Máy bay không người lái của Ukraine vừa tấn công cảng Ust-Luga của Nga trên biển Baltic lần thứ năm trong vòng 10 ngày.Các nguồn tin trong ngành nói với Reuters rằng một bến xuất dầu đã bị đánh trúng, nhiều khả năng làm gia tăng khó khăn cho Nga trong việc xuất khẩu dầu thô.

Kiev đã tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga trong tháng qua, triển khai những đợt tấn công bằng UAV mạnh nhất kể từ khi cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm, nhằm vào các cảng Baltic như Ust-Luga và Primorsk.

Dựa trên dữ liệu thị trường, ít nhất 40% năng lực xuất khẩu dầu của Nga đã bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng UAV, một vụ tấn công gây tranh cãi vào đường ống lớn và việc các tàu chở dầu bị bắt giữ.

Thống đốc khu vực Alexander Drozdenko cho biết ba người, trong đó có hai trẻ em, đã được chuyển đến cơ sở y tế điều trị do bị thương và một số tòa nhà bị hư hại trong các cuộc tấn công.

Trong thông báo trên Telegram lúc 04h09 GMT, ông cho biết cảnh báo không kích tại khu vực đã được dỡ bỏ nhưng không cung cấp chi tiết về thiệt hại tại cảng.

Ba nguồn tin trong ngành cho hay, các UAV Ukraine đã đánh trúng các cơ sở bốc xếp dầu thô do tập đoàn độc quyền đường ống của Nga là Transneft vận hành trong đợt tấn công mới nhất. Transneft hiện chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Ust-Luga, nằm ở bờ đông nam vịnh Phần Lan, là một tổ hợp lớn gồm các cơ sở xử lý dầu và các cảng xuất khẩu, chuyên xử lý dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ.

Ngày 31-3, quân đội Israel thông báo 4 binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong cuộc giao tranh ở miền Nam Lebanon, nơi lực lượng của họ đang đụng độ với nhóm vũ trang Hezbollah.Lực lượng Phòng vệ Israel cũng công bố danh tính của 4 binh sĩ nêu trên, bao gồm Đại úy Noam Madmoni, Trung sĩ Ben Cohen, Trung sĩ Maxsim Entis và Trung sĩ Gilad Harel.

Ngoài 4 binh sĩ tử trận, 2 binh sĩ khác cũng bị thương trong cuộc giao tranh này, trong đó có 1 người bị thương nặng. Quân đội Israel cho biết gia đình của tất cả các binh sĩ bị ảnh hưởng đã được thông báo.

9 binh sĩ Israel đã thiệt mạng trong các cuộc giao tranh ở Lebanon kể từ khi Chiến dịch Sư Tử Gầm bắt đầu vào ngày 28-2.

Đến nay, đã có 22 thường dân Israel thiệt mạng do hỏa lực từ Iran và nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon.

Chiến sự Iran đang tạo ra những cú sốc lan rộng, đe dọa kéo lùi tăng trưởng và làm trầm trọng thêm bất ổn kinh tế khu vực, với các nước Arab có nguy cơ mất tới 260 tỷ USD nếu xung đột kéo dài và leo thang.Tờ Straits Times ngày 31/3 dẫn một báo cáo mới của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) cho thấy cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran có thể gây ra những tác động kinh tế - xã hội sâu rộng đối với khu vực Trung Đông, với tổng thiệt hại ước tính lên tới hàng trăm tỷ USD.

Theo phân tích được công bố ngày 31/3, các nền kinh tế Arab có thể mất từ 120 đến 194 tỷ USD GDP do những gián đoạn mà xung đột gây ra. Nếu tính tổng thể, mức thiệt hại về tăng trưởng kinh tế trong khu vực có thể lên tới gần 200 tỷ USD, thậm chí chạm ngưỡng khoảng 260 tỷ USD trong những kịch bản xấu hơn. Báo cáo dựa trên nhiều kịch bản khác nhau nhằm đánh giá tác động của cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2 đối với các quốc gia trong khu vực.

Các chuyên gia của LHQ cảnh báo rằng ngay cả khi xung đột sớm kết thúc, những hệ lụy kinh tế vẫn sẽ rất nghiêm trọng và kéo dài. “Một đợt leo thang quân sự ngắn hạn tại Trung Đông cũng có thể gây ra những tác động kinh tế - xã hội sâu rộng và lâu dài đối với khu vực các quốc gia Arab”, nhóm tác giả nhận định.

Tác động không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế. Báo cáo cho thấy tỷ lệ thất nghiệp trong khu vực có thể tăng thêm tới 4 điểm phần trăm, khiến khoảng 3,6 triệu người mất việc làm. Đồng thời, khoảng 4 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói do hệ quả lan rộng của chiến sự.

Những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất được dự báo là các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và khu vực Levant, nơi GDP có thể sụt giảm hơn 5,2%. Nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn thương mại, du lịch, đầu tư và đặc biệt là thị trường năng lượng - vốn đóng vai trò sống còn đối với các nền kinh tế trong khu vực.Thực tế, xung đột đã nhanh chóng tạo ra các cú sốc đối với kinh tế toàn cầu, khi giá năng lượng tăng mạnh và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Một số đánh giá trước đó cũng chỉ ra rằng việc gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu khí toàn cầu - có thể kéo theo giá lương thực và phân bón tăng cao, ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới các quốc gia nghèo.

Ông Abdallah Al Dardari, Trợ lý Tổng thư ký LHQ phụ trách khu vực Arab, cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng hiện nay đang “gióng lên hồi chuông báo động” đối với toàn bộ khu vực. Theo ông, các nền kinh tế Arab vốn đã dễ tổn thương trước những cú sốc bên ngoài, và chiến sự lần này có thể làm trầm trọng thêm những điểm yếu đó.

Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, giới chuyên gia cho rằng tác động kinh tế sẽ còn tiếp tục lan rộng. Nếu chiến tranh kéo dài và mở rộng phạm vi, thiệt hại đối với khu vực không chỉ dừng ở hàng trăm tỷ USD, mà còn có thể kéo lùi nhiều năm phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia Arab.

Eo biển Hormuz – “yết hầu” năng lượng của thế giới – đang bị bóp nghẹt, nhưng Mỹ vẫn chưa ra tay bằng vũ lực. Điều gì khiến Washington chần chừ trước một tuyến hàng hải sống còn?Theo tờ The Conversation, kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải quan trọng này gần như tê liệt. Hệ quả là một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng phát, dù một số tàu vẫn có thể vượt qua khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran phải mở lại hoàn toàn tuyến vận chuyển dầu khí này, đồng thời kêu gọi các đồng minh NATO hỗ trợ. Tuy nhiên, cho đến nay, Washington vẫn chưa triển khai hành động quân sự trực tiếp để đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải. Theo các chuyên gia, việc này phức tạp và rủi ro hơn nhiều so với tưởng tượng.Chú thích ảnh
Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023. Ảnh: REUTERS/TTXVN
Theo tờ The Conversation, kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải quan trọng này gần như tê liệt. Hệ quả là một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng phát, dù một số tàu vẫn có thể vượt qua khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran phải mở lại hoàn toàn tuyến vận chuyển dầu khí này, đồng thời kêu gọi các đồng minh NATO hỗ trợ. Tuy nhiên, cho đến nay, Washington vẫn chưa triển khai hành động quân sự trực tiếp để đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải. Theo các chuyên gia, việc này phức tạp và rủi ro hơn nhiều so với tưởng tượng.


Pause

Mute
Remaining Time -13:13
Unibots.com
Một trong những thách thức lớn nhất nằm ở yếu tố địa lý. Iran kiểm soát phần phía bắc của vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và cả vịnh Oman, cho phép nước này dễ dàng triển khai các loại vũ khí chi phí thấp như máy bay không người lái để tấn công tàu thuyền. Để đảm bảo an toàn cho hoạt động vận tải, Mỹ sẽ cần tiến hành một chiến dịch gồm hai giai đoạn.

Giai đoạn đầu tiên là vô hiệu hóa năng lực tấn công của Iran. Điều này có thể được thực hiện bằng cách buộc Tehran ngừng tấn công hoặc phá hủy các cơ sở radar, hệ thống chỉ huy và kho vũ khí dọc bờ biển. Mỹ có đủ năng lực không quân, tình báo và giám sát để xác định và phá hủy phần lớn các mục tiêu này. Tuy nhiên, việc phát hiện và tiêu diệt các kho chứa thiết bị bay không người lái sẽ khó khăn hơn nhiều do chúng có thể được giấu ở hầu như bất kỳ đâu.

Sau khi giảm thiểu rủi ro, giai đoạn thứ hai sẽ là trấn an các hãng vận tải và khôi phục niềm tin. Điều này đòi hỏi triển khai máy bay cảnh báo sớm, máy bay tuần tra hàng hải để giám sát khu vực rộng lớn, từ eo biển Hormuz đến vịnh Oman và dọc bờ biển Iran. Đồng thời, các chiến đấu cơ phải duy trì tuần tra trên không, trực thăng sẵn sàng phản ứng nhanh, và tàu chiến Mỹ sẽ phải hộ tống tàu thương mại khi cần thiết.

Tuy nhiên, Mỹ chưa thực hiện bước này vì nhiều lý do. Trước hết, việc đảm bảo an toàn cho eo biển sẽ tiêu tốn nguồn lực quân sự lớn, trong khi Washington đang ưu tiên các mục tiêu khác trong chiến dịch, bao gồm phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo, hạt nhân và mạng lưới đồng minh của Iran.

Thứ hai, để thực sự kiểm soát tuyến hàng hải, không chỉ cần kiểm soát vùng biển mà còn phải kiểm soát cả hai bên bờ. Điều này có thể đòi hỏi lực lượng mặt đất hoặc các chiến dịch đổ bộ, vốn tiềm ẩn rủi ro cao và có thể kéo Mỹ vào một cuộc xung đột sâu rộng hơn.Thứ ba, việc hộ tống tàu thương mại cũng không đơn giản. Mỗi chuyến hộ tống có thể cần một hoặc hai tàu chiến, và các đoàn tàu lớn vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu nếu Iran chưa bị suy giảm đáng kể năng lực tấn công.

Cuối cùng là bài toán rủi ro - lợi ích. Mỗi tàu chiến Mỹ có hơn 200 thủy thủ. Trong bối cảnh Iran có khả năng sử dụng tàu không người lái, UAV và tên lửa hành trình để tấn công, việc triển khai lực lượng mà chưa loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa có thể khiến Washington phải đối mặt với tổn thất lớn.

Một yếu tố khác làm phức tạp tình hình là nguy cơ thủy lôi. Iran thậm chí không cần thực sự rải mìn mà chỉ cần tạo ra nghi ngờ rằng khu vực có mìn cũng đủ khiến tàu dân sự tránh xa. Nếu phải rà phá thủy lôi, Mỹ sẽ cần triển khai thợ lặn hoặc thiết bị điều khiển từ xa, và quá trình này có thể kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng.

Dù vậy, khả năng Iran rải thủy lôi trên diện rộng được cho là thấp, bởi chính nền kinh tế nước này cũng phụ thuộc vào việc xuất khẩu dầu qua tuyến đường này. Ngoài ra, các loại mìn hiện đại như mìn âm thanh rất khó phân biệt chính xác giữa tàu Iran và tàu nước ngoài, khiến rủi ro lan rộng.

Một thách thức khác là các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. So với tên lửa, UAV khó bị phát hiện và tiêu diệt hơn do có thể được triển khai từ nhiều vị trí khác nhau và không đòi hỏi cơ sở sản xuất phức tạp. Dù Mỹ có thể tấn công một số điểm phóng, việc loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa này là rất khó.

Trong bối cảnh đó, ưu tiên của Mỹ hiện vẫn là làm suy yếu năng lực quân sự cốt lõi của Iran, bao gồm chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo, lực lượng hải quân và các mạng lưới ủy nhiệm. Việc chuyển hướng nguồn lực để bảo vệ Eo biển Hormuz vào lúc này có thể làm chậm tiến trình đạt được các mục tiêu chiến lược đó.

Bất chấp tổn thất nặng nề, Iran đang tận dụng Eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược, cho thấy nước này có thể bước ra khỏi xung đột với vị thế mạnh hơn và nguy hiểm hơn.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, việc Iran kiểm soát và trên thực tế làm gián đoạn lưu thông qua Eo biển Hormuz đã trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế. Tuyến hàng hải này vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, khiến bất kỳ biến động nào cũng có tác động sâu rộng đến kinh tế thế giới.

Dù chịu nhiều tổn thất về quân sự và chính trị, Tehran dường như đang chuyển hóa khủng hoảng thành cơ hội chiến lược. Giới phân tích quốc tế cho rằng Iran không chỉ tìm cách sống sót trước sức ép từ Mỹ và đồng minh, mà còn đặt mục tiêu nâng cao vị thế địa chính trị thông qua việc kiểm soát một trong những "yết hầu năng lượng" quan trọng bậc nhất thế giới.

Hormuz có thể mang lại hàng tỷ USD mỗi tháng
Việc Iran siết chặt kiểm soát Eo biển Hormuz đã nhanh chóng tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Iran được cho là đang thử nghiệm một cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực này - một động thái nếu được duy trì sẽ tạo ra nguồn thu khổng lồ.

Theo ước tính của Financial Times, Iran có thể thu khoảng 2 triệu USD cho mỗi tàu hàng. Với lưu lượng trung bình khoảng 140 tàu mỗi ngày trong thời bình, khoản thu này có thể mang lại hàng tỷ USD mỗi tháng cho ngân sách quốc gia. Đây được xem là một "nguồn thu chiến lược" mới, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Iran đang chịu áp lực lớn từ trừng phạt và lạm phát.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã cảnh báo về kịch bản này, cho rằng việc áp phí qua Eo biển Hormuz là "bất hợp pháp và không thể chấp nhận". Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là Washington có thể làm gì để ngăn chặn điều đó.Giới hoạch định quân sự phương Tây tỏ ra bi quan về khả năng giải quyết vấn đề bằng biện pháp quân sự. Địa hình eo biển hẹp, kết hợp với việc Iran sở hữu công nghệ UAV và tên lửa tầm xa, khiến mọi nỗ lực bảo vệ tuyến hàng hải trở nên phức tạp và tốn kém.

Ngay cả các đội tàu hộ tống hiện đại cũng khó có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tàu thương mại. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng quyền kiểm soát thực tế của Iran đối với Eo biển Hormuz có thể kéo dài, bất chấp sức ép quân sự từ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, một số ý kiến cho rằng đàm phán có thể là lựa chọn khả thi nhất. Tuy nhiên, nhà phân tích Gideon Rachman của Financial Times nhận định rằng với lợi thế mới, Tehran nhiều khả năng sẽ đưa ra những yêu sách lớn hơn, không chỉ về kinh tế mà còn về chính trị và an ninh khu vực.

Nghịch lý mạnh lên sau khủng hoảng
Việc Iran đã chịu những đòn đánh nghiêm trọng trong giai đoạn đầu của xung đột là chuyện không thể phủ nhận. Nhiều lãnh đạo cấp cao và cơ sở quân sự quan trọng đã bị tấn công, trong khi nền kinh tế nội địa đối mặt với lạm phát cao và áp lực xã hội gia tăng.

Tuy nhiên, ông Rachman cho rằng Tehran vẫn duy trì được khả năng phản công đáng kể. Những cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của các quốc gia Vùng Vịnh như Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã cho thấy Iran có thể gây tổn thất thực chất cho đối thủ, từ đó tạo ra sức ép chiến lược.Điều đáng chú ý là khả năng "chuyển hóa sức mạnh" của Iran: từ một quốc gia bị tấn công sang một bên nắm giữ đòn bẩy kinh tế và địa chính trị. Nếu việc kiểm soát Eo biển Hormuz được duy trì, Tehran không chỉ bảo vệ được lợi ích cốt lõi mà còn có thể mở rộng ảnh hưởng khu vực.

Tuy vậy, triển vọng này cũng làm dấy lên lo ngại sâu sắc. Các quốc gia Vùng Vịnh đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc leo thang đối đầu quân sự, hoặc chấp nhận một thực tế mới trong đó Iran có thể kiểm soát dòng chảy năng lượng.

Một số kịch bản cho thấy các nước này có thể cân nhắc "trả phí bảo vệ" để đảm bảo an toàn cho hoạt động xuất khẩu dầu. Đây là phương án nhạy cảm về chính trị song có thể được xem là ít rủi ro hơn so với xung đột toàn diện.

Ở cấp độ toàn cầu, các nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông, đặc biệt là khu vực châu Á, sẽ chịu tác động lớn nhất. Việc gián đoạn nguồn cung có thể đẩy giá năng lượng lên cao, kéo theo hệ lụy lạm phát và suy giảm tăng trưởng.

Tương lai bất định
Dù còn nhiều ẩn số, xu hướng hiện tại cho thấy Iran có khả năng bước ra khỏi cuộc xung đột với vị thế không hề suy yếu như dự đoán ban đầu. Thậm chí, trong một số kịch bản, nước này có thể trở thành một tác nhân có ảnh hưởng lớn hơn trong trật tự khu vực.

Khả năng Mỹ và đồng minh sử dụng lực lượng trên bộ để thay đổi cục diện vẫn tồn tại nhưng đi kèm với rủi ro leo thang lớn. Trong khi đó, các biện pháp kinh tế và ngoại giao cũng chưa đảm bảo mang lại kết quả nhanh chóng.

Việc Iran tận dụng Eo biển Hormuz như một "trạm thu phí" không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là thách thức đối với hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên tự do hàng hải. Việc tiền lệ này được thiết lập có thể làm thay đổi cách thức vận hành của các tuyến vận tải chiến lược.Một yếu tố khác cần theo dõi là nội bộ Iran. Áp lực kinh tế và xã hội có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của chính quyền. Dẫu vậy, cho đến nay, hệ thống cầm quyền tại Tehran vẫn cho thấy khả năng thích ứng đáng kể.

Trong dài hạn, kịch bản Iran trở nên "cứng rắn hơn và giàu nguồn lực hơn" sau chiến tranh được xem là nguy cơ hiện hữu. Điều này không chỉ tác động đến Trung Đông mà còn đến an ninh năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu.

Ông Rachman nhận định rằng nếu Tehran vừa kiểm soát được Eo biển Hormuz vừa duy trì năng lực quân sự, cán cân quyền lực trong khu vực có thể thay đổi đáng kể theo hướng khó lường hơn.

Nga là quốc gia duy nhất có đủ khả năng hòa giải các bên trong xung đột ở Trung Đông và dẫn dắt họ đến chỗ ký kết một “thỏa thuận lớn”.
Đó là chia sẻ của ông Scott Ritter, cựu chuyên gia phân tích tình báo Thủy quân lục chiến Mỹ và cựu thanh sát viên vũ khí của Liên hợp quốc tại Iraq, trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn TASS.

Ông Ritter phân tích: "Nga có khả năng kết nối ngoại giao. Nga có thể đối thoại với ai? Với Mỹ. Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn thảo luận với nhau. Nga có quan hệ với Israel, là đồng minh của Iran, đồng thời duy trì quan hệ tốt đẹp với các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh".

"Tất cả họ đều là các bên trong cuộc xung đột và Nga là quốc gia duy nhất có thể nói chuyện được với tất cả các bên đó. Vì vậy, nếu muốn một giải pháp vẹn toàn, chỉ có Nga mới có thể đứng ra dàn xếp một thỏa thuận lớn cho tất cả các bên" - ông Ritter nói tiếp.Theo quan điểm của ông Ritter, Tổng thống Donald Trump có thể hỗ trợ chấm dứt xung đột tại Ukraine theo các điều kiện mà Nga chấp nhận được, để đổi lấy sự giúp đỡ của Moscow trong vấn đề Iran.

Ông nhấn mạnh: "Chúng ta chưa cần đi sâu vào chi tiết một thỏa thuận lớn sẽ như thế nào. Nhưng chúng ta phải thừa nhận rằng tiềm năng cho một thỏa thuận như vậy là có thật, và Nga là quốc gia có khả năng thực hiện điều đó".

Về phía Mỹ, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với tờ The New York Post hôm 30-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Nhà Trắng sẽ xác định liệu Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf có sẵn sàng hợp tác với Mỹ hay không "trong khoảng một tuần tới".

Ông Donald Trump nói: "Chúng ta sẽ sớm biết thôi. Tôi sẽ cho mọi người câu trả lời sau khoảng một tuần nữa".

Bên cạnh đó, ông chủ Nhà Trắng đề cập đến "sự thay đổi nhân sự chấn động" bên trong Iran.Tân Hoa Xã dẫn tuyên bố của ông Donald Trump: "Đã có một sự thay đổi chế độ toàn diện vì những người cũ đã không còn, và chúng tôi đang làm việc với một nhóm người hoàn toàn mới. Cho đến nay, họ tỏ ra hợp lý hơn nhiều".

Đồng thời, ông Donald Trump liên tục hối thúc Iran thực hiện một thỏa thuận "trước khi quá muộn".Trong khi đó, biết tại buổi họp báo hôm 30-3 (giờ Mỹ), Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho rằng tổng thống Mỹ hy vọng đạt được thỏa thuận với Iran trước ngày 6-4.

Đây là thời hạn chót mới do ông Donald Trump đặt ra sau khi hoãn các cuộc không kích vào các cơ sở năng lượng của Iran tuần trước.

Bà Leavitt cũng cho biết các quan chức Iran đang đàm phán với Washington có vẻ thiện chí hơn, dù bà từ chối nêu tên cụ thể.

Dù chính quyền Tổng thống Donald Trump lạc quan, song Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lại chia sẻ với kênh Al Jazeera rằng "vẫn chưa rõ cơ chế ra quyết định bên trong Iran hiện nay như thế nào" giữa bối cảnh Washington đang nỗ lực chấm dứt xung đột.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đến Trung Đông vào mùa xuân năm ngoái để thực hiện các thỏa thuận đưa vùng Vịnh trở thành tâm điểm trong cuộc đua toàn cầu về trí tuệ nhân tạo (AI).Trống

Tháp tùng ông Trump trong chuyến công du là một đoàn tùy tùng gồm các CEO của các tập đoàn công nghệ lớn đến từ nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ Sam Altman của OpenAI đến Andy Jassy của Amazon.

Đáng chú ý, trong bài phát biểu tại Riyadh, ông chủ Nhà Trắng đã ca ngợi khu vực này “đang kiến ​​tạo một tương lai nơi Trung Đông được định hình bởi thương mại, chứ không phải hỗn loạn”.

Chín tháng sau, xung đột với Iran đã dẫn đến các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa vào các trung tâm dữ liệu ở UAE và Bahrain, làm gián đoạn cơ sở hạ tầng điện toán đám mây quan trọng, khiến một số dịch vụ kỹ thuật số ngừng hoạt động và đặt ra câu hỏi về tầm nhìn của Tổng thống Mỹ cũng như tham vọng AI của khu vực vùng Vịnh.

Các quốc gia như UAE và Saudi Arabia đã đặt cược lớn vào AI để đa dạng hóa và chuyển đổi nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ. Và các gã khổng lồ công nghệ Mỹ như Amazon, OpenAI và Microsoft coi nguồn năng lượng dồi dào và giá rẻ cùng diện tích đất rộng lớn của các quốc gia vùng Vịnh chính là chìa khóa cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI của họ.

Nhưng các nhà phân tích cảnh báo rằng căng thẳng kéo dài tại Trung Đông có thể làm thay đổi tính toán đó.

Paul Meeks, Trưởng bộ phận nghiên cứu công nghệ tại ngân hàng đầu tư Freedom Capital Markets cho biết: “Nếu xung đột kéo dài vài tháng, tôi nghĩ bạn phải đánh giá lại hầu hết mọi thứ”.

Kế hoạch hậu dầu mỏ
Saudi Arabia, UAE, Qatar và các quốc gia khác coi AI là trụ cột cốt lõi trong chiến lược kinh tế hậu dầu mỏ, định vị các nước này là những ứng cử viên siêu cường AI trong cuộc đua toàn cầu gay gắt.

Tham vọng đó đã bắt đầu đơm hoa kết trái. Với hàng chục tỷ USD được đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI như trung tâm dữ liệu và hợp tác với các công ty công nghệ hàng đầu thế giới, các quốc gia vùng Vịnh đã vươn lên mạnh mẽ về nguồn vốn đầu tư và mức độ sẵn sàng.

Tháng 8/2025, công ty nghiên cứu và tư vấn Gartner dự báo chi tiêu công nghệ của các quốc gia Trung Đông sẽ đạt 155 tỷ USD vào năm 2025, với 9,5 tỷ USD được phân bổ cho đầu tư vào trung tâm dữ liệu, tăng gần 70% so với cùng kỳ.

Là một phần trong các thỏa thuận trong khuôn khổ chuyến thăm Trung Đông của Tổng thống Trump, Amazon, Nvidia và các công ty khác đã ký kết các thỏa thuận hợp tác trị giá hàng tỷ USD với Humain – công ty khởi nghiệp về AI do nhà nước Saudi Arabia hậu thuẫn, để xây dựng “các nhà máy AI”.

Tại UAE, Tổng thống Trump đã ký thỏa thuận với quốc gia này để xây dựng khu phức hợp trung tâm dữ liệu lớn nhất bên ngoài Mỹ tại Abu Dhabi.

Cơ sở hạ tầng AI gặp rủi ro
Nhưng khi chiến tranh leo thang, Iran đã đe dọa tấn công “cơ sở hạ tầng công nghệ của kẻ thù” liên quan đến các công ty bao gồm Amazon, Microsoft, Google, Oracle, Nvidia và Palantir.

Các mối đe dọa đối với cơ sở hạ tầng quan trọng, từ các cơ sở dầu mỏ đến các nhà máy khử muối – cũng có thể ảnh hưởng đến các trung tâm dữ liệu vốn tiêu thụ nhiều năng lượng và nước.

Ginger Matchett, nhà chiến lược địa chính trị tại tổ chức tư vấn Atlantic Council có trụ sở tại Washington, cho biết: “Chiến tranh đang khiến việc đầu tư vào trung tâm dữ liệu trở nên bấp bênh. Việc bảo vệ các trung tâm dữ liệu cho đến nay chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn các cuộc tấn công mạng, chứ không phải các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa gây thiệt hại vật lý cho cơ sở hạ tầng”.Tuần trước, Amazon đã báo cáo về sự gián đoạn dịch vụ trung tâm dữ liệu tại Bahrain do chiến tranh, sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào hai trung tâm dữ liệu của hãng tại UAE và một trung tâm khác ở Bahrain hồi đầu tháng này.

Ngoài việc đào tạo AI, các trung tâm dữ liệu – bao gồm các siêu máy tính hoạt động liên tục – là nền tảng của các dịch vụ kỹ thuật số và lưu trữ lượng dữ liệu khổng lồ. Thiệt hại đối với các cơ sở của Amazon trong khu vực đã làm gián đoạn nhiều trang web và gây ra sự cố ngừng hoạt động của ứng dụng.Trống

Hiện tại, Amazon đã hỗ trợ khách hàng di chuyển khối lượng công việc của họ sang các trung tâm dữ liệu ở các khu vực khác khi sự gián đoạn vẫn tiếp diễn.

Tuy nhiên, an ninh vật lý của các khu phức hợp này chỉ là một phần rủi ro. Các cuộc tấn công vào các nhà máy khử muối, nơi chuyển đổi nước biển thành nước uống và rất quan trọng ở khu vực Trung Đông khô hạn, có thể gây ra những thách thức bổ sung cho các cơ sở này, vốn cần nước để làm mát.

Tác động lâu dài chưa chắc chắn
Tuy nhiên, các nhà phân tích vẫn lạc quan một cách thận trọng nếu xung đột lắng xuống trong vòng vài tuần.

Với nhu cầu điện năng khổng lồ, năng lượng là nút thắt cổ chai chính cho việc mở rộng trung tâm dữ liệu AI – với khả năng cung cấp điện và chi phí phần lớn quyết định vị trí xây dựng các cơ sở này.

Marc Einstein, Giám đốc nghiên cứu AI tại công ty Counterpoint Research cho biết, trữ lượng dầu mỏ lớn, nguồn tài chính dồi dào và sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính phủ của các quốc gia vùng Vịnh khiến khu vực này trở nên “vô song” về nhiều mặt đối với các khoản đầu tư vào AI.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz cũng có thể làm tăng thêm tính cấp thiết cho các nỗ lực đa dạng hóa nguồn lực của khu vực.

Trong khi những rủi ro vật lý đối với cơ sở hạ tầng AI là một mối lo ngại, các nhà phân tích cho rằng, hậu quả kinh tế của cuộc chiến sẽ ảnh hưởng lớn hơn đến chi tiêu công nghệ.

Nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn việc cắt giảm lãi suất vì chiến tranh gây ra lạm phát, chi phí tài chính cho các công ty công nghệ có thể tăng cao hơn, theo David Miller, giám đốc đầu tư và quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Catalyst Funds.

Nhưng tất cả phụ thuộc vào việc cuộc xung đột kéo dài bao lâu, khiến các ông lớn công nghệ rơi vào tình thế chờ đợi và quan sát.

Theo nhà phân tích Dan Ives của Wedbush Securities, “nếu chiến tranh kéo dài, họ sẽ phải xem xét lại, trì hoãn các kế hoạch và tìm cách cắt giảm các kế hoạch khác. Bởi vì điều này chưa bao giờ nằm ​​trong kế hoạch ban đầu”.