Các cường quốc phương Tây đang đồng lòng lên tiếng sau các cuộc tấn công mới nhất của Iran ở Vịnh Ba Tư, cảnh báo Tehran phải lùi bước trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo và một trong những tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới đang đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Các nhà lãnh đạo từ Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan và Nhật Bản cho biết họ sẵn sàng can thiệp để giúp đảm bảo an ninh giao thông thương mại qua eo biển Hormuz sau một loạt các vụ tấn công bị cáo buộc là do Iran gây ra.

“Chúng tôi bày tỏ sự sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực thích hợp để đảm bảo an toàn cho việc đi lại qua eo biển. Chúng tôi hoan nghênh cam kết của các quốc gia đang tham gia vào công tác lập kế hoạch chuẩn bị”, các nhà lãnh đạo cho biết trong một tuyên bố chung.

Nhóm này kịch liệt lên án các hành động của Tehran, cảnh báo rằng tình hình đang ngày càng trở nên tồi tệ.

“Chúng tôi kịch liệt lên án các cuộc tấn công gần đây của Iran nhằm vào các tàu thương mại không vũ trang ở Vịnh Ba Tư, các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự bao gồm các cơ sở dầu khí, và việc lực lượng Iran trên thực tế đóng cửa eo biển Hormuz.”

Họ yêu cầu Iran ngừng hành động, kêu gọi chế độ này “chấm dứt ngay lập tức các hành động đe dọa, rải thủy lôi, tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa cũng như các nỗ lực khác nhằm phong tỏa eo biển đối với hoạt động vận chuyển thương mại, và tuân thủ Nghị quyết 2817 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc”.

Các nhà lãnh đạo cũng cảnh báo rằng hậu quả sẽ không chỉ giới hạn ở Trung Đông.

"Hậu quả từ các hành động của Iran sẽ ảnh hưởng đến người dân trên toàn thế giới, đặc biệt là những người dễ bị tổn thương nhất", tuyên bố cho biết, đồng thời nhấn mạnh rằng "tự do hàng hải là một nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bao gồm cả Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển".

Họ cảnh báo rằng việc can thiệp vào hoạt động vận tải biển toàn cầu “gây ra mối đe dọa đối với hòa bình và an ninh quốc tế” và kêu gọi “ngay lập tức áp dụng lệnh cấm toàn diện đối với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm cả các cơ sở dầu khí”.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng đã chao đảo, các quốc gia này đã ủng hộ các biện pháp khẩn cấp để duy trì nguồn cung. Tuyên bố hoan nghênh việc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố dự trữ dầu mỏ chiến lược và báo hiệu rằng sẽ có thêm nhiều nguồn cung nữa.

“Chúng tôi sẽ thực hiện các bước khác để ổn định thị trường năng lượng, bao gồm hợp tác với một số quốc gia sản xuất để tăng sản lượng.”

Sự leo thang này diễn ra sau cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran được phát động vào ngày 28 tháng 2, một chiến dịch được cho là đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng, trong đó có Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei.

Iran đã đáp trả bằng các đợt tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa trên khắp khu vực và đã phong tỏa hiệu quả phần lớn eo biển Hormuz, một điểm nghẽn thường vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng một phần năm lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Thị trường đã phản ứng nhanh chóng.

Giá dầu Brent tăng mạnh vào thứ Năm, leo lên mức 113,55 USD/thùng vào lúc 10:02 sáng giờ địa phương, tăng 5,74% so với mức đóng cửa trước đó là 107,38 USD, khi các nhà giao dịch chuẩn bị cho những biến động tiếp theo.

Ông Trump yêu cầu Israel ngừng tấn công các mỏ khí đốt của Iran và Thủ tướng Netanyahu đã chấp nhận đề nghị này.

"Có. Tôi đã nói với ông ấy đừng làm như vậy, ông ấy sẽ không làm nữa", Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng hôm 19/3, sau khi được hỏi liệu ông có trao đổi với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về vụ tấn công các mỏ khí đốt của Iran hay không.

"Mọi người biết đấy, chúng tôi hành động độc lập. Mỹ và Israel hợp tác rất tốt. Có sự phối hợp, nhưng đôi khi ông ấy sẽ làm điều gì đó. Nếu tôi không thích, chúng tôi sẽ không làm nữa", lãnh đạo Mỹ nói thêm.

Thủ tướng Netanyahu cùng ngày khẳng định Israel "hành động riêng lẻ" trong cuộc không kích mỏ khí South Pars. "Tổng thống Trump đã yêu cầu chúng tôi đình chỉ các cuộc tấn công trong tương lai và chúng tôi đang làm như vậy", ông cho hay.


Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng ngày 19/3. Ảnh: AFP

Lãnh đạo Israel cũng bác bỏ thông tin cho rằng Tel Aviv đã lôi kéo Washington vào cuộc chiến với Tehran. "Có ai thực sự nghĩ rằng người nào đó có thể bảo Tổng thống Trump phải làm gì không? Thôi nào. Ông Trump luôn đưa ra quyết định dựa trên những gì ông ấy nghĩ là tốt cho nước Mỹ và các thế hệ tương lai", Thủ tướng Netanyahu nói.

Israel hôm 18/3 tấn công mỏ khí South Pars của Iran. Tehran đáp trả bằng cách tập kích cơ sở năng lượng của các nước ở vịnh Ba Tư.

Ông Trump sau đó đăng bài trên mạng xã hội khẳng định "không hay biết" về hành động này của Israel, trong khi các nguồn tin ở Mỹ nói rằng Washington đã nắm rõ thông tin về cuộc tấn công dù không trực tiếp tham gia.

Vụ tấn công South Pars đánh dấu sự leo thang nghiêm trọng trong xung đột bùng phát từ ngày 28/2. Israel từng tấn công một số kho nhiên liệu ở Iran, nhưng vẫn kiềm chế không nhắm vào các cơ sở sản xuất dầu và khí đốt tự nhiên của đối phương.

Hành động đáp trả của Iran khiến Ras Laffan, trung tâm năng lượng của Qatar, chịu thiệt hại diện rộng. Giá năng lượng tăng vọt ngay sau đó và các nhà phân tích cảnh báo tổn thất tại Ras Laffan có thể gây tình trạng thiếu khí đốt kéo dài trên toàn cầu.

Ông Trump từng nói Mỹ đang tạm hoãn các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Iran, trong bối cảnh cuộc chiến kéo dài ba tuần đã khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng Mỹ sẽ "đánh phá quy mô lớn" tại mỏ South Pars nếu Iran không chấm dứt các cuộc tấn công vào Qatar.

Iran đáp trả với thái độ cứng rắn, tuyên bố sẽ "không kiềm chế" nếu cơ sở hạ tầng năng lượng của họ tiếp tục bị nhắm tới.

Tổng thống Mỹ khẳng định giá năng lượng sẽ nhanh chóng giảm khi xung đột kết thúc. Tuy nhiên, thị trường vẫn bất ổn do ông Trump không nói rõ chiến dịch ở Trung Đông sẽ kéo dài bao lâu, cũng như liệu Mỹ và Israel có chung mục tiêu hay không.

Theo ông Trump, mục tiêu của chiến dịch là đảm bảo Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời phá hủy năng lực tên lửa và lực lượng hải quân của nước này. Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu tuyên bố muốn thay đổi chế độ ở Iran.

VietBF@sưu tập

Bằng mạng lưới tình báo tinh vi, Israel lần theo dấu vết và liên tiếp hạ sát các quan chức cấp cao Iran, nhằm giáng đòn vào hệ thống an ninh nước này.

Ali Larijani, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, ngày 13/3 xuất hiện tại cuộc tuần hành của những người ủng hộ chính phủ ở thủ đô Tehran. Ông mặc áo khoác đen, đeo kính râm, tự tin rảo bước giữa những cận vệ đeo khẩu trang. Đó là lần xuất hiện công khai đầu tiên của Larijani trong cuộc chiến mà giới lãnh đạo Iran luôn nằm trong tầm ngắm của đối thủ.

"Những con người dũng cảm. Những quan chức dũng cảm. Những lãnh đạo dũng cảm. Sự kết hợp này không thể bị đánh bại", ông viết trên X sau đó.

Bốn ngày sau, Iran xác nhận ông bị hạ sát trong cuộc tập kích tên lửa của Israel sáng sớm 17/3. Cơ quan tình báo Israel đã phát hiện ông Larijani đang nhóm họp cùng một số quan chức khác tại ngôi nhà ở ngoại ô Tehran, giúp quân đội nước này tung đòn không kích.


Ông Ali Larijani trong cuộc tuần hành ủng hộ chính phủ ở Tehran ngày 13/3. Ảnh: Reuters

Cùng hôm đó, tình báo Israel nhận được nguồn tin từ đặc vụ bên trong Iran rằng tướng Gholamreza Soleimani, chỉ huy lực lượng dân quân Basij, đang họp cùng các phó tướng trong chiếc lều được dựng giữa các tòa chung cư tại Tehran.

Tướng Soleimani cùng các sĩ quan cấp dưới họp trong lều dường như vì lo ngại trụ sở của họ đã bị tình báo Israel theo dõi và có thể tung đòn không kích bất cứ lúc nào. Nhưng những cuộc họp như vậy cũng là kịch bản mà Israel mong đợi.

Khi tập kích các trụ sở và căn cứ chỉ huy của lực lượng Basij trong hơn hai tuần qua, Israel muốn các thành viên của lực lượng phải nhóm họp ngoài trời, nơi không được che chắn. Soleimani cùng loạt cấp phó đã thiệt mạng trong đòn tập kích tên lửa.

Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, công khai tuyên bố chiến dịch truy lùng và hạ sát các lãnh đạo cấp cao Iran đang được đẩy mạnh. Ông cho hay Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) được quyền tung đòn tấn công ngay khi có manh mối phù hợp, mà không cần xin phê duyệt từ cấp chính trị.

Ngày hôm sau, ông Katz thông báo Bộ trưởng Tình báo Iran Esmail Khatib đã thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel. IDF chưa công bố thông tin cụ thể về cuộc tấn công này.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lên án "vụ hạ sát hèn nhát", cho hay nó khiến ông và người Iran "đau đớn". Tuy nhiên, ông nhấn mạnh "hành trình của chúng tôi sẽ tiếp tục mạnh mẽ hơn bao giờ hết".

Chiến dịch hạ sát đã được Israel tiến hành từ ngay giây phút đầu tiên của cuộc xung đột, khi phóng loạt tên lửa khiến lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng sáng 28/2.

Cùng với Mỹ, họ nhanh chóng phá hủy các bệ phóng tên lửa và lưới phòng không của Iran. Sau đó, liên minh phân chia nhiệm vụ. Mỹ tập trung phá hủy sức mạnh quân sự và công nghiệp của Iran, còn Israel truy lùng hệ thống lãnh đạo của đối thủ.

Đến ngày thứ hai của xung đột, máy bay chiến đấu của Israel đã tấn công có hệ thống vào các trụ sở và trung tâm chỉ huy liên quan đến các nhánh an ninh nội địa của IRGC, Basij và các lực lượng cảnh sát đặc nhiệm.

Họ nhắm mục tiêu mọi thứ, từ đơn vị bảo vệ thủ đô Tharallah cho đến các đồn cảnh sát khu phố ở Tehran. Israel cũng tập kích những địa điểm mà tình báo xác định có lực lượng an ninh Iran hiện diện.

Sau đó, mục tiêu được mở rộng. Tình báo Israel biết được rằng Iran có một kế hoạch dự phòng cho lực lượng an ninh nội bộ trong trường hợp căn cứ của họ bị phá hủy, đó là tập kết tại các sân vận động địa phương.

Các báo cáo đánh giá chiến trường mà WSJ tiếp cận được cho thấy IDF đã giám sát và theo dõi các sĩ quan an ninh Iran tập trung tại các sân vận động như vậy, rồi tung ra đòn không kích. Đây được coi là những cuộc tấn công gây thương vong nặng nề nhất trong tuần đầu chiến sự, khiến hàng trăm nhân viên an ninh, quân nhân Iran thiệt mạng, chủ yếu là tại sân vận động Azadi ở Tehran.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran chỉ trích cuộc tấn công của Israel là nhằm vào mục tiêu dân sự, đăng ảnh hậu quả của trận không kích, nhưng không đề cập đến sự hiện diện của lực lượng an ninh.

Quân đội Israel cho biết họ còn tấn công một trung tâm chỉ huy của Bộ Tình báo Iran bên trong khu phức hợp của Công ty Điện lực Iran ở trung tâm Tehran. Truyền thông nhà nước Iran cho hay đòn không kích khiến một số kỹ sư, nhân viên điện lực và người qua đường thiệt mạng.

Israel cho rằng các cuộc tập kích như vậy đã làm lung lay tinh thần binh sĩ Iran, khiến một số thành viên lực lượng an ninh phải ngủ trong xe, trong nhà thờ hoặc tới các cơ sở thể thao khác.

Đặc vụ Israel còn gọi điện đến từng sĩ quan chỉ huy Iran, đe dọa họ và gia đình, yêu cầu họ không can thiệp nếu xảy ra cuộc nổi dậy trong nước.

"Tôi gọi để cảnh báo trước rằng ông nên đứng về phía nhân dân", một đặc vụ Viện Tình báo và Chiến dịch Đặc biệt Israel (Mossad) nói bằng tiếng Farsi với sĩ quan cảnh sát cấp cao Iran trong đoạn băng ghi âm được cung cấp cho WSJ. "Nếu ông không làm vậy, số phận của ông sẽ giống như lãnh đạo của ông. Ông nghe rõ chứ?"

"OK", sĩ quan này trả lời.

Trên mặt đất, Israel nhắm vào các kho trang bị của cảnh sát, phá hủy phương tiện, thiết bị được cho là dùng để "trấn áp biểu tình".

Có thời điểm, Israel đã tấn công khoảng 34 địa điểm khác nhau liên quan đến lực lượng an ninh nội bộ ở tỉnh Ilam, khu vực miền tây gần biên giới Iraq với đông đảo người Kurd sinh sống. Người Kurd ở Iran vốn có quan hệ căng thẳng với chính quyền trung ương và sở hữu lực lượng vũ trang riêng.

Tuần trước, không quân Israel bắt đầu triển khai UAV tự sát trên bầu trời Tehran và các khu vực khác của Iran, chuyển trọng tâm tấn công từ trung tâm chỉ huy sang các trạm kiểm soát của lực lượng Basij. Hôm 12/3, ít nhất 3 trạm kiểm soát bị nhắm mục tiêu, trong đó có vị trí nằm trên cao tốc Imam Reza và con phố Shahed ở phía bắc Tehran.

Các đợt tấn công tiếp diễn vào cuối tuần. Tối 15/3, lực lượng Israel tiến hành chiến dịch truy lùng có chọn lọc nhằm vào các trạm kiểm soát, đánh trúng 11 địa điểm, gồm tại quảng trường Enghelab, Azadi ở Tehran và dọc nhiều tuyến cao tốc.

Hiệu quả của chiến dịch Israel hiện rất khó đánh giá độc lập. Tuy nhiên, Israel nhận định cuộc chiến trên không đang gây gián đoạn hệ thống chỉ huy của Iran, làm suy giảm tinh thần của lực lượng an ninh. Một bác sĩ ở Tehran cho biết cảnh sát tại khu Vanak ở thủ đô đã chuyển trạm kiểm soát xuống dưới cầu vượt để tránh bị tấn công.

Israel một lần nữa chứng minh khả năng hạ sát các đối thủ. Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết ông đang theo đuổi mục tiêu kéo dài hàng thập kỷ là thay đổi chế độ ở Iran, tuyên bố đất nước ông đang làm suy yếu giới lãnh đạo ở Tehran để tạo cơ hội cho người dân nổi dậy.

Michael A. Horowitz, nhà phân tích địa chính trị và an ninh, nhận định các vụ hạ sát của Israel có khả năng sẽ cản trở hoạt động nội bộ hiệu quả của Iran. "Chúng có thể làm đảo lộn chuỗi chỉ huy, làm chậm quá trình ra quyết định, đồng thời làm nản lòng cả giới lãnh đạo lẫn binh lính", ông nói.

Horowitz mô tả ông Larijani là "mảnh ghép quan trọng, người đóng vai trò điều phối giữa các bên khác nhau trong Cộng hòa Hồi giáo". Cái chết của ông ấy "có thể làm tăng căng thẳng nội bộ trong ngắn hạn, ngay cả khi nó dẫn đến việc củng cố sức mạnh của IRGC trong dài hạn".

Điểm mấu chốt đó đã được nhắc đến trong suốt cuộc xung đột kể từ sau vụ hạ sát ông Ali Khamenei. Giới quan sát phương Tây lo ngại rằng nỗ lực loại bỏ các lãnh đạo hiện tại của Iran sẽ chỉ tạo ra khoảng trống quyền lực để IRGC, lực lượng vốn có quan điểm rất cứng rắn, trỗi dậy và có nhiều quyền lực hơn.

"Nếu nhìn vào cách vụ ám sát ông Ali Khamenei đã tiếp thêm sức mạnh cho các thành viên cứng rắn và quyền lực ở Iran, cái chết của ông Larijani có thể đóng vai trò như chất xúc tác thúc đẩy nhanh con đường đó", Ellie Geranmayeh, chuyên gia chính sách cao cấp tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu, nhận định.

VietBF@sưu tập

Ông Netanyahu tuyên bố Iran không còn khả năng làm giàu uranium, nguyên liệu quan trọng để sản xuất vũ khí hạt nhân, song không đưa ra bằng chứng.

"Tôi có thể khẳng định với mọi người rằng 20 ngày đã trôi qua, hiện tại Iran không có khả năng làm giàu uranium hay chế tạo tên lửa đạn đạo. Chúng tôi đang tiếp tục cùng người bạn tuyệt vời là Mỹ triệt tiêu hoàn toàn những năng lực này của Iran", Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói trong cuộc họp báo ngày 19/3.

Ông Netanyahu không đưa ra bằng chứng nào để chứng minh cho tuyên bố này.

"Chúng tôi đang thắng và Iran đang bị tàn phá. Kho tên lửa, máy bay không người lái của họ đang bị suy giảm nghiêm trọng và sẽ bị phá hủy. Chúng tôi đang nhắm vào các nhà máy sản xuất linh kiện để chế tạo tên lửa, cũng như vũ khí hạt nhân mà Iran đang tìm cách phát triển", ông nói thêm.

Theo Thủ tướng Israel, xung đột sẽ kết thúc "nhanh hơn nhiều so với mọi người nghĩ", song không nêu mốc thời gian cụ thể.


Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong cuộc họp báo ở Jerusalem ngày 19/3. Ảnh: AFP

Ông cũng bày tỏ "không chắc ai đang điều hành Iran lúc này". "Tân giáo chủ Mojtaba Khamenei chưa lộ diện. Chúng ta thấy những rạn nứt, chúng tôi đang cố gắng khiến vết nứt đó lớn nhanh nhất có thể, không chỉ trong bộ máy chỉ huy cấp cao mà còn trên thực địa", lãnh đạo Israel nhấn mạnh.

Iran hiện chưa lên tiếng về phát biểu của Thủ tướng Israel.

Chương trình hạt nhân Iran là trọng tâm của các cuộc đàm phán trong nhiều năm qua, nhưng đối thoại đổ vỡ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran từ ngày 28/2. Iran phóng tên lửa đáp trả vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, đồng thời hạn chế các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz.

Trong văn bản điều trần gửi Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ ngày 18/3, giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard cho biết chương trình làm giàu uranium của Iran đã "bị xóa sổ hoàn toàn" sau chiến dịch Búa Đêm tháng 6/2025. Kể từ đó, họ không có nỗ lực nào nhằm khôi phục lại năng lực làm giàu uranium.

Đánh giá phần nào trái ngược với những tuyên bố mà Tổng thống Donald Trump đưa ra khi cùng Israel phát động chiến dịch nhằm vào Iran. Ông chủ Nhà Trắng khi đó cáo buộc Iran theo đuổi tham vọng hạt nhân và phát triển tên lửa có tầm bắn đến Mỹ, tạo ra mối đe dọa cận kề buộc Washington hành động.

Israel ngày 13/6/2025 mở chiến dịch Sư tử Trỗi dậy không kích phủ đầu vào Iran, khiến nhiều chỉ huy cấp cao và nhà khoa học hạt nhân thiệt mạng. Iran sau đó trả đũa bằng chiến dịch Lời hứa Đích thực 3. Rạng sáng 22/6/2025, Mỹ can thiệp vào xung đột bằng chiến dịch Búa Đêm, điều oanh tạc cơ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, rồi đề nghị Tehran ngồi vào bàn đàm phán.

Iran và Israel sau đó đạt lệnh ngừng bắn toàn diện, đều mô tả mình là bên thắng cuộc và chấm dứt cuộc chiến kéo dài 12 ngày.

VietBF@sưu tập

6 nước, trong đó có 5 quốc gia châu Âu, tuyên bố sẵn sàng đóng góp vào nỗ lực đảm bảo an toàn đi lại ở eo biển Hormuz.

"Chúng tôi hoan nghênh cam kết của các nước đang tham gia công tác lập kế hoạch chuẩn bị", nhóm 6 nước gồm Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Italy và Hà Lan cho biết trong tuyên bố chung hôm nay, đồng thời "lên án một cách mạnh mẽ nhất các cuộc tấn công gần đây của Iran nhằm vào tàu thương mại không vũ trang ở vịnh Ba Tư".

23 tàu thương mại, trong đó có 10 tàu chở dầu, đã bị tấn công hoặc gặp sự cố tại eo biển Hormuz từ khi xung đột Trung Đông bùng phát. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) hôm 18/3 ước tính gần 20.000 thủy thủ và khoảng 3.200 tàu đang mắc kẹt tại vùng biển này.

"Chúng tôi bày tỏ quan ngại sâu sắc về xung đột leo thang. Chúng tôi kêu gọi Iran lập tức chấm dứt hành động đe dọa, rải thủy lôi, tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa, cũng như các nỗ lực khác nhằm phong tỏa eo biển đối với hoạt động vận chuyển thương mại", tuyên bố chung có đoạn.


Một tàu container đi qua eo biển Hormuz tháng 6/2025. Ảnh: AFP

Theo 6 quốc gia, tự do hàng hải là nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bao gồm cả Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển. "Hậu quả từ hành động của Iran sẽ ảnh hưởng đến người dân trên toàn thế giới, đặc biệt là những người dễ bị tổn thương nhất", tuyên bố chung nêu thêm.

Giới chức Iran chưa bình luận về tuyên bố chung.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây kêu gọi các cường quốc trên thế giới và NATO giúp mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại, song bị từ chối.

"Mức độ rủi ro lớn đến mức không nhiều quốc gia sẵn sàng đưa tàu chiến tới khu vực nguy hiểm đó vào thời điểm này. Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với các đồng minh, đối tác về những gì có thể làm và đóng góp khi tình hình cho phép", một quan chức quốc phòng Anh cho hay.

Người này lưu ý rằng Anh đã cử nhóm nhỏ các nhà hoạch định quân sự đến Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, để "hỗ trợ lập kế hoạch và xây dựng phương án cho mọi kịch bản có thể xảy ra ở eo biển Hormuz".

Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới, gần như vẫn bị Iran phong tỏa, khiến giá năng lượng leo thang và làm dấy lên lo ngại về lạm phát. Một số tàu dầu gần đây đã đi qua eo biển an toàn, dường như nhận được "đặc cách" từ phía Iran, nhưng số lượng thấp hơn nhiều so với trước khi chiến sự bùng phát.

Chủ tịch quốc hội Iran Bagher Ghalibaf hôm 17/3 nói rằng hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz sẽ "không thể trở lại trạng thái như trước xung đột". Tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cũng khẳng định "đòn bẩy phong tỏa eo biển Hormuz chắc chắn phải được sử dụng".

Các nước vùng Vịnh và phương Tây chỉ trích Tehran mạnh mẽ, trong khi giới chức Iran đáp trả rằng tình trạng hiện nay là do "Mỹ - Israel sử dụng vũ lực và gây hấn quân sự phi pháp".

VietBF@sưu tập

Một tiêm kích F-35 Mỹ phải hạ cánh khẩn xuống căn cứ ở Trung Đông, dường như sau khi trúng hỏa lực phòng không Iran.

Hãng tin CNN hôm nay dẫn lời hai nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết một tiêm kích tàng hình F-35 Mỹ đã phải hạ cánh khẩn cấp xuống căn cứ không quân ở Trung Đông sau khi "trúng hỏa lực nghi của Iran".

Đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), sau đó xác nhận một chiếc F-35 phải hạ cánh khẩn khi đang thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran. "Máy bay tiếp đất an toàn và phi công trong tình trạng ổn định. Sự việc đang được điều tra", ông nói.


Tiêm kích F-35A Mỹ tham gia chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng hôm 2/3. Ảnh: USAF

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó thông báo đã "tấn công và làm hư hại một chiếc F-35 của Mỹ".

Chưa rõ phiên bản F-35, mỗi chiếc có giá 82-135 triệu USD tùy biến thể, và quân chủng vận hành phi cơ này. Nếu được xác nhận, đây sẽ là lần đầu Iran bắn trúng máy bay có người lái của Mỹ kể từ khi xung đột bùng phát hôm 28/2.

Sự việc xảy ra giữa lúc các quan chức cấp cao Mỹ tiếp tục khẳng định chiến dịch nhằm vào Iran đang đạt thành công. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth ngày 19/3 tuyên bố Mỹ đang chiếm ưu thế rõ rệt và mạng lưới phòng không Iran đã bị vô hiệu hóa nghiêm trọng, dù thừa nhận Tehran "vẫn còn một số năng lực nhất định".

Bình luận viên Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự War Zone tuần trước cảnh báo rằng lực lượng Mỹ và Israel vẫn phải đối mặt với rủi ro khi làm nhiệm vụ ở sâu trong lãnh thổ Iran.

"Điều này đặc biệt đúng khi đối phương sở hữu các tổ hợp phòng không di động, có khả năng xuất hiện ở gần như mọi nơi và khiến tổ bay có rất ít thời gian phản ứng. Các hệ thống này có thể ẩn mình rất kỹ và sẽ tiếp tục hiện diện trên chiến trường rất lâu sau khi những trận địa phòng không cố định bị phá hủy hoàn toàn", Rogoway cho hay.

Mỹ và Israel chưa mất chiến đấu cơ có người lái trên bầu trời Iran, nhưng các đơn vị phòng không Iran đã bắn rơi ít nhất 11 máy bay không người lái (UAV) vũ trang MQ-9 Reaper của Mỹ và số lượng chưa xác định phi cơ Hermes 900, một trong những loại UAV hiện đại nhất trong biên chế Israel.

VietBF@sưu tập

Một ủy ban nghệ thuật liên bang tại Mỹ với các thành viên do Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm đã nhất trí thông qua đề xuất phát hành đồng tiền vàng kỷ niệm in hình ông.
Đây được xem là động thái mới nhất của chính quyền Mỹ nhằm tôn vinh đương kim tổng thống trong bối cảnh nước Mỹ chuẩn bị kỷ niệm 250 năm ngày độc lập, theo South China Morning Post ngày 20.3.


Thiết kế đồng xu vàng kỷ niệm có hình Tổng thống Mỹ Donald Trump

ẢNH: REUTERS

Trong phiên thảo luận tại Ủy ban Mỹ thuật Mỹ, vấn đề kỹ thuật như kích thước đồng xu vàng 24 carat (tối đa 7,62 cm) đã được đưa ra. Trợ lý Nhà Trắng Chamberlain Harris cho rằng nên chọn kích thước lớn nhất có thể, nhận định "càng to càng tốt" trước khi đề xuất được thông qua.

Theo kế hoạch, Cục Đúc tiền Mỹ sẽ quyết định kích thước cuối cùng. Thiết kế đồng xu đã được ông Trump phê duyệt và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ ra quyết định chính thức về việc phát hành.

Chính quyền ông Trump nhấn mạnh ý nghĩa biểu tượng của đồng xu. Trong tuyên bố, Thống đốc Ngân khố Mỹ Brandon Beach cho rằng khi đất nước tiến gần cột mốc 250 năm, không có hình ảnh nào đại diện rõ nét hơn cho "tinh thần trường tồn của nền dân chủ" ngoài hình ảnh tổng thống đương nhiệm.

Tuy nhiên, đề xuất này không được một số nghị sĩ đảng Dân chủ và một số thành viên của hội đồng tư vấn khác ủng hộ.

Đồng xu dự kiến khắc họa ông Trump với vẻ mặt nghiêm nghị, dựa trên một bức chân dung đang được trưng bày tại phòng trưng bày chân dung quốc gia ở Washington.

Bên cạnh đó, chính quyền ông Trump còn đề xuất phát hành đồng xu mệnh giá 1 USD mang hình ông để kỷ niệm Tuyên ngôn độc lập Mỹ năm 1776. Tuy nhiên, đề xuất này có thể vi phạm quy định liên bang, vốn cấm in hình tổng thống đương nhiệm hoặc cựu tổng thống lên đồng USD cho đến ít nhất 3 năm sau khi họ qua đời.

Một số chuyên gia cho rằng đồng xu vàng có thể không bị vướng quy định do không phải tiền lưu hành phổ biến mà chủ yếu dành cho mục đích sưu tầm.

VietBF@sưu tập

AP ngày 19.3 đưa tin cuộc bầu cử sơ bộ giành suất tranh cử vào Quốc hội Mỹ ở bang Illinois đã khép lại sau khi đạt tỷ lệ đi bầu cao bất thường.

Ủy ban bầu cử ghi nhận hơn 1,14 triệu phiếu bầu cho cuộc đua vào Thượng viện. Theo giới phân tích, các cuộc bầu cử sơ bộ năm nay là phép thử cho một số vấn đề lớn nhất mà đảng Dân chủ đang phải đối mặt, từ quan điểm ủng hộ Israel đến việc thi hành chính sách nhập cư, tiền điện tử và ngành công nghiệp AI.


Cử tri đi bầu ở bang Bắc Carolina trong tháng 3

Ảnh: AP

Cục diện đang khó đoán tại các tiểu bang Michigan, Colorado, Illinois, Maine và Bắc Carolina. Theo đó, nội bộ đảng Dân chủ xảy ra những cuộc cạnh tranh giữa các ứng viên theo đường lối cấp tiến và phe ôn hòa hoặc được giới lãnh đạo đảng hậu thuẫn.

Phe cấp tiến cho rằng việc các đối thủ nhận tài trợ từ các nhà thầu quốc phòng và các nhóm ủng hộ Israel đã làm suy yếu lập trường phản đối cuộc chiến của Mỹ ở Iran.

VietBF@sưu tập

Chiếc máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ đã phải hạ cánh khẩn cấp tại căn cứ ở Trung Đông sau khi bị trúng đạn, nghi vấn do hỏa lực từ Iran gây ra.

Theo đài CNN ngày 19-3, hai nguồn tin am hiểu vụ việc cho biết một tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm F-35 của Mỹ đã gặp sự cố nghiêm trọng khi đang thực hiện nhiệm vụ.

Đại úy Tim Hawkins, phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), xác nhận chiếc phi cơ đang "thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran" thì buộc phải hạ cánh khẩn cấp.

"Máy bay đã hạ cánh an toàn và phi công hiện ở tình trạng ổn định. Vụ việc đang được điều tra làm rõ" - ông Tim Hawkins tuyên bố, không xác nhận cũng không phủ nhận việc máy bay có bị trúng hỏa lực từ mặt đất hay không.

Sự cố xảy ra trong bối cảnh Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth vừa tuyên bố lực lượng này đang "giành chiến thắng quyết định" và đã vô hiệu hóa hệ thống phòng không của Iran.



F-35 là một trong những máy bay chiến đấu tiên tiến và đắt tiền nhất trong kho vũ khí của Mỹ, có giá hơn 100 triệu USD mỗi chiếc. Cả lực lượng Mỹ và Israel đều sử dụng loại máy bay này trong các chiến dịch đang diễn ra chống lại Iran.

Nếu vụ việc được xác nhận thì đây là lần đầu tiên Iran bắn trúng phi cơ Mỹ kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, báo hiệu sự thay đổi trong cục diện đối đầu.

Việc một tiêm kích tàng hình giá trị cao bị nhắm mục tiêu đã đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu quả của ưu thế hàng không Mỹ cũng như khả năng thích nghi của lực lượng phòng thủ Iran trước các chiến dịch không kích dồn dập từ phía Mỹ và Israel.

Không lâu sau, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran tuyên bố đã bắn trúng một máy bay chiến đấu F-35 Lightning II của Mỹ bằng hỏa lực phòng không và đã công bố video cho thấy chiếc máy bay bị trúng đạn.

Đoạn video ảnh nhiệt do IRGC công bố cho thấy bóng dáng một máy bay, có vẻ trùng khớp với F-35, bị trúng một vật thể bay chưa xác định. Video bị cắt đột ngột ngay sau khi xảy ra cú đánh trúng.

“Hiện chưa rõ số phận của chiếc máy bay và đang được điều tra, khả năng rơi là rất cao” - IRGC cho biết trong một tuyên bố.

Theo CNN, bắn trúng máy bay Mỹ có thể là “tên lửa 358”, còn gọi là SA-67, một loại tên lửa đất đối không do Iran tự phát triển, được giới thiệu vào cuối những năm 2010. Nó được cho là kết hợp đặc tính của đạn phòng không truyền thống và máy bay không người lái tầm xa, có khả năng bay lơ lửng trong thời gian dài như một loại đạn tuần kích để chờ mục tiêu rồi tấn công.

Iran có ý định chỉ cho phép tàu chở dầu của những quốc gia không phải là “đồng minh của những kẻ xâm lược” đi qua eo biển Hormuz, với điều kiện các giao dịch dầu mỏ sẽ không được thực hiện bằng đô la Mỹ mà bằng đồng nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc. Các chuyên gia tin rằng, Iran đã quyết định làm như vậy để đẩy nhanh quá trình phi đô la hóa toàn cầu, báo Nga News.ru nhận định ngày 19/3.
Đe dọa đồng đô la và nền kinh tế Mỹ
Eo biển Hormuz có thể sẽ được mở cửa trở lại cho một số loại tàu thuyền nhất định, CNN dẫn các nguồn tin từ Chính phủ Iran. Theo đó, Iran sẵn sàng cho phép tàu chở dầu đi qua nếu dầu từ các tàu này được bán lấy NDT của Trung Quốc.

Các nhà phân tích cho rằng, đây là một trong những phương án phản ứng kinh tế - quân sự bất đối xứng của Iran nhắm vào Mỹ. Nếu phương án này được thực hiện, nhu cầu sử dụng đô la Mỹ trong các giao dịch dầu mỏ quốc tế có thể giảm 20%, tương đương 1.000 tỷ USD kim ngạch hằng năm.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmail Baghaei, tuyên bố sẽ cho phép các tàu “không liên quan đến kẻ xâm lược” đi qua eo biển Hormuz. Động thái này đã cho phép tàu chở dầu Karachi của Pakistan vận chuyển dầu từ Abu Dhabi vào ngày 16/3, The Guardian đưa tin.

Các nước phương Tây đang cố gắng đàm phán riêng rẽ với Iran. Theo The Financial Times, Italy và Pháp đã yêu cầu Iran cho phép tàu chở dầu của họ đi qua eo biển.

Theo các chuyên gia trả lời phỏng vấn của News.ru, chính những cuộc đàm phán này, cùng với việc Pháp từ chối tham gia các hành động quân sự chống lại Iran, rất có thể đã gây ra phát ngôn gay gắt của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắm vào Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đại loại ông “sẽ sớm rời khỏi vị trí của mình”.



Trao đổi với News.ru, nhà chính trị học chuyên về Mỹ, ông Alexander Antoshin, cho rằng, việc bán dầu lấy NDT sẽ là một điều khá khó chịu đối với ông Trump và nước Mỹ, không chỉ vì mối đe dọa đối với đồng đô la, mà còn vì những nguyên nhân kinh tế phức tạp hơn.

“Thanh toán dầu mỏ qua eo biển Hormuz sẽ củng cố đáng kể đồng NDT và nền kinh tế Trung Quốc nói chung. Về mặt kinh tế, điều này đồng nghĩa với việc giá cả hàng hóa Trung Quốc tăng lên, bao gồm cả ở thị trường châu Âu và Mỹ. Giá của tất cả các mặt hàng, không chỉ những mặt hàng liên quan đến dầu mỏ. Đương nhiên, người tiêu dùng Mỹ sẽ không cảm ơn ông Trump vì những biến động giá cả như vậy.

Về mặt chính trị, tình hình này chắc chắn sẽ bị đảng Dân chủ lợi dụng để nói với cử tri rằng, ông Trump đang củng cố nền kinh tế của Trung Quốc, quốc gia mà ông vẫn gọi là đối thủ địa chính trị hàng đầu của Mỹ. Vì vậy, người đứng đầu Nhà Trắng có lý do chính đáng để lo lắng”, ông Antoshin nhận định.

Cách thức phi đô la hóa kinh tế thế giới?

Ông Alexei Gromsky, chuyên gia phân tích hàng đầu của Cơ quan Truyền thông Chính trị và Kinh tế của Nga, cho rằng, việc thanh toán dầu mỏ bằng NDT cũng tiềm ẩn nguy cơ cho chính Iran.

“Trong ngắn hạn, Tehran có thể phải trả giá bằng việc trở thành mục tiêu số một của Mỹ. Washington có được một cái cớ thuận tiện, dễ hiểu với mọi cử tri để tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran: ‘Chúng tôi đang bảo vệ giá dầu thế giới, sự ổn định của ví tiền của các bạn và giá cả tại trạm xăng cũng như cửa hàng bằng sức mạnh của đồng đô la’. Tuy nhiên, có vẻ như Tehran ý thức rõ về những rủi ro này, và giới chức Cộng hòa Hồi giáo cho rằng, sự ổn định chính trị của họ đủ để theo đuổi một cuộc chiến kéo dài. Do đó, một bước đi như vậy là hoàn toàn có thể xảy ra”, chuyên gia Gromsky nói.

Theo ông Gromsky, không nên nghĩ rằng nếu ngày mai Iran đưa ra quyết định như vậy thì đồng đô la sẽ sụp đổ ngay lập tức. “Về nguyên tắc, đây là một cấu trúc khá phức tạp và tinh tế, được tính toán cho nhiều năm tới. Đó không phải là việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, mà là một công việc tỉ mỉ: sàng lọc tàu thuyền, lộ trình riêng, kế hoạch ngân hàng, bảo hiểm, phòng thủ trước các cuộc tấn công. Điều này cho thấy câu chuyện này sẽ còn kéo dài. Và do đó, quá trình phi đô la hóa kiểu Iran sẽ mang tính chất từ từ, xói mòn, không phá hủy hệ thống hiện tại ngay lập tức mà sẽ làm xói mòn đồng tiền dự trữ thế giới trong dài hạn, có thể là trong nhiều năm”, ông giải thích.

Theo nhà chính trị học Antoshin, trong 30 năm qua, hệ thống tài chính thế giới đã thay đổi rất nhiều và không theo hướng có lợi cho sự độc tôn của đồng đô la.

“Vào những năm 90 của thế kỷ trước, đồng đô la Mỹ không có đối thủ cạnh tranh. Còn bây giờ, chúng ta thấy rằng một phần thị trường tài chính thế giới dành cho đồng euro, một phần dành cho đồng NDT, và đồng rupee Ấn Độ cũng đang dần trở nên phổ biến. Nga với quá trình phi đô la hóa của mình đã đóng góp không nhỏ vào tình hình hiện tại. Đây là một quá trình cực kỳ chậm chạp, không nên chờ đợi kết quả ngay ngày mai. Nhưng xét đến việc đối với ông Trump, phi đô la hóa là một rủi ro mà chính ông đã nhiều lần đề cập, bức tranh toàn cảnh dành cho chính quyền Mỹ đang trở nên vô cùng khó chịu. Không quá nhiều vì những hậu quả kinh tế hay tài chính trước mắt, mà vì nó giáng thêm một đòn nữa vào hình ảnh của trực tiếp của tổng thống Mỹ và đội ngũ của ông ấy”, ông Antoshin nhận xét.

Trung Quốc sẽ phản ứng thế nào trước đòn đánh vào đồng đô la?

Trong toàn bộ câu chuyện này, không hiểu sao không ai quan tâm đến quan điểm của Trung Quốc, trong khi đây là một trong những nhân tố then chốt quyết định sự thành công của sáng kiến Iran, ông Antoshin nói.

“Trung Quốc đã thực hiện chính sách kinh tế ‘đồng NDT yếu’ trong nhiều năm. Điều này làm giảm giá hàng hóa Trung Quốc một cách đáng kể và giúp cho hoạt động xuất khẩu quy mô lớn, toàn cầu trở nên khả thi. Tôi không nghĩ rằng Bắc Kinh muốn tỷ giá đồng tiền của mình tăng đột biến. Liệu Trung Quốc có muốn đồng NDT trở thành một đồng tiền dự trữ khác của thế giới, ít nhất là trong lĩnh vực dầu khí riêng lẻ hay không - đó là câu hỏi chính. Nếu muốn, dự án của Iran sẽ được Bắc Kinh ủng hộ, và đây sẽ là một viên gạch nữa trong quá trình xây dựng phi đô la hóa nền kinh tế thế giới. Nếu không, thì như tôi đã nói ở trên, quá trình phi đô la hóa vẫn đang dần dần diễn ra, chỉ là âm thầm và êm ả hơn mà thôi”, nhà chính trị học nhận định.

Theo ông Gromsky, đối với Trung Quốc, việc tăng cường vai trò của đồng NDT trong thương mại dầu mỏ là cơ hội để thoát ra khỏi cái bóng đô la và biến đồng tiền của mình thành một trong những công cụ thanh toán chính của phương Đông, nhưng nó cũng đi kèm với những rủi ro nhất định.

“Mỗi lô dầu mới được bán lấy NDT lại đưa Trung Quốc đến gần hơn với vị trí trung tâm của một hệ thống tài chính thay thế. Nhưng tốc độ của quá trình này, trong trường hợp Iran thực hiện bước đi như vậy, cũng làm gia tăng rủi ro. Đồng NDT càng lên cao, thế giới càng lớn tiếng yêu cầu Bắc Kinh phải chơi theo luật chung: hội nhập sâu hơn vào hệ thống tài chính toàn cầu, trở nên cởi mở hơn, làm cho thị trường nội địa của mình mang tính thị trường và tự do hơn. Và điều đó có nghĩa là phải chấp nhận các cuộc khủng hoảng và bão giá tiền tệ. Liệu Trung Quốc có cần điều đó hay không là một câu hỏi lớn”, vị chuyên gia Nga nói.

Nếu Trung Quốc tham gia vào cuộc chơi này, hệ thống tài chính của nước này sẽ phải đối mặt một sự lựa chọn không mấy dễ chịu. “Cuộc hành quân quá nhanh tới ‘đồng NDT dự trữ của thế giới’ có thể khiến Bắc Kinh mất kiểm soát hệ thống tài chính của chính mình; quá chậm thì cánh cửa cơ hội sẽ đóng lại, và Iran, Nga cùng những nước khác sẽ hiểu rằng, NDT cuối cùng vẫn chưa thể trở thành sự thay thế thực sự cho đồng đô la, đồng nghĩa với việc đặt cược vào nó sẽ bị giới hạn về quy mô và thời gian. Và ở đây, vấn đề thậm chí không phải là Trung Quốc sẽ chọn gì, mà là liệu họ có muốn đặt mình vào tình thế phải lựa chọn như vậy hay không”, ông Gromsky nói.