu của công dân Mỹ, tăng từ 1,3 triệu trong 12 tháng trước đó.
Do phản ứng mạnh mẽ từ các nhà hoạt động bảo vệ tự do dân sự và người dân thuộc mọi khuynh hướng chính trị, con số này đã giảm đáng kể trong những năm sau đó. Tuy nhiên, cộng đồng tình báo vẫn không báo cáo chính xác số lượng người Mỹ bị cuốn vào hệ thống giám sát hàng loạt này.
Thực tế, theo tòa án FISA, năm 2024 FBI đã sử dụng một “chức năng lọc nâng cao” để thực hiện các truy vấn về công dân Mỹ, cho phép họ tránh các yêu cầu báo cáo và giám sát. Một cuộc rà soát của Bộ Tư pháp do tòa án FISA yêu cầu đã không thể xác định được có bao nhiêu truy vấn như vậy đã xảy ra hoặc bao nhiêu trong số đó vi phạm quy định của cơ quan — làm dấy lên nghi ngờ về độ chính xác của số liệu do FBI đưa ra.
Việc FBI từ chối kiểm toán và báo cáo đúng các truy vấn về công dân Mỹ theo yêu cầu của luật đã khiến việc đánh giá đầy đủ phạm vi giám sát trở nên không thể. Tuy nhiên, bất kỳ số lượng tìm kiếm không cần lệnh nào nhắm vào người Mỹ đều là đáng kể. Và chúng ta biết rằng dữ liệu liên lạc của người Mỹ trong cơ sở dữ liệu này đã từng bị lạm dụng.
FISA đã từng bị sử dụng trái phép để theo dõi người biểu tình, nghị sĩ, nhà báo, và thậm chí cả các mối quan hệ cá nhân trực tuyến tiềm năng của một nhà phân tích tình báo.
Mục 702 cho phép chính phủ nhắm vào hầu như bất kỳ ai ở nước ngoài, miễn là việc đó có thể mang lại thông tin tình báo nước ngoài. Theo Hội đồng Giám sát Quyền riêng tư và Tự do Dân sự, trước khi Trump giải thể phần lớn hội đồng này, “các mục tiêu không cần phải hành động theo lệnh của một thế lực nước ngoài. Họ cũng không cần vi phạm luật Mỹ hay có hành vi thù địch với Hoa Kỳ.”
Chỉ cần thông tin đó có thể liên quan đến ngoại giao, quan hệ quốc tế hoặc thương mại quốc tế cũng đủ để một người nước ngoài bị giám sát — và kéo theo tất cả người Mỹ mà họ liên lạc.
Cấu trúc rộng rãi này là mục tiêu ban đầu của luật: trao cho chính phủ Mỹ quyền giám sát gần như không giới hạn đối với những người không được bảo vệ bởi Hiến pháp trước việc khám xét và tịch thu vô lý. Nhưng trên thực tế, người Mỹ vẫn có thể bị giám sát.
Mục 702 thường xuyên “vô tình” thu thập email và tin nhắn riêng tư của người Mỹ, đe dọa quyền riêng tư của người dân bình thường — những người không bị nghi ngờ liên quan đến bất kỳ hoạt động bất hợp pháp nào.
Lời khẳng định của Trump rằng đã có “cải cách hợp lý và quan trọng” và rằng “các cải cách này đang được thực hiện mạnh mẽ ở mọi cấp của nhánh hành pháp” là không đúng sự thật. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng lặp lại điều này.
“Đang được thực hiện theo kế hoạch” ở đây có thể hiểu là cho phép Miller tiếp tục hệ thống giám sát này với rất ít giám sát so với trước đây. Hơn nữa, gần như tất cả các “cải cách” trong lần tái ủy quyền trước chỉ mang tính hình thức và không thay đổi hiện trạng.
Thực tế, lần tái ủy quyền trước còn mở rộng giám sát, bao gồm việc buộc các công ty Mỹ hỗ trợ chính phủ theo dõi. Tu chính án lưỡng đảng của tôi nhằm đóng lỗ hổng “tìm kiếm ngược” (backdoor search loophole) đã bị bác bỏ với số phiếu hòa trong Hạ viện.
FBI có lịch sử lâu dài và đáng lo ngại về việc theo dõi người Mỹ. Ngay từ khi thành lập, cơ quan này đã từng giám sát Martin Luther King Jr., người biểu tình chống chiến tranh Việt Nam, các nhóm môi trường và người dân bình thường.
Chúng ta cũng đã thấy việc lạm dụng giám sát có thể leo thang nhanh chóng như thế nào khi thiếu giám sát và các biện pháp bảo vệ bị dỡ bỏ.
Mục 702 của FISA đã bị các chính quyền cả hai đảng lạm dụng quá lâu để thu thập thông tin liên lạc riêng tư và nhạy cảm của người Mỹ. Quốc hội không nên tái ủy quyền nó nếu không có cải cách thực chất, bao gồm yêu cầu có lệnh khám xét để bảo vệ quyền riêng tư theo Tu chính án thứ tư.
Đây là điều từng thúc đẩy dưới thời Tổng thống Joe Biden và tiếp tục thúc đẩy dưới thời ông Trump, vì quyền hiến định của công dân Mỹ không nên là vấn đề đảng phái. HẠNH DƯƠNG
