Giá dầu Brent lên 116 USD, tăng 3%, trong khi vàng thế giới quay đầu giảm 60 USD.

Mở cửa phiên giao dịch 30/3, giá dầu thô thế giới bật tăng sau khi Iran cảnh báo việc lính Mỹ đổ bộ vào nước này. Dầu WTI hiện tăng 3,1% lên 102 USD một thùng, còn dầu Brent tăng 3% lên 116 USD.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 29/3 cáo buộc Washington bí mật chuẩn bị kế hoạch tấn công trên bộ, tuyên bố Tehran đang chờ lính Mỹ xuất hiện.

Cảnh báo được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định "các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra", đồng thời gia hạn tối hậu thư cho việc Iran mở lại eo biển Hormuz.

Tại Yemen, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã tấn công Israel ngày 28/3, tạo thêm rủi ro với hoạt động vận chuyển dầu trong khu vực. Nhóm này có thể phong tỏa eo biển Bab al-Mandab, tuyến đường nối biển Đỏ với các tuyến vận tải biển toàn cầu.

Chiến sự tại Trung Đông đã kéo dài hơn một tháng, lan rộng toàn khu vực, khiến giá năng lượng tăng cao và thổi bùng nỗi lo lạm phát. Từ khi xung đột diễn ra, giá Brent và WTI đã tăng khoảng 50%. Xung đột khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm 11 triệu thùng mỗi ngày, khi eo biển Hormuz bị Iran kiểm soát.

Trên thị trường chứng khoán châu Á, chỉ số Nikkei 225 (Nhật Bản) hiện giảm 4%. Kospi (Hàn Quốc) cũng mất hơn 5%. S&P/ASX 200 của Australia sụt 1,5%. So với các khu vực khác, châu Á phụ thuộc nhiều vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông hơn.

Chỉ số tương lai của thị trường chứng khoán Mỹ, Hong Kong (Trung Quốc) cũng đang đi xuống. Cuối tuần trước, cả 3 chỉ số chủ chốt của Wall Street đã giảm phiên thứ 2 liên tiếp, xuống thấp nhất kể từ tháng 8/2025. DJIA và S&P 500 cùng mất 1,7%, trong khi Nasdaq Composite hạ 2,1%.

"Thị trường chứng khoán vẫn liên quan mật thiết đến giá dầu. Giá dầu tăng cao sẽ khiến giá cổ phiếu xuống thấp", Glen Smith - Giám đốc Đầu tư tại GDS Wealth Management cho biết.

Giá vàng thế giới cũng quay đầu giảm sau phiên tăng cuối tuần trước. Hiện mỗi ounce mất 60 USD về 4.433 USD.

Chiến sự tại Trung Đông làm dấy lên nỗi lo lạm phát. Việc này khiến nhà đầu tư giảm kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất. Lãi suất cao khiến vàng kém hấp dẫn, do kim loại quý không trả lãi cố định.

Dù vậy, Commerzbank vẫn nâng dự báo giá vàng cuối năm nay, từ 4.900 USD lên 5.000 USD. Họ cho rằng đà giảm hiện tại không kéo dài.

VietBF@sưu tập

Cựu tư lệnh McKenzie cho biết quân đội Mỹ nhiều năm qua đã lên kế hoạch đổ bộ vào Iran, trong đó có việc chiếm đảo Kharg để làm tê liệt ngành dầu khí nước này.

"Trong nhiều năm qua, chúng tôi đã xem xét các phương án tác chiến dọc theo bờ biển phía nam của Iran, trong đó có chiếm các hòn đảo hoặc căn cứ nhỏ", đại tướng Frank McKenzie, cựu chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của Mỹ, nói trong chương trình Face the Nation được CBS News phát ngày 29/3.

Ông McKenzie cho biết thông thường đây sẽ là chiến dịch "đánh bất ngờ, rút chóng vánh", do lực lượng Mỹ không thể ở lại trong thời gian dài. Tuy nhiên, trong số này có những hòn đảo, như đảo Kharg, mà quân đội Mỹ có thể chiếm giữ và kiểm soát lâu dài.


Đảo Kharg của Iran trong ảnh vệ tinh chụp ngày 7/3. Ảnh: AFP

"Đầu tiên, đây là đòn tấn công rất khó chịu đối với Iran và sẽ mang lại lợi thế đáng kể cho Mỹ trong các cuộc đàm phán. Tiếp theo, nếu chiếm được đảo Kharg, Mỹ có thể làm tê liệt hoàn toàn ngành kinh tế dầu mỏ của Iran mà không cần phá hủy cả hòn đảo".

Ông McKenzie đánh giá điều này có thể giúp Mỹ đạt thành công nhất định mà không cần điều lượng lớn bộ binh vào Iran, trong đó có việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran.

"Đây có lẽ là điều mà chúng ta có thể hy vọng", ông McKenzie nói. "Tôi nghĩ những điều này thực sự nằm trong tầm tay, chúng ta chỉ cần tiếp tục. Iran cuối cùng cũng sẽ phải phản hồi trước việc chúng ta dùng vũ lực".

Iran chưa bình luận về thông tin trên. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 29/3 tuyên bố các quân nhân Iran "đang chờ lính Mỹ đổ bộ, sẵn sàng tung đòn hủy diệt đối phương và trừng phạt dứt điểm những đồng minh khu vực của họ".

Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km, có chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2. Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo.

Với nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là "huyết mạch dầu mỏ" và mắt xích sống còn của Iran.

Lực lượng Mỹ ngày 13/3 không kích đảo Kharg, nhắm vào khoảng 90 mục tiêu quân sự tại đây, trong đó có kho chứa thủy lôi, hầm tên lửa và nhiều cơ sở khác. Tổng thống Donald Trump sau đó cho biết Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.

Truyền thông Mỹ tuần trước đưa tin Lầu Năm Góc đang chuẩn bị cho chiến dịch trên bộ kéo dài nhiều tuần tại Iran, trong số này có thể bao gồm điều đặc nhiệm và bộ binh tham gia đột kích.

Khoảng 3.500 thủy thủ và lính thủy đánh bộ Mỹ trên tàu USS Tripoli, cùng vận tải cơ, tiêm kích và phương tiện đổ bộ đã tới Trung Đông vào ngày 27/3. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cho biết việc điều lực lượng lớn đến khu vực không đồng nghĩa ông Trump đã quyết định mở chiến dịch trên bộ nhằm vào Iran.

VietBF@sưu tập

Minh Hoàng Chủ nhật, 29/3/2026 10:40 (GMT+7)Iran bắn tên lửa trúng máy bay chỉ huy E-3 AWACS của Mỹ tại căn cứ ở Ả Rập Saudi ngày 27/3. Đây được đánh giá là thiệt hại rất lớn của không quân Mỹ.


Iran tiêu diệt máy bay chỉ huy E-3 AWACS của Mỹ tại căn cứ ở Ả Rập Saudi. Ảnh: Warzone.
Ngày 27/3, Iran tấn công Căn cứ Không quân Prince Sultan tại Ả Rập Saudi bằng tên lửa đạn đạo, phá hủy một trong những máy bay chỉ huy E-3 Sentry AWACS đang đậu trên đường băng. Hơn 10 binh sĩ Mỹ bị thương, trong đó 2 người trong tình trạng nặng. Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận.

Đây không phải vụ tấn công thông thường. E-3 AWACS là hệ thống chỉ huy và kiểm soát trên không của Mỹ, có khả năng theo dõi mọi mối đe dọa trong phạm vi 400 km, điều phối máy bay chiến đấu, tiếp nhiên liệu, ném bom và tình báo trên chiến đường. Trong xung đột với Iran, AWACS có nhiệm vụ theo dõi máy bay không người lái Shahed, điều phối máy bay tấn công F-35 và quản lý mạng lưới tên lửa đánh chặn.

Vấn đề nghiêm trọng nằm ở chỗ không gì có thể thay thế nó trong ngắn hạn. Toàn bộ Không quân Mỹ chỉ còn 16 chiếc E-3 Sentry. Khí tài quân sự này được dựa trên khung máy bay Boeing 707, đã ngừng sản xuất từ năm 1992.

Hiện tại, 6 chiếc đang được triển khai tại Trung Đông, tương đương gần 40% tổng số máy bay loại này trong biên chế quân đội Mỹ. Trong khi đó, máy bay thay thế E-7 Wedgetail đã bị trì hoãn và sớm nhất đến năm 2028 mới có mặt.

Mức độ thiệt hại của chiếc E-3 được mô tả với mức độ nghiêm trọng. Một số đánh giá cho rằng máy bay "có thể không hoạt động được nữa", tức tổng số AWACS khả dụng có thể giảm xuống còn 15 chiếc, với tỷ lệ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ vốn chỉ đạt khoảng 56%.

"Việc mất một chiếc E-3 là một vấn đề rất nghiêm trọng khi xét đến tầm quan trọng của những hệ thống điều khiển tác chiến này. Quân đội Mỹ cần đẩy nhanh quá trình mua sắm thế hệ máy may mới E-7 để bù đắp tổn thất", Heather Penney, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell nhận xét.

Kelly Grieco, chuyên gia chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson, nhận định đây không phải hành động ngẫu nhiên. "Có vẻ như Iran vừa thực hiện chiến dịch có chủ đích nhằm vào những yếu tố then chốt giúp duy trì sức mạnh không quân của Mỹ", bà Grieco nói.

Vụ tấn công E-3 phản ánh chiến lược rõ ràng của Iran khi quốc gia này quyết tâm đánh vào những mục tiêu phía Mỹ không thể thay thế trong thời gian gần. Về phần mình, Mỹ đã sử dụng 943 tên lửa đánh chặn Patriot chỉ trong 4 ngày và không sản xuất kịp để bù đắp.

Mỗi chiếc F-35 tấn công Iran mang 418 kg vật liệu đất hiếm được chế biến tại Trung Quốc và không thể tìm nguồn thay thế trong 5-10 năm.

Trong chiến dịch Epic Fury, khoảng 20 máy bay đã bị hư hại, bao gồm 3 chiếc F-15E bị bắn nhầm, một chiếc KC-135 rơi ở Iraq khiến 6 phi công tử nạn và nhiều drone MQ-9 bị tiêu diệt trên mặt đất.

VietBF@ sưu tập

Tên lửa Titan II (LGM-25C) của Mỹ từng là biểu tượng sức mạnh hạt nhân đáng sợ nhất, tốc độ Mach 25, tầm bắn 15.000km, khả năng mang đầu đạn 9 megaton hủy diệt gấp 600 lần bom nguyên tử.
Tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Titan II (LGM-25C) của Mỹ từng là biểu tượng sức mạnh hạt nhân đáng sợ nhất, với khả năng mang đầu đạn 9 megaton, mạnh gấp hàng trăm lần bom nguyên tử Hiroshima.

Được triển khai từ năm 1963 đến 1987, ICBM Titan II không chỉ đóng vai trò then chốt trong chiến lược răn đe hạt nhân mà còn đại diện cho đỉnh cao công nghệ tên lửa nhiên liệu lỏng thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Bài viết phân tích khách quan ưu nhược điểm về công nghệ và thông số kỹ thuật của “gã khổng lồ” này, giúp bạn hiểu rõ hơn hành trình phát triển ICBM Mỹ.


Tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) có khả năng mang đầu đạn hạt nhân Titan II của Mỹ.
Tên lửa Titan II (LGM-25C) là sản phẩm nâng cấp từ chương trình Titan I, do Martin Company phát triển từ năm 1959 và chính thức đi vào hoạt động năm 1963.

Mỹ đã triển khai tổng cộng 54 quả tại ba căn cứ không quân: Davis-Monthan (Arizona), Little Rock (Arkansas) và McConnell (Kansas).

Mỗi tên lửa nằm trong silo ngầm sâu 44,5008 mét (146 feet), đường kính 7,9248 mét (26 feet), được thiết kế để chịu được vụ nổ gần từ vũ khí hạt nhân đối phương.

Với vai trò trong Kế hoạch Chiến tranh Hạt nhân SIOP, tên lửa Titan II nhắm vào các mục tiêu mềm như căn cứ quân sự, góp phần tạo nên sức mạnh răn đe ba chân (nuclear triad - bộ 3 hạt nhân) của Mỹ.

Về thông số kỹ thuật, Titan II là ICBM lớn nhất và nặng nhất mà Mỹ từng chế tạo. Tên lửa dài 31,3 mét, đường kính 3,05 mét, trọng lượng phóng đạt 149.700kg.

Tên lửa Titan II sử dụng thiết kế hai tầng, với động cơ Aerojet LR87 (tầng 1) và LR91 (tầng 2), đạt tốc độ Mach 25 khi động cơ tắt.

Tầm bắn của ICBM Titan II lên đến 15.000km, đủ để vươn tới bất kỳ mục tiêu nào ở Liên Xô hay Trung Quốc chỉ trong 25-30 phút.

Điểm nhấn là đầu đạn W-53 thermonuclear 9 megaton đặt trong xe tái nhập Mk 6, đây là đầu đạn hạt nhân mạnh nhất từng được Mỹ triển khai trên ICBM.

SKAT 350M công nghệ đa năng, thực chiến tại Ukraine tiêu diệt hàng nghìn mục tiêu
SKAT 350M công nghệ đa năng, thực chiến tại Ukraine tiêu diệt hàng nghìn mục tiêu
Hệ thống dẫn đường inertial cho phép hiệu chỉnh trong chuyến bay mà không cần tín hiệu mặt đất, với độ chính xác CEP khoảng 900 mét.

Công nghệ cốt lõi của tên lửa Titan II nằm ở nhiên liệu hypergolic storable, hỗn hợp Aerozine 50 (nhiên liệu) và nitrogen tetroxide (oxy hóa).

Khác với nhiên liệu lỏng dễ bay hơi của tên lửa Titan I, loại nhiên liệu này có thể lưu trữ lâu dài ở nhiệt độ phòng, tự đánh lửa khi tiếp xúc và không cần làm lạnh.

Nhờ đó, Titan II trở thành ICBM đầu tiên có khả năng phóng trực tiếp từ trong silo mà không cần nâng lên mặt đất hay nạp nhiên liệu trước, rút ngắn thời gian từ lệnh phóng đến cất cánh chỉ còn 58-60 giây.

Thiết kế silo cứng cáp với cửa chắn 740 tấn và hệ thống giảm chấn lò xo giúp tên lửa sống sót sau đòn tấn công hạt nhân đầu tiên.

Tên lửa Titan II.jpg
Tên lửa liên lục địa LGM-25C Titan II trong giếng phóng. Ảnh: wikipedia.org
Ưu điểm nổi bật của công nghệ tên lửa Titan II chính là khả năng sẵn sàng chiến đấu cao và sức hủy diệt vượt trội.

Nhiên liệu storable cho phép tên lửa luôn ở trạng thái “nạp đầy”, tạo lợi thế phản công nhanh chóng trong kịch bản first-strike (tấn công phủ đầu).

Đầu đạn 9 megaton bù đắp hoàn hảo cho độ chính xác chưa cao bằng các ICBM sau này, đủ sức san phẳng khu vực rộng hàng trăm km vuông.

Silo ngầm được gia cố kỹ lưỡng, kết hợp khoảng cách giữa các silo 13-19km, tăng khả năng sống sót trước tấn công bất ngờ.

Nhờ vậy, tên lửa Titan II không chỉ là vũ khí răn đe hiệu quả mà còn là nền tảng cho chương trình không gian Gemini của NASA, chứng tỏ tính linh hoạt cao.

Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của tên lửa Titan II nằm chính ở hệ thống nhiên liệu lỏng hypergolic (nhiên liệu tự bốc cháy). Loại nhiên liệu này cực kỳ độc hại, ăn mòn và dễ rò rỉ, dẫn đến nguy cơ nổ cao trong quá trình bảo trì.

Tên lửa Titan II Mỹ 2.jpg
Một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) LGM-25C Titan II của Không quân Mỹ đang thực hiện vụ phóng thử từ silo ngầm. Ảnh: Không quân Mỹ/missilethreat.csis.o rg
Vụ nổ silo Damascus (Arkansas) năm 1980 là minh chứng điển hình: một socket 9 pound rơi trong lúc sửa chữa đã đâm thủng thân tên lửa, gây rò rỉ hơi nhiên liệu, sau đó quạt thông gió kích hoạt tia lửa dẫn đến vụ nổ kinh hoàng.

Cửa silo 740 tấn bay tung, đầu đạn 9 megaton bị hất ra ngoài hàng trăm mét nhưng may mắn không phát nổ nhờ cơ chế an toàn. Tai nạn này khiến một người thiệt mạng, nhiều người bị thương và đẩy nhanh quyết định ngừng hoạt động toàn bộ chương trình.

Trước đó, vụ cháy silo năm 1965 tại Arkansas cũng cướp đi sinh mạng 53 người do khí độc và thiếu oxy.

So với ICBM nhiên liệu rắn sau này như tên lửa Minuteman, Titan II đòi hỏi chi phí bảo trì cao, silo lớn dễ bị phát hiện và độ chính xác thấp hơn khiến nó dần lỗi thời khi Mỹ chuyển sang vũ khí chính xác cao, sức công phá nhỏ hơn nhưng an toàn hơn.

Sau 24 năm phục vụ, chương trình tên lửa Titan II chính thức bị hủy bỏ năm 1987 dưới thời Tổng thống Reagan, thay thế bằng các hệ thống hiện đại hơn như MX Peacekeeper.

Lý do chính là lo ngại an toàn, chi phí nâng cấp và nhu cầu chuyển sang công nghệ ICBM nhiên liệu rắn bền bỉ hơn.

Dù vậy, di sản của Titan II vẫn còn nguyên giá trị: bảo tàng Titan Missile Museum tại Arizona vẫn giữ nguyên một silo hoàn chỉnh để giáo dục công chúng về lịch sử Chiến tranh Lạnh.

Tên lửa đạn đạo liên lục địa Titan II (LGM-25C) là minh chứng sống động cho cả đỉnh cao lẫn hạn chế của công nghệ ICBM Mỹ thời kỳ đỉnh điểm hạt nhân, đồng thời nhắc nhở về rủi ro tiềm ẩn khi con người chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt.

VietBF@ sưu tập