Năm 1979, khi hàng triệu người dân Y Lãng (Iran) tràn xuống đường lật đổ chế độ quân chủ của Sa Hoàng Ba Tư Mã Hãn Mạch Đức · Lạp Tát Ba Tát Lợi (Shah Mohammad Reza Pahlavi), nhiều người tin rằng cuộc Cách mạng Hồi giáo đã chấm dứt vĩnh viễn truyền thống quyền lực cha truyền con nối tại quốc gia Ba Tư. Cuộc cách mạng này đã thay thế chế độ quân chủ bằng một nhà nước thần quyền Hồi giáo Shiite, nơi các giáo sĩ nắm quyền lực tối cao. Tuy nhiên gần nửa thế kỷ sau, lịch sử dường như đang quay lại vòng tròn quen thuộc khi Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) – con trai thứ hai của lãnh tụ tối cao quá cố A Lý · Cáp Mai Nội Y (Ali Khamenei) – được chọn làm lãnh tụ tối cao thứ ba của Cộng hòa Hồi giáo Y Lãng (Iran). Quyết định này được đưa ra bởi Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ, cơ quan có quyền lựa chọn lãnh tụ tối cao của đất nước. Đối với nhiều người dân Iran, đây là điều mà họ từng hy vọng sẽ không bao giờ xảy ra: biến nhà nước Hồi giáo thành một dạng “triều đại thần quyền”.

Y Lãng bước vào thời kỳ “triều đại Cáp Mai Nội Y”

Việc Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) được bổ nhiệm vào vị trí mà cha ông A Lý · Cáp Mai Nội Y (Ali Khamenei) nắm giữ gần bốn thập niên đã gây chấn động trong và ngoài Y Lãng (Iran). Trong nhiều năm trước đó, giới phân tích đã dự đoán khả năng Mojtaba sẽ kế vị cha mình, nhưng nhiều người Iran vẫn hy vọng hệ thống thần quyền sẽ tránh một kịch bản giống như chế độ quân chủ trước đây. Tuy nhiên Hội đồng Chuyên gia đã làm điều mà nhiều người cho là không thể: đưa con trai của lãnh tụ tối cao lên nắm quyền sau khi cha ông thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ Lợi Kiên (United States) và Dĩ Sắc Liệt (Israel). Quyết định này không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn là thông điệp đối ngoại mạnh mẽ. Trước đó Tổng thống Mỹ Đường Nạp Đức · Đặc Lãng Phổ (Donald Trump) từng tuyên bố Mojtaba là một lựa chọn “không thể chấp nhận được”, nhưng chính quyền Tehran dường như đã cố tình chọn chính nhân vật này để gửi đi thông điệp thách thức.

Bộ máy tuyên truyền tại Đức Hắc Lan (Tehran) lập tức hành động

Ngay khi quyết định được công bố, bộ máy truyền thông nhà nước tại thủ đô Đức Hắc Lan (Tehran) nhanh chóng triển khai chiến dịch xây dựng hình ảnh cho lãnh tụ mới. Trong bối cảnh đất nước bị hạn chế internet và thông tin do chiến tranh, truyền thông nhà nước phát sóng một bộ phim tài liệu dài bốn phút kể về cuộc đời của Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei). Bộ phim nhấn mạnh ba yếu tố quan trọng: xuất thân giản dị, quá trình học tập tại các trường thần học và đặc biệt là việc ông từng tham gia chiến đấu trên tuyến đầu trong cuộc chiến Y Lãng – Y Lạp Khắc (Iran–Iraq War) khi mới 17 tuổi. Theo bộ phim, Mojtaba đã “anh dũng chiến đấu” cùng các chiến binh bảo vệ cách mạng Hồi giáo. Thông điệp của bộ phim rất rõ ràng: Mojtaba là người kế thừa chính đáng của vị lãnh tụ “tử vì đạo” và có đủ phẩm chất để lãnh đạo đất nước.

Các cơ quan quyền lực tuyên thệ trung thành

Sau khi Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) được bổ nhiệm, một loạt cơ quan quyền lực trong hệ thống chính trị Y Lãng (Iran) nhanh chóng tuyên bố trung thành. Tổng thống Iran, quốc hội và đặc biệt là lực lượng Y Lãng Hồi giáo Cách mạng Vệ binh quân (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) đồng loạt đưa ra tuyên bố ủng hộ lãnh tụ mới. Những lời tuyên thệ trung thành này được công bố rộng rãi nhằm gửi đi thông điệp rằng hệ thống chính trị Iran – thường được gọi là “nê-dâm” (nezam) – vẫn vận hành bình thường bất chấp chiến tranh và khủng hoảng.

Con người đứng sau quyền lực: Mojtaba là ai?

Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) sinh năm 1969 tại Mã Hạ Đức (Mashhad), một thành phố linh thiêng của người Hồi giáo Shiite tại Y Lãng (Iran). Ông được đào tạo trong các trường thần học giống như các anh em của mình, nhưng chưa đạt đến cấp bậc học giả tôn giáo cao nhất là Mujtahid – cấp bậc mà nhiều người cho rằng cần thiết để trở thành lãnh tụ tối cao. Mojtaba kết hôn với Cáp Đạt Đức · A Đức Nhĩ chi nữ (Zahra Haddad Adel), con gái của Cáp Đạt Đức · A Đức Nhĩ (Gholam Haddad Adel) – cựu chủ tịch quốc hội và đồng minh thân cận của gia đình Khamenei. Trong nhiều năm Mojtaba giữ hình ảnh kín tiếng trước công chúng, hiếm khi xuất hiện trên truyền thông. Thực tế có rất ít hình ảnh về ông đến mức truyền thông nhà nước phải sử dụng cả video dựng bằng trí tuệ nhân tạo để minh họa hình ảnh của lãnh tụ mới.

Nhân vật quyền lực trong hậu trường chính trị Iran

Mặc dù kín tiếng trước công chúng, Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) từ lâu đã được xem là một nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hệ thống quyền lực của cha mình. Khi làm việc trong văn phòng của A Lý · Cáp Mai Nội Y (Ali Khamenei), ông được cho là đã xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với lực lượng IRGC và các mạng lưới kinh tế của chế độ. Nhiều nhà phân tích tin rằng Mojtaba đóng vai trò quan trọng trong việc đưa Mã Mục Đức · A Hạt Mã Ni Nhật Đức (Mahmoud Ahmadinejad) lên làm tổng thống Iran năm 2005. Khi đó Ahmadinejad – lúc ấy là thị trưởng Đức Hắc Lan (Tehran) – đã bất ngờ đánh bại chính trị gia kỳ cựu A Khắc Ba · Cáp Sâm Ni · Lạp Phất Tang Ni (Akbar Hashemi Rafsanjani) trong cuộc bầu cử tổng thống.

Cuộc nổi dậy năm 2009 và vai trò của Mojtaba

Năm 2009, hàng triệu người dân Y Lãng (Iran) xuống đường phản đối kết quả bầu cử tổng thống mà họ cho là bị gian lận khi Ahmadinejad tái đắc cử. Cuộc biểu tình lớn này – thường được gọi là Phong trào Xanh (Green Movement) – đã bị đàn áp dữ dội. Trong thời gian đó, nhiều người Iran nhận ra rằng Mojtaba không chỉ là con trai của lãnh tụ tối cao mà còn là một nhân vật quyền lực phía sau hậu trường. Người biểu tình thậm chí còn hô khẩu hiệu: “Mojtaba, mong ngươi chết đi trước khi trở thành lãnh tụ.”

Mỹ từng trừng phạt Mojtaba từ năm 2019

Năm 2019, chính phủ Mỹ Lợi Kiên (United States) đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei). Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc ông hợp tác chặt chẽ với các chỉ huy của lực lượng IRGC nhằm thúc đẩy các chính sách mà Washington gọi là “tham vọng khu vực gây bất ổn” và các mục tiêu đàn áp trong nước của chính quyền Y Lãng (Iran).

Gia đình Cáp Mai Nội Y chịu tổn thất nặng nề trong chiến tranh

Cuộc không kích của Mỹ Lợi Kiên (United States) và Dĩ Sắc Liệt (Israel) giết chết A Lý · Cáp Mai Nội Y (Ali Khamenei) cũng khiến nhiều thành viên trong gia đình ông thiệt mạng. Theo truyền thông nhà nước Iran, con gái, cháu ngoại, con dâu và con rể của lãnh tụ tối cao đều thiệt mạng trong cuộc tấn công. Vài ngày sau đó, vợ của Ali Khamenei – cũng là mẹ của Mojtaba – qua đời vì vết thương. Những tổn thất này khiến việc Mojtaba lên nắm quyền mang thêm yếu tố biểu tượng đối với những người ủng hộ chế độ.

Tương lai Y Lãng dưới thời Mojtaba Khamenei

Việc Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) trở thành lãnh tụ tối cao gửi đi thông điệp rõ ràng rằng Y Lãng (Iran) sẽ tiếp tục con đường chính trị của người cha quá cố. Nhiều chuyên gia cho rằng lực lượng IRGC và các phe cứng rắn đã củng cố quyền lực sau giai đoạn đầu của cuộc chiến với Mỹ Lợi Kiên (United States) và Dĩ Sắc Liệt (Israel). Tuy nhiên Mojtaba cũng phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như khủng hoảng kinh tế, thiếu điện, thiếu nước, thất nghiệp và sự bất mãn của người dân.

Một đêm mang ý nghĩa tôn giáo sâu sắc

Việc bổ nhiệm Mục Kiệt Tháp Ba · Cáp Mai Nội Y (Mojtaba Khamenei) được công bố vào đêm Lailat al-Qadr, một trong những đêm thiêng liêng nhất của tháng Ramadan đối với người Hồi giáo Shiite. Đây cũng là thời điểm tưởng niệm vụ ám sát Imam A Lý (Imam Ali) – người mà người Shiite tin là người kế vị hợp pháp của nhà tiên tri Muhammad. Sáng hôm sau tại Đức Hắc Lan (Tehran), những người ủng hộ chế độ đã hô vang khẩu hiệu trong tàu điện ngầm: “Ân sủng của Thượng đế đã hiển hiện – Khamenei đã trở lại.”

================

Giáo Chủ Thần quyền Y Lãng là ai, và vì sao mới là “ông vua thật sự” của đất nước?

Nếu nói theo ngôn ngữ đời thường, nhiều người gọi vị đứng đầu Y Lãng là “Giáo Chủ Thần quyền”, bởi ông ta không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn là trung tâm quyền lực chính trị thật sự. Trong cấu trúc chính thức của Y Lãng, chức vụ này gọi là Lãnh tụ Tối cao hay Rahbar.

Giáo Chủ Thần Quyền Y Lãng – Rahbar (Supreme Leader) - Lãnh tụ Tối cao của Iran.
Britannica mô tả đây là người đứng đầu nhà nước, giám sát hầu như toàn bộ hoạt động của bộ máy cai trị, trực tiếp hay gián tiếp, từ xác lập đường lối quốc gia, chỉ huy lực lượng vũ trang cho tới bổ nhiệm những chức vụ chủ chốt. Nói cách khác, nếu tổng thống là gương mặt hành chính dễ nhìn thấy, thì Lãnh tụ Tối cao mới là người cầm tay lái thật sự.

Hiến pháp Y Lãng đặt quyền lực tối cao vào tay một giáo sĩ

Sau Cách mạng Hồi giáo 1979, Y Lãng xây dựng một mô hình nhà nước rất đặc thù: vừa có tổng thống, quốc hội, chính phủ và bầu cử, vừa có một tầng quyền lực thần quyền đứng trên tất cả. Theo mô tả của Britannica và văn bản hiến pháp lưu tại Constitute Project, Y Lãng là một nước cộng hòa Hồi giáo với hệ thống “hỗn hợp”, trong đó hành pháp, lập pháp và tư pháp đều bị bao trùm bởi các định chế do giới giáo sĩ chi phối; đứng đầu toàn bộ hệ thống đó là Rahbar. Nói ngắn gọn, tổng thống cai quản công việc hằng ngày, nhưng giới hạn của ông ta được vạch ra từ phía trên.

Quyền lực thực của Lãnh tụ Tối cao: quân đội, an ninh, tư pháp, chiến tranh, hòa bình

Điểm mấu chốt khiến tổng thống Y Lãng thường bị xem là “chỉ như bù nhìn” nằm ở chỗ những quyền lực cốt lõi nhất của quốc gia không nằm trong tay tổng thống. Britannica nêu rõ quyền hạn của Lãnh tụ Tối cao bao gồm xác định phương hướng chính trị chung của đất nước, nắm quyền tổng chỉ huy quân đội, bổ nhiệm các quan chức chủ chốt và giám sát việc thi hành chính sách. Trong thực tế chính trị Y Lãng, điều đó có nghĩa là Lãnh tụ Tối cao nắm sinh sát đối với quân đội thường trực, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, hệ thống an ninh chiến lược, bộ máy tư pháp, đài phát thanh truyền hình quốc gia và nhiều trung tâm quyền lực không do dân bầu. Khi một người giữ súng, giữ tòa, giữ tình báo và giữ quyền quyết định chiến tranh hay hòa bình, thì người đó mới là chủ nhân thực sự của chế độ.

Tổng thống Y Lãng có bầu cử, có nội các, nhưng luôn đi trong “hành lang cho phép”

Tổng thống Y Lãng không phải con rối theo nghĩa hoàn toàn vô dụng, vì ông vẫn điều hành nội các, trình bày chính sách kinh tế, ký kết một số quyết định hành pháp và là gương mặt dễ thấy của chính phủ. Nhưng Britannica lưu ý rằng tổng thống Y Lãng chỉ là “bộ mặt” của chính sách đối ngoại trước thế giới, và vai trò ấy luôn diễn ra trong những giới hạn do Lãnh tụ Tối cao đặt ra. Điều đó lý giải vì sao các đời tổng thống Y Lãng có thể khác nhau về phong cách, giọng điệu và mức độ mềm mỏng, nhưng những trục chiến lược lớn như chương trình an ninh, quan hệ với phương Tây, chính sách khu vực, vai trò của IRGC hay định hướng ý thức hệ thì rất khó vượt khỏi cái khung đã được ấn định.

Vì sao nói tổng thống chỉ là “bù nhìn có giới hạn”?

Gọi tổng thống Y Lãng là “bù nhìn” là một cách nói mạnh, nhưng nó phản ánh đúng cảm giác của nhiều nhà quan sát: tổng thống có ghế, có đoàn xe, có phát ngôn, có nội các, nhưng lại không giữ các đòn bẩy quyết định nhất. Ông có thể quản lý phần hành chính, xử lý giá cả, ngân sách, nhân sự chính phủ, thậm chí đàm phán ở một số cấp độ, nhưng nếu đụng đến an ninh quốc gia, hướng đi ý thức hệ, nhân sự cốt lõi, tư pháp hay quân sự, thì cái trần quyền lực hiện ra ngay. Chỉ cần nhớ một điều rất đơn giản: người nào có quyền bổ nhiệm hoặc chi phối các trung tâm cưỡng chế của quốc gia thì người đó mới là người cầm quyền thật. Ở Y Lãng, vị trí ấy không nằm ở Phủ Tổng thống mà nằm ở Văn phòng Lãnh tụ Tối cao.

Hội đồng Giám hộ: cái cửa lọc khiến dân bầu mà vẫn không bầu được người thật sự tự do

Một lý do khác khiến tổng thống Y Lãng khó trở thành nhân vật độc lập là quá trình tuyển chọn ứng viên đã bị kiểm soát từ trước. Dù người dân đi bỏ phiếu, không phải ai cũng được bước vào cuộc đua. Trong hệ thống Y Lãng, các định chế do giới giáo sĩ thống trị có thể sàng lọc, bác bỏ, loại bỏ những người bị xem là không phù hợp về chính trị hay ý thức hệ. Vì thế, nhiều cuộc bầu cử ở Y Lãng không phải là cuộc cạnh tranh tự do giữa các khuynh hướng thật sự đối lập, mà thường là sự lựa chọn trong phạm vi những gương mặt đã qua “máy lọc” của hệ thống. Tổng thống vì vậy ngay từ lúc xuất phát đã là sản phẩm của một trật tự quyền lực có giới hạn sẵn.

Quốc hội cũng không thật sự tối cao, vì còn các tầng quyền lực đứng trên

Nhiều người tưởng rằng ở một nước có quốc hội thì quốc hội sẽ là cơ quan lập pháp cao nhất. Nhưng tại Y Lãng, quá trình làm luật không chỉ dừng ở nghị trường. Iran Primer của USIP mô tả hệ thống lập pháp Y Lãng có thêm những tầng can thiệp như Hội đồng Giám hộ và Hội đồng Phân định Lợi ích, khiến việc thông qua chính sách luôn diễn ra trong một cấu trúc bị giám sát từ trên xuống. Ngay cả khi quốc hội có ý muốn khác đi, vẫn còn những bàn tay quyền lực hơn ngồi phía trên để chỉnh hướng, bác bỏ hoặc điều hòa theo lợi ích của “hệ thống”. Thế nên, nếu tổng thống đã không toàn quyền, thì quốc hội cũng không phải trung tâm tuyệt đối.

Vệ binh Cách mạng mới là thanh gươm và lá chắn của chế độ

Bất kỳ ai muốn hiểu quyền lực thật ở Y Lãng đều phải nhìn vào Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, hay IRGC. Đây không chỉ là một lực lượng quân sự, mà còn là một đế chế quyền lực có ảnh hưởng lớn tới an ninh, kinh tế, chính trị và khu vực. Khi Lãnh tụ Tối cao là người kiểm soát hoặc có ảnh hưởng quyết định lên lực lượng này, thì ông ta nắm trong tay thứ mà tổng thống không có: sức mạnh cưỡng chế và mạng lưới quyền lực sâu trong lòng chế độ. Chính vì vậy, bất cứ tổng thống nào ở Y Lãng, dù cứng rắn hay mềm mỏng, nếu không đi cùng nhịp với IRGC và Văn phòng Lãnh tụ, đều rất khó thực thi ý chí riêng.

Lãnh tụ Tối cao không chỉ trị nước, mà còn canh giữ linh hồn ý thức hệ của chế độ

Khác với tổng thống ở các nước cộng hòa thông thường, Lãnh tụ Tối cao Y Lãng không chỉ là người điều phối quyền lực, mà còn được xây dựng như người bảo hộ cho “đường lối cách mạng” và tính chính thống tôn giáo của nhà nước. Vị trí này mang màu sắc gần với một “giáo chủ nhà nước” hơn là một nguyên thủ hiện đại theo kiểu phương Tây. Chính vì vậy, quyền lực của Rahbar không chỉ đến từ hiến pháp mà còn đến từ biểu tượng, giáo lý, mạng lưới giáo sĩ, lực lượng an ninh và sự hợp thức hóa ý thức hệ. Tổng thống có thể thay đổi vài chính sách, nhưng không dễ đụng vào thần kinh hệ tư tưởng của chế độ.

Vì sao các đời tổng thống thay nhau lên xuống mà bộ khung quyền lực vẫn gần như nguyên vẹn?

Từ sau 1979, Y Lãng đã có nhiều đời tổng thống với phong cách rất khác nhau, có người cứng, có người mềm, có người hô hào đối đầu, có người tìm cách mặc cả với phương Tây. Nhưng cái khung nền tảng của chế độ vẫn tồn tại. Nguyên nhân là vì người quyết định giới hạn cuối cùng không phải tổng thống. Britannica ghi nhận rằng chính sách đối ngoại mà tổng thống đại diện ra thế giới luôn bị đặt trong ranh giới do Lãnh tụ Tối cao đặt ra. Nói nôm na, tổng thống có thể đổi giọng, nhưng bài nhạc gốc vẫn do người khác chọn.

Muốn hình dung nhanh cơ chế Y Lãng, có thể ví bộ máy này như một chiếc xe hai vô lăng, nhưng chỉ một cái thật sự nối với bánh lái. Tổng thống ngồi ghế trước, phát biểu, tiếp khách, ký văn bản, xuất hiện trên truyền hình, khiến nhiều người tưởng đó là người lái xe. Nhưng chìa khóa máy, hộp số và chân phanh lại nằm trong tay Giáo Chủ Thần quyền. Khi cần chạy nhanh, cần cua gấp, cần đâm thẳng hay cần dừng lại, quyết định rốt cuộc vẫn từ phía Rahbar. Đó là lý do vì sao ở Y Lãng, nhiều người nhìn Phủ Tổng thống để nghe, nhưng lại phải nhìn Văn phòng Lãnh tụ để biết điều gì thật sự sẽ xảy ra. Những mô tả của Britannica, Britannica Students, hiến pháp Y Lãng và các phân tích thể chế đều cho thấy quyền lực tối hậu của nhà nước không nằm ở tổng thống mà ở Lãnh tụ Tối cao.

Cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran loại trừ phương án ngoại giao với Mỹ, tuyên bố chiến tranh chỉ kết thúc thông qua tổn thất về kinh tế.

"Tôi không còn thấy cơ hội ngoại giao nào nữa. Bởi ông Donald Trump đã lừa dối người khác và không giữ lời. Chúng tôi đã trải qua điều này trong hai lần đàm phán, khi chúng tôi đang thương lượng thì họ lại tấn công", Kamal Kharazi, cố vấn chính sách đối ngoại của văn phòng lãnh tụ tối cao Iran, nói ngày 9/3.

Ông Kharazi thêm rằng viễn cảnh chấm dứt xung đột chỉ đến khi gia tăng áp lực kinh tế đến mức buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải can thiệp, gây sức ép lên Mỹ và Israel.

"Cuộc chiến này đang tạo ra rất nhiều áp lực kinh tế lên các nước khác như lạm phát và thiếu hụt năng lượng. Do đó, nếu tiếp tục, áp lực này sẽ còn tăng cao hơn và khi đó các nước sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài can thiệp", ông nói.


Cố vấn Kamal Kharazi trong cuộc phỏng vấn với CNN tại Tehran ngày 9/3. Ảnh: CNN

Sau khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2, Tehran đã nhanh chóng trả đũa và tấn công hàng loạt quốc gia khắp Trung Đông. Iran tuyên bố họ đang nhắm vào lợi ích của Mỹ tại các quốc gia Vùng Vịnh, nhưng các tòa nhà dân cư và sân bay cũng liên tục trở thành mục tiêu.

Xung đột cũng làm tác động nghiêm trọng đến thương mại năng lượng toàn cầu. Giao thông hàng hải qua Eo biển Hormuz đình trệ, khiến giá dầu thô ngày 9/3 vượt mức 100 USD mỗi thùng, gây chao đảo thị trường chứng khoán và ảnh hưởng lớn tới túi tiền của người tiêu dùng.

Theo dữ liệu từ Rapidan Energy Group, ước tính khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đã bị gián đoạn do xung đột hiện tại, con số này lớn gấp đôi so với kỷ lục được thiết lập trong Cuộc khủng hoảng Kênh đào Suez năm 1956-1957.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã chế giễu chiến dịch của Mỹ, mô tả đây là "Chiến dịch Sai lầm Kinh hoàng", khi cho rằng nó đang phản tác dụng vì khiến giá dầu tăng vọt.

"Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhắm vào các mỏ dầu và cơ sở hạt nhân của Iran với hy vọng kiềm chế cú sốc lạm phát lớn", ông nói và thêm rằng "chúng tôi cũng có nhiều bất ngờ lớn dành cho họ".

Người phát ngôn của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 8/3 cho biết nước này đang sử dụng 60% hỏa lực của mình để tấn công các căn cứ và "lợi ích chiến lược" của Mỹ trong khu vực.

Trong khi đó, Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh đạo tối cao Ali Khamenei, đã được bổ nhiệm cho vị trí cao nhất của đất nước, dấu hiệu cho thấy khả năng leo thang xung đột hơn nữa.

Khi được hỏi liệu quân đội và giới lãnh đạo Iran có "đồng lòng nhất trí" trong chặng đường sắp tới không, ông Kharazi khẳng định "mọi thứ chính xác là như vậy".

"Trách nhiệm của lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo Iran là lãnh đạo khả năng phòng thủ của đất nước. Như cách mà giáo chủ Ali Khamenei từng làm, lãnh đạo mới giờ cũng sẽ tiếp bước", ông nói.

Trả lời New York Post ngày 9/3, Tổng thống Trump tuyên bố "không hài lòng" khi Iran chọn con trai ông Khamenei làm tân Lãnh tụ Tối cao, nhưng không nói rõ sẽ ứng phó thế nào. Tuần trước, ông cũng từng nói lựa chọn bổ nhiệm này là điều "không thể chấp nhận".

Bình luận về phát ngôn của Tổng thống Mỹ, cố vấn Kharazi nhấn mạnh: "Đó không phải là việc của ông ta".

VietBF@sưu tập

Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ và Israel đã đạt các mục tiêu và cuộc chiến với Iran sẽ sớm kết thúc, nhưng không ấn định ngày cụ thể.

"Chúng tôi thực hiện một chuyến xuất quân nhỏ vì cảm thấy cần phải làm vậy để loại bỏ một số người. Các bạn sẽ thấy rằng đây sẽ chỉ là một chiến dịch ngắn hạn", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết tại cuộc họp báo ở thành phố Doral, bang Florida ngày 9/3. Đây là lần đầu tiên ông họp báo theo hình thức hỏi đáp kể từ khi phát động chiến dịch không kích vào Iran hôm 28/2.

Khi một phóng viên hỏi về khả năng Mỹ kết thúc chiến dịch trong tuần này hoặc vài ngày nữa, ông chủ Nhà Trắng phản hồi rằng "không, nhưng sẽ sớm, rất sớm thôi" và không ấn định thời điểm cụ thể.

Ông chủ Nhà Trắng nhắc lại những tuyên bố về việc Mỹ và Israel đã phá hủy hải quân, không quân và chương trình tên lửa của Iran, nhưng lưu ý rằng họ vẫn còn nhiều việc phải làm. "Chúng tôi đã chiến thắng theo nhiều cách, nhưng vẫn chưa đủ", ông tiếp tục, kêu gọi hướng đến "chiến thắng cuối cùng" trước Iran.

Khi phóng viên hỏi kỹ hơn về phát ngôn nói trên, Tổng thống Trump giải thích mục tiêu ông muốn đạt được là khiến Iran chấp nhận không phát triển vũ khí hạt nhân.

"Đó là khi Iran nhìn vào người này rồi nói 'được rồi, chúng tôi sẽ không làm điều đó'", ông Trump nhắc đến đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff, đại diện Mỹ tham gia đàm phán với Iran về chương trình hạt nhân của Tehran. Theo Tổng thống Mỹ, trong các cuộc đàm phán, các quan chức Iran "không sẵn sàng nói như vậy".

Ông Trump cho rằng năng lực hạt nhân của Iran đã suy yếu đáng kể sau các đợt tấn công của Mỹ và Israel. Trong thời gian dài tới, Iran sẽ không còn khả năng phát triển các loại vũ khí có thể dùng để tấn công Mỹ, Israel hoặc các đồng minh. Tổng thống thêm rằng các cuộc không kích của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân Iran năm ngoái đã khiến chương trình của Tehran "thụt lùi".


Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc họp báo tại thành phố Doral, bang Florida ngày 9/3. Ảnh: AFP

Tổng thống Trump cảm thấy "thất vọng" khi Iran chọn ông Mojtaba Khamenei, con trai cố giáo chủ Ali Khamenei, làm Lãnh tụ Tối cao dẫn dắt đất nước.

"Chúng tôi cho rằng lựa chọn đó chỉ khiến Iran tiếp tục đối mặt với những vấn đề cũ", ông Trump tiếp tục.

Lãnh đạo Mỹ từ chối phản hồi khi được hỏi liệu Lãnh tụ Tối cao mới của Iran có đang bị nhắm mục tiêu hay không. Trả lời các kênh NBC News, New York Post trước đó, Tổng thống Trump cũng gọi quyết định chọn Mojtaba của Iran là "sai lầm lớn" và ông "không hài lòng".

Phát ngôn viên quân đội Israel Effie Defrin cùng ngày cảnh báo họ sẽ hạ sát bất kỳ ai đe dọa Tel Aviv. "Tôi sẽ không đề cập kế hoạch của lực lượng. Tôi chỉ nói rằng bất cứ ai tạo ra nguy cơ, đe dọa công dân Israel sẽ bị nhắm đến", ông Defrin tuyên bố.

Chiến sự Iran đã kéo dài 10 ngày. Các cuộc giao tranh đã khiến hơn 1.700 người thiệt mạng trên khắp Trung Đông, trong đó Iran ghi nhận hơn 1.200 người chết, gần 490 người thiệt mạng ở Lebanon.

Tình hình nguy cơ leo thang hơn nữa khi Mỹ và Israel mở rộng phạm vi tấn công từ mục tiêu chính trị và quân sự sang cơ sở công nghiệp dân sự Iran. Tehran cũng đáp trả tương ứng, khiến hàng loạt cơ sở hạ tầng dầu mỏ, năng lượng ở Trung Đông hứng thiệt hại.

Iran đã tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu của thế giới đi qua, và tấn công khoảng 10 tàu hàng đi qua eo biển. Hoạt động quân sự buộc các hãng tàu gần như đã phải từ bỏ tuyến đường đi qua Hormuz, khiến giá dầu thế giới leo thang. Ông Trump ngày 9/3 cho biết Mỹ đang để ngỏ khả năng kiểm soát eo biển này để đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải.

VietBF@sưu tập

Loạt mục tiêu an ninh bị tấn công trong ngày thứ 10 chiến sự cho thấy Mỹ đang muốn làm suy yếu bộ máy nhà nước Iran, mở đường cho kịch bản thay đổi chế độ.

Quân đội Israel ngày 9/3 cho biết họ đã phóng tên lửa vào Bộ chỉ huy An ninh Nội địa tại thành phố Isfahan, trụ sở cảnh sát, các cơ sở khác của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng dân quân Basij ở miền trung Iran. Những cơ quan này đều được coi là trụ cột với chế độ của Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Quân đội Israel cho biết hoạt động này là một phần trong nỗ lực "làm tăng thêm thiệt hại đối với cấu trúc và nền tảng cốt lõi của chế độ Iran". Đây là đợt tập kích đầu tiên Israel công bố kể từ khi ông Mojtaba Khamenei được bầu làm Lãnh tụ Tối cao Iran ngày 8/3.

Tuần trước, Bộ Quốc phòng Mỹ cũng công bố danh sách các mục tiêu quân sự ở Iran, trong đó các cuộc không kích tập trung phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và hạt nhân, cũng như phương tiện hải quân Iran.

Tuy nhiên, mục tiêu dường như không chỉ có vậy. Mỹ cũng đã tăng cường phóng tên lửa vào các mục tiêu an ninh, vốn được giới lãnh đạo Iran sử dụng để bảo vệ sự tồn vong của chế độ.


Người đàn ông mang theo lá cờ Iran đi tới đống đổ nát của cơ sở cảnh sát bị tập kích ở Tehran ngày 4/3. Ảnh: AP

Phân tích từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và Dự án Các mối đe dọa nghiêm trọng (CTP) ở Mỹ cho thấy ít nhất 123 trụ sở, doanh trại và căn cứ địa phương của IRGC và Basij đã bị nhắm mục tiêu. Lực lượng cảnh sát khu vực, chủ yếu ở vùng thủ đô quanh Tehran và ở miền Tây Iran, cũng trong tầm ngắm.

Nicholas Carl, thành viên CTP, cho biết điều này cho thấy ngoài các mục tiêu quân sự, chiến dịch của Mỹ dường như đang "dọn đường" cho một cuộc nổi dậy trong lòng Iran. "Khi nhắm vào các nhóm này, chúng ta đang làm suy yếu khả năng giám sát và trấn áp người dân của chính phủ Iran", Carl nói.

Điều này cho thấy mục tiêu của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong chiến dịch hiện nay không chỉ nhắm vào chương trình tên lửa, hạt nhân của Iran, mà còn đặt nền móng cho mục tiêu thay đổi chế độ, theo Carl.

Ông Trump và các trợ lý hàng đầu thời gian qua đưa ra những thông điệp không nhất quán về mục tiêu chiến dịch, từ kêu gọi thay đổi chế độ cho đến yêu cầu linh hoạt hơn, như để Cộng hòa Hồi giáo vẫn tồn tại nhưng với một ban lãnh đạo thân thiện hơn với Mỹ.

Rob Malley, đặc phái viên Mỹ về Iran dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho biết chiến dịch kéo dài có thể khiến "chế độ sụp đổ theo cách nó không còn có thể quản trị toàn bộ đất nước một cách thực sự và hiệu quả".

"Những gì ông Trump đang nói lúc này cho thấy viễn cảnh về chiến dịch cực kỳ tham vọng, kéo dài và đầy rủi ro. Theo ông Trump, nó chỉ có thể kết thúc khi Iran đầu hàng, nhưng điều này rất khó xảy ra", Malley nói.

Cựu quan chức Mỹ nói thêm chiến dịch của Mỹ có thể đã bắt đầu phát huy tác dụng, khi hệ thống liên lạc của Iran bị xâm nhập và các quan chức cấp cao nước này không thể nhóm họp mà không bị Mỹ hay Israel phát hiện.

"Chế độ có thể vẫn tồn tại nhưng suy yếu và tổn thất nặng nề, khiến họ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc quản lý một đất nước ngày càng chia rẽ và hỗn loạn. Hoặc là chế độ đó không còn khả năng quản trị nữa", ông dự đoán.

Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2. Sau 10 ngày, chiến dịch được đánh giá là thành công trong mục tiêu phá hủy năng lực quân sự của Iran, với ước tính kho tên lửa đạn đạo của nước này giảm 90% và UAV giảm 83%. Hơn 30 tàu hải quân Iran, gồm cả những phương tiện được sử dụng làm bệ phóng cho UAV, đã bị phá hủy. Đây là tổn thất đáng kể đối với lực lượng hải quân nước này.

Elliott Abrams, người từng là đặc phái viên của Tổng thống Trump về Iran năm 2020, cho rằng Washington hoàn toàn có thể tuyên bố chiến thắng dựa trên những kết quả này.

"Iran sẽ ngày càng suy yếu khi cạn kiệt nguồn lực và tiếp tục bị tập kích nhiều mục tiêu trọng yếu. Do đó, tôi không cho rằng sẽ cần đến một chiến dịch kéo dài", Abrams nói.

Tuy nhiên, kịch bản này đồng nghĩa với việc chế độ của Iran hiện tại tiếp tục tồn tại, mở ra viễn cảnh một chính phủ mới mang tư tưởng phục thù sẽ tái thiết lực lượng và trấn áp mạnh tay các phong trào trong nước. Theo Abrams, kết cục như vậy có thể gây làn sóng bất bình với ông Trump, nhất là khi Mỹ đã chịu tổn thất về người trong chiến đấu.

Trong bài phát biểu công bố chiến dịch, ông Trump từng gửi thông điệp tới người Iran, kêu gọi họ ở yên trong nhà cho đến khi chiến dịch kết thúc và sau đó hãy chớp lấy thời cơ để giành chính quyền.

"Trong nhiều năm, các bạn đã yêu cầu sự giúp đỡ của Mỹ. Nhưng các bạn chưa bao giờ nhận được. Không tổng thống nào sẵn sàng làm điều mà tôi sẵn sàng làm tối nay. Giờ đây các bạn có một tổng thống đang trao cho các bạn điều các bạn mong muốn. Vậy hãy xem các bạn sẽ phản ứng thế nào", ông nói.

Tại trụ sở Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 5/3, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với các phóng viên rằng ông Trump vẫn giữ lời hứa ban đầu với người dân Iran, đó là sẽ có thời điểm cho một cuộc nổi dậy.

"Không ai làm nhiều hơn Tổng thống Trump để mang lại cơ hội cho những người muốn một Iran tự do. Như ông ấy đã nói ngay từ đầu, đừng xuống đường biểu tình khi bom đang rơi ở Tehran và những nơi khác. Sẽ có lúc ông ấy hoặc chính họ nhận thấy đã đến thời điểm tận dụng lợi thế đó", ông Hegseth nói.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump, không che giấu mục tiêu này.

"Khi chế độ Iran sụp đổ, chúng ta sẽ có một Trung Đông mới, và chúng ta sẽ kiếm được bộn tiền. Sẽ không còn ai dám đe dọa Eo biển Hormuz nữa. Tổng thống Trump đang cứu thế giới khỏi hỗn loạn thực sự", ông Graham nói.

Tuy nhiên, Suzanne Maloney, phó chủ tịch chương trình chính sách đối ngoại tại Viện Brookings kiêm chuyên gia về Iran, cảnh báo rằng chính quyền Trump có thể đang quá tự tin về kịch bản thay đổi chế độ ở Iran chỉ bằng các cuộc không kích.

Maloney nhận định dù Mỹ, Israel tiến hành không kích bao lâu đi chăng nữa, chính quyền Iran nhiều khả năng vẫn sẽ trụ vững, đồng thời "đủ khả năng áp đảo và đối phó với bất kỳ thách thức nào từ bên trong".

Tuy nhiên, một chiến dịch kéo dài và được tiến hành có hệ thống có thể làm thay đổi đánh giá đó, thậm chí có thể đòi hỏi sự can thiệp của bộ binh trên thực địa. Ông Trump cũng đã nhiều lần tuyên bố không loại trừ phương án triển khai bộ binh tới Iran.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 5/3 tuyên bố nước này không sợ bộ binh Mỹ tiến vào và "đã sẵn sàng cho cuộc chiến". Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani cũng cảnh báo lực lượng vũ trang nước này "sẵn sàng tiêu diệt và bắt giữ hàng nghìn binh lính Mỹ để buộc giới chức Mỹ chuốc lấy ô nhục".

"Tất nhiên, nhiều tháng chiến tranh toàn diện có thể làm sụp đổ chính phủ ở Iran", Maloney nói. "Nhưng tôi không nghĩ đó sẽ là sự chuyển giao quyền lực ổn định, mà có thể sẽ có khoảng trống quyền lực nguy hiểm trong một thời gian tại trung tâm Trung Đông".

VietBF@sưu tập

Tổng thống Trump tỏ ra không hài lòng khi Iran chọn con trai ông Khamenei làm tân Lãnh tụ Tối cao, nhưng không nói rõ sẽ ứng phó thế nào.

"Tôi sẽ không nói cho các bạn biết. Không nói đâu", Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời phỏng vấn qua điện thoại với New York Post ngày 9/3, khi được hỏi về kế hoạch ứng phó với tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei.

Ông Trump tuyên bố "tôi không hài lòng về ông ấy", nhưng không nhắc lại lời đe dọa trước đây rằng Mỹ sẽ hạ sát bất cứ Lãnh tụ Tối cao tiếp theo nào của Iran mà không được ông "phê chuẩn".


Tổng thống Mỹ Donald Trump giám sát chiến dịch nhằm vào Iran hôm 1/3. Ảnh: AFP

Ông chủ Nhà Trắng đưa ra bình luận một ngày sau khi Hội đồng Chuyên gia Iran thông báo chọn ông Mojtaba, con trai giáo chủ quá cố Ali Khamenei, làm Lãnh tụ Tối cao tiếp theo của nước này. Ông Khamenei đã thiệt mạng trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28/2.

Ali Larijani, quan chức an ninh quốc gia hàng đầu của Iran, viết trên X hôm nay rằng việc ông Mojtaba được bầu kế nhiệm cha "đã khiến các thế lực thù địch hiếu chiến rơi vào tuyệt vọng".

Tổng thống Trump trước đó công khai cảnh báo Iran về việc lựa chọn tân lãnh đạo, tuyên bố "người này phải được Mỹ phê chuẩn, nếu không sẽ khó trụ được lâu". Tuần trước, ông yêu cầu phải được tham gia quá trình chọn Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, thừa nhận Mojtaba là ứng viên tiềm năng nhưng bầu con trai ông Khamenei là kết quả "không thể chấp nhận".

Sau khi danh tính tân Lãnh tụ Tối cao Iran được công bố, nhiều lãnh đạo chính trị, quân đội Iran đã công khai ủng hộ mạnh mẽ ông Mojtaba. Hàng nghìn người dân Iran tối 9/3 tập trung về quảng trường trung tâm Tehran, cầm theo ảnh ông Mojtaba để tuyên thệ trung thành.

Một số quốc gia như Nga, Trung Quốc đã thể hiện lập trường về ông Mojtaba.

"Tôi muốn tái khẳng định sự ủng hộ vững chắc của chúng tôi đối với Tehran, cũng như tình đoàn kết với người bạn Iran", Tổng thống Nga Vladimir Putin viết trong thông điệp gửi tới ông Mojtaba ngày 9/3, nhấn mạnh Moskva "đã và sẽ luôn là đối tác đáng tin cậy của Tehran".

Ông chủ Điện Kremlin cho rằng trong bối cảnh Iran đang phải đối mặt với "hành động gây hấn vũ trang", việc đảm nhiệm cương vị Lãnh tụ Tối cao sẽ đòi hỏi lòng dũng cảm và sự tận tâm to lớn.

Trung Quốc trước đó cho rằng việc Iran lựa chọn tân Lãnh tụ Tối cao là vấn đề nội bộ của nước này và tôn trọng quyết định được phía Iran đưa ra dựa trên hiến pháp của nước sở tại. Bắc Kinh cũng phản đối bất cứ hành động nhắm mục tiêu nào vào tân lãnh đạo Iran.

VietBF@sưu tập

1,2 tỷ thùng dầu dự trữ và quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện giúp Trung Quốc có bộ đệm lớn dù là nước nhập dầu nhiều nhất thế giới.

Sáng 9/3, giá dầu thô thế giới vượt 100 USD một thùng, lần đầu tiên sau 4 năm. Xung đột tại Trung Đông đang khiến dòng chảy năng lượng qua Eo biển Hormuz tê liệt hơn một tuần qua. Nhiều quốc gia khu vực này đã đã phải giảm sản lượng dầu, khí do không thể vận chuyển ra khỏi Trung Đông.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng so với nhiều nước châu Á khác, Trung Quốc có thể ít chịu tổn thương từ việc Eo biển Hormuz đóng cửa thời gian dài. "Trung Quốc đã tích lũy được một trong những kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới", các nhà phân tích tại ngân hàng OCBC cho biết. Bên cạnh đó, "quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện và năng lượng tái tạo cũng tạo ra thêm một lớp bảo vệ mang tính cấu trúc".

Đến tháng 1, Trung Quốc ước tính nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền, hãng dữ liệu Kpler cho biết. Con số này tương đương khoảng 3-4 tháng tiêu thụ, giúp trì hoãn tác động về kinh tế, Rush Doshi - Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) cho biết trên CNBC hôm 9/3.

"20 năm qua, Trung Quốc đã từng bước giảm phụ thuộc vào hoạt động vận chuyển dầu bằng đường biển", Doshi cho biết. Các ống dẫn dầu trên đất liền và quá trình đa dạng hóa sang năng lượng tái tạo giúp nước này hiện chỉ phụ thuộc khoảng 40-50% dầu nhập khẩu đường biển qua Eo biển Hormuz.

Đến năm 2030, Trung Quốc đặt mục tiêu nâng tỷ trọng nhiên liệu phi hóa thạch trong tổng tiêu thụ năng lượng lên 25%, từ mức 21,7% năm ngoái.


Các bể chứa dầu thô nhập khẩu ở thành phố Thanh Đảo, Sơn Đông, Trung Quốc tháng 8/2025. Ảnh: AFP

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với biển Arab và các tuyến vận tải toàn cầu. Khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua eo biển này năm ngoái, tương đương khoảng 13 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, theo Kpler.

Tuy nhiên, lượng dầu đi qua eo biển này chỉ đóng góp 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, Ting Lu - kinh tế trưởng Trung Quốc tại Nomura cho biết. Nhập khẩu khí tự nhiên qua tuyến này cũng chiếm khoảng 0,6%.

Kết quả này phản ánh quá trình chuyển đổi chiến lược kéo dài hai thập kỷ, mang lại cho Trung Quốc vị thế đặc biệt trên thị trường năng lượng toàn cầu. Theo Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), Mỹ hiện là nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, theo sau là Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, Trung Quốc mới là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất, khi mua gần gấp đôi Mỹ.

Trong ba nước này, Ấn Độ phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu dầu mỏ, với khoảng 25% tổng tiêu thụ, theo phân tích của CNBC dựa trên dữ liệu năm 2023 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Tỷ lệ của Trung Quốc thấp hơn, ở mức 14%. Trong khi đó, sản xuất tại Mỹ đáp ứng phần lớn nhu cầu dầu mỏ của nước này, theo dữ liệu năm 2023.

Thập kỷ qua, Trung Quốc đã nhanh chóng đa dạng hóa nguồn năng lượng. Năng lượng tái tạo - không bao gồm điện hạt nhân và thủy điện - chiếm 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của họ năm 2023. Tỷ lệ này tăng từ 0,2% cách đây hai thập kỷ, theo tính toán của CNBC dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Tỷ lệ này của Ấn Độ và Mỹ năm 2023 thấp hơn nhiều, khi hiện cùng ở mức 0,2%.

Việc thúc đẩy sử dụng xe điện tại Trung Quốc, đặc biệt là xe tải, đã làm giảm nhu cầu dầu của nước này thêm 1 triệu thùng mỗi ngày, Rhodium Group cho biết trong báo cáo tháng 7/2025. Hãng nghiên cứu này dự báo con số đó sẽ giảm thêm khoảng 600.000 thùng mỗi ngày trong 12 tháng tiếp theo.

Hiện tại, hơn nửa số xe chở khách mới bán ra tại Trung Quốc là xe sử dụng năng lượng mới - phụ thuộc nhiều hơn vào pin thay vì xăng. "Nhu cầu nhiên liệu cho giao thông đường bộ đã có dấu hiệu đạt đỉnh và công suất năng lượng tái tạo tăng nhanh, khiến mức độ nhạy cảm của Trung Quốc với biến động giá dầu giảm dần theo từng năm", các nhà phân tích tại OCBC cho biết.

Về lâu dài, quá trình điện khí hóa giao thông và tăng cường phát điện từ năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục giúp nền kinh tế này ít chịu ảnh hưởng hơn trước các cú sốc giá dầu.

Dầu và khí tự nhiên hiện chỉ chiếm 4% cơ cấu nguồn điện của Trung Quốc, thấp hơn nhiều so với mức 40-50% tại nhiều nền kinh tế châu Á khác, các nhà phân tích cho biết. Điện - chủ yếu được sản xuất từ than đá và năng lượng tái tạo - hiện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember. Năm 2024, năng lượng tái tạo đáp ứng khoảng 80% nhu cầu điện mới của Trung Quốc, Ember cho biết.

Vài năm qua, các lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran cũng khiến Trung Quốc trở thành một trong số ít nước mua dầu của Tehran. Iran hiện đóng góp khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Tuy nhiên, phần lớn số này có thể được thay thế bằng dầu Nga, Ano Kuhanathan - Trưởng bộ phận nghiên cứu doanh nghiệp tại Allianz Trade cho biết.

Rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các nước Trung Đông khác qua eo biển Hormuz, Kuhanathan nói. Xung đột đến nay đã kéo dài hơn một tuần và chưa có dấu hiệu sớm kết thúc.

"Tuy nhiên, một cú sốc như hiện tại có thể sẽ càng củng cố hướng đi mà Trung Quốc đang theo đuổi, chứ không thay đổi nó", Muyi Yang - nhà phân tích năng lượng cấp cao khu vực châu Á tại Ember, cho biết.

Tháng trước, EIA dự báo Trung Quốc có thể tăng dự trữ chiến lược thêm khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày năm 2026. Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc từng giảm gần 2% năm 2024, theo Wind Information. Tuy nhiên, khi căng thẳng Trung Đông bắt đầu gia tăng năm ngoái, nhập khẩu dầu của nước này lại tăng 4,6% lên kỷ lục khoảng 580 triệu tấn.

"So với các nước khác, Trung Quốc chịu tác động đáng kể, nhưng cũng linh hoạt hơn nhiều", Go Katayama - nhà phân tích cấp cao tại Kpler kết luận.

VietBF@sưu tập

Thủy thủ lo ngại an toàn, các hãng vận tải sợ tàu hư hỏng, trong khi giới phân tích nghi ngờ Hải quân Mỹ không đủ nguồn lực hộ tống tàu qua Hormuz.

Martín Izaguirre Salgado vẫn giữ một kỷ vật từ khi còn làm việc trên tàu chở khí hóa lỏng (LNG) cách đây hai năm. Khi đi qua Biển Đỏ, 4 tên lửa nổ rất gần tàu của anh, khiến các mảnh kim loại văng xuống boong. "Tôi vẫn để vài mảnh vỡ ở nhà", Salgado nói.

Với những thủy thủ thương mại như Salgado, Tổng thống Mỹ Donald Trump khó có thể thuyết phục họ đi qua eo biển Hormuz vào thời điểm hiện tại. Ông Trump đã hứa cung cấp bảo hiểm và cho tàu hải quân hộ tống để tàu thuyền tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên, việc Iran dọa tấn công mọi con tàu trong khu vực khiến những lời hứa hỗ trợ trở nên kém thuyết phục.

"Chừng nào họ còn phóng tên lửa hoặc dùng thiết bị bay không người lái tấn công tàu thương mại, cảm giác không an toàn vẫn còn", Salgado với CNN. Anh hiện làm việc trên một tàu chở khí đốt.


Con tàu Salgado đang làm việc hiện thả neo ở Iraq. Ảnh: Martín Izaguirre Salgado

Ngày 4/3, không có tàu chở dầu nào đi qua eo biển Hormuz. Thông thường, mỗi ngày có hơn 60 tàu, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đây. Tuy nhiên, hơn một tuần qua, tuyến đường thủy này gần như tê liệt. Cả trăm tàu, trong đó có tàu của Salgado đang mắc kẹt ở khu vực này.

Các hãng vận tải biển lớn như Maersk và Hapag-Lloyd đã ngừng nhận phần lớn hàng hóa vận chuyển tới các nước Vịnh Ba Tư. Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, các công ty bảo hiểm hàng hải cũng hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh với hãng vận tải.

Nguy cơ chuỗi cung ứng toàn cầu bị đảo lộn hoàn toàn gia tăng, kéo theo chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc tuyến vận tải Hormuz gần như bị đóng băng khiến giá dầu thô sáng 9/3 vượt 110 USD một thùng - cao nhất từ tháng 7/2022.

Gene Seroka - Giám đốc Cảng Los Angeles, cho biết khi xung đột còn tiếp diễn, không hãng tàu nào sẵn sàng chấp nhận rủi ro. "Với kinh nghiệm nhiều năm trong ngành, tôi không thấy lời hứa hộ tống tàu qua eo biển Hormuz hiện khó khả thi. Chẳng có lý do gì để các hãng đặt thủy thủ vào rủi ro lớn hơn và trở thành mục tiêu giữa biển", ông nói.

Sau các cuộc nói chuyện với các lãnh đạo ngành vận tải biển, Seroka cho biết chỉ lệnh ngừng bắn mới có thể khiến tàu thương mại hoạt động trở lại.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ nói với CNN rằng hiện "chưa có mốc thời gian cụ thể" để triển khai hải quân hộ tống. Tuy nhiên, họ nỗ lực nhằm thực hiện việc này sớm nhất có thể. "Hôm nay bạn không muốn cho tàu dầu lớn đi qua eo biển Hormuz, nhưng điều đó có thể thay đổi trong tương lai không xa", quan chức này cho biết.

Chính quyền Mỹ cũng không quá lo ngại về việc giá dầu và khí đốt tăng, dù điều này đẩy giá xăng trung bình tại đây lên mức cao nhất trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump. "Điều quan trọng đây là một cuộc xung đột mang tính tạm thời. Thế giới hoàn toàn không có nguy cơ thiếu dầu hoặc năng lượng vì xung đột này, nhưng chúng ta chịu sự biến động giá trong ngắn hạn", quan chức trên nói.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 8/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cũng tuyên bố Mỹ sẽ sớm đưa dầu mỏ, khí đốt, phân bón và các mặt hàng từ Vùng Vịnh lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz. Theo đó, Washington "đánh mạnh vài ngày tới" để triệt hạ năng lực tấn công tàu dầu của Iran ở eo biển Hormuz.

Sanne Manders - Chủ tịch công ty logistics Flexport cho biết mối quan tâm lớn nhất của các doanh nghiệp hiện tại là sự an toàn của thủy thủ đoàn. Bên cạnh đó, họ cũng không muốn đặt những tàu chở hàng giá trị lớn vào rủi ro, kể cả khi có bảo hiểm.

"Các công ty muốn đảm bảo tàu của họ an toàn, vì chúng rất đắt tiền, trị giá hàng trăm triệu USD. Họ sẽ không liều lĩnh với những tài sản đó chỉ vì một giao dịch thương mại", Manders nói.

Ngoài ra, giới phân tích cũng nghi ngờ rằng hải quân không đủ tàu để hộ tống hàng chục tàu thương mại qua đây mỗi ngày. "Sự hộ tống của hải quân có thể giúp giảm bớt mối đe dọa. Tuy nhiên, việc bảo vệ tất cả tàu chở dầu hoạt động trong khu vực là không thực tế, vì điều đó cần số lượng rất lớn tàu chiến và khí tài quân sự", Jakob Larsen - Giám đốc an ninh của Hiệp hội Vận tải biển Đan Mạch BIMCO giải thích.

Trong cuộc chiến Iran - Iraq trước đây, quân đội Mỹ từng hộ tống tàu chở dầu của các nước Vùng Vịnh, Helima Croft - cựu chuyên gia tại CIA cho biết. Tuy nhiên, giải pháp đó khó áp dụng hiện nay. "Khi đó chúng ta không phải bên tham chiến trực tiếp. Còn bây giờ, chúng ta là nhân vật chính trong cuộc xung đột, chứ không chỉ đóng vai trò hộ tống", bà giải thích.

Trong ngắn hạn, các hãng vận tải cũng phải đối mặt với giá nhiên liệu tăng. MSC - hãng vận tải container lớn nhất thế giới, thông báo áp phụ phí nhiên liệu với các lô hàng ít nhất đến tháng 4. Chi phí này nhiều khả năng sẽ được chuyển xuống doanh nghiệp và cuối cùng là người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, các vấn đề lớn hơn có thể xuất hiện nếu tàu thuyền tiếp tục mắc kẹt. Một trong các lo ngại là xung đột có thể làm rối loạn toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, giống như thời kỳ cao điểm đại dịch.

"Xung đột càng kéo dài, khả năng xảy ra tắc nghẽn ở cảng càng cao. Đặc biệt ở châu Á, các cảng vốn đã khá đầy. Điều đó ảnh hưởng đến vận tải toàn cầu", Manders nói, cho biết các tàu dự định đến Vịnh Ba Tư phải chuyển hướng sang nơi khác.

Các nước Vùng Vịnh cũng bị gián đoạn nguồn hàng nhập khẩu. Điều này đặc biệt quan trọng vì 6 nước Arab là Oman, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Bahrain và Kuwait phải nhập khẩu khoảng 85% thực phẩm.

Tàu của Salgado đã neo ngoài khơi Iraq, cách eo biển Hormuz khoảng 740 km, gần hai tuần qua. Họ vẫn đang chờ nhận hàng để lên đường tới Bangladesh. Hợp đồng của anh ban đầu dự kiến kết thúc ngày 7/3. Anh ước mình có thể sớm trở về nhà ở Tây Ban Nha.

"Cảm giác của chúng tôi lúc này là bị mắc kẹt và không biết khi nào mới có thể rời tàu", anh nói.

VietBF@sưu tập

Dưới đây là những lý do bạn nên tích cực uống nước chanh muối ấm vào buổi sáng.

Giúp thanh lọc cơ thể và hỗ trợ thải độc

Sau một đêm dài nghỉ ngơi, cơ thể cần được đánh thức nhẹ nhàng để bắt đầu quá trình trao đổi chất trong ngày mới. Một ly nước chanh muối ấm vào buổi sáng có thể hỗ trợ thanh lọc cơ thể hiệu quả. Chanh chứa nhiều vitamin C và các chất chống oxy hóa, trong khi muối giúp cân bằng điện giải và kích thích hoạt động của hệ tiêu hóa.

Cơ thể sẽ được cung cấp nước sau nhiều giờ ngủ, đồng thời hỗ trợ gan và thận hoạt động tốt hơn trong việc đào thải các chất cặn bã tích tụ khi uống nước chanh muối ấm. Thói quen đơn giản này giúp cơ thể cảm thấy nhẹ nhàng, sảng khoái và tràn đầy năng lượng để bắt đầu ngày mới.


Tăng cường hệ miễn dịch

Chanh là nguồn cung cấp vitamin C dồi dào,một dưỡng chất quan trọng giúp nâng cao sức đề kháng của cơ thể. Uống nước chanh muối ấm vào buổi sáng có thể giúp bổ sung vitamin C tự nhiên, thúc đẩy hệ miễn dịch chống lại vi khuẩn và virus gây bệnh.

Ngoài ra, muối còn chứa một số khoáng chất thiết yếu giúp cơ thể duy trì sự cân bằng điện giải, qua đó tăng cường sức khỏe tổng thể. Khi hệ miễn dịch được củng cố, cơ thể sẽ ít bị cảm cúm, mệt mỏi hay các bệnh vặt, đặc biệt trong thời điểm giao mùa.

Hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện hoạt động dạ dày

Khả năng hỗ trợ hệ tiêu hóa là một trong những lợi ích nổi bật của nước chanh muối ấm. Axit tự nhiên trong chanh giúp kích thích sản xuất dịch vị, từ đó giúp dạ dày tiêu hóa thức ăn hiệu quả hơn. Khi uống vào buổi sáng, thức uống này giúp khởi động hệ tiêu hóa sau một đêm dài nghỉ ngơi.

Bên cạnh đó, nước ấm làm dịu dạ dày, giảm cảm giác đầy bụng, khó tiêu. Với những người thường xuyên bị táo bón hoặc tiêu hóa kém, việc duy trì thói quen uống nước chanh muối ấm mỗi sáng có thể góp phần cải thiện tình trạng này một cách tự nhiên.

Hỗ trợ kiểm soát cân nặng


Nhiều người lựa chọn uống nước chanh muối ấm vào buổi sáng như một phương pháp hỗ trợ giảm cân lành mạnh. Nước chanh có khả năng thúc đẩy quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể đốt cháy năng lượng hiệu quả hơn.

Ngoài ra, uống một ly nước chanh muối trước bữa sáng còn giúp tạo cảm giác no nhẹ, từ đó hạn chế việc ăn quá nhiều trong các bữa tiếp theo. Khi kết hợp với chế độ ăn uống cân bằng và vận động hợp lý, thói quen này có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và duy trì vóc dáng khỏe mạnh.

Giúp tinh thần tỉnh táo và làn da khỏe mạnh hơn

Không chỉ tốt cho sức khỏe bên trong, nước chanh muối ấm còn mang lại lợi ích cho làn da và tinh thần. Vitamin C trong chanh giúp thúc đẩy quá trình sản xuất collagen – yếu tố quan trọng giúp da duy trì độ đàn hồi và tươi sáng.

Đồng thời, việc cung cấp đủ nước cho cơ thể vào buổi sáng giúp làn da trở nên căng mịn và hạn chế tình trạng khô ráp. Hương vị chua nhẹ của chanh kết hợp với nước ấm cũng giúp cơ thể tỉnh táo hơn, tạo cảm giác dễ chịu và sảng khoái. Nhờ vậy, bạn sẽ bắt đầu ngày mới với tinh thần tích cực và năng lượng dồi dào.

Về mặt thể chất, phụ nữ sau khi sinh sẽ có những sự thay đổi nhất định. So với phụ nữ không sinh con, người đã sinh con sẽ già nhanh hơn có đúng không?

Việc sinh con có ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe của phụ nữ. Nghiên cứu mới đây cho thấy phụ nữ không sinh con hoặc sinh con nhiều hơn mức trung bình có liên quan đến tốc độ lão hóa sinh học nhanh hơn và tuổi thọ ngắn hơn.

Theo Science Alert, nhóm nghiên cứu Đại học Helsinki (Phần Lan) cho biết do thời gian và năng lượng của sinh vật có giới hạn nên cơ thể phải phân bổ nguồn lực giữa việc sinh sản với việc duy trì và sữa chữa cơ thể. Nếu dành quá nhiều nguồn lực cho việc sinh con, phần năng lượng vốn dành để phục hồi, bảo dưỡng cơ thể sẽ giảm đi. Điều này sẽ làm ảnh hưởng đến tuổi thọ của người mẹ.

Một số nghiên cứu trước đây cũng phát hiện ra rằng phụ nữ có nhiều con thường liên quan đến mức tài chính thấp hơn khi về già. Tuy nhiên, đa số các nghiên cứu này chỉ tập trung vào một số yếu tố riêng lẻ như tổng số con đã sinh trong đời, độ tuổi sinh con đầu tiên.

Theo nghiên cứu mới lần này, các nhà khoa học đã cố gắng trong việc xây dựng lịch sử sinh sản của phụ nữ tham gia nghiên cứu một cách toàn diện hơn. Theo đó, họ đã phân tích dữ liệu của 14.836 phụ nữ song sinh với mục dích nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của yếu tố di truyền. Trong đó, có 1054 người được chọn ra để kiểm tra các chỉ số lão hóa sinh học.

Các nhà nghiên cứu dựa vào số con sinh ra còn sống và thời điểm sinh con trong đời để chia những người tham gia nghiên cứu được chia thành 7 nhóm.

Thông qua kết quả thống kê, họ nhận thấy có hai nhóm kết quả kém nhất và lão hóa sinh học và có nguy cơ tử vong cao là nhóm phụ nữ không sinh con và nhóm sinh con nhiều nhất (trung bình 6,8 người con).


Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng phụ nữ sinh con ở độ tuổi quá sớm có dấu hiệu lão hóa sinh học sớm hơn và cũng có tuổi thọ ngắn hơn. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc thêm các yếu tố như uống rượu, chỉ số khối cơ thể BMI, phần lớn sự khác biệt này không còn rõ rệt. Tuy nhiên, sau khi đã tính đến các yếu tố khác, kết quả liên quan đến phụ nữ không sinh con và phụ nữ sinh nhiều con vẫn tồn tại. Theo đó, phụ nữ sinh khoảng 2-3 con hoặc mang thai trong độ tuổi từ 24-38 có chỉ số lão hóa sinh học thấp nhất và nguy cơ tử vong thấp nhất.

Với nhóm phụ nữ không sinh con, nguyên nhân khiến họ có kết quả sức khỏe kém hơn được các nhà nghiên cứu cho rằng chưa thể giải thích hoàn toàn hiện tượng này. Có thể tồn tại các yếu tố chưa được đo lường trong nghiên cứu như bệnh lý có sẵn - yếu tố vốn ảnh hưởng đế khả năng sinh sản và tác động đến sức khỏe về sau.

Nếu tuổi sinh học của một người cao hơn tuổi thật, người đó sẽ có nguy cơ tử vong cao hơn. Đây là thông tin mà nhà biểu sinh học Miina Ollikainen của Đại học Helsinki đưa ra.

Từ kết quả nghiên cứu này, các nhà khoa học nhận thấy những lựa chọn trong cuộc đời có thể để lại “dấu ấn sinh học” trong cơ thể từ rất sớm. Những dấu ấn này có thể phát hiện nhiều năm trước khi con người bước vào giai đoạn tuổi già.

Trong một số phân tích, các nhà nghiên cứu nhận thấy việc sinh con khi còn trẻ có liên quan đến lão hóa sinh học. Có thể sử dụng lý thuyết tiến hóa để giải thích điều này. Theo đó, chọn lọc tự nhiên có thể ưu tiên việc sinh sản sớm nhằm rút ngắn khoảng cách thế hệ, dù điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.

Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng kết quả thống kê được đưa ra trong nghiên cứu này không chứng minh quan hệ nhân quả trực tiếp. Nó cho thấy mối liên hệ tồn tại trong các nghiên cứu quy mô lớn.

Một quan chức Bộ Năng lượng Mỹ cho biết các đổi mới trong lĩnh vực tái chế rác thải điện tử, kết hợp với công nghệ tinh chế và chế biến mới, có thể giúp Washington vượt qua Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.

Phát biểu tại một sự kiện của Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR) ngày 9.3, Trợ lý Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Audrey Robertson cho rằng tái chế kim loại, vật liệu và nam châm ngay tại Mỹ là một trong những cách nhanh nhất để giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Theo bà, nhiều doanh nghiệp Mỹ đang "tiên phong" trong các kỹ thuật mới giúp xử lý khoáng sản hiệu quả hơn.


Tổng thống Mỹ Donald Trump nói về kho dự trữ khoáng sản quan trọng với nguồn vốn ban đầu là 12 tỉ USD tại Nhà Trắng ngày 2.2.2026

ẢNH: AFP

"Công nghệ mới trong lĩnh vực này sẽ tạo ra bước ngoặt lớn. Chúng ta có thể chứng kiến sự gia tăng đáng kể sản lượng từ vật liệu tái chế, đặc biệt là 'cặn đen' từ pin lithium-ion, trong 12 tháng tới", bà Robertson nói. "Cặn đen" là dạng bột còn lại sau khi xử lý pin, chứa nhiều khoáng sản quan trọng có giá trị, theo South China Morning Post.

Bà Robertson, người được bổ nhiệm hồi tháng 10.2025 để lãnh đạo Văn phòng khoáng sản quan trọng và đổi mới năng lượng của Bộ Năng lượng Mỹ, cũng nhấn mạnh những tiến bộ trong công nghệ tinh chế. Theo bà, các phòng thí nghiệm quốc gia đang hợp tác với doanh nghiệp để phát triển quy trình cho phép xử lý nhiều loại khoáng sản trong cùng một hệ thống, thay vì phải sử dụng các dây chuyền riêng biệt tốn kém như hiện nay.

Tuy nhiên, việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc vẫn là thách thức lớn. Ông Nathan Ratledge, Giám đốc điều hành Công ty công nghệ khoáng sản Alta Resource Technologies, nhận định Mỹ đang cố gắng "phá vỡ 30 năm độc quyền chiến lược của Trung Quốc chỉ trong khoảng 2 năm".

Dù vậy, bà Robertson cho rằng chính sự thống trị lâu dài của Trung Quốc có thể khiến các doanh nghiệp nước này ít động lực đổi mới, mở ra cơ hội để Mỹ bứt phá nhờ công nghệ. "Nếu chúng ta có thể tiết kiệm năng lượng, nước và rút ngắn nhiều tháng xử lý sau khai thác, Mỹ hoàn toàn có thể vượt lên", bà nói.

Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tăng cường các chính sách công nghiệp và ngoại giao nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng. Năm 2025, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu đất hiếm để đáp trả các biện pháp thương mại của Mỹ, gây tác động đến nhiều ngành công nghiệp của Washington.

Tháng trước, Mỹ công bố sáng kiến trị giá 12 tỉ USD mang tên "Dự án Vault" nhằm xây dựng kho dự trữ thương mại lớn cho các khoáng sản quan trọng, đồng thời xem xét áp dụng giá sàn và thuế quan để hỗ trợ sản xuất trong nước.

Mỹ cũng đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng khoáng sản quan trọng đầu tiên với sự tham gia của hơn 50 quốc gia, kêu gọi các đồng minh hợp tác xây dựng chuỗi cung ứng ổn định và giảm rủi ro gián đoạn từ bên ngoài.

Trong một báo cáo gần đây, CFR cảnh báo Mỹ đã tiến đến "điểm uốn nguy hiểm" do phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc đối với các khoáng sản chiến lược, đồng thời khuyến nghị Washington tăng cường đổi mới công nghệ, mở rộng tái chế và phối hợp nghiên cứu với các đồng minh.

Theo bà Robertson, mục tiêu của Bộ Năng lượng Mỹ là xác định những công nghệ có thể giúp Mỹ dẫn đầu trong khoa học vật liệu và khoáng sản quan trọng trong vòng 10 năm tới, với chuỗi cung ứng "hiệu quả và độc lập ngay tại Mỹ".

VietBF@sưu tập