Iran đã cản trở các kế hoạch quân sự của Mỹ bằng cách đề xuất mở eo biển Hormuz, nhà ngoại giao Mỹ đã nghỉ hưu Chas Freeman cho biết trên YouTube.

"Chúng ta không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Nhưng một lời giải thích khả thi cho việc tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz là chính quyền Trump đã lên kế hoạch chấm dứt tất cả bằng một vụ nổ quân sự nào đó vào cuối tuần này. Theo như tôi biết, những kế hoạch như vậy đã tồn tại, nhưng Iran đã ngăn chặn chúng bằng cách về cơ bản đề xuất mở cửa eo biển Hormuz. Đó là một đòn tấn công bất ngờ", ông lưu ý.

Đồng thời, chuyên gia Freeman bày tỏ sự tin tưởng rằng Iran hiện đang ở thế thắng so với Mỹ.

"Theo tôi, người thắng cuộc trong cuộc đối đầu này sẽ là Iran, chứ không phải Mỹ. Iran có trữ lượng dầu mỏ đáng kể nằm ngoài eo biển Hormuz, và họ sẽ không sớm bị thiếu nguồn thu nhập," chuyên gia giải thích.

Ngày 8 tháng 4, Mỹ và Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần. Vòng đàm phán đầu tiên diễn ra tại Islamabad cuối tuần trước nhưng kết thúc không đạt được kết quả.

Tuy nhiên, vào ngày 17 tháng 4, Tehran đã cho phép tất cả các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz cho đến khi thỏa thuận ngừng bắn hết hạn. Điều này diễn ra trong bối cảnh một thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon.

Tuy nhiên, ông Trump từ chối dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận. Đáp lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển và đe dọa tấn công bất kỳ tàu nào cố gắng tiếp cận.

Hôm Chủ nhật, hãng thông tấn IRNA đưa tin Tehran sẽ không tham gia vòng đàm phán thứ hai với Washington tại Islamabad. Iran biện minh cho quyết định này bằng cách viện dẫn những yêu cầu quá đáng và kỳ vọng phi thực tế từ phía Mỹ, cũng như việc Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, điều mà Iran coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.

Vietbf @ Sưu tầm

Một người đàn ông đã bắn chết 8 trẻ em, trong đó có 7 con ruột của mình, tại thành phố Shreveport, bang Louisiana vào sáng sớm 19/4 theo giờ địa phương.

Cảnh sát tại Shreveport xác định kẻ xả súng là Shamar Elkins và cho biết vụ việc "có tính chất bạo lực gia đình".

Một bé trai 13 tuổi bị thương sau khi bỏ chạy khỏi ngôi nhà và nhảy từ mái nhà xuống. Cậu bé bị "gãy vài xương" nhưng dự kiến sẽ hồi phục.

Theo một thông báo trên mạng xã hội, cảnh sát đã nhận được báo cáo về một vụ gây rối gia đình tại khu nhà số 300 đường West 79th Street ngay sau 6 giờ sáng giờ địa phương (11 giờ GMT). Theo người phát ngôn Christopher Bordelon, vụ bạo lực xảy ra ở nhiều địa điểm khác nhau.

“Có ba hiện trường khác nhau,” Bordelon nói, thêm rằng vụ nổ súng đầu tiên xảy ra trên đường West 79th Street, với một vụ việc liên quan diễn ra trên đường Harrison Street, và ít nhất một nạn nhân đã chạy trốn đến một nhà dân gần đó.

Hai phụ nữ trưởng thành cũng bị bắn trong vụ tấn công. Vợ của Elkins - mẹ của các em nhỏ - là người bị bắn đầu tiên và bị thương nặng. Sau đó Elkins đến một nơi ở khác, nơi hắn bắn chết 8 trẻ em và bắn 1 phụ nữ khác. Người phụ nữ này - mẹ của đứa trẻ thứ tám thiệt mạng - hiện bị thương nặng "đe dọa đến tính mạng".

Nghi phạm đã bỏ trốn khỏi hiện trường, cố gắng tẩu thoát bằng cách cướp một chiếc xe trước khi bị cảnh sát truy đuổi. Cảnh sát cuối cùng đã bắn chết nghi phạm sau một cuộc truy đuổi, ông Bordelon cho biết.

Vietbf @ Sưu tầm

Theo tờ New York Times, nhờ eo biển Hormuz, Iran có thể thoát khỏi cuộc xung đột với Mỹ và Israel với một kế hoạch sẵn có để đe dọa các đối thủ của mình.

"Cuộc chiến Mỹ-Israel đã gây thiệt hại đáng kể cho hệ thống nhà nước, hải quân và các nhà máy sản xuất tên lửa của Iran, nhưng lại ít ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của nước này. Do đó, chính phủ Iran có thể sẽ bước ra khỏi cuộc xung đột với một kế hoạch sẵn sàng để đe dọa các đối thủ, bất chấp những hạn chế có thể có đối với chương trình hạt nhân của họ", ấn phẩm này nêu rõ.

Như đã đề cập, cuộc xung đột với Mỹ và Israel đã làm suy yếu khả năng sản xuất vũ khí của Iran. Tuy nhiên, nước này vẫn duy trì đủ tên lửa, bệ phóng và máy bay không người lái cảm tử để gây nguy hiểm cho hoạt động vận chuyển hàng hải trong eo biển.

Bài báo kết luận: "Các ước tính của tình báo và quân đội Mỹ có phần khác nhau, nhưng nhiều quan chức cho rằng Iran vẫn giữ lại tới 40% kho vũ khí máy bay không người lái trước chiến tranh. Chúng đã chứng tỏ là một vũ khí răn đe mạnh mẽ. Trong khi các tàu chiến của Mỹ có thể bắn hạ chúng mà không gặp nhiều khó khăn, thì các tàu chở dầu thương mại hầu như không có khả năng tự vệ."

Trước đó cùng ngày, Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng một phái đoàn Mỹ đã khởi hành đến Islamabad để thiết lập các cuộc tiếp xúc mới với Iran. Ông Trump cũng nói thêm rằng ông hy vọng sẽ đạt được một thỏa thuận với Tehran, đồng thời cáo buộc Cộng hòa Hồi giáo "vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".

Trước đó ngày 17/4, Iran cho phép tất cả các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz cho đến khi thỏa thuận ngừng bắn hết hạn. Điều này diễn ra trong bối cảnh một thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon. Về phần mình, ông Trump từ chối dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận. Sau đó, Tehran tuyên bố khôi phục quyền kiểm soát quân sự đối với eo biển.

Vietbf @ Sưu tầm

Trong dân gian từng lưu truyền lời đồn rằng sau khi đánh bại Hạng Vũ, Lưu Bang đã làm nhục Ngu Cơ. Nhưng liệu nhận định này có cơ sở lịch sử hay chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng hậu thế?

Trong dòng chảy dài lâu của lịch sử Trung Hoa, không ít câu chuyện đã dần bị phủ lên lớp màu huyền thoại theo thời gian. Những nhân vật từng tồn tại trong thực tế, qua bàn tay của sử gia, thi nhân và dân gian, nhiều khi đã trở nên khác xa với hình ảnh ban đầu. Câu chuyện về Hán Cao Tổ Lưu Bang và ái phi của Hạng Vũ là Ngu Cơ chính là một ví dụ điển hình. Trong dân gian từng lưu truyền lời đồn rằng sau khi đánh bại Hạng Vũ, Lưu Bang đã làm nhục Ngu Cơ. Nhưng liệu nhận định này có cơ sở lịch sử hay chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng hậu thế?

Trước hết, cần đặt câu chuyện vào bối cảnh lịch sử cụ thể. Lưu Bang là người sáng lập triều Tây Hán, một trong những triều đại có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử Trung Quốc. Trong khi đó, Ngu Cơ là mỹ nhân nổi tiếng thời kỳ Sở – Hán tranh hùng, đồng thời là ái thiếp của Hạng Vũ – vị “Tây Sở Bá Vương” lẫy lừng một thời. Tuy nhiên, các ghi chép lịch sử về Ngu Cơ lại vô cùng ít ỏi. Hình tượng của bà chủ yếu được biết đến qua văn học và nghệ thuật, hơn là từ các sử liệu chính thống.

Trong số những ghi chép cổ, nổi bật nhất là tác phẩm Sử ký của Tư Mã Thiên. Tại đây, câu chuyện “Bá vương biệt cơ” đã trở thành biểu tượng cho bi kịch anh hùng. Khi Hạng Vũ bị dồn đến bước đường cùng bên bờ Ô Giang, Ngu Cơ đã chọn cái chết để giữ trọn khí tiết, không để trở thành gánh nặng cho người mình yêu. Đây là chi tiết quan trọng, bởi nó cho thấy theo sử liệu chính thống, Ngu Cơ đã tự sát trước khi rơi vào tay đối phương.

Vậy còn lời đồn về việc Lưu Bang làm nhục Ngu Cơ thì sao? Xét trên các tài liệu lịch sử đáng tin cậy, không có bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào xác nhận sự việc này. Sau khi đánh bại Hạng Vũ, Lưu Bang phải đối mặt với vô vàn vấn đề lớn: củng cố quyền lực, ổn định chính trị, tái thiết đất nước sau chiến tranh. Trong bối cảnh ấy, việc ông dành thời gian hay hành động thiếu chuẩn mực đối với một người phụ nữ đã qua đời gần như không có cơ sở logic.

Vậy vì sao những câu chuyện như vậy lại xuất hiện và lan truyền rộng rãi? Một nguyên nhân quan trọng nằm ở tâm lý và thói quen sáng tác của hậu thế. Trong xã hội cổ đại, chiến thắng thường đi kèm với quyền lực tuyệt đối, bao gồm cả việc chiếm đoạt phụ nữ của kẻ bại trận. Chính vì vậy, người đời sau dễ dàng suy diễn rằng người chiến thắng như Lưu Bang cũng sẽ hành xử tương tự. Tuy nhiên, đây chỉ là sự suy đoán mang tính phổ quát, không đồng nghĩa với việc nó đã thực sự xảy ra.

Bên cạnh đó, văn học dân gian và nghệ thuật sân khấu cũng góp phần không nhỏ vào việc định hình nhận thức sai lệch. Trong nhiều tác phẩm, Ngu Cơ được khắc họa như biểu tượng của lòng trung trinh và tình yêu bất diệt, còn Lưu Bang– với tư cách là người chiến thắng – đôi khi lại bị “gán” cho những đặc điểm tiêu cực nhằm tăng kịch tính. Sự đối lập này giúp câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn, nhưng đồng thời cũng làm mờ ranh giới giữa lịch sử và hư cấu.

Thực tế, nếu nhìn nhận một cách công bằng, Lưu Bang là một nhà chính trị và quân sự kiệt xuất. Từ một người xuất thân bình dân, ông đã xây dựng nên một đế chế kéo dài hàng thế kỷ. Những thành tựu đó không thể bị lu mờ bởi những lời đồn không có căn cứ. Ngược lại, Ngu Cơ – dù ít được ghi chép trong sử sách – lại sống mãi trong lòng hậu thế như một biểu tượng của sự hy sinh và chung thủy.

Từ góc độ lịch sử học, việc phân biệt giữa sự thật và truyền thuyết là điều hết sức quan trọng. Những câu chuyện truyền miệng, dù giàu cảm xúc và ý nghĩa biểu tượng, không thể thay thế cho chứng cứ lịch sử. Nếu không cẩn trọng, chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng “lấy giả làm thật”, từ đó hiểu sai về nhân vật và thời đại.

Tóm lại, câu chuyện về việc Lưu Bang làm nhục Ngu Cơ không có cơ sở trong sử liệu đáng tin cậy, mà nhiều khả năng chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng và sự phóng đại trong văn học dân gian. Khi tiếp cận lịch sử, điều cần thiết là dựa trên nguồn tư liệu xác thực, đồng thời giữ thái độ tỉnh táo trước những giai thoại hấp dẫn nhưng chưa được kiểm chứng.

Câu chuyện về Lưu Bang và Ngu Cơ, vì thế, không chỉ là một lát cắt của quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở về cách chúng ta nhìn nhận lịch sử: giữa sự thật và huyền thoại, ranh giới đôi khi rất mong manh, và chính con người hiện đại phải là người phân định rạch ròi.

Ngu Cơ (khoảng 230 TCN - 202 TCN), mang họ Ngu, tên thật là Ngu Diệu Dặc, thường được người đời sau gọi là Ngu mỹ nhân, là người vợ duy nhất của Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ – một vị tướng quân nổi tiếng thời kỳ Hán Sở tranh hùng.

Bà là nhân vật nổi tiếng trong lịch sử, văn hóa dân gian Trung Hoa với cuộc đời gắn bó cùng Hạng Vũ. Ngu Cơ được nhắc đến lần đầu trong Sử ký Tư Mã Thiên, sau đó là Hán thư và dần được truyền tụng trong đời sống bình thường. Bà gắn liền với điển tích "Bá Vương biệt Cơ", một điển tích nổi tiếng về tình cảm, trở thành nỗi bi ca được nhớ đến qua nhiều thời kỳ trong nghệ thuật, thơ, phú, hội họa, và điện ảnh hiện đại.

Trong chính sử hoàn toàn không ghi lại quê quán của Ngu Cơ, sở dĩ người đời mặc định bà là người nước Sở (nay là khu vực tỉnh Giang Tô) chỉ bởi vì bà là vợ của Hạng Vũ, một quý tộc nước Sở chính gốc. Có hai giả thuyết khác nhau về quê quán cụ thể của bà, giả thuyết thứ nhất nói bà đến từ trấn Nhan Tập,[chú thích 5] nay thuộc huyện Thuật Dương, địa cấp thị Tú Thiên, trong khi giả thuyết thứ hai nói bà đến từ Tô Châu, nay là địa cấp thị Tô Châu. Các địa danh đều thuộc tỉnh Giang Tô, và cũng là quê hương của Hạng Vũ.

Ở trấn Nhan Tập, huyện Thuật Dương có địa danh Ngu Cơ câu, một hào nước uốn lượn với phong cảnh đẹp, trong vùng có rất nhiều truyền thuyết liên quan đến Ngu Cơ cùng Hạng Vũ, như Yên chi tỉnh, Bá Vương kiều, Cửu long khẩu cùng Hạng Trạch. Căn cứ theo Giang Tây Cát An Lư Lăng Hạng thị gia phổ, Ngu Cơ được mô tả với cách gọi là Ngu Hậu: "Ngu Hậu sinh ra, có năm con phượng tỏa sáng trong nhà, mùi hương kì lạ không dứt, năm sinh là Đinh Sửu (224 TCN), mất năm Kỷ Hợi (202 TCN), táng ở Bành Thành”. Một ghi chép khác cùng tại huyện Thuật Dương về Ngu Cơ rằng, có một viên quan, nhà thơ nổi tiếng thời Nhà Thanh là Viên Mai, trong thời gian giữ chức Tri huyện Thuật Dương từng làm một bài thơ "Quá Ngu câu du Ngu Cơ miếu", cũng tự chú là "Tương truyền, Ngu Cơ là người huyện Thuật vậy”. Hiện tại ở vùng Thường Thục của Tô Châu, có nhiều địa danh lấy tên Ngu Cơ, ví dụ như huyện Thường Thục có biệt danh là Ngu Thành, lại có Ngu Sơn. Tương truyền, thôn mà bà sinh ra gọi là thôn Ngu Khê thôn.

Có nhiều giả thuyết về phần mộ Ngu Cơ và nhiều nơi tại Trung Quốc ngày nay có mộ của bà. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc ngày nay đã tổng kết các địa danh về phần mộ và nơi thờ bà xung quanh khu vực Cai Hạ trong lịch sử. Có thể kể đến huyện Định Viễn, thuộc địa cấp thị Trừ Châu, tỉnh An Huy, cách 60 dặm so với vùng trận đánh Cai Hạ, tuy nhiên ngày nay không còn dấu tích gì về mộ bà tại huyện này. Theo ghi chép của sách Dư địa chí đời nhà Thanh thì ngôi mộ của Ngu Cơ ở huyện Linh Bích, thuộc địa cấp thị Túc Châu, tỉnh An Huy. Ngôi mộ nằm trên vị trí của trận Cai Hạ nơi bà qua đời. Ngày nay, đây là một ngôi mộ được trùng tu và bảo tồn với tên gọi là lăng Linh Bích, có bia ghi ba chữ "Nữ anh hùng".

Vietbf @ Sưu tầm

Đỗ Dận Tích là con người đúng với câu nói, có tài mà không gặp thời. Nhờ tài trí, sự quyết đoán và tầm nhìn của mình, Đỗ Dận Tích đã chút nữa tạo ra bước ngoặt cho nhà Nam Minh...

Năm 1644, kinh thành Bắc Kinh thất thủ, nhà Thanh tiến vào Trung Nguyên, dường như triều Minh hơn hai trăm năm lịch sử đã đi đến hồi kết. Thế nhưng điều khiến hậu thế ngạc nhiên là triều Minh vẫn kéo dài thêm tới 18 năm, mãi đến năm 1662 mới hoàn toàn diệt vong. Giai đoạn ấy, thường được gọi là thời kỳ Nam Minh, là chuỗi ngày giằng co khốc liệt, nơi mà trong tuyệt vọng vẫn lóe lên không ít cơ hội “lật bàn”.

Trong số những trung thần nghĩa sĩ dốc cạn máu xương để cứu vãn cơ đồ, có một nhân vật đặc biệt nổi bật về tầm nhìn chiến lược — đó là Đỗ Dận Tích.

1. Con người và bước khởi đầu của Đỗ Dận Tích
Đỗ Dận Tích (1601–1649), tự Trọng Giam, hiệu Mục Du, đỗ tiến sĩ năm Sùng Trinh thứ mười. Thuở đầu, ông làm quan văn, từng giữ chức ở bộ Hộ Nam Kinh rồi đảm nhiệm các vị trí quản lý thuế khóa. Trong thời gian này, ông nổi tiếng thanh liêm, quyết đoán, mạnh tay loại bỏ tệ nạn và cải cách chính sách.

Khi thiên tai hoành hành, giá gạo tăng cao, thương thuyền không lui tới, ông đã chủ động miễn thuế để thu hút buôn bán, nhanh chóng khôi phục lưu thông hàng hóa. Trước cảnh dân đói, ông cắt giảm sinh hoạt cá nhân, mở kho cứu tế, phát gạo cho hàng vạn người. Những việc làm ấy cho thấy ông không chỉ giỏi trị quốc mà còn có tấm lòng vì dân.

Sau đó, Đỗ Dận Tích được bổ nhiệm làm tri phủ Trường Sa, nổi danh nhờ dẹp loạn địa phương, từ đó được xem là người “biết dùng binh”. Nếu đặt trong bối cảnh thái bình, con đường quan lộ của ông có lẽ chỉ dừng lại ở cấp địa phương hoặc bộ, rồi an nhàn về hưu như bao sĩ đại phu khác.

Nhưng lịch sử không cho Đỗ Dận Tích một cuộc đời bình lặng.

2. Thời loạn và tầm nhìn khác biệt
Cuối thời Minh, trong khi nội bộ rối ren với các cuộc khởi nghĩa của Lý Tự Thành và Trương Hiến Trung, thì bên ngoài, quân Thanh ngày càng áp sát. Khi Bắc Kinh thất thủ, Hoàng đế Sùng Trinh tự vẫn, triều đình Nam Minh được lập ở phía Nam nhưng rơi vào thế nguy ngập.

Điều đáng nói là, trong khi nhiều đại thần vẫn chưa nhận thức đầy đủ mối nguy từ nhà Thanh, thậm chí còn coi tàn quân của Lý Tự Thành là đối thủ chính, thì Đỗ Dận Tích đã sớm nhìn ra bản chất của cuộc chiến: muốn tồn tại, phải liên kết tất cả lực lượng có thể để chống Thanh.

Đỗ Dận Tích chủ trương chiêu an lực lượng nông dân — một quyết định mang tính chiến lược cực kỳ táo bạo. Không giống nhiều sĩ đại phu chỉ nói suông, ông trực tiếp hành động. Sau khi Nam Kinh thất thủ, ông lập “Quân tử doanh”, tuyển chọn thanh niên, huấn luyện thành lực lượng nòng cốt, vừa thể hiện tinh thần tôn trọng binh sĩ, vừa nâng cao sĩ khí.


3. Chiêu an nghĩa quân và bước ngoặt chiến lược
Năm 1646, khi được giao nhiệm vụ tuần phủ Hồ Quảng, Đỗ Dận Tích đối mặt với một lực lượng lớn tàn quân của Lý Tự Thành do cháu ông ta là Lý Cẩm chỉ huy, với khoảng 30 vạn người.

Triều đình Nam Minh lúc ấy vô cùng lo sợ, thậm chí có người muốn tiêu diệt lực lượng này. Nhưng Đỗ Dận Tích lại nhìn nhận khác: ông cho rằng quốc gia mới dựng lại, không thể tiếp tục nội chiến, mà phải chiêu an.

Đỗ Dận Tích quyết định một mình vào doanh trại đối phương, dùng lý lẽ và chân thành để thuyết phục. Cuối cùng, ông đã thành công, khiến Lý Cẩm và toàn bộ quân đội quy thuận Nam Minh. Đây là bước ngoặt cực kỳ quan trọng, bởi nó biến một mối đe dọa thành lực lượng chủ lực chống Thanh.

Từ đó, Đỗ Dận Tích sử dụng chính đội quân này để đối đầu với quân Thanh tại Hồ Quảng. Dù ban đầu gặp khó khăn, nhưng sau đó đã giành được nhiều thắng lợi, khôi phục các vùng đất quan trọng như Thường Đức, Thần Châu, Đào Nguyên…

4. Gánh vác chiến cuộc nhà Nam Minh và cơ hội xoay chuyển
Trong những năm tiếp theo, Đỗ Dận Tích gần như một mình chống đỡ chiến trường Trung Nam. Ông liên tiếp chỉ huy các chiến dịch, giành lại nhiều thành trì, khiến cục diện có lúc chuyển biến tích cực.

Thậm chí, nhà Thanh từng tìm cách chiêu hàng Đỗ Dận Tích bằng tước vị vương hầu, nhưng ông kiên quyết từ chối. Điều đó cho thấy lập trường trung thành và ý chí không lay chuyển của ông.

Thời điểm ấy, nếu triều đình Nam Minh biết tận dụng cơ hội, phối hợp các lực lượng như quân của Kim Thanh Hoàn, Lý Thành Đông hay các cuộc phản công khác, việc phục hồi thế lực ở phía Nam hoàn toàn không phải không thể.

5. Bi kịch từ nội bộ: “thua vì đồng đội”
Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Nam Minh không nằm ở kẻ địch, mà ở chính nội bộ. Các phe phái tranh đấu, tướng lĩnh nghi kỵ lẫn nhau, khiến sức mạnh bị phân tán.

Một trong những người gây cản trở lớn cho Đỗ Dận Tích là Hà Đằng Giao. Người này không tin tưởng lực lượng nghĩa quân đã quy thuận, lại thiên vị quân đội riêng của mình, liên tục gây khó dễ, thậm chí để cấp dưới công kích lẫn nhau.

Khi cục diện đang thuận lợi, Hà Đằng Giao còn đưa ra những quyết định sai lầm, phá hỏng cơ hội chiến lược. Những hành động ấy khiến nỗ lực của Đỗ Dận Tích nhiều lần rơi vào bế tắc.

Câu nói “không sợ đối thủ mạnh, chỉ sợ đồng đội tệ” dường như phản ánh đúng hoàn cảnh này.

6. Cái chết trong tuyệt vọng và sự sụp đổ
Chiến tranh kéo dài, cộng thêm áp lực nội bộ, khiến Đỗ Dận Tích kiệt quệ cả thể chất lẫn tinh thần. Ông nhiều lần phải đứng ra hòa giải mâu thuẫn giữa các tướng lĩnh, trong khi vẫn trực tiếp chỉ huy chiến trận.

Đến năm 1649, biết mình không còn sống được bao lâu, ông dâng di thư lên triều đình, bày tỏ nỗi phẫn uất trước tình trạng nội đấu không dứt. Không lâu sau, ông qua đời trong u uất.

Cùng thời gian đó, Hà Đằng Giao cũng bị quân Thanh bắt và giết. Sự ra đi của hai nhân vật chủ chốt khiến phòng tuyến Trung Nam sụp đổ nhanh chóng. Từ đó, triều đình Nam Minh mất dần khả năng kháng cự, phải dựa vào các thế lực khác và cuối cùng đi đến diệt vong.

7. Thiên tài chiến lược trong thời đại không thể cứu vãn
Nếu đặt trong một thời đại khác, Đỗ Dận Tích có thể trở thành một danh thần sánh ngang những bậc kiệt xuất trong lịch sử. Ông có tầm nhìn chiến lược, khả năng hành động và lòng trung thành hiếm có.

Nhưng vận mệnh không chỉ phụ thuộc vào cá nhân. Khi một triều đại đã tích tụ quá nhiều vấn đề, lại bị chia rẽ bởi đấu đá nội bộ, thì ngay cả những người tài giỏi nhất cũng khó xoay chuyển cục diện.

Nam Minh từng có nhiều cơ hội phục hồi, nhưng đều bỏ lỡ vì chính những mâu thuẫn bên trong. Câu chuyện của Đỗ Dận Tích vì thế không chỉ là bi kịch cá nhân, mà còn là lời cảnh tỉnh về một triều đại tự đánh mất mình từ bên trong.

Vietbf @ Sưu tầm

Từ một cuộc nổi dậy ở vùng Levant thế kỷ 15 TCN, Pharaoh trẻ tuổi Thutmose III đã thực hiện một "canh bạc" táo bạo tại Megiddo, mở đầu cho chuỗi chinh phạt đưa Ai Cập vươn lên thành cường quốc hàng đầu Cận Đông cổ đại.

Trên khắp vùng Levant (vùng đất rộng lớn ở phía Đông Địa Trung Hải, bao gồm các quốc gia Syria, Liban, Jordan, Israel và Palestine, mở rộng sang đảo Síp, bán đảo Sinai và một phần Iraq - người dịch) vào thế kỷ XV trước Công nguyên, các thành phố đã nổi dậy chống lại vị Pharaoh mới lên ngôi - Thutmose III. Đây là thử thách sinh tử đối với quyền lực của Thutmose III.

Cái chết của Nữ hoàng Hatshepsut đã mở đường cho cuộc nổi dậy ở Levant. Sau 22 năm cầm quyền, bà biến mất khỏi lịch sử và Thutmose III lên ngôi Pharaoh ở Ai Cập. Một liên minh giữa các thành bang Canaan, được Đế chế Mitanni và những nhà cầm quyền ở Kadesh hỗ trợ, bắt đầu nổi dậy chống lại vị Pharaoh mới.

Cuộc nổi dậy lên đến đỉnh điểm tại Megiddo – thành phố kiên cố thuộc Israel ngày nay. Nằm trên đồng bằng Esdraelon, Megiddo kiểm soát hai tuyến đường thương mại quan trọng: một tuyến nối ra bờ biển, tuyến còn lại hướng về phía Bắc đến Kadesh. Do đây là chiến dịch quân sự đầu tiên của Thutmose, ông phải chịu sức ép rất lớn.

Con đường đến Megiddo

Theo khẩu hiệu tuyên truyền lớn trên tường của Akh Menu (Đền thờ Thutmose III tại Karnak), vị Pharaoh trẻ tuổi đã tập hợp quân đội của ông và bắt đầu hành quân từ pháo đài biên giới Tjaru ở vùng đồng bằng phía Đông tiến về phía kẻ địch hùng mạnh. Hiện nay không có thông tin rõ ràng về số lượng binh lính được huy động, mặc dù đa số học giả ước tính con số này có lẽ lên đến hàng nghìn người. Họ cũng không rõ toàn bộ binh sĩ có xuất phát từ Ai Cập hay là các đơn vị đã đóng quân tại các nước khác ở châu Á.

Quân đội mất 10 ngày để đi theo con đường được gọi là đường Horus, phía Bắc bán đảo Sinai và tìm cách đến Gaza. Độ dài quãng đường là khoảng 200 km, cho thấy binh lính hành quân trung bình 20 km/ngày. Từ Gaza, họ bước sang vùng đất Yehem, cách Megiddo khoảng 40 km. Ở đó, Pharaoh đã trao đổi với các quan lại của ông để đánh giá tình hình và quyết định tuyến đường nào phù hợp nhất trong số 3 tuyến đường đến Megiddo. Tuyến đường phía Bắc băng qua vùng đất Zefti; tuyến đường phía Nam sẽ đưa họ đến gần Taanach; tuyến đường trung tâm nguy hiểm nhất sẽ khiến họ phải đi qua đèo Aruna rất hẹp. Biên niên sử của Thutmose III, một bản ghi chép mang tính tuyên truyền về các chiến dịch quân sự của Pharaoh được khắc trong Đền thờ Amun-Re ở Karnak, miêu tả chi tiết cách ông đưa ra quyết định này.

Các tướng lĩnh của Thutmose III đã xin ông không ép họ đi qua đèo Aruna: “Hãy để Chúa tể chiến thắng của chúng ta hành quân theo con đường ông muốn, nhưng đừng để ông ép buộc chúng ta phải đi theo con đường nguy hiểm nhất”. Tuy nhiên, Thutmose quyết tâm thách thức kẻ thù bằng cách đi theo con đường nguy hiểm nhất. Ông đã thề trước Thần mặt trời Amun-Re: “Tôi sẽ hành quân theo con đường Aruna này!”.

Ông cũng quyết định đích thân dẫn đầu quân đội vượt qua con đèo hẹp. “Không ai được phép hành quân trên con đường này trước mặt đức vua của chúng ta và khi bắt đầu chính ông đã dẫn đầu quân đội, dẫn đường bằng chính bước chân của mình”. Con đường ông chọn dài hơn 12 km, có những đoạn chỉ rộng 9 mét. Với vách núi hai bên đường, đây là địa điểm hoàn hảo để kẻ địch phục kích từ trên cao đối với binh lính đang hành quân, vì họ không thể chạy thoát. Tuy nhiên, kẻ địch cho rằng người Ai Cập sẽ không bao giờ mạo hiểm như vậy, nên chỉ bố trí binh lính trên 2 con đường còn lại. Đội quân của Thutmose có thể đi qua đèo Aruna trong 1 ngày mà không phải gặp bất kỳ vấn đề nào. Các binh sĩ tiến vào thung lũng Qina trước sự kinh ngạc của quân địch đang đóng trại gần thành phố Megiddo.


Ai Cập tấn công trước

Vào rạng sáng ngày hôm sau, quân đội Ai Cập được huy động, triển khai thành 3 đơn vị lớn tiến theo đội hình lưỡi liềm về phía trại của lực lượng châu Á ở phía Nam thành phố Megiddo. Bia khắc tại Karnak ghi lại: “Cánh quân phía Nam đóng tại một ngọn đồi phía Nam suối Qina, còn cánh phía Bắc ở phía Tây Bắc Megiddo, trong khi Hoàng thượng ở khu vực trung tâm”.

Động thái này đã khiến binh sĩ địch hoảng loạn, nhiều người trong số họ đã bỏ lều và chạy về Megiddo. Quân đội của Thutmose III bắt đầu cướp phá trại của họ, khiến nhiều binh lính châu Á chạy trốn. Một số chỉ huy quân đội châu Á đã được những binh sĩ, vốn đang bảo vệ thành phố, an toàn vượ qua các bức tường của Megiddo. Những người khác chạy lên phía Bắc để tránh xa quân đội Ai Cập. Nhiều sử liệu ghi lại rằng nếu binh lính của Thutmose III truy đuổi quân địch đang tháo chạy thì đã nhanh chóng giành được chiến thắng cuối cùng: “Khi họ (các thủ lĩnh của quân địch) nhận thấy không thể chống lại được đội quân của Pharaoh, họ tháo chạy tán loạn về Megiddo với vẻ mặt sợ hãi, bỏ lại ngựa, xe ngựa bằng vàng, bạc, buộc quần áo của mình với dây thừng để binh lính kéo lên bức tường của thành phố. Khi đó, nếu quân đội Ai Cập từ bỏ cướp bóc tài sản của kẻ địch thì họ đã chiếm được Megiddo”. Đoạn văn này không giống miêu tả một trận chiến mà là một loạt cuộc giao tranh nhỏ khi quân Ai Cập tấn công.

Cuộc bao vây và chiến thắng

Trước cục diện không thể tấn công thành phố, người Ai Cập quyết định bao vây nó, đốn cây ở khu vực xung quanh để xây dựng một loạt công sự bằng gỗ. Biên niên sử của Thutmose III miêu tả Pharaoh nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của việc chinh phục Megiddo: “Tất cả hoàng tử của nhiều vùng đất (phía Bắc) đều bị giam cầm bên trong đó, chiếm được Megiddo là chiếm được hàng nghìn thành phố!”.

Cuối cùng, sau 7 tháng vây ép, thành phố đã đầu hàng, trong số các thủ lĩnh địch bị bắt bên có người cai trị Megiddo. Tuy nhiên, hoàng tử của Kadesh, tổng tư lệnh của liên minh châu Á, lại trốn thoát.

Chiến lợi phẩm phi thường

Các nguồn tài liệu ghi chép lại một danh sách dài và chi tiết về chiến lợi phẩm thu được sau khi chinh phục Megiddo, cho biết có 83 quân địch thiệt mạng và 340 tù binh, nhưng những con số này có thể chỉ bao gồm những nhân vật được coi là quan trọng.

Sau chiến thắng tại Megiddo, Thutmose củng cố quyền lực của ông ở phía Bắc, ở châu Á và phía Nam, tại Nubia. Vào năm thứ 33 trong triều đại của Thutmose, ông phát động một cuộc tấn công trực tiếp vào Mitanni, đế chế đã hỗ trợ cho các cuộc nổi dậy chống Ai Cập.

Mitanni nằm bên kia sông Euphrates, vì vậy Thutmose phải vận chuyển tàu chiến bằng xe bò từ thành phố ven biển Byblos (ngày nay thuộc Liban). Người Ai Cập đã sử dụng những chiếc tàu này để có thể vượt qua sông Euphrates, chiếm lấy nhà nước Mitanni và củng cố quyền kiểm soát của Ai Cập đối với toàn bộ khu vực. Thutmose III đã dựng bia chiến thắng ở phía Nam lãnh thổ của ông ở Jabal Barka, Nubia, ngày nay thuộc Sudan. Ông tự nhận mình là nhân vật chinh phục cả người phương Nam và phương Bắc, truy quét các bộ lạc ở châu Á... và đánh bại dân du mục ở Nubia.

Ngoài gia súc, lương thực và những vật dụng khác, quân đội Ai Cập còn thu được 2041 con ngựa, 924 cỗ xe ngựa, trong đó có những cỗ xe ngựa được chạm khắc bằng vàng của các vị vua của Kadesh và Megiddo, 200 bộ áo giáp và 502 cung tên. Những chiếc cung tên này, có nguồn gốc từ Mesopotamian, rất đắt tiền và được săn lùng ráo riết. Áo giáp, được làm bằng da cứng hoặc đồng, là một phát minh mới vào thời đó. Biên niên sử không đề cập đến mũ sắt, mặc dù việc sử dụng chúng rất phổ biến trong thời kỳ trị vì của Thutmose III. Điều này được chứng minh bằng danh sách cống nạp từ châu Á và các bức tranh trong một số lăng mộ tư nhân ở Theban, trong đó những người nước ngoài đi cống nạp đội mũ sắt.

Huyền thoại và sức mạnh

Thành quả trực tiếp của chiến thắng là sự củng cố quyền kiểm soát của Pharaoh đối với phần lớn lãnh thổ ngày nay là Israel và Palestine. Chiến thắng vang dội và mở rộng quyền kiểm soát của Pharaoh sẽ sống mãi trong trí tưởng tượng của người Ai Cập như là điểm khởi đầu của kỷ nguyên mới vĩ đại.

Tướng Djehuty, nhân vật được Thutmose bổ nhiệm làm người đứng đầu các vùng đất bị chinh phục, sau này được bất tử hóa như một anh hùng trong câu chuyện cổ Ai Cập - "Cuộc chinh phục Joppa". Câu chuyện này kể về việc Djehuty đã sử dụng tài trí của ông để chinh phục thành phố Joppa (ngày nay là Jaffa, gần Tel Aviv, Israel) khi đưa binh lính vào thành phố bằng cách giấu họ trong những chiếc thùng, có nội dung giống như thủ đoạn “con ngựa thành Troy” trong sử thi Iliad của nhà thơ Homer hàng trăm năm trước đó. Sự kiện này cũng có thể là nguồn gốc của truyện dân gian Arab "Alibaba và 40 tên cướp", trong đó toán cướp đã tìm cách lẻn vào một ngôi nhà bằng cách chui vào những thùng dầu.

Ngoài những câu chuyện truyền cảm hứng tuyệt vời, chiến thắng Megiddo đã tạo ra cục diện chính trị và ngoại giao mới trên khắp khu vực: Lãnh thổ mới của Canaan cung cấp điểm khởi đầu gần hơn cho Ai Cập để phát động các chiến dịch trong tương lai nhằm vào Mesopotamia. Tin tức về chiến thắng ấn tượng đã thúc đẩy các chế độ quân chủ ở Cận Đông cử sứ giả đến Thebes, thủ đô của Ai Cập khi đó, mang theo những món quà xa xỉ để lấy lòng Pharaoh.

Sau khi giành chiến thắng, Thutmose III đã sử dụng vị thế của ông để mở rộng quyền lực của Ai Cập ở châu Á thông qua kế hoạch chinh phục đầy tham vọng nhằm vào Syria. Biên niên sử được khắc trên tường của Đền Amun-Re ở Karnak đề cập đến 16 chiến dịch khác, mặc dù trong một số trường hợp, không có dữ liệu nào được lưu giữ. Các hoạt động quân sự này diễn ra từ năm 1454-1437 trước Công nguyên và có thể được chia thành các giai đoạn riêng biệt.

Giai đoạn đầu tiên liên quan đến việc chinh phục những thành phố cảng quan trọng như Ullaza và Simyra, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển đến và đi từ Ai Cập, cũng như cung cấp các kho chứa. Giai đoạn thứ hai là chiến dịch chiếm đóng phần lớn miền Trung Syria, từ đó vô hiệu hóa sức mạnh của thành phố Kadesh. Giai đoạn thứ ba bao gồm một cuộc tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Mitannia. Giai đoạn thứ tư chủ yếu là một loạt chiến dịch đàn áp các cuộc nổi dậy ở một số vùng lãnh thổ bị chinh phục.

Sự mở rộng lãnh thổ của Ai Cập

Các chiến dịch quân sự của Thutmose III đã giúp Ai Cập giành được quyền kiểm soát Megiddo và mở rộng quyền lực của họ trong khu vực. Khi xem xét đến chiến dịch được Thutmose thần thoại hóa, mặc dù có sự phóng đại không thể tránh khỏi trong nhiều tuyên bố và nội dung của Biên niên sử Thutmose III, nhiều học giả vẫn nhận định các chi tiết của tài liệu này là một nguồn thông tin đáng tin cậy.

Trên thực tế, trận Megiddo là một trong những trận chiến được ghi chép lại sớm nhất trong lịch sử. Bước ngoặt quan trọng này không chỉ mở rộng lãnh thổ, mà còn đánh dấu thành công đầu tiên của một trong những nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại nhất của Ai Cập cổ đại.

Vietbf @ Sưu tầm

"CHƯA THẤY QUAN TÀI CHƯA ĐỔ LỆ": MỸ RA TAY TRỪNG PHẠT MA GIÁO BA TƯ

Người xưa có câu: "Rượu mời không uống, muốn uống rượu phạt". Sau bao ngày kìm nén và đưa ra những lời cảnh báo đanh thép, cuối cùng chính quyền Tổng thống Donald Trump đã hiện thực hóa lời đe dọa của mình bằng những phát súng rền vang trên biển. Lần này, Washington không còn nói suông; họ đã chọn cách dùng sức mạnh của họng súng để đáp trả sự bướng bỉnh của "con ngựa bất kham" Iran. Một thông điệp rõ ràng đã được gửi đi: Bất cứ con tàu nào dám thách thức lệnh phong tỏa của Mỹ đều sẽ phải trả giá đắt.

CUỘC ĐỤNG ĐỘ TRÊN BIỂN ARAB: KHI "SÓI BIỂN" TRỔ TÀI

Mới đây, Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) đã công bố những thước phim rùng mình về một cuộc vây ráp nghẹt thở. Tâm điểm của sự chú ý là chiếc tàu container M/V Touska – một con tàu mang dòng máu Iran, đang lừng lững tiến về cảng Bandar Abbas bất chấp lệnh cấm.

Chớ thấy "ông ba mươi" ngủ mà ngỡ là hiền. Chiếc tàu khu trục tên lửa dẫn đường USS Spruance thuộc lớp Arleigh Burke – vốn được coi là "ngựa chiến" tinh nhuệ nhất của hạm đội Mỹ – đã bám đuổi Touska suốt 6 giờ đồng hồ. Sau nhiều lần cảnh báo vô hiệu, khi đối phương vẫn "ngựa quen đường cũ", USS Spruance đã khai hỏa khẩu pháo 5-inch (127mm) đầy uy lực. Ba phát súng đanh gọn đã găm thẳng vào mục tiêu, đánh quỵ động cơ diesel của con tàu vận tải, khiến nó nằm bất động như một con cá mắc cạn trên biển.

Ngay khi màn đêm buông xuống, cảnh tượng như trong phim hành động Hollywood đã diễn ra: Các chiến sĩ Thủy quân lục chiến từ Đơn vị Viễn chinh số 31 (31st MEU) đã từ trực thăng đu dây xuống boong tàu Touska, chính thức áp giải con tàu này vào vòng kiểm soát của Mỹ. "Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa", Iran tưởng chừng có thể luồn lách qua các khe hở của vòng vây, nhưng không ngờ lại đụng ngay phải "vách sắt tường đồng" của Hải quân Hoa Kỳ.

"LỘ MẶT" CON TÀU TỘI PHẠM VÀ SỐ PHẬN CỦA "CHIẾN LỢI PHẨM"

Theo dữ liệu từ MarineTraffic, M/V Touska không phải là một "tay mơ". Con tàu này có một hồ sơ đen tối khi liên tục di chuyển giữa cảng Chu Hải (Trung Quốc) và các cảng của Iran. Chủ sở hữu của nó – Công ty Vận tải biển Mosakhar Darya – đã nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ từ lâu.

Các chuyên gia quân sự cho rằng, Touska giờ đây không khác gì "cá nằm trên thớt". Nếu cuộc thanh tra cho thấy con tàu này chở vũ khí hoặc hàng cấm cho Iran, nó sẽ chính thức trở thành "chiến lợi phẩm" (Prize) của chính phủ Mỹ theo luật chiến tranh hàng hải. Đối với thủy thủ đoàn, số phận của họ cũng đang treo trên sợi tóc. Nếu là người nước ngoài, họ có thể được hồi hương, nhưng nếu là thành viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), họ sẽ bị coi là tù binh chiến tranh. Thật đúng là: "Gieo gió thì gặt bão".

TỐI HẬU THƯ CỦA TRUMP VÀ THỜI KHẮC SINH TỬ

Sự kiện tàu Touska bị bắn hạ diễn ra ngay trong bối cảnh chính trị cực kỳ nhạy cảm. Tổng thống Donald Trump vừa đưa ra một tuyên bố đầy sức ép rằng lệnh ngừng bắn với Iran sẽ kết thúc vào tối thứ Tư (theo giờ Washington). Ông khẳng định "rất khó" để gia hạn thêm nếu một thỏa thuận mới – một thỏa thuận mà ông cam kết sẽ "tốt hơn nhiều so với JCPOA thời Obama" – không được ký kết.

Trong khi Phó Tổng thống JD Vance tới Islamabad, Pakistan để đàm phán, thì phía Iran vẫn tỏ ra ngoan cố. Cố vấn tối cao của Iran, ông Mohammad Mokhber, thậm chí còn đe dọa về một "sự trừng phạt cuối cùng" đối với Mỹ. Tuy nhiên, nhìn vào đống đổ nát trên boong tàu Touska, người ta tự hỏi liệu Iran còn đủ sức để đối đầu trực diện hay chỉ đang "thùng rỗng kêu to".

THẾ GIỚI RÚNG ĐỘNG – GIÁ DẦU LEO THANG

Căng thẳng tại eo biển Hormuz – cuống họng của năng lượng thế giới – đang khiến các thị trường chao đảo. Giá dầu tăng vọt khi eo biển này gần như bị đóng cửa hoàn toàn. Trong khi tướng nghỉ hưu Wesley Clark cảnh báo rằng việc khai thông Hormuz bằng vũ lực sẽ là một cuộc "hỗn chiến" khủng khiếp, thì ông Trump lại tự tin rằng giá xăng sẽ giảm ngay lập tức khi cuộc chiến này kết thúc.

Hiện tại, cả thế giới đang nín thở dõi theo từng bước đi của "đại bàng" Mỹ. Liệu Iran sẽ chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán trong thế yếu, hay sẽ tiếp tục đẩy khu vực vào một cuộc can qua không có hồi kết? Có lẽ, bài học từ tàu Touska đã đủ để Tehran hiểu rằng: "Đi đêm lắm có ngày gặp ma", và "Ma giáo Ba Tư" lần này đã gặp phải một khắc tinh thực sự từ bên kia đại dương.

Thị trường hôm nay cho thấy một bức tranh rất “nóng”: USD tự do vẫn đứng cao hơn giá mua vào ở ngân hàng, vàng SJC neo vùng rất đắt đỏ, vàng và bạc thế giới còn ở vùng cao lịch sử, Bitcoin giữ trên mốc 76.000 USD, trong khi dầu WTI và Brent bật mạnh vì căng thẳng địa chính trị. Ở Mỹ, lãi suất căn bản vẫn chưa hạ, lãi vay mua nhà còn cao, lãi vay mua xe cũng chưa hề “dễ thở”.



Giá USD tự do đang được ghi nhận quanh 26.630 đồng mua vào và 26.670 đồng bán ra, trong khi Vietcombank niêm yết giá mua vào 26.097 đồng/USD. Như vậy, riêng ở chiều mua vào, giá chợ đen đang cao hơn giá mua vào của nhà băng khoảng 533 đồng mỗi USD. Khoảng chênh này cho thấy nhu cầu nắm giữ USD ngoài hệ thống ngân hàng vẫn còn khá mạnh.

Vàng SJC còn neo rất cao, chênh lớn với vàng thế giới

Vàng miếng SJC hiện quanh 168,3 triệu đồng/lượng mua vào và 171,3 triệu đồng/lượng bán ra. Trong khi đó, vàng giao ngay thế giới đang ở quanh 4.814–4.826 USD/ounce, nghĩa là quy đổi ra tiền Việt vẫn thấp hơn đáng kể so với giá vàng miếng trong nước.

Bạc thế giới cũng không hề rẻ, hiện ở vùng 79,8–80,3 USD/ounce, cho thấy nhóm kim loại quý vẫn đang được hỗ trợ mạnh bởi tâm lý phòng thủ trước rủi ro chiến sự và lạm phát năng lượng.

Bitcoin vẫn giữ phong độ

Bitcoin hiện ở mức 76.257 USD/BTC, có lúc lên 76.479 USD trong ngày. Điều này cho thấy dòng tiền đầu cơ vẫn chưa rút hẳn khỏi tài sản rủi ro, dù Phố Wall và thị trường hàng hóa đang chịu nhiều sóng gió.

Lãi suất Mỹ vẫn là gánh nặng lớn

Lãi suất căn bản của Fed hiện vẫn nằm trong vùng 3,50% – 3,75%. Với người dân Mỹ, hệ quả rất rõ: lãi vay mua nhà 30 năm vẫn quanh 6,30%, còn lãi vay mua xe mới bình quân khoảng 7,00%; nếu mua xe cũ thì mặt bằng còn cao hơn đáng kể.

Dầu và xăng tiếp tục nóng

Phiên gần nhất, dầu WTI chốt 89,61 USD/thùng và Brent chốt 95,48 USD/thùng. Reuters cho biết mức tăng này gắn với lo ngại lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran không bền, khiến rủi ro gián đoạn ở eo Hormuz trở lại. Khi dầu nóng lên, xăng ở nhiều nơi cũng bị kéo lên theo.

Ở Mỹ, giá xăng bình quân loại regular hiện khoảng 5,837 USD/gallon tại California, 3,656 USD/gallon tại Texas và 3,990 USD/gallon tại Florida. Toronto đang quanh 164,9 cent Canada/lít. Ở châu Âu, Paris khoảng 1,93 EUR/lít, còn mặt bằng tại Đức hiện vào khoảng 2,10 EUR/lít, có thể xem là mức tham chiếu gần với Berlin trong ngắn hạn.

Chứng khoán Mỹ phiên cuối: vẫn cao nhưng đã chùng lại

Phiên cuối gần nhất, Dow Jones đóng cửa 49.386,89 điểm, S&P 500 là 7.106,33 điểm, và Nasdaq là 24.380,45 điểm. Reuters mô tả đây là một phiên thị trường Mỹ lùi nhẹ khỏi các đỉnh cao kỷ lục khi dầu bật tăng và nhà đầu tư lo ngại bất ổn Trung Đông quay lại gây áp lực lên tâm lý rủi ro.


Toàn cảnh các mức giá đáng chú ý
Hạng mục Mức giá
USD chợ đen mua vào 26.630 VND/USD
USD chợ đen bán ra 26.670 VND/USD
USD Vietcombank mua vào 26.097 VND/USD
Chênh lệch USD chợ đen mua vào – bank mua vào 533 VND/USD
Vàng SJC 168,3 – 171,3 triệu đồng/lượng
Vàng thế giới khoảng 4.814 – 4.826 USD/ounce
Bạc thế giới khoảng 79,8 – 80,3 USD/ounce
Bitcoin 76.257 USD/BTC
Lãi suất căn bản Mỹ (Fed target range) 3,50% – 3,75%
Lãi suất vay mua nhà 30 năm ở Mỹ 6,30%
Lãi suất vay mua xe mới ở Mỹ 7,00%
WTI 89,61 USD/thùng
Brent 95,48 USD/thùng
Xăng California 5,837 USD/gallon
Xăng Texas 3,656 USD/gallon
Xăng Florida 3,990 USD/gallon
Xăng Toronto 164,9 cent Canada/lít
Xăng Paris 1,93 EUR/lít
Xăng Berlin khoảng 2,10 EUR/lít
Dow Jones phiên cuối 49.386,89
S&P 500 phiên cuối 7.106,33
Nasdaq phiên cuối 24.380,45

Hàng loạt cuộc chơi cá độ trực tuyến trên mạng như Polymarket, Kalshi,...có trị giá hơn 1 tỷ USD nhằm dự đoán chính xác về các tình huống bước ngoặt trong cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ-Iran, làm dấy lên mối nghi ngờ về tin tức bí mất nội bộ đã bị rò rỉ dẫn đến các sự giao dịch để kiếm lời bất chính.

(Minh họa)
16 cuộc đặt cá độ, mỗi cuộc trị giá 100,000 USD, đã dự đoán chính xác về thời điểm ngày giờ mà Hoa Kỳ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran ngày 28/2. Sau đó, có một tài khoản duy nhất đã thu gom về hơn 550,000 USD khi cho cá độ về việc đại giáo chủ tối cao Ayatollah Ali Khamenei sẽ bị lật đổ, xảy ra chỉ vài giờ trước khi ông này bị ám sát trong cuộc không kích của Hoa Kỳ và Israel vào đại bản doanh ở Tehran.

Đến ngày 7/4, ngay trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn tạm thời với Iran, giới giao dịch đã đặt cá độ đến 950 triệu USD vào khả năng giá dầu thô sẽ giảm, và điều đó đã thật sự xảy ra ngay sau đó.

Hàng loạt vụ cá độ đúng vào thời điểm thật hoàn hảo và chính xác này, cùng nhiều giao dịch tương tự, đã tiên đoán chính xác các bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến giữa Hoa Kỳ-Israel với Iran, đã tạo ra khoản lợi nhuận khổng lồ và khiến cho giới lập pháp, chuyên gia ở Hoa Kỳ lo ngại về nguy cơ các giao dịch tin tức mật bị rò rỉ trong nội bộ.

Nếu trước đây chuyện cá độ kiếm lời chủ yếu xoay quanh các giải thể thao, thì bây giờ đã lan sang qua các sự kiện thời sự nóng bỏng có liên quan đến tin tức bí mật nội bộ, nơi mà chuyện rò rỉ thông tin có thể đem lại lợi thế lớn cho một số ít người giao dịch.

Sự hình thành và bùng nổ của các trang mạng cá cược trực tuyến như Polymarket hay Kalshi đã cho phép người ta đặt cá độ gần như vào tất cải sự kiện thời sự. Đồng thời, việc bỏ tiền để mua các cổ phiếu như hợp đồng mua bán tương lai về dầu mỏ, nơi mà người tham gia chơi dự đoán giá cả trong tương lai gần cũng trở thành một dịch vụ kiếm lời dễ dàng hơn bao giờ hết.

Một số nhân vật đứng đầu các cơ quan liên bang Mỹ và các nghị sĩ Quốc hội cho biết, họ muốn đưa ra các dự luật nhằm siết chặt các hoạt động giao dịch đáng ngờ này trên nhiều thị trường khác nhau, nhưng mức hiệu quả đến đâu vẫn còn là dấu hỏi chưa có câu trả lời thỏa đáng.

"Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang thiếu đạo luật cần thiết hay thiếu khả năng cho thực thi?", ông Joshua Mitts, giáo sư về luật tại Đại học Columbia, đặt ra vấn đề. "Một đạo luật không thể được thực thi có hiệu quả do sự hạn chế về kỹ thuật chẳng khác nào cho đặt xe trước ngựa".

Đêm 27/2, một ngày trước khi Hoa Kỳ và Israel tiến hành không kích Iran, có khoảng 150 tài khoản trên Polymarket đồng loạt đưa ra cá đồ cho rằng cuộc tấn công sẽ xảy ra ngay trong hôm sau, tức là ngày 28/3. Phân tích của New York Times cho thấy tổng giá trị các cuộc cá độ này lên đến 855,000 USD, trong đó 16 tài khoản đã kiếm về hơn 100,000 USD cho mỗi tài khoản.

Ngay sau đó, một người ẩn danh với tài khoản có tên "Magamyman" đã kiếm hơn 553,000 USD khi đặt cá độ quả quyết rằng, đại giáo chủ Khamenei sẽ bị "loại ra khỏi quyền lực" chỉ có vài phút trước khi ông này cùng với hàng loạt nhân vật cao cấp của Iran bị bom đạn giết tan xác. Một đơn khiếu nại được gửi đến Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cho biết có đến "6 kẻ nghi phạm nội bộ" đã trục lợi tổng cộng 1,2 triệu USD từ sự kiện này.

Làn sóng "cá độ đúng giờ" kiểu này đã tiếp tục lặp lại vào ngày 7/4, khi có ít nhất 50 tài khoản đưa ra dự đoán về Hoa Kỳ và Iran sẽ đạt được lệnh ngừng bắn chỉ có vài giờ trước khi ông Trump chính thức cho công bố trên mạng xã hội.

(Minh họa)
Không chỉ có xuất hiện trên Polymarket, thị trường dầu mỏ cũng ghi nhận những tình huống biến động tương tự. Ngày 23/3, các nhân vật giao dịch đã đổ 580 triệu USD vào hợp đồng tương lai về dầu thô chỉ 15 phút trước khi ông Trump tiết lộ ra Hoa Kỳ đang có các cuộc đàm phán có "hiệu quả" với Iran, khiến cho giá dầu thô bị lao dốc mạnh và đem lại lợi nhuận lớn cho chuyện giao dịch vào giờ chót này.

Kịch bản này đã được lặp lại vào ngày 7/4, khi 950 triệu USD được đổ vào các hợp đồng đặt cá độ về giá dầu sẽ giảm ngay trước thông báo sẽ cho ngừng bắn 2 tuần.

"Chúng ta chưa thể khẳng định cho rằng các cuộc giao dịch này là bất hợp pháp. Có thể chỉ là may mắn hoặc dựa trên tin tức chính thức hợp pháp", giáo sư Andrew Verstein (Đại học Los Angeles, California) đưa ra nhận định. "Nhưng rõ ràng có nhiều sự giao dịch mang dấu hiệu thật đáng ngờ và cần được cho điều tra kỹ lưỡng".

Với những người đang theo dõi sát sao các hoạt động giao dịch trên thị trường, quy mô và thời điểm của các giao dịch này khó có thể nói chỉ là sự trùng hợp.

"Không chỉ là ở thời điểm, mà ở quy mô các khoản cá độ to lớn đã khiến cho người ta tin rằng có ai đó đã nắm thông tin nội bộ và đặt cá độ rất lớn", ông Craig Holman, chuyên gia vận động chính sách của tổ chức Public Citizen, cho biết.

Tuy nhiên, ông tỏ ra hoài nghi về mức độ quyết liệt của CFTC trong việc cho điều tra, nhất là khi cơ quan này hiện chỉ còn lại một ủy viên duy nhất sau các biến động về nhân sự dưới thời ông Trump.

Trong những tháng gần đây, CFTC còn vướng sự tranh chấp với các tiểu bang về quyền kiểm soát các trang mạng cá độ trực tuyến. Một số tiểu bang đã nộp đơn kiện hoặc cấm các hoạt động của các công ty cá độ như Kalshi do không giấy phép hành nghề, trong khi công ty này khẳng định chỉ nằm dưới sự kiểm soát của CFTC mà thôi.

"Đây trông giống như thời kỳ 'miền Viễn Tây hoang dã' của ngành thị trường dự đoán cá độ, và giờ nay đã lan sang qua cả thị trường chứng khoán", ông Holman có nhận định.

Nguồn tin ẩn danh cho biết CFTC đã cho mở điều tra các giao dịch về dầu mỏ ngày 23/3 và 7/4, dù chưa cho công bố chính thức. Khi ra điều trần trước Quốc hội, ủy viên Michael Selig tuyên bố sẽ cho truy quét các giao dịch nội bộ, nhưng ông cũng thừa nhận chưa thể ban hành các quy định mới khi cơ quan còn thiếu hụt nguồn nhân sự.

Luật lệ liên bang ở Hoa Kỳ cấm các công chức chính phủ không được sử dụng thông tin chưa cho chính thức công khai để trục lợi cho cá nhân. Cuối tháng 3, một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng đã đề xuất dự luật cấm các thành viên ở Quốc hội và giới chức cao cấp không được tham gia cá độ vào các sự kiện về chính trị, quân sự.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh cáo việc xử lý các vi phạm giao dịch nội bộ trong lĩnh vực này rất phức tạp. Kỹ thuật mới, đặc biệt là giao dịch blockchain, vẫn cho phép người bỏ tiền cá độ che giấu danh tính, rất khó để truy ra dấu vết.

Theo truyền thống, giao dịch nội bộ xảy ra khi một cá nhân sử dụng tin tức độc quyền để mua bán cổ phiếu trước khi thông tin này được chính thức công bố ra. Nhưng với hợp đồng tương lai hàng hóa, khuôn khổ pháp lý vẫn còn nhiều chổ sơ hở.

"Gần như chưa có tiền lệ rõ ràng nào về việc xử lý giao dịch nội bộ trong thị trường hàng hóa", ông Verstein nói. "Luật lệ ở lĩnh vực này vẫn chưa hoàn thiện".

Một cuộc nghiên cứu gần đây của Đại học Columbia đã đưa ra bản phân tích hơn 200,000 cặp ví tiền số, thị trường đáng ngờ này cho thấy nhóm các kẻ giao dịch này có tỷ lệ thắng gần 70%, thu về 143 triệu USD từ các cuộc "cá độ đúng thời điểm", từ chính trị đến giải trí. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các trang mạng cá độ như Polymarket hay Kalshi đang hoạt động trong "vùng xám pháp lý", giúp cho những kẻ giao dịch ít bị ràng buộc hơn về mặt pháp lý.

Trong khi những phòng họp kín tại Islamabad còn văng vẳng lời thương thuyết, thì bên trong Iran, một thực tại khác đang diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt: các cuộc truy quét, những lời thú tội bị ép buộc, và nỗi sợ hãi lan rộng trong lòng dân chúng. Đúng như câu ca dao xưa: “Bề ngoài thơn thớt nói cười, mà trong nham hiểm giết người không dao” — hòa đàm có thể là ánh sáng, nhưng bóng tối vẫn đang bao trùm.

Giữa những làn khói súng chưa kịp tan và những bàn hội nghị đầy toan tính, số phận của Trung Đông lại một lần một lần nữa bị đặt lên bàn cân. Người ta vẫn thường bảo "Muốn ăn đời ở kiếp thì phải chịu khó chịu thương", nhưng có vẻ như sự kiên nhẫn giữa Washington và Tehran đã đi đến giới hạn cuối cùng. Khi chiếc đồng hồ đếm ngược của lệnh ngừng bắn chỉ còn tính bằng giờ, cả thế giới đang nín thở dõi theo một kịch bản đầy kịch tính và rủi ro.

"Tối hậu thư" từ ông Trump: Không có thỏa thuận, chiến tranh sẽ trở lại

Tổng thống Donald Trump vừa đưa ra một tuyên bố đanh thép khiến giới ngoại giao rúng động. Lệnh ngừng bắn với Iran, vốn dự kiến hết hạn vào tối thứ Ba, nay được ông ấn định sẽ kết thúc vào "tối thứ Tư theo giờ Washington". Với phong cách quyết đoán quen thuộc, ông khẳng định khả năng gia hạn là "rất khó xảy ra" nếu không đạt được một thỏa thuận thực chất.

Trump không ngần ngại chỉ trích thỏa thuận hạt nhân JCPOA thời Obama là "một trong những thỏa thuận tồi tệ nhất lịch sử" và cam kết rằng thỏa thuận mới dưới tay ông sẽ "tốt hơn nhiều", đảm bảo Tehran không bao giờ có được vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, đi kèm với đó là lời răn đe sắt đá: "Không còn là quý ông lịch thiệp nữa". Ông đe dọa sẽ đánh sập các cây cầu và nhà máy điện của Iran nếu đàm phán thất bại.

Bên trong bức màn sắt: Đột kích và những lời thú tội cưỡng ép

Trong khi các chính trị gia tranh luận trên bàn tiệc ngoại giao, thì bên trong nội địa Iran, một thực tại tàn khốc đang diễn ra. Theo các nhóm nhân quyền, chính quyền Tehran đã tăng cường các cuộc trấn áp. Những cuộc đột kích đêm khuya, những vụ bắt giữ, tra tấn và thậm chí là hành quyết đang trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng.

Nhiều người dân Iran từng tham gia biểu tình đang sống trong sợ hãi. Họ lo sợ rằng nếu một thỏa thuận được ký kết mà không kèm theo các điều kiện về nhân quyền, chính quyền hiện tại sẽ càng rảnh tay để trừng phạt những tiếng nói đối lập. "Cá chậu chim lồng" – đó là cảm giác của những người khao khát tự do tại đây khi phải đối mặt với những lời thú tội cưỡng ép trên sóng truyền hình.

Eo biển Hormuz: "Yết hầu" thế giới bị bóp nghẹt

Tình hình tại eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng của toàn cầu – đang rơi vào tình trạng tê liệt. Dữ liệu từ MarineTraffic cho thấy lưu lượng tàu bè qua đây gần như bằng không. Sau khi Iran tuyên bố mở lại eo biển rồi lại lập tức đóng cửa để đáp trả lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ, các tàu chở dầu đã phải quay đầu trong tuyệt vọng.

Cựu tướng Mỹ Wesley Clark nhận định rằng việc mở lại Hormuz bằng vũ lực là một bài toán "khó nhằn" hơn nhiều so với việc phong tỏa cảng. Với hệ thống mìn, tên lửa hành trình và tàu cao tốc, Iran đã biến khu vực này thành một pháo đài bất khả xâm phạm. Với Tehran, Hormuz còn "quý hơn cả vũ khí hạt nhân".

Sự rạn nứt trong nội bộ các cường quốc

Ở một diễn biến khác, các quốc gia vùng Vịnh đang chia rẽ sâu sắc về chiến lược đối phó với Iran. UAE và Bahrain muốn thấy một Iran bị "bẻ nanh vuốt" hoàn toàn, trong khi Qatar và Oman lại tha thiết kêu gọi ngoại giao. Thậm chí, ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ, ông Trump cũng không ngần ngại bác bỏ ý kiến của Bộ trưởng Năng lượng về giá xăng dầu, khẳng định giá sẽ giảm ngay lập tức khi cuộc chiến kết thúc.

Phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Tehran đang “xem xét mọi khía cạnh” trước khi quyết định bước đi tiếp theo. Tuy nhiên, ông cũng cáo buộc Mỹ có những hành động “khiêu khích”, bao gồm đe dọa tàu thương mại và phát ngôn mâu thuẫn — những yếu tố khiến tiến trình ngoại giao trở nên bấp bênh.

Trong khi đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đã phải lên tiếng, yêu cầu eo biển Hormuz phải được thông suốt để bảo vệ lợi ích thương mại toàn cầu. Rõ ràng, "Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết lây", nền kinh tế thế giới đang run rẩy trước mỗi bước đi sai lầm của các bên.

Trong khi thế giới dõi theo các cuộc đàm phán, Iran lại phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt hơn: nền kinh tế suy kiệt, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, và niềm tin của người dân lung lay.

Chiến tranh được ước tính đã gây thiệt hại tới 270 tỷ USD cho nền kinh tế nước này. Đồng nội tệ mất giá mạnh, các ngành công nghiệp trọng yếu bị phá hủy, và viễn cảnh tái thiết trở nên mịt mờ.

Tổng thống Pezeshkian thừa nhận rằng đất nước cần chấm dứt chiến tranh càng sớm càng tốt để tập trung vào tái thiết. Nhưng ông cũng cảnh báo: nếu không minh bạch và trung thực, niềm tin của người dân sẽ tiếp tục suy giảm.

Hy vọng mong manh tại Islamabad

Mọi ánh mắt hiện đang đổ dồn về Islamabad, Pakistan – nơi dự kiến diễn ra vòng đàm phán tiếp theo giữa Phó Tổng thống JD Vance và phái đoàn Iran. Tuy nhiên, phía Iran vẫn tỏ ra khá cứng rắn và hoài nghi. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, dù mang hơi hướng ôn hòa và muốn tái thiết đất nước sau những thiệt hại lên tới 270 tỷ USD, nhưng ông lại không có quyền quyết định cuối cùng. Quyền lực thực sự vẫn nằm trong tay những nhân vật bảo thủ và lực lượng Vệ binh Cách mạng.

"Sông có khúc, người có lúc", liệu Iran sẽ chọn con đường đối thoại để cứu vãn nền kinh tế đang kiệt quệ, hay sẽ tiếp tục đương đầu với "cơn thịnh nộ" của Donald Trump? Câu trả lời sẽ có vào tối thứ Tư tới – thời điểm mà cả thế giới gọi là "giờ G" của hòa bình hoặc chiến tranh.