Theo như Iran mới đây đã tuyên bố bắn rơi hai máy bay chiến đấu của Mỹ trong không phận nước này, gồm một tiêm kích F-15E và một cường kích A-10, khiến tổng thống Donald Trump lên tiếng đây là chiến dịch táo bạo nhất trong lịch sử nước Mỹ để giải cứu một sĩ quan thành viên tổ lái máy bay quân sự. Theo Al Jazeera, hàng trăm binh sĩ đặc nhiệm Mỹ đã tham gia cuộc giải cứu này. Một thành viên tổ lái của chiếc F-15E đã được đưa ra trước đó, còn viên sĩ quan còn lại phải ẩn náu trên mặt đất trong suốt hai ngày, trong khi quân đội Mỹ liên tục theo dõi vị trí của ông và chuẩn bị phương án tiếp cận.

Quân đội Mỹ tuyên bố đã thực hiện một chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn quy mô lớn trong lãnh thổ Iran để giải cứu viên phi công còn mất tích của chiếc F-15E bị bắn rơi, trong bối cảnh chiến dịch này có lúc chuyển thành một cuộc đấu súng dữ dội trên thực địa.

Diễn biến mới nhất cho thấy người này đã được đưa ra khỏi Iran và hiện an toàn. Tổng thống Donald Trump sau đó trực tiếp xác nhận chiến dịch đã thành công.

Trước đó, ngày 3/4, Iran tuyên bố bắn rơi hai máy bay chiến đấu của Mỹ trong không phận nước này, gồm một tiêm kích F-15E và một cường kích A-10.

Phi công của chiếc A-10 đã thoát ra ngoài an toàn. Với chiếc F-15E, một thành viên tổ lái được giải cứu từ sớm, trong khi người còn lại mất tích, buộc Mỹ phải triển khai chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn quy mô lớn nói trên.

Đấu súng dữ dội, Mỹ đột kích giải cứu phi công F-15E

Những cập nhật đầu tiên từ phía Mỹ cho thấy chiến dịch giải cứu diễn ra trong điều kiện cực kỳ căng thẳng. Al Jazeera dẫn lời một quan chức chính phủ Mỹ ngày 5/4 cho biết viên sĩ quan mất tích của chiếc F-15E đã được giải cứu sau một “cuộc giao tranh dữ dội”.

Ở thời điểm đó, nguồn tin này nói chiến dịch vẫn đang tiếp diễn: lực lượng cứu hộ đã tiếp cận được người cần cứu, nhưng việc rút ra khỏi Iran vẫn chưa hoàn tất, nên chưa thể coi là đã an toàn tuyệt đối.

Tuy nhiên, các cập nhật sau đó cho thấy cục diện đã thay đổi. Theo phần thông tin mới được công bố, chiến dịch không dừng lại ở việc tìm thấy viên sĩ quan mất tích, mà đã đi tới bước cuối cùng: lực lượng Mỹ đưa được người này ra khỏi lãnh thổ Iran.

Theo thông tin mới, chiến dịch giải cứu "bắt đầu trong bóng tối" và kết thúc khi trời đã sáng. Khi lực lượng Mỹ áp sát vị trí của viên sĩ quan đang ẩn náu trên mặt đất, một cuộc đấu súng đã nổ ra. Chính trong lúc cuộc đấu súng diễn ra, lực lượng cứu hộ đã tiếp cận mục tiêu, đưa người này ra khỏi khu vực nguy hiểm và tổ chức rút lui.

Thông tin từ Al Jazeera nêu rõ: viên sĩ quan mất tích đã được đưa lên phương tiện và bay ra khỏi Iran, hiện đã an toàn.

Trong đêm diễn ra chiến dịch, truyền thông Iran cùng lúc đưa tin quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích tại tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad, nơi viên sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí của chiếc F-15E được cho là đã nhảy dù thoát khỏi máy bay sau khi tiêm kích này bị bắn rơi.

Phóng viên RT, dẫn các nguồn tin trong chính phủ Mỹ xác nhận thông tin về những cuộc “giao tranh dữ dội” giữa quân đội Mỹ đang thực hiện nhiệm vụ giải cứu tổ lái F-15E và các lực lượng Iran.

Một đoạn video chưa được công bố cho thấy cảnh giao chiến gần thủ phủ của tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad. Truyền thông Iran cho biết một tháp viễn thông trong khu vực đã bị trúng đòn không kích.

Hàng trăm đặc nhiệm tham gia chiến dịch

Theo Al Jazeera, hàng trăm binh sĩ đặc nhiệm Mỹ đã tham gia cuộc giải cứu này. Một thành viên tổ lái của chiếc F-15E đã được đưa ra trước đó, còn viên sĩ quan còn lại phải ẩn náu trên mặt đất trong suốt hai ngày, trong khi quân đội Mỹ liên tục theo dõi vị trí của ông và chuẩn bị phương án tiếp cận.

Ghi nhận của Al Jazeera cho biết, quân đội Mỹ không triển khai một tổ cứu hộ nhỏ lẻ, mà tổ chức một lực lượng đủ lớn để vừa áp sát, vừa yểm trợ, vừa bảo đảm khả năng rút quân nếu tình hình xấu đi.

Máy bay Mỹ đã tiến vào lãnh thổ Iran, tiếp cận khu vực viên sĩ quan mất tích đang ẩn náu, sau đó đưa ông lên phương tiện và bay ra ngoài.

Ông Trump xác nhận giải cứu thành công F-15E

Sau các cập nhật từ giới chức và truyền thông, Tổng thống Donald Trump đã trực tiếp xác nhận chiến dịch giải cứu đã hoàn tất. Trên mạng xã hội, ông viết:

“CHÚNG TA ĐÃ ĐƯA ĐƯỢC ANH ẤY VỀ! Thưa đồng bào Mỹ, trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn táo bạo nhất trong lịch sử nước Mỹ để giải cứu một sĩ quan thành viên tổ lái tuyệt vời của chúng ta, người đồng thời cũng là một đại tá rất được kính trọng, và tôi rất vui được thông báo với các bạn rằng, anh ấy hiện AN TOÀN, BÌNH AN!”

Ở một cập nhật khác, ông Trump cho biết quân đội Mỹ đã theo dõi vị trí của viên sĩ quan này “24 giờ mỗi ngày” và “kiên trì lên kế hoạch giải cứu ”. Theo ông, quân đội Mỹ đã điều “hàng chục máy bay, được trang bị những loại vũ khí sát thương nhất thế giới, để đưa viên sĩ quan về”.

Tổng thống Mỹ cũng nói rõ tình trạng của viên sĩ quan vừa được giải cứu: “Anh ấy bị thương, nhưng sẽ ổn.” Đây là lần xác nhận trực tiếp nhất từ phía Nhà Trắng về việc người mất tích đã được đưa ra ngoài an toàn, đồng thời làm rõ rằng chiến dịch không chỉ dừng ở việc tìm thấy mục tiêu, mà đã kết thúc với việc rút người thành công khỏi Iran.

Trong phát biểu sau đó, ông Trump còn nhấn mạnh: “Việc chúng ta có thể thực hiện cả hai chiến dịch đó mà không một người Mỹ nào thiệt mạng, thậm chí bị thương, một lần nữa chứng minh rằng chúng ta đã giành được ưu thế áp đảo và quyền làm chủ bầu trời Iran.”

Iran lộ "lá bài tẩy" bắn rơi máy bay Mỹ

Hiện Iran vẫn chưa lên tiếng về thông tin chiến dịch giải cứu do Mỹ tuyên bố. Giới chuyên gia cho rằng việc Iran bắn rơi hai máy bay chiến đấu của Mỹ cho thấy, dù phải hứng chịu những tổn thất quân sự đáng kể, Tehran vẫn đủ khả năng khiến chi phí mà Mỹ và Israel phải gánh chịu gia tăng rõ rệt nếu xung đột tiếp tục kéo dài.

Theo Wall Street Journal, đây được xem là một phần trong chiến lược then chốt của Iran: gây tổn thất cho đối phương nhằm tạo sức ép ngày càng lớn, từ đó ảnh hưởng đến quyết tâm theo đuổi cuộc chiến.

Trong hơn một tháng qua, Iran đã triển khai cách tiếp cận mang tính bất đối xứng, bao gồm việc nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh, phá hủy hệ thống radar cùng các cơ sở trọng yếu trong mạng lưới phòng không của đối thủ, đồng thời làm gián đoạn đáng kể hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz.

Ông William Wechsler, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ và hiện phụ trách chương trình Trung Đông tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định vụ việc máy bay Mỹ bị bắn hạ cho thấy "Mỹ có thể đã chiếm ưu thế trên không, nhưng vẫn chưa kiểm soát hoàn toàn không phận".

Ông cho rằng IRGC là một lực lượng quân sự có tính tổ chức cao, đã nhiều lần chứng minh khả năng thích nghi và học hỏi, và rõ ràng vẫn đủ năng lực gây rủi ro cho phi công cũng như các quân nhân Mỹ.

Các chuyên gia nhận định thêm rằng nếu Iran tiếp tục duy trì năng lực tấn công và khiến chi phí chiến tranh đối với Mỹ ngày càng tăng, điều này có thể buộc Washington phải điều chỉnh lại các tính toán chiến lược. Nói cách khác, Tehran đang tìm cách chứng minh rằng dù chịu thiệt hại, họ vẫn có thể gây ra những tổn thất lâu dài và đáng kể cho đối phương.

Theo NBC , nhà chức trách Nepal cho biết những người leo núi chinh phục đỉnh Everest đã trở thành mục tiêu trong một đường dây lừa đảo bảo hiểm cứu hộ trị giá tới 20 triệu USD. Vụ việc được cho là có sự cấu kết của nhiều bên, từ hướng dẫn viên leo núi, công ty cứu hộ đến cả các bệnh viện.

Giới chức Nepal cho biết các đối tượng đã dàn dựng những ca “cứu hộ khẩn cấp” không có thật, sau đó đưa người leo núi xuống bệnh viện ở thủ đô Kathmandu để hợp thức hóa hồ sơ, qua đó trục lợi từ các khoản bồi thường bảo hiểm.

Thực ra, vấn đề này không mới. Ngay từ năm 2018, báo chí Nepal đã từng phanh phui đường dây cứu hộ giả, kéo theo một cuộc điều tra lớn của chính phủ và hàng loạt khuyến nghị cải cách. Tuy nhiên, theo Cục Điều tra Trung ương Nepal, những hành vi gian lận không những không chấm dứt mà còn có xu hướng lan rộng và tinh vi hơn trong những năm gần đây.

Cách vận hành đường dây “cứu hộ giả” ở Nepal

Cách thức vận hành của đường dây nhìn qua có vẻ đơn giản: tạo ra một tình huống khẩn cấp, gọi trực thăng, đưa khách vào bệnh viện rồi làm thủ tục yêu cầu bồi thường bảo hiểm. Điều đáng nói nằm ở sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, cũng như việc các công ty bảo hiểm ở nước ngoài gần như không thể kiểm chứng những gì xảy ra tại khu vực hẻo lánh trên dãy Himalaya .

Theo điều tra, có hai kịch bản phổ biến. Thứ nhất là những du khách sau hành trình leo núi dài ngày không muốn đi bộ trở về. Khi đó, hướng dẫn viên sẽ gợi ý họ giả vờ bị ốm để gọi trực thăng, mọi thủ tục còn lại đã được sắp xếp sẵn.

Kịch bản thứ hai còn tinh vi hơn khi chúng lợi dụng các triệu chứng say độ cao nhẹ của du khách. Ở độ cao trên 3.000 m, việc người leo núi xuất hiện triệu chứng như đau đầu, chóng mặt hay độ bão hoà oxy trong máu giảm là khá phổ biến. Lúc này, thông thường họ chỉ cần nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, một số hướng dẫn viên và nhân viên khách sạn đã cố tình thổi phồng mức độ nguy hiểm rằng du khách có thể tử vong, khiến họ hoảng sợ và chấp nhận được "cứu hộ" ngay lập tức. Thậm chí, có trường hợp bị cho dùng thuốc hoặc ép uống nhiều nước để tạo ra triệu chứng cần thiết cho một ca “cấp cứu”. Có trường hợp chúng trộn bột nở vào thức ăn của du khách để khiến họ xuất hiện cảm giác mệt mỏi, từ đó cần được sơ tán khẩn cấp.

Sau khi lệnh cứu hộ được đưa ra, chuỗi gian lận bắt đầu vận hành trơn tru. Một chuyến trực thăng có thể chở nhiều người, thế nhưng hóa đơn lại được tách riêng cho từng du khách và gửi tới công ty bảo hiểm của họ với mức giá trọn gói, như thể mỗi người đều thuê chuyến bay riêng. Một chuyến trực thăng trị giá 4.000 USD có thể bị nâng khống thành yêu cầu bồi thường lên tới 12.000 USD (khoảng 316 triệu đồng).

Tại bệnh viện, hồ sơ điều trị cũng được làm giả một cách có hệ thống. Trong nhiều trường hợp, nhân viên y tế sử dụng chữ ký điện tử của bác sĩ không trực tiếp tham gia điều trị, hoặc lập hồ sơ nhập viện, xuất viện khống. Đáng chú ý, một nhân viên y tế còn thừa nhận đã dùng chính phim chụp X-quang cũ của mình để làm hồ sơ cho bệnh nhân nhằm yêu cầu bồi thường bảo hiểm.

Cơ chế ăn chia thế nào?

Đằng sau đường dây này là một cơ chế chia chác khá rõ ràng. Các bệnh viện bị cáo buộc đã chi phần trăm tiền bảo hiểm cho công ty du lịch và đơn vị trực thăng (khoảng 20-25% cho mỗi bên), đổi lại, bệnh viện sẽ được các bên này "giới thiệu" bệnh nhân. Hướng dẫn viên và công ty tổ chức tour du lịch cũng hưởng lợi từ các hóa đơn bị thổi phồng. Trong một số trường hợp, chính du khách cũng được đề nghị chia tiền nếu đồng ý tham gia.

Trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2025, cơ quan điều tra xác định có 4.782 du khách nước ngoài từng được điều trị tại các bệnh viện liên quan. Trong số này, 171 trường hợp được kết luận là các ca “cứu hộ” giả.

Cũng trong khoảng thời gian này, Bệnh viện Quốc tế Era được cho là đã nhận hơn 15,87 triệu USD từ các khoản chi trả liên quan, trong khi Bệnh viện Quốc tế Shreedhi thu về hơn 1,22 triệu USD.

Dịch vụ Cứu hộ trên Núi (Mountain Rescue Service) được xác định có liên quan tới 171 ca cứu hộ gian lận trên tổng số 1.248 chuyến bay trực thăng, thu về khoảng 10,31 triệu USD từ các hãng bảo hiểm.

Dịch vụ Thuê bao Nepal (Nepal Charter Service) cũng bị phát hiện thực hiện 75 ca cứu hộ giả trong 471 chuyến bay, với số tiền thu được khoảng 8,2 triệu USD.

Trong khi đó, Everest Experience and Assistance liên quan tới 71 ca cứu hộ đáng ngờ trên tổng số 601 chuyến bay, với tổng tiền bồi thường bảo hiểm lên tới 11,04 triệu USD.

Dù vậy, không phải ai cũng là nạn nhân. Một số du khách biết rõ sự việc nhưng vẫn tham gia để trục lợi. Ngược lại, cũng có người sau khi nhận ra dấu hiệu bất thường đã chủ động lên tiếng tố cáo.

Việc phát hiện và ngăn chặn kiểu gian lận này không hề dễ. Địa hình hiểm trở, sóng liên lạc chập chờn khiến việc kiểm tra, xác minh gần như không thể thực hiện ngay lúc sự việc diễn ra. Trong khi đó, các công ty bảo hiểm ở nước ngoài lại phải dựa vào chính các đối tác tại địa phương để thẩm tra hồ sơ. Đáng chú ý, những đối tác này có thể lại nằm trong chính đường dây gian lận.

Dù trước đây đã có nhiều đề xuất siết chặt quản lý sau các cuộc điều tra, nhưng việc thực hiện lại chưa đến nơi đến chốn. Theo giới chức Nepal, chính sự xử lý chưa nghiêm đã tạo điều kiện để các hành vi này tiếp tục tồn tại.

Nếu bạn lướt qua các trang về tài chính cá nhân trên nền tảng TikTok hoặc Reddit đủ lâu, bạn có thể nghĩ rằng nhiều người trưởng thành có được khối tài sản ròng 500.000 USD trước tuổi 40. Nhưng theo phân tích của trang Investopedia dựa trên Khảo sát Tài chính Người tiêu dùng (SCF) của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, chỉ khoảng 10,5% người Mỹ từ 18 đến 39 tuổi đạt được cột mốc đó.

Giá trị tài sản ròng trung bình của nhóm tuổi này gần hơn với 178.000 USD. Vì vậy, nếu bạn chưa đạt được nửa triệu USD, bạn cũng không hề tụt hậu.

Giá trị tài sản ròng đó được phân bổ như thế nào?

Những người Mỹ có 500.000 USD trước tuổi 40 không giữ nhiều tiền mặt như vậy. Giá trị nhà ở chiếm phần lớn trong số đó. Trong số những người Mỹ từ 18 đến 39 tuổi được SCF khảo sát, 44,3% sở hữu nhà, với giá trị nhà ở trung bình là 100.000 USD.

Khoảng hơn một nửa (53%) có tài khoản hưu trí, và những người có tài khoản này nắm giữ số dư trung bình chỉ là 23.600 USD. Còn theo báo cáo "Cách người Mỹ tiết kiệm năm 2025" của Vanguard, số dư điển hình cho những người từ 35-44 tuổi là khoảng 40.000 USD.

Cổ phiếu nắm giữ ngoài tài khoản hưu trí là một phần tài sản khác: 22,3% người từ 18-39 tuổi nói với SCF rằng họ nắm giữ cổ phiếu, với giá trị nắm giữ trung bình là 5.000 USD.
Chi phí cho tuổi 20 và 30

Việc sở hữu 500.000 USD ở tuổi 40 là điều hiếm gặp đối với người Mỹ, và có lý do chính đáng. Ngay cả khi làm mọi thứ “đúng cách”, tuổi 20 và 30 thường là thời điểm mà các khoản chi tiêu lớn nhất trong cuộc sống thử thách ngân sách của bạn:

Các khóa học đại học và sau đại học làm trì hoãn thu nhập
Khoản vay sinh viên và thanh toán thẻ tín dụng
Tiền thuê/trả góp nhà (đặc biệt khi lãi suất và giá trị nhà đều cao)
Chi phí chăm sóc và nuôi dạy con cái
Thu nhập khởi điểm, với ít phúc lợi và ít đảm bảo việc làm…

Làm sao có thể tiết kiệm được 500.000 USD?

Theo khảo sát của SCF, với các trường hợp tiết kiệm được 500.000 USD, chúng thiên về cơ cấu tài sản hơn là sự nỗ lực tiết kiệm. Kỷ luật chi tiêu rất quan trọng, nhưng điều kiện ban đầu lại càng quan trọng hơn:

Các hộ gia đình có hai nguồn thu nhập
Các hộ gia đình có thu nhập cao
Tỷ lệ tiết kiệm cực cao (25%-40% thu nhập)
Nợ nần tối thiểu
Đầu tư sớm
Giữ vững niềm tin, không bán tháo cổ phiếu trong hoảng loạn
Giữ chi phí cố định ở mức thấp
Tiền thừa kế hoặc khoản thu nhập bất thường

Có 500.000 USD ở tuổi 40 sẽ giúp khoản tiết kiệm hưu trí của bạn sinh lời trong nhiều thập kỷ. Ảnh: HousingWire
500.000 USD ở tuổi 40 sẽ mua được gì sau này?

Theo SCF, có 500.000 USD ở tuổi 40 sẽ giúp khoản tiết kiệm hưu trí của bạn sinh lời trong nhiều thập kỷ. Nếu số tiền đó có thể sinh lời kép trong 25 đến 30 năm, ngay cả khi không có khoản đóng góp thêm nào, nó có thể đạt từ 2,1 triệu đến 3,8 triệu USD khi về hưu (giả sử mức tăng trưởng hàng năm là 6%-7%). Thời gian sẽ giúp thực hiện phần việc khó khăn nhất.

Người nào đạt được giá trị tài sản ròng đó muộn hơn vẫn có thể bắt kịp, nhưng họ sẽ cần tiết kiệm nhiều hơn trong độ tuổi 40 và 50 để đạt được mục tiêu đó.

Tóm lại, SCF nhận định, nếu giá trị tài sản ròng của bạn dưới 500.000 USD ở tuổi 40, bạn cũng không hề tụt hậu. Hầu hết người Mỹ không đạt được mức tài sản đó ở độ tuổi này, và một số người thậm chí không bao giờ đạt được mục tiêu đó.

Một câu hỏi đáng chú ý hơn là liệu bạn có đang tiết kiệm được nhiều tiền hơn hay không. Hầu hết mọi người kiếm được nhiều tiền hơn trong độ tuổi 40 và 50. Khi các khoản vay sinh viên được trả hết và thu nhập từ sự nghiệp đạt đỉnh, việc tiết kiệm sẽ tăng tốc.

Mức 500.000 USD ở tuổi 40 không phải là thước đo phù hợp cho hầu hết người Mỹ. Bởi vậy, bạn cần phải nhìn lại chính mình: tỷ lệ tiết kiệm của bạn, gánh nặng nợ nần của bạn, thu nhập của bạn và kế hoạch tiết kiệm của bạn.

Iran tuyên bố bắn hạ 3 máy bay Mỹ tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công

Theo tuyên bố từ Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya – đơn vị phụ trách điều hành tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, các phương tiện bay của Mỹ "xâm nhập" ở khu vực phía nam Isfahan, gồm hai trực thăng Black Hawk và một máy bay vận tải quân sự C-130, đã bị đánh trúng và bốc cháy.

Đài phát thanh – truyền hình quốc gia Iran (IRIB) sau đó công bố đoạn video được cho là ghi lại hiện trường các máy bay bị phá hủy, với nhiều mảnh vỡ cháy đen nằm rải rác trên mặt đất. Trong số đó có các bộ phận giống cánh quạt trực thăng và những chi tiết lớn được cho là động cơ.

Hãng thông tấn Fars dẫn nguồn tin cho biết chiếc C-130 bị phá hủy bởi lực lượng đặc nhiệm thuộc cảnh sát Iran (Faraj). Cơ quan này đồng thời cho rằng đây là "nỗ lực tuyệt vọng của ông Trump nhằm che giấu một thất bại lớn".

Hiện Bộ Quốc phòng Mỹ và Lầu Năm Góc chưa đưa ra bình luận về những tuyên bố trên.

Đài Tasnim tung hình ảnh cho thấy xác máy bay Mỹ cháy rụi.

Trước đó, hai thành viên tổ lái của tiêm kích F-15E Strike Eagle đã phải phóng ghế thoát hiểm khi máy bay bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4. Phi công ngồi ghế trước nhanh chóng được giải cứu, trong khi sĩ quan điều khiển vũ khí (phi công phía sau) vẫn bị kẹt lại trong lãnh thổ Iran, buộc Mỹ phải triển khai chiến dịch tìm kiếm khẩn cấp.

Hoạt động giải cứu diễn ra trong đêm 4/4 với sự tham gia của hàng trăm lính đặc nhiệm, cùng hàng chục máy bay chiến đấu, trực thăng và các phương tiện trinh sát, bao gồm cả năng lực tình báo không gian và mạng.

Theo The New York Times, dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên, sau khi phi công được đưa ra khỏi khu vực nguy hiểm, hai máy bay vận tải làm nhiệm vụ đưa lực lượng đặc nhiệm và phi công rời đi đã gặp sự cố tại một căn cứ hẻo lánh ở Iran.

Các chỉ huy Mỹ sau đó quyết định điều thêm ba máy bay khác tới để di tản toàn bộ nhân sự. Đồng thời, họ lựa chọn phá hủy hai chiếc máy bay gặp trục trặc nhằm tránh nguy cơ rơi vào tay Iran.

Trong khi đó, tài khoản OSINTWarfare – chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở – cho biết một chiếc C-130 tham gia chiến dịch tại khu vực tây nam Iran đã bị mắc kẹt và không thể di chuyển. Lực lượng đặc nhiệm Delta của Mỹ sau đó đã phá hủy máy bay này.

Truyền thông Iran đăng hình ảnh máy bay Mỹ bị phá hủy khi giải cứu phi công.
Lần đầu tiên sau hơn 20 năm, một điều đã xảy ra

Theo NBC News, việc chiến đấu cơ Mỹ liên tiếp bị bắn rơi phủ bóng đen lên các tuyên bố chiến thắng của ông Trump, người vừa khẳng định năng lực quân sự Iran đã "kiệt quệ".

Đây được xem là diễn biến hiếm gặp, gần như chưa từng xuất hiện trong hơn 2 thập kỷ qua.

Theo hãng tin AP, sự việc này cho thấy Tehran vẫn duy trì được khả năng đáp trả nhất định, trái ngược với nhận định từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran đã suy giảm đáng kể.

Các vụ việc diễn ra sau khoảng 5 tuần kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch không kích Iran. Trước đó, ông Trump từng tuyên bố khả năng triển khai tên lửa và UAV của Tehran đã bị suy yếu rõ rệt.

Ngày 3/4, Iran được cho là đã bắn hạ một tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ. Cùng ngày, truyền thông nhà nước Iran cũng đưa tin một máy bay cường kích A-10 của Mỹ rơi sau khi trúng hỏa lực phòng không.

Theo chuẩn tướng không quân đã nghỉ hưu Houston Cantwell, lần gần nhất một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn hạ trong chiến đấu là chiếc A-10 Thunderbolt II trong cuộc chiến Iraq năm 2003.

Ông Cantwell nhận định nguyên nhân là trong thời gian dài, Mỹ chủ yếu đối đầu với các lực lượng nổi dậy không sở hữu hệ thống phòng không đủ mạnh. Việc số lượng máy bay bị mất trong chiến dịch tại Iran không quá nhiều cũng phần nào phản ánh khả năng tác chiến của không quân Mỹ, trong bối cảnh các máy bay của họ vẫn thường xuyên bị nhắm mục tiêu.

Trong môi trường tác chiến có mức độ đe dọa cao như tại Iran, ông Cantwell cho biết các phi công luôn phải duy trì trạng thái cảnh giác tối đa trước các nguy cơ từ tên lửa, đồng thời áp dụng những biện pháp né tránh phù hợp với từng loại vũ khí.

Trong trường hợp buộc phải phóng ghế thoát hiểm, phi công được huấn luyện kỹ lưỡng để xử lý tình huống sau khi tiếp đất, bao gồm kiểm tra chấn thương và phát tín hiệu vị trí để lực lượng cứu hộ có thể tiếp cận.

Tuy nhiên, đối phương cũng có thể tìm cách gây nhiễu hoặc đánh lừa các tín hiệu này, khiến quá trình giải cứu trở nên phức tạp hơn.
Phương Tây đưa ra tuyên bố bất ngờ về ông Putin

Từ những diễn biến căng thẳng xoay quanh chiến dịch giải cứu phi công Mỹ, nhiều phân tích cho rằng tác động của cuộc xung đột không chỉ dừng lại ở chiến trường, mà còn lan rộng tới cục diện địa chính trị toàn cầu.

Theo các phân tích được dẫn lại từ The Atlantic, những quyết sách và hành động của Tổng thống Mỹ ông Donald Trump tại Trung Đông đã giáng một đòn vào châu Âu, đồng thời "tặng quà" cho Tổng thống Nga

Bài viết nêu rõ, đối với các đối tác và đồng minh châu Âu của Mỹ, cuộc chiến với Iran đã trở thành một cú удар chiến lược nghiêm trọng. Trong bối cảnh Nga và Ukraine đang rơi vào một cuộc xung đột tiêu hao kéo dài, nơi bên nào trụ vững lâu hơn sẽ giành lợi thế, thì chiến sự tại Iran lại đang hỗ trợ Nga cả về vật chất lẫn tâm lý, đồng thời gây bất lợi cho Ukraine.

Bài báo cũng lưu ý rằng trong khi Moscow hưởng lợi từ nguồn thu gia tăng nhờ giá dầu cao, các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư lại đang nhanh chóng tiêu hao kho tên lửa đánh chặn phòng không của Mỹ — nguồn lực hạn chế mà Tổng thống Ukraine ông Zelensky đặc biệt cần.

Ngoài ra, quyết định của ông Trump về việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ Nga, bất chấp sự phản đối của Đức, Nhật Bản, Anh, Pháp, Canada và Liên minh châu Âu, được cho là một hành động thể hiện rằng Washington "không thực sự quan tâm tới lợi ích và mong muốn của các đồng minh châu Âu".

Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã kéo dài hơn 1 tháng, với các đòn tấn công qua lại liên tiếp giữa hai bên. Sự leo thang này cũng khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng từ các nước Ả Rập — gần như bị đình trệ hoàn toàn.

Theo như có một đoạn video giám sát mới đây cho thấy có một người đàn ông đang cố gắng đẩy một người khác vào đoàn tàu đang chuyển động, khiến nghi phạm này bị buộc tội giết người cấp độ hai và đang bị giam giữ với mức bảo lãnh 750.000 USD. Người này liên tục quan sát đường ray, và ngay khi đoàn tàu xuất hiện trong khung hình, hắn liền đẩy nạn nhân khiến người này loạng choạng về phía trước.

Một người đàn ông đã bị buộc tội giết người không thành sau khi đoạn video giám sát cho thấy ông ta cố gắng đẩy một người khác vào đoàn tàu đang chuyển động, USA Today đưa tin.

Vụ việc xảy ra tại ga tàu điện Northgate ở Seattle, đúng lúc một đoàn tàu đang tiến vào ga.

Trong đoạn video giám sát, một người đàn ông mặc áo nỉ có mũ đen lảng vảng phía sau một người lạ đang sử dụng điện thoại trên sân ga. Người này liên tục quan sát đường ray, và ngay khi đoàn tàu xuất hiện trong khung hình, hắn liền đẩy nạn nhân khiến người này loạng choạng về phía trước.

Khi nạn nhân lấy lại được thăng bằng, nghi phạm tiếp tục cố gắng đẩy lần thứ hai rồi tháo chạy khỏi hiện trường. May mắn là nạn nhân đứng vững được và có vẻ sau đó đã đuổi theo kẻ tấn công.
Các thám tử sau đó đã tìm thấy nghi phạm, được xác định là Elisio Melendez, tại một "cơ sở chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng nơi ông ta sinh sống".

Theo hồ sơ bắt giữ của Quận King mà tờ USA TODAY có được, Melendez bị buộc tội giết người cấp độ hai và đang bị giam giữ với mức bảo lãnh 750.000 USD.

Các công tố viên cho rằng vụ tấn công có vẻ đã được tính toán kỹ lưỡng.

Theo Văn phòng Công tố Quận King, video giám sát cho thấy nghi phạm Melendez đã "canh thời gian tấn công rất cẩn thận", chờ cho đến khi đoàn tàu tiến hẳn vào ga mới ra tay đẩy nạn nhân.

Tại phiên tòa luận tội ngày 31/3, Melendez đã được yêu cầu thực hiện các cuộc giám định sức khỏe tâm thần. Đội ngũ luật sư bào chữa của ông ta nhấn mạnh, thân chủ có tiền sử bệnh tâm thần, theo KOMO News.

Các công tố viên cho biết Melendez từng bị buộc tội trong một vụ bạo hành gia đình vào năm 2019, nhưng cuối cùng tòa phán quyết ông ta không đủ năng lực hành vi để hầu tòa và không thể phục hồi sau nhiều đợt điều trị bắt buộc.

Vụ án đó đã bị hủy bỏ vào tháng 2/2021 và ông ta bị yêu cầu quản chế dân sự tại Bệnh viện Western State dưới sự giám sát của bang. Melendez ở đó cho đến tháng 1/2022, khi các quan chức bang xác định tình trạng của ông ta đã cải thiện đủ để được chuyển sang một hình thức quản lý ít nghiêm ngặt hơn.

Nhiệm vụ căng thẳng và đáng sợ

Khi một máy bay Mỹ bị bắn rơi trong chiến đấu, các đội tìm kiếm và cứu nạn đường không (CSAR), những đơn vị hiếm khi xuất hiện nhưng được huấn luyện bài bản, sẽ lập tức xuất kích.

Truyền thông Mỹ ngày 3/4 dẫn nguồn tin quan chức cho biết, 1 tiêm kích F-15E của Không quân Mỹ đã bị bắn hạ trên bầu trời Iran, kéo theo một chiến dịch tìm kiếm phi hành đoàn.

Tính đến chiều 3/4, theo Washington Post, một thành viên trong phi hành đoàn 2 người của chiếc F-15E Strike Eagle đã được lực lượng Mỹ giải cứu. Tình trạng của thành viên thứ hai vẫn chưa rõ ràng.

Hai trực thăng cứu hộ cũng bị trúng đạn trong khi làm nhiệm vụ, cho thấy rủi ro cực lớn của những chiến dịch kiểu này.

Business Insider đã trao đổi với một phi công tìm kiếm và cứu nạn hiện đang phục vụ trong Không quân Mỹ về các hoạt động này. Ông cho biết các nhiệm vụ tìm kiếm và cứu nạn chiến đấu (CSAR) vốn rất khó thực hiện ngay cả trong điều kiện lý tưởng nhất vào những đêm tối không trăng.

"Ngay cả vào những đêm tối nhất, nhiệm vụ này vẫn rất căng thẳng và đáng sợ", nguồn tin của Business Insider cho biết, "Thực hiện trong điều kiện trăng sáng đã là rủi ro, nhưng tiến hành giải cứu giữa ban ngày, trước hàng loạt mối đe dọa thì ở mức độ hoàn toàn khác".

Ánh sáng nhiều hơn đồng nghĩa với nguy hiểm tăng cao, các đội cứu hộ dễ bị vũ khí đối phương phát hiện.

"Thật là kinh khủng khi nghĩ đến việc: Hãy cứ bay thẳng vào một đất nước đang xung đột với chúng ta giữa thanh thiên bạch nhật", viên phi công nói.

Theo người phi công này, cốt yếu là phải tìm thấy phi hành đoàn trước đối thủ. Điều này có lợi cho cả quân nhân đó, lẫn các chiến dịch lớn hơn, bởi việc bị bắt làm tù binh có thể dẫn đến những hậu quả chiến lược nghiêm trọng.

Ông cho biết, các phi hành đoàn và các lực lượng đặc nhiệm đều phải huấn luyện cho tình huống kẹt sau chiến tuyến đối phương thông qua khóa đào tạo SERE (Sống sót, Lẩn trốn, Kháng cự và Thoát hiểm) để chuẩn bị cho khả năng bị bắt làm tù binh (POW).

CSAR diễn ra như thế nào?

Tìm kiếm và cứu nạn chiến đấu (CSAR) là lực lượng chuyên biệt của quân đội Mỹ dành riêng cho việc giải cứu phi hành đoàn bị bắn rơi. Phương thức hoạt động của nhiệm vụ này đã phát triển song song cùng ngành hàng không quân sự Mỹ.

Vậy một nhiệm vụ giải cứu diễn ra như thế nào?

"CSAR được đầu tư cực kỳ mạnh mẽ trong Không quân Mỹ (USAF)", Business Insider viện dẫn phân tích của chuyên gia không lực Greg Bagwell, cựu chỉ huy cao cấp của Không quân Hoàng gia Anh

Bagwell giải thích rằng các hoạt động này dựa vào các đơn vị thuộc Bộ Chỉ huy Tác chiến Không quân và Bộ Chỉ huy Chiến dịch Đặc biệt Không quân Mỹ: "Nó được tất cả các phi hành đoàn thực hành thuần thục và là một phần then chốt trong bất kỳ buổi họp giao ban nhiệm vụ nào."

Nhiệm vụ thường bao gồm trực thăng Pave Hawk (một biến thể của dòng Black Hawk nổi tiếng được chế tạo cho mục đích cứu hộ), máy bay tiếp dầu HC-130 và các đội cứu hộ dù (Pararescue Jumpers), cùng với các phi công thực hiện nhiệm vụ đặc biệt vận hành súng và tời trên trực thăng.

Theo nguồn tin phi công của Business Insider, một loại máy bay khác, chẳng hạn như cường kích A-10 Warthog, có thể lảng vảng gần đó đóng vai trò là máy bay chỉ huy, một kiểu "tiền đạo kiến thiết" có thể điều phối các khí tài cứu hộ và bảo vệ lực lượng CSAR dưới mặt đất. Những máy bay này cũng có thể đảm nhiệm việc bảo vệ các lực lượng cứu nạn, dù không phải lúc nào cũng vậy.

Các trực thăng lùng sục địa hình để tìm binh sĩ bị rơi thường bay chậm, không được vũ trang mạnh và cần sự hỗ trợ nhiên liệu để duy trì việc tìm kiếm.

"Họ cố gắng xâm nhập, né tránh hỏa lực đối phương và bằng cách nào đó phải định vị được quân nhân bị nạn", vị phi công chia sẻ, "Mục tiêu cuối cùng là để các quân nhân cứu hộ dù nhảy xuống, tóm lấy người được nhận dạng là quân nhân Mỹ, kéo họ lên trực thăng và rời đi thật nhanh".

Khi một máy bay bị bắn hạ trong chiến đấu, khả năng cao là các phi công sẽ ẩn nấp đâu đó gần vị trí đối thủ. Điều này đồng nghĩa với việc các đội CSAR có thể phải đối mặt với sự đáp trả quyết liệt từ phía đối phương ngay trong quá trình tìm kiếm.

Bên cạnh mối lo về hỏa lực đối phương, với các loại vũ khí từ súng bộ binh đến tên lửa vác vai và tên lửa phòng không, các phi hành đoàn trực thăng còn phải sẵn sàng tác chiến trong mọi môi trường: từ địa hình trống trải dễ bị phát hiện đến các không gian đô thị phức tạp với những chướng ngại vật khó thấy như đường dây điện.

Iran tấn công cơ sở vũ khí Mỹ ở Trung Đông

Vào ngày 27/3, Iran đã tổ chức tấn công và thành công phá hủy nhiều máy bay quân sự của Mỹ, trong đó có máy bay cảnh báo và kiểm soát trên không (AWACS) E-3 Sentry của Mỹ.

Theo Guardian, chiếc E-3 là một trong 16 máy bay cùng loại đang hoạt động, được đưa vào sản xuất từ những năm 1960 và được trang bị hệ thống giám sát hiện đại, cho phép cảnh báo các mối đe dọa trên không như tên lửa, đồng thời theo dõi không phận, kiểm soát liên lạc, giám sát sự di chuyển của quân đội, trang thiết bị và các vị trí phòng không.

Cuộc tấn công diễn ra ngày 27/3, khi máy bay đang đậu tại căn cứ không quân Prince Sultan, một lần nữa cho thấy khả năng tấn công chính xác vào các mục tiêu quan trọng của Iran, bất chấp một tháng không kích từ Mỹ và Israel.

Hình ảnh tại hiện trường – nơi vụ tấn công cũng làm bị thương một số binh sĩ Mỹ và gây hư hại nhiều máy bay tiếp nhiên liệu – cho thấy cú đánh trực diện vào vòm radar gần phần đuôi của E-3, phản ánh độ chính xác cao.

The War Zone bổ sung cho biết, việc mất một chiếc E-3 Sentry là một diễn biến quan trọng. Loại máy bay này rất cần thiết để phát hiện các đợt pháo kích đang tới và điều phối chiến đấu trên không.

Mỹ đã gửi sáu chiếc đến Trung Đông trước khi xung đột bắt đầu và các phương tiện không quân tiên tiến khác có thể đang được điều đến đó. Mỹ chỉ còn lại 16 chiếc E-3, với phi đội đã cũ kỹ gần như bị giảm một nửa do phải vật lộn để duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Với tỷ lệ sẵn sàng thấp, số lượng máy bay sẵn sàng hoạt động tại bất kỳ thời điểm nào cũng ít hơn nhiều so với con số 16 hiện còn lại.

Việc máy bay cảnh báo và kiểm soát trên không (AWACS) E-3 Sentry của Mỹ bị phá hủy đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về việc tại sao một tài sản giám sát quan trọng lại không được bảo vệ, và làm thế nào Iran có thể tiến hành một cuộc tấn công trực tiếp vào máy bay này.

Và dường như để tránh chịu thêm tổn thất, Mỹ đã đẩy nhanh kế hoạch xây dựng hầm trú ẩn ở các nước đồng minh Trung Đông.
Mỹ xây thêm hầm trú ẩn ở Trung Đông

Theo Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth, việc xây dựng thêm các hầm trú ẩn kiên cố nhằm bảo vệ lực lượng Mỹ tại các căn cứ ở Trung Đông hiện là ưu tiên hàng đầu trước các cuộc tấn công từ Iran.

Ngày 31/3, tại một cuộc họp báo ở Lầu Năm Góc, ông Hegseth đề cập đến lập trường phòng thủ của Mỹ tại Trung Đông và cho biết ông đã thực hiện một chuyến thăm bí mật tới khu vực để gặp gỡ binh sĩ.

Ông nói rằng tại các địa điểm ông đến, việc sử dụng và cải tiến hầm trú ẩn được thực hiện với kỷ luật nghiêm ngặt. Ngay từ đầu, Mỹ đã tập trung thiết lập hệ thống phòng thủ và tối đa hóa năng lực phòng thủ trước khi mọi việc bắt đầu, bao gồm xây dựng công sự ở mức cao nhất có thể và phân tán lực lượng, bởi việc tập trung toàn bộ binh sĩ tại một vị trí sẽ tạo ra rủi ro lớn.

Ông nhấn mạnh, cùng với việc phân tán lực lượng là gia tăng số lượng hầm trú ẩn. Sau khi trao đổi với các chỉ huy căn cứ và các đồng minh tại Israel, việc nhanh chóng triển khai và nâng cấp các vị trí phòng thủ được xác định là ưu tiên hàng đầu, song song với việc duy trì hệ thống phòng không nhiều lớp.

Ông cho biết việc bảo vệ không chỉ dựa vào các hệ thống như Patriot hay THAAD, mà còn bao gồm máy bay chiến đấu, các cuộc tuần tra không chiến phòng thủ, các hệ thống tiêu diệt mục tiêu bằng động năng và tác chiến điện tử, với mục tiêu bảo vệ tối đa lực lượng và tài sản.

Ngoài ra, ngày 23/3, United States Space Force đã phát thông báo đấu thầu nhằm tìm kiếm các hệ thống hầm trú ẩn kiên cố, lắp ghép sẵn và có thể vận chuyển, có khả năng triển khai tới Jordan chỉ trong vài tuần hoặc vài ngày sau khi ký hợp đồng. Mỹ hiện duy trì sự hiện diện quân sự lớn tại Jordan, đặc biệt tại Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti – một trung tâm quan trọng trong chiến dịch chống Iran, đồng thời cũng là mục tiêu tấn công, nơi radar phòng thủ tên lửa AN/TPY-2 từng bị nhắm tới.

Ngày 25/3, lực lượng công binh lục quân Mỹ cũng công bố một thông báo đấu thầu khác liên quan đến kế hoạch xây dựng các công trình ngầm kiên cố mới tại Căn cứ Không quân Al Udeid ở Qatar. Đây là dự án dài hạn, dự kiến sẽ không bắt đầu thi công trước năm 2028.

Căng thẳng giữa Mỹ - Israel và Iran tiếp tục leo thang khi các bên liên tiếp đưa ra những tuyên bố cứng rắn, kèm theo các hành động quân sự nhắm vào những mục tiêu chiến lược, đặc biệt là hạ tầng năng lượng.

Ngày 4-4, Bộ tư lệnh trung ương Iran Khatam al-Anbiya cảnh báo sẽ gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu mỏ và hạ tầng dân sự nếu Mỹ - Israel tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở dân sự của nước này.

Hãng thông tấn nhà nước Iran cho biết lực lượng này đã tiến hành một số cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu khí và hạ tầng tại Israel cũng như một số quốc gia vùng Vịnh, sau khi một cuộc không kích của Israel đánh trúng khu phức hợp hóa dầu lớn nhất của Iran.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra cảnh báo mạnh mẽ nhằm vào Tehran. Trong một thông điệp đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố nếu Iran không đạt được thỏa thuận hoặc không mở lại eo biển Hormuz, Mỹ sẽ tiến hành các hành động quân sự quy mô lớn nhằm vào hạ tầng quan trọng của nước này trong ngày 7-4.

Ông Trump thậm chí sử dụng những lời lẽ gay gắt, cảnh báo Iran sẽ phải "trả giá đắt" nếu tiếp tục đóng eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng chiếm khoảng 20% lượng dầu vận chuyển toàn cầu.

Việc tuyến đường này bị gián đoạn đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh trong thời gian qua, làm gia tăng áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.

Theo CNN, Tổng thống Mỹ cho rằng eo biển này có thể "tự nhiên được mở lại" khi xung đột kết thúc, đồng thời bày tỏ kỳ vọng cuộc chiến có thể khép lại trong vài tuần tới.

Cùng ngày 5-4, đại diện Oman và Iran đã họp để thảo luận các phương án cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, theo Bộ Ngoại giao Oman.

Đài CNN đưa tin hai bên đưa ra nhiều đề xuất và sẽ tiếp tục nghiên cứu nhằm tìm giải pháp phù hợp.

Hãng tin Tasnim cho biết hơn 180 tàu đã quá cảnh kể từ khi xung đột bùng phát, phần lớn là tàu của Iran và các nước "thân thiện". Trước chiến sự, mỗi ngày có khoảng 140 tàu qua lại Hormuz, cho thấy mức độ sụt giảm đáng kể hiện nay.

Các quốc gia và công ty vận hành tàu được cho là đang làm việc với Iran để đảm bảo hành lang di chuyển an toàn. Mặc dù tăng, tổng lưu lượng vẫn thấp hơn đáng kể so với trước xung đột.

Dữ liệu theo dõi tàu ghi nhận 13 tàu đã đi qua eo biển kể từ sáng 3-4, bao gồm 10 tàu rời khỏi vịnh Ba Tư và 3 tàu đi vào.

Những tàu mới nhất bao gồm tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), tàu hàng và tàu chở sản phẩm dầu. Trong số đó có các tàu có liên hệ với Iran, cũng như ít nhất một tàu LPG đang hướng đến Ấn Độ.

Một tàu container của Pháp và một tàu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thuộc sở hữu Nhật Bản cũng được ghi nhận đã đi qua - đánh dấu một trong những lần vận chuyển đầu tiên như vậy kể từ khi xung đột bắt đầu.

Iran đã tăng cường giám sát giao thông hàng hải trong khu vực, triển khai hệ thống điều hướng tàu theo tuyến được chỉ định gần bờ biển nước này.

Cách tiếp cận này đã khiến hoạt động vận tải trở nên tập trung hơn và giúp Tehran kiểm soát chặt chẽ hơn việc quá cảnh trong thời điểm căng thẳng.

Việc theo dõi tàu trong khu vực cũng trở nên khó khăn hơn do nhiễu điện tử và việc cố ý tắt hệ thống theo dõi.

Nhiều tàu đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) khi đi qua vùng nguy hiểm, khiến việc theo dõi theo thời gian thực trở nên khó khăn. Các nhà phân tích cho rằng số liệu ban đầu có thể thấp hơn thực tế, vì một số tàu chỉ bật lại tín hiệu sau khi đã đi xa khỏi eo biển.

Là điểm nghẽn quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, eo biển Hormuz ghi nhận khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua đây trong điều kiện bình thường.

Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển này đều có thể gây tác động tức thì đến thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù sự gia tăng gần đây trong hoạt động vận tải cho thấy dấu hiệu ổn định phần nào, tình hình vẫn rất khó lường.

Căng thẳng khu vực leo thang kể từ khi Mỹ và Israel phát động một cuộc tấn công chung vào Iran vào ngày 28-2.

Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào Israel, cũng như Jordan, Iraq và các quốc gia vùng Vịnh nơi đặt các tài sản quân sự của Mỹ.

Iran cũng đã siết chặt hoạt động di chuyển của tàu thuyền tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 4-4, chính phủ nước này phê duyệt chỉ thị cho phép tàu chở hàng viện trợ nhân đạo và hàng hóa thiết yếu đi qua eo biển Hormuz theo các quy trình được chỉ định - hãng tin Tasnim cho biết.

Sau khi chỉ thị được phê duyệt, các hiệp hội ngành đã thông báo cho công ty thành viên đưa tàu hàng đến cảng phía Nam của Iran.

Một tiêm kích F-15E của Mỹ

Tuyên bố của người phát ngôn Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya được đưa ra sau khi máy bay chiến đấu F-15E Strike Eagle và 1 máy bay quân sự khác của Mỹ rơi vì trúng đạn hôm 3/4.

Người phát ngôn Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya gọi ngày hôm đó là “thứ Sáu đen tối” đối với Mỹ và Israel, đồng thời tuyên bố Iran chắc chắn sẽ “giành quyền kiểm soát hoàn toàn bầu trời của đất nước mình”.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Iran không còn vũ khí phòng không.

Theo bài viết của New York Times , Iran có thể đã sử dụng hệ thống tên lửa Third Khordad để bắn hạ chiếc F-15E Strike Eagle . Third Khordad, còn được gọi là “Sevvom Khordad”, là hệ thống phòng không tầm trung có thể vận hành từ xe tải.

Xe tải có thể chở 3 tên lửa dẫn đường Taer-2 và một radar mảng pha chủ động AESA X-Band. Các hệ thống này được cho là có khả năng phát hiện 100 mục tiêu, tấn công 4 mục tiêu và phóng 2 tên lửa cùng lúc. Tầm bắn của chúng dao động từ 25 - 30 km tùy vào phiên bản. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) chỉ mất không quá 5 phút chuẩn bị để triển khai.

Third Khordad do Tehran tự phát triển và được đánh giá là giống hệ thống Buk-M2EK của Nga.

Các chuyên gia nhận định, Iran đã sử dụng hệ thống phát hiện hồng ngoại thụ động để theo dõi và bắn máy bay Mỹ, nghĩa là họ theo dõi F-15E mà không phát tín hiệu radar - loại tín hiệu mà máy bay Mỹ có thể phát hiện và né tránh, theo ABC News .

Chiếc máy bay trị giá 31 triệu USD của Mỹ đã rơi tại tỉnh Kohgiluyeh & Boyer-Ahmad ở phía tây nam Iran, gần biên giới Iraq. Tổ bay buộc phải nhảy dù; 1 người đã được cứu sau sự cố hôm 3/4, còn 1 người được giải cứu sau 1 ngày .

Theo các báo cáo, chiếc tiêm kích F-15E đã bất ngờ trước khi bị khoá mục tiêu và bắn hạ. Diễn biến này làm dấy lên tranh luận về các chiến thuật phòng không mới và công nghệ giám sát mà Iran sử dụng.

Ngay sau đó, 1 máy bay cường kích A-10 Thunderbolt II “Warthog” trúng đạn trong nhiệm vụ giải cứu phi công mất tích, nhưng đã kịp bay sang không phận Kuwait và phi công thoát ra an toàn.

Đây là những tổn thất đầu tiên về máy bay Mỹ tại Iran từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công ngày 28/2.

Kể từ đó, quân đội Mỹ tấn công hơn 12.300 mục tiêu, khẳng định đã huỷ diệt hơn 90% năng lực tên lửa và máy bay không người lái của Tehran.

Việc bắn hạ F-15E đặt ra nhiều câu hỏi về sức mạnh không quân và các hệ thống phòng không hiện đại. Giới phân tích cho rằng, việc sử dụng công nghệ hồng ngoại thụ động có thể thách thức các máy bay vốn phụ thuộc vào hệ thống cảnh báo radar.