Nằm giữa Ấn Độ Dương, Diego Garcia giữ vị trí chiến lược then chốt, nơi giao thoa lợi ích của Mỹ, Anh và các cường quốc trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR.org), giữa lòng Ấn Độ Dương, quần đảo Chagos nhỏ bé đang trở thành tâm điểm của một cuộc cạnh tranh địa chiến lược có sự tham gia của Mỹ, Anh, Mauritius và cả Iran. Câu chuyện xoay quanh Diego Garcia - hòn đảo lớn nhất trong quần đảo, nơi đặt một căn cứ quân sự chung Mỹ-Anh có tầm quan trọng chiến lược toàn cầu.

Diego Garcia: Vị trí không thể thay thế

Quần đảo Chagos được chỉ định là lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh kể từ năm 1965. Từ thời Chiến tranh Lạnh, căn cứ Diego Garcia đã là điểm tập kết cho các cuộc triển khai quân sự của Mỹ đến Trung Đông và Đông Phi, được sử dụng tích cực trong cả hai cuộc Chiến tranh vùng Vịnh và sau vụ tấn công 11/9/2001. Hiện nay, căn cứ có khoảng 2.500 nhân viên quân sự Mỹ cùng các trang thiết bị hàng đầu như máy bay ném bom B-52, trạm radar và cơ sở lưu trữ nhiên liệu.

Jim Baker, chuyên gia cao cấp về cạnh tranh chiến lược của CFR, nhận định: "Căn cứ Diego Garcia đã giúp đặt các bệ phóng và vũ khí rất xa Iran - đây là một vị trí rất quan trọng". Ông Baker cũng cảnh báo rằng Ấn Độ Dương đang trở thành không gian hàng không và hàng hải cạnh tranh hơn, và việc sử dụng Diego Garcia "sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong những thập kỷ tới".

Tầm quan trọng của căn cứ này càng được khẳng định vào ngày 20/3 vừa qua, khi Iran phóng hai tên lửa đạn đạo tầm trung nhắm vào Diego Garcia từ khoảng cách gần 4.000 km - vượt xa giới hạn tự đặt ra là 2.000 km. Dù cuộc tấn công không thành công, đây là lần đầu tiên căn cứ bị nhắm mục tiêu và cho thấy Iran có thể tấn công các mục tiêu xa hơn trên khắp châu Phi, châu Á và châu Âu.

Thỏa thuận Anh - Mauritius: Lịch sử và điều khoản

Mauritius vốn quản lý quần đảo Chagos cho đến năm 1965, khi bị ép nhượng lại cho Anh như một phần thỏa thuận giành độc lập. Việc thành lập căn cứ quân sự vào đầu những năm 1970 đi kèm với việc cưỡng bức di dời toàn bộ người dân bản địa đến Mauritius, Seychelles và Anh, đồng thời ngăn chặn mọi khả năng hồi hương vĩnh viễn.

Năm 2019, Mauritius theo đuổi vụ kiện tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), vốn ra ý kiến tư vấn rằng sự kiểm soát của Anh là bất hợp pháp. Năm 2022, Anh bắt đầu đàm phán, trải qua 11 vòng dưới thời Thủ tướng Rishi Sunak, trước khi chính phủ do đảng Lao động của Thủ tướng Keir Starmer lãnh đạo hoàn tất thỏa thuận chính trị vào tháng 10/2024 và ký kết chính thức vào tháng 5/2025.

Theo thỏa thuận, Mauritius nhận chủ quyền hoàn toàn đối với quần đảo, trong khi Anh tiếp tục thực thi quyền lực đối với Diego Garcia trong thời hạn ban đầu 99 năm - có thể gia hạn thêm 40 năm và tiếp tục được gia hạn theo thỏa thuận song phương. Anh sẽ chi khoảng 4,5 tỷ USD trong thời hạn ban đầu. Đổi lại, Mauritius cho phép Mỹ và Anh tiếp cận, duy trì và đầu tư vào căn cứ, đồng thời cấm các quốc gia khác tiếp cận các đảo ngoài khơi mà không có sự chấp thuận của Anh.

Chính quyền Trump can thiệp: Vì an ninh hay vì chính trị?

Dù ban đầu chính quyền Mỹ có dấu hiệu ủng hộ thỏa thuận trong cuộc gặp với quan chức Mauritius, Tổng thống Trump đã đảo ngược lập trường sau đó. Căng thẳng leo thang khi Anh ban đầu từ chối cho phép Mỹ sử dụng Diego Garcia trong các cuộc tấn công nhắm vào Iran ngày 28/2 vì lo ngại pháp lý, trước khi Thủ tướng Starmer đổi ý vào ngày hôm sau.

Ông Trump tuyên bố thỏa thuận là mối lo ngại an ninh quốc gia, liên kết nó với tham vọng của Mỹ đối với Greenland. Tuy nhiên, các chuyên gia không đồng thuận với lập luận này. Giáo sư Peter Harris của Đại học bang Colorado, người nghiên cứu quần đảo Chagos gần hai thập kỷ, nói với CFR: "Sự phản đối của ông ấy không liên quan gì đến lợi ích quốc gia của Mỹ. Lợi ích quốc gia của Mỹ là vô cùng rõ ràng, đó là giành được quyền tiếp cận hợp pháp đối với căn cứ này vĩnh viễn, trong 100 năm, và để người khác trả tiền cho việc đó". Ông Harris cho rằng động cơ thực sự là Tổng thống Trump muốn gây áp lực với Thủ tướng Starmer sau khi nhà lãnh đạo Anh phản đối kế hoạch mua lại Greenland.

Về mối lo ngại Trung Quốc có thể hiện diện tại quần đảo sau khi trao trả, các chuyên gia có quan điểm trái chiều. Bộ trưởng phụ trách các lãnh thổ hải ngoại Anh Stephen Doughty từng cảnh báo Trung Quốc hoặc Nga có thể xây dựng căn cứ thu thập thông tin tình báo nếu thỏa thuận thất bại. Ngược lại, một số chuyên gia khác cho rằng quan hệ đối tác chặt chẽ giữa Mauritius và Ấn Độ sẽ ngăn chặn bất kỳ sự hiện diện nào của Trung Quốc tại đây - và bản thân Mauritius chưa thể hiện dấu hiệu nào cho thấy sự quan tâm đến việc cho Bắc Kinh tiếp cận các đảo.

Triển vọng thỏa thuận

Thỏa thuận hiện đang được xem xét tại Thượng viện Anh và sẽ cần phê chuẩn từ Vua Charles III. Giáo sư Harris mô tả đây là "thỏa thuận ba bên cùng có lợi": Mauritius lấy lại lãnh thổ, Anh thoát khỏi rắc rối pháp lý, và Mỹ giữ được quyền tiếp cận căn cứ chiến lược. "Rất khó để vận hành một căn cứ quân sự nằm trong một khu vực pháp lý bất hợp pháp", ông Harris nói.

Dù vậy, Giáo sư luật Richard Ekins của Đại học Oxford phản bác, cho rằng ý kiến tư vấn của ICJ không có tính ràng buộc và Anh không bắt buộc phải tuân theo. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia dự đoán thỏa thuận sẽ được thông qua. "Tôi khá tự tin là nó sẽ được thông qua, nhưng không bao giờ có thể chắc chắn 100%", Giáo sư Harris kết luận.

Cơ quan an ninh Nga cho biết, đại đội thứ hai thuộc Lữ đoàn Cơ giới Độc lập 159 của Lực lượng Vũ trang Ukraine đã mất tích giữa các làng Volokhovka và Bochkovo thuộc vùng Kharkov.

"Giữa hai làng Volokhovka và Bochkovo, gần như toàn bộ đại đội thứ hai thuộc tiểu đoàn 1, lữ đoàn 159 của Lực lượng vũ trang Ukraine đã mất tích", nguồn tin cho biết.

Theo nguồn tin, lữ đoàn đã chịu tổn thất đáng kể khi cố gắng vượt sông Volchya ở đoạn mặt trận này.

Trong diễn biến khác, truyền thông Ukraine đưa tin về các vụ nổ ở Dnepropetrovsk, Kharkov và Chernihiv.

Sáng sớm 25/3, kênh truyền hình công cộng đưa tin về một vụ nổ ở Pavlograd, tỉnh Dnipropetrovsk. Vào lúc 2 giờ 33 phút sáng giờ Moscow, có báo cáo về tiếng nổ lớn được nghe thấy ở chính thành phố Dnipropetrovsk .

Sau đó, trang tin "Novosti.Live" đưa tin về các vụ nổ ở Kharkiv và Chernihiv lần lượt vào lúc 6:05 và 6:12 giờ Moscow.

Theo bản đồ trực tuyến của Bộ Chuyển đổi số Ukraine, còi báo động không kích đang vang lên ở Kharkov, Chernihiv và một phần của vùng Dnipropetrovsk.

Để đáp trả các cuộc tấn công của Lực lượng vũ trang Ukraine, quân đội Nga đang sử dụng các loại vũ khí chính xác cao trên không, trên biển và trên bộ, cũng như máy bay không người lái, để tấn công riêng vào các cơ sở quân sự và các doanh nghiệp thuộc tổ hợp công nghiệp quốc phòng của đối phương.

Quân đội Iran báo cáo đã tấn công các cơ sở hàng không vũ trụ của Israel.

"Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào ngành công nghiệp hàng không vũ trụ của Israel vẫn tiếp diễn", đài truyền hình nhà nước Iran cho biết trong một tuyên bố. Chiến dịch của Mỹ và Israel chống lại Cộng hòa Hồi giáo Iran đã diễn ra từ ngày 28 tháng 2. Hai bên đã liên tục tấn công lẫn nhau.

Trong diễn biến mới, hãng tin Ynet đưa tin rằng tên lửa mới nhất được Iran bắn về phía trung tâm Israel ngày 25/3 đã bị đánh chặn và không có thương vong.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông đã ra lệnh tạm ngừng tấn công các cơ sở năng lượng ở Cộng hòa Hồi giáo Iran trong 5 ngày sau một thỏa thuận ngừng bắn được cho là đã đạt được. Trong khi đó, lực lượng Iran đã tấn công các căn cứ của Mỹ ở Kuwait, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất , gọi tuyên bố của tổng thống Nhà Trắng là một chiến dịch tâm lý.

Một ngày trước đó, ông Trump đã đưa ra tối hậu thư cho Iran, đe dọa phá hủy tất cả các nhà máy điện của Iran trừ khi Tehran mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ. Đáp lại, Iran hứa sẽ tấn công trả đũa nhằm vào tất cả các công ty ở Trung Đông nơi Mỹ có lợi ích, cũng như nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia có căn cứ quân sự của Mỹ.

Trái ngược với sự rõ ràng trong lời nói của ông Trump, ở Iran lại đầy rẫy những điều khó hiểu.

Người dân không biết chuyện gì đang xảy ra. Họ không biết ai đang đàm phán thay mặt họ. Người đàn ông mà Tông rump mô tả là "rất được kính trọng" ở Iran, người mà người Mỹ đang đàm phán cùng là ai?

Chúng ta không biết món quà mà ông Trump nói Iran đã tặng cho Mỹ [liên quan đến khí đốt và dầu mỏ] là gì?

Thay vào đó, chúng ta lại nghe các quan chức và chính trị gia ở đây nói điều hoàn toàn trái ngược. Họ nói rằng không có cuộc đàm phán nào, dù trực tiếp hay gián tiếp.

Trong khi đó, các lãnh đạo quân sự chỉ nói về việc ném bom, tên lửa và máy bay không người lái, cũng như việc tiếp tục chiến tranh để bảo vệ đất nước.

Làn sóng tấn công mới nhất – làn sóng 79 – vừa được phát động cách đây vài giờ nhằm vào Israel và các mục tiêu trên khắp khu vực, [thể hiện] một diễn ngôn và câu chuyện hoàn toàn khác ở Iran.

Và cho đến bây giờ, mọi người chỉ đang cố gắng hiểu chuyện gì đang xảy ra. Có sự hỗn loạn hoàn toàn, sự mơ hồ hoàn toàn, và điều này thực sự khiến tình hình trở nên rất kỳ lạ.

Tình hình chiến sự tại Trung Đông tiếp tục leo thang phức tạp trong ngày 25-3 khi Quân đội Iran tuyên bố đã tiến hành tấn công trực tiếp nhằm vào lực lượng Mỹ trên biển.

Theo truyền hình nhà nước Iran, Hải quân nước này đã sử dụng tên lửa hành trình chống hạm Qader để nhắm mục tiêu vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Mỹ.

Tuyên bố cho biết vụ phóng đã buộc tàu sân bay Mỹ phải thay đổi vị trí. Tư lệnh Hải quân Iran, Đô đốc Shahram Irani, khẳng định mọi hoạt động của nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ đều đang bị giám sát chặt chẽ và cảnh báo các cuộc tấn công mạnh mẽ hơn sẽ được triển khai, nếu các tàu Mỹ tiến vào tầm bắn của hệ thống tên lửa Iran. Đây được coi là bước leo thang đáng kể, đánh dấu lần hiếm hoi Iran công khai tuyên bố tấn công trực tiếp vào mục tiêu hải quân Mỹ.Iran cũng phát đi thông điệp cứng rắn liên quan đến an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Trong khi đó, Quân đội Israel thông báo đã tiến hành không kích nhằm vào một cơ sở nghiên cứu và phát triển tàu ngầm của Iran tại thành phố Isfahan. Theo Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), mục tiêu là Trung tâm Nghiên cứu Dưới nước - cơ sở duy nhất của Iran phụ trách thiết kế và phát triển tàu ngầm cũng như các hệ thống hỗ trợ.

*Israel tiếp tục chuẩn bị cho khả năng xung đột kéo dài, khi nội các nước này phê duyệt kế hoạch huy động tối đa 400.000 quân dự bị, đồng thời gia hạn tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc đến giữa tháng 4.

Cùng ngày, các nguồn tin quan chức giấu tên cho biết Lầu Năm Góc dự kiến sẽ điều từ 3.000 đến 4.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn Nhảy dù 82 tinh nhuệ của Quân đội Mỹ đến Trung Đông, song không nêu cụ thể địa điểm hay thời gian việc điều chuyển này.

Một cuộc thăm dò dư luận mới công bố tại Mỹ cho thấy phần lớn người dân lo ngại các hành động quân sự nhằm vào Iran đã đi quá xa, đồng thời bày tỏ quan ngại về giá nhiên liệu trong nước. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã giảm xuống còn 36%, mức thấp nhất kể từ khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1-2025 với tỷ lệ ủng hộ là 47%.

Canada và Na Uy đẩy mạnh khai thác và xuất khẩu dầu khí khi giá năng lượng tăng mạnh do xung đột Iran, trong bối cảnh thị trường toàn cầu đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và nhu cầu an ninh năng lượng gia tăng.Theo Financial Times ngày 25/3, Canada và Na Uy đang tăng tốc mở rộng xuất khẩu dầu khí nhằm tận dụng đà tăng giá năng lượng toàn cầu sau xung đột tại Iran, trong bối cảnh thị trường đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng.

Phát biểu tại hội nghị năng lượng CERAWeek ở Houston, Bộ trưởng Năng lượng Canada Tim Hodgson cho biết thế giới đang trải qua một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất lịch sử. Ông nhận định Canada đang ở vị thế thuận lợi để trở thành nhà cung cấp thay thế đáng tin cậy cho các đồng minh tại châu Á và châu Âu, khi nhu cầu đảm bảo an ninh năng lượng gia tăng mạnh.Theo ông Hodgson, tác động từ xung đột Iran đang khiến nhiều quốc gia châu Á đối mặt tình trạng tương tự châu Âu sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, thời điểm chi phí năng lượng tăng vọt đe dọa hoạt động kinh tế. Ông cho rằng thị trường toàn cầu hiện trong trạng thái “khát nguồn cung” và cần các nhà cung cấp ổn định.

Ở phía Na Uy, Giám đốc điều hành Equinor, ông Anders Opedal, cho biết tập đoàn này có kế hoạch tăng sản lượng quốc tế thêm 25%, đạt khoảng 900.000 thùng/ngày vào năm 2030. Công ty cũng đang xem xét phê duyệt dự án mỏ dầu Wisting tại khu vực Bắc Cực, được đánh giá là một trong những mỏ lớn nhất thế giới chưa khai thác.

Ông Opedal nhấn mạnh các nguồn tài nguyên tại Biển Barents có vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng châu Âu, đồng thời giúp đa dạng hóa nguồn cung vốn phụ thuộc nhiều vào Trung Đông. Tuy nhiên, kế hoạch mở rộng khai thác tại Bắc Cực có thể khiến Liên minh châu Âu phải xem xét lại các hạn chế hiện hành đối với hoạt động khoan dầu tại khu vực này.

Diễn biến xung đột tại Trung Đông đã đẩy giá dầu tăng hơn 30%, vượt mốc 100 USD/thùng, sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Điều này tạo ra khoản lợi nhuận lớn cho các nước xuất khẩu năng lượng.

Tại Na Uy, nguồn thu tăng mạnh từ dầu khí đã làm gia tăng áp lực chính trị trong khu vực Bắc Âu. Một số chính trị gia tại Thụy Điển và Đan Mạch kêu gọi Oslo chia sẻ nhiều hơn nguồn thu này để hỗ trợ Ukraine, trong bối cảnh chiến sự kéo dài.

Trong khi đó, Canada cũng được hưởng lợi đáng kể. Theo ước tính của tổ chức nghiên cứu Enverus, các nhà sản xuất dầu nước này có thể thu thêm khoảng 90 tỷ CAD trong năm nay nếu giá dầu duy trì ở mức hiện tại. Điều này đặc biệt quan trọng đối với ngành năng lượng có chi phí cao của Canada, vốn phụ thuộc nhiều vào giá thị trường.

Bên cạnh dầu thô, Canada cũng đang đẩy mạnh tham vọng trở thành nhà xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hàng đầu. Bộ trưởng Hodgson cho biết các dự án đang triển khai tại miền tây nước này có thể đưa Canada trở thành nhà xuất khẩu LNG lớn thứ tư thế giới vào năm 2030, với sản lượng khoảng 50 triệu tấn mỗi năm.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung LNG toàn cầu bị gián đoạn, khi chiến sự lan sang Qatar khiến một phần công suất xuất khẩu bị đình trệ trong nhiều năm. Nhà máy LNG Canada tại tỉnh bang British Columbia, với sự tham gia của Shell, đã đi vào hoạt động từ năm ngoái và đóng vai trò quan trọng trong chiến lược mở rộng này.

Ngoài ra, chính phủ Canada cũng thúc đẩy xây dựng các tuyến đường ống mới nhằm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào Mỹ trong bối cảnh căng thẳng thương mại gia tăng dưới thời Chính quyền Tổng thống Trump. Gần đây, chính phủ Canada đã ký một biên bản ghi nhớ với bang Alberta để mở tuyến vận chuyển mới ra bờ Thái Bình Dương.

Trong khi đó, lãnh đạo Shell, ông Wael Sawan, cảnh báo cuộc khủng hoảng năng lượng có thể lan rộng toàn cầu, buộc các quốc gia phải cân nhắc cắt giảm tiêu thụ. Ông cho rằng cú sốc nguồn cung đang lan từ Nam Á sang Đông Nam Á, Đông Bắc Á và có thể ảnh hưởng mạnh hơn tới châu Âu trong thời gian tới.

Drone giá rẻ của Iran đang trở thành “ẩn số” khó lường khi vừa dễ sản xuất, vừa tấn công ồ ạt, tạo thế bất cân xứng khiến đối phương tốn kém chi phí đánh chặn và làm phức tạp nỗ lực kiểm soát chiến sự.Việc ngăn chặn năng lực sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV/drone) của Iran được xem là yếu tố then chốt để mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh. Nhưng liệu điều đó có khả thi hay không?

Đòn đánh vào cơ sở sản xuất: Tác động lớn nhưng chưa đủ

Hình ảnh trinh sát đen trắng đầu tiên cho thấy một khu nhà máy đơn giản nằm trên con đường rợp bóng cây phía tây thành phố Isfahan. Ở bức ảnh thứ hai, khu nhà máy này – mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho rằng chuyên sản xuất drone – đã bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại những mảnh vỡ và khung thép cháy đen.

Bộ Tư lệnh Trung tâm công bố các hình ảnh “trước và sau” vào tuần trước, mô tả đây là “một đòn giáng mạnh nữa” vào “nền tảng công nghiệp quốc phòng của Iran”, đồng thời như một lời trấn an với các đồng minh Vùng Vịnh rằng làn sóng drone Shahed nhắm vào dân cư và cơ sở năng lượng của họ cuối cùng sẽ bị chặn đứng.

Nhưng đó có thể là lời hứa mà Mỹ khó thực hiện.

Các drone Shahed là loại vũ khí giá rẻ, được chế tạo từ những linh kiện thương mại có sẵn và có thể lắp ráp trong những xưởng nhỏ hơn nhiều so với cơ sở gần Đại học Công nghệ Isfahan bị Mỹ tấn công.

“Vấn đề với công nghệ kiểu này là nó đã trở nên phổ biến hóa”, Maximilian Bremer, chuyên gia tại Stimson Center, nhận định. Ông từng là người đứng đầu bộ phận chương trình tiên tiến của Bộ Tư lệnh Không vận Mỹ.

“Nếu việc uốn nhôm, in 3D hay lắp một động cơ xe máy cơ bản là tương đối dễ, thì việc truy vết nguồn gốc sẽ khó hơn rất nhiều”, ông nói.

Yasir Atalan, chuyên gia tại Center for Strategic and International Studies, nhận định thẳng thắn hơn: “Iran sẽ có thể sản xuất thêm nếu cuộc chiến tiếp diễn”.

Vũ khí giá rẻ nhưng hiệu quả cao trên chiến trường

Sự dễ dàng và chi phí thấp trong sản xuất đã giúp Iran duy trì khả năng chiến đấu và gây rối loạn trên toàn khu vực, ngay cả khi phải đối mặt với các đợt không kích dữ dội từ Mỹ và Israel. Iran vẫn thường xuyên phóng tên lửa và drone qua Vùng Vịnh, dù với tần suất thấp hơn so với giai đoạn đầu xung đột. Theo ông Atalan, Iran hiện vẫn có thể phóng từ 70 đến 90 drone mỗi ngày, giảm so với hơn 400 chiếc vào ngày 1/3.

Iran đang tập trung số lượng lớn drone vào các quốc gia Vùng Vịnh. Khoảng cách từ Iran đến các nước này gần hơn so với Israel, khiến thời gian phản ứng và đánh chặn bị rút ngắn.

Nhiều drone đã bị bắn hạ. Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết đã đánh chặn hàng chục chiếc chỉ trong một đêm, trong khi Bahrain liên tục phát cảnh báo không kích. UAE cũng tuyên bố đánh chặn thêm tên lửa đạn đạo và drone.

Tuy nhiên, một số vẫn lọt qua, gây hậu quả chết người. Sáu quân nhân dự bị Mỹ đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng drone của Iran tại cảng Shuaiba ở Kuwait.

Drone Shahed dễ triển khai hơn tên lửa đạn đạo. Chúng có thể được vận chuyển trên thùng xe bán tải, giúp kíp vận hành dễ dàng che giấu bằng một tấm bạt đơn giản. Chừng nào các drone này còn hoạt động trên không, Iran vẫn có khả năng kiểm soát việc tàu thuyền nào được đi qua eo biển Strait of Hormuz, trong khi Mỹ phải điều thêm binh lực và khí tài tới khu vực để cố gắng mở lại tuyến hàng hải này.

Thách thức chiến lược: Sản xuất phân tán và cuộc chiến tiêu hao

Câu hỏi lớn đặt ra cho các nhà hoạch định chiến tranh ở Washington và Israel là Iran còn bao nhiêu drone dự trữ hoặc có thể sản xuất thêm bao nhiêu, và liệu họ có đủ tên lửa đánh chặn để tiêu diệt chúng trước khi gây thêm thiệt hại hay không. Ước tính về số lượng drone Shahed mà Iran sở hữu trước chiến tranh dao động từ vài nghìn đến hàng chục nghìn chiếc.

Có nhiều biến thể của dòng drone Shahed, nhưng phổ biến nhất là mẫu Shahed-136 dạng cánh tam giác, hoạt động giống một tên lửa hành trình đơn giản. Với sải cánh khoảng 2,5m, dài gần 3,6m và tốc độ tối đa khoảng 185 km/h, nó được phóng từ bệ ray phía sau xe tải quân sự hoặc dân sự. Khi bay, drone có thể đạt tầm hoạt động lên tới 2.400 km, sử dụng GPS để dẫn đường cho đầu đạn nặng khoảng 40kg – với chi phí chỉ khoảng 35.000 USD mỗi chiếc.

Để đối phó, các nước Vùng Vịnh phải sử dụng tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD, triển khai tiêm kích bay chậm để bắn hạ mục tiêu, thậm chí dùng trực thăng Apache bắn súng máy trên không.

“Iran không tìm cách đánh bại Mỹ theo cách truyền thống”, ông Gordon B. Davis, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu, nói, “mà đã thích nghi nhanh, tập trung vào việc tấn công hệ thống phòng không, radar và trung tâm chỉ huy thay vì đối đầu trực diện.”

Drone của Iran là kết quả của hơn 40 năm phát triển, bắt nguồn từ nhu cầu quân sự và hạn chế tài chính.

Iran bắt đầu sử dụng phương tiện bay không người lái từ thời chiến tranh Iran–Iraq những năm 1980, khi đó chỉ là các thiết bị bay điều khiển từ xa đơn giản gắn camera. Sau đó, nước này tiếp tục cải tiến, đôi khi dùng linh kiện nhập khẩu nhưng chủ yếu dựa vào sản xuất trong nước do các lệnh trừng phạt.

Iran lần đầu sử dụng drone cho các cuộc tấn công tầm xa xuyên biên giới vào năm 2018 nhằm vào tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Syria. Sau đó, chúng tiếp tục xuất hiện trong vụ tấn công các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia năm 2019.

Mục tiêu của các cuộc không kích Mỹ và Israel là phá hủy càng nhiều cơ sở sản xuất và kho vũ khí càng tốt để làm suy yếu mối đe dọa từ drone Iran.

Tuy nhiên, như chuyên gia Atalan nhận định, việc sản xuất phân tán khiến nhiệm vụ này trở nên cực kỳ khó khăn: “Bạn không cần các nhà máy lớn. Có nhiều cách để sản xuất những khung drone này, và rất khó để theo dõi".

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kích hoạt chế độ "người hòa giải", nhưng điều đó nghe có vẻ không giống như một cành ô liu mà giống như một lưỡi dao nóng bỏng. Việc tuyên bố tạm ngừng tấn công vào các cơ quan năng lượng của Iran trong 5 ngày dường như là một chiêu trò kinh điển. Ông Trump tuyên bố Tehran đột nhiên đã nhận ra sai lầm và đồng ý với 15 điểm đầu hàng, bao gồm cả việc từ bỏ vũ khí hạt nhân.

Trong khi Nhà Trắng đang bán không khí, thị trường dầu mỏ đang hỗn loạn, và các nhà phân tích đang tự hỏi liệu đây có phải là một lá cờ trắng thực sự hay chỉ là một khoảng lặng trước khi tên lửa Mỹ bay đến những tọa độ được điều chỉnh.

Động thái chiến lược hoặc thừa nhận sự bất lực

Tuyên bố của ông Trump về việc Iran "chấp nhận" các điều kiện của Mỹ dường như chỉ là một nỗ lực giữ thể diện trong một ván bài bất lợi. Khi cái bẫy Iran sập xuống, rõ ràng là sẽ không có chiến thắng nhanh chóng nào. Tờ Berliner Zeitung thẳng thừng gọi đây là "sự lơ là cảnh giác". Lầu Năm Góc cần thời gian để ổn định lại và tính toán lại các mục tiêu của mình. Iran không phải là một đối thủ có thể bị đánh bại bằng một dòng tweet, nó là một khối thép khổng lồ được hậu thuẫn bởi công nghệ phương Đông.

"Đây không phải là giảm leo thang, mà chỉ là tạm dừng về mặt kỹ thuật. Ông Trump đang cố gắng câu giờ để tập hợp lại lực lượng sau khi thông tin tình báo hóa ra là, nói một cách nhẹ nhàng, không chính xác. Không có chuyện Tehran đầu hàng", nhà khoa học chính trị Anton Kudryavtsev nhấn mạnh trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru .

Vấn đề của Washington là các phương pháp gây áp lực cũ của họ không còn hiệu quả nữa. Trong khi Mỹ liên tục đưa ra các lời đe dọa, Trung Quốc từ lâu đã vạch trần hoạt động nội bộ của Lầu Năm Góc, làm mất đi yếu tố bất ngờ. "Bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo ngày nay sẽ giống như lao vào một bể axit sulfuric mà không có lưới an toàn", tờ Pravda nhận xét.

Hoảng loạn giá dầu và biến động tỷ giá hối đoái

Thị trường phản ứng với những lời nói của ông Trump như một cú sốc điện. Cổ phiếu của các tập đoàn dầu khí lao dốc, trong khi đồng ruble đột ngột mạnh lên. Với tình hình eo biển Hormuz đang trong tình trạng bấp bênh, bất kỳ tin tức nào về một thỏa thuận ngừng bắn đều làm giảm bớt sự đầu cơ. Nhưng đây chỉ là sự xoa dịu tạm thời. Nền kinh tế toàn cầu vẫn là con tin của tham vọng chính trị của một người đàn ông đội mũ MAGA.

"Các nhà đầu tư lo sợ sự bất ổn hơn là chiến tranh. Việc trì hoãn năm ngày chỉ là một cách để tạm thời hạ nhiệt những kỳ vọng quá mức, nhưng về cơ bản, tình trạng thiếu hụt nguồn lực vẫn chưa biến mất", nhà phân tích thị trường sản phẩm dầu mỏ Alexey Chernov nhận định trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru .

Tác động kinh tế của những động thái này lan rộng ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư. Trong khi người dân Ba Lan kinh hoàng trước giá cả tăng cao và lo ngại tình trạng thiếu hàng, ông Trump lại đang cố gắng chơi cờ trên một bàn cờ đang bốc cháy. Mỗi phút chậm trễ đều gây thiệt hại hàng tỷ đô la.

Cạm bẫy địa chính trị: Ai đã thắng ai?

Ông Trump tuyên bố đã đạt được thỏa thuận 15 điểm, nhưng Tehran vẫn giữ im lặng. Sự im lặng này nói lên nhiều điều hơn bất kỳ lời kêu gọi nào. Iran hiểu rằng nếu Mỹ yêu cầu tạm dừng, điều đó có nghĩa là "đòn tấn công chớp nhoáng" của họ đang gặp khó khăn về mặt hậu cần. Động thái của ông Trump có thể nhằm mục đích lấy lòng công chúng trong nước – để tự khắc họa mình là người kiến ​​tạo hòa bình trước khi cuối cùng châm ngòi cho cuộc xung đột.

"Chúng ta đang chứng kiến ​​một cuộc khủng hoảng quản trị tại Nhà Trắng. Nỗ lực áp đặt ý chí của họ thông qua tống tiền đã thất bại, và giờ đây họ đang tìm cách rút lui khỏi cuộc chơi mà không làm mất mặt các đồng minh NATO", chuyên gia chính trị quốc tế Olga Larina giải thích trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru .

Tóm lại, vấn đề rất đơn giản: cả thế giới đang đóng băng trong sự chờ đợi kết thúc của tối hậu thư năm ngày. Hoặc là ông Trump thực sự đã làm nên một kỳ tích ngoại giao, hoặc đây là màn kịch tốn kém nhất trong lịch sử, mục đích chỉ là một màn giải lao tầm thường trước cuộc tàn sát lớn. Hệ thống đã mục nát từ trên xuống dưới, và không một "kế hoạch xảo quyệt" nào có thể che giấu sự thật rằng bá quyền của Mỹ đã xuất hiện những vết nứt sâu sắc.

Giải đáp các câu hỏi thường gặp về cuộc xung đột

Liệu Iran có thực sự đồng ý với các điều khoản của ông Trump?

Hiện chưa có xác nhận chính thức nào từ Tehran. Nhiều khả năng ông Trump đang ảo tưởng hoặc hiểu nghi thức ngoại giao là sự đầu hàng.

Tại sao tỷ giá hối đoái đô la giảm ở Nga?

Kỳ vọng về việc giảm leo thang căng thẳng ở Trung Đông làm giảm rủi ro toàn cầu, dẫn đến sự điều chỉnh tỷ giá hối đoái, vốn đã bị thổi phồng một cách giả tạo trong bối cảnh hoảng loạn.

Điều gì sẽ xảy ra trong năm ngày tới?

Nếu "thỏa thuận" không được Iran xác nhận bằng các hành động thực tế, Nhà Trắng sẽ phải đối mặt với sự lựa chọn: hoặc tấn công, mạo hiểm tất cả, hoặc tiếp tục đàm phán.

Ngày 24/3, hàng chục nghìn người dân Argentina đã xuống đường tại thủ đô Buenos Aires và nhiều thành phố lớn như Córdoba, Santa Fe nhân dịp 50 năm xảy ra cuộc đảo chính quân sự, đồng thời tưởng nhớ các nạn nhân của chế độ độc tài cầm quyền (1976-1983).Theo phóng viên TTXVN tại Buenos Aires, tại khu vực Quảng trường tháng Năm, trước Phủ Tổng thống, một lễ kỷ niệm lớn đã diễn ra với sự tham gia của đông đảo người dân và đại diện nhiều tổ chức xã hội. Khẩu hiệu chính của sự kiện năm nay là “50 năm sau cuộc đảo chính diệt chủng, hãy nói họ đang ở đâu”, nhằm nhắc lại bi kịch của hàng chục nghìn người bị bắt cóc, tra tấn và mất tích dưới thời độc tài quân sự. Hình ảnh những chiếc khăn trắng – biểu tượng của các bà và các mẹ có con cháu mất tích – xuất hiện dày đặc trong các cuộc tuần hành. Từ năm 1977 đến nay, các tổ chức xã hội vẫn không ngừng tìm kiếm con cháu bị bắt giữ và bị đưa đi làm con nuôi trái phép.

Nhiều người tham gia tuần hành nhấn mạnh rằng ký ức về chế độ độc tài là lời cảnh tỉnh để xã hội không lặp lại quá khứ, đồng thời kêu gọi xây dựng một xã hội nhân văn, đoàn kết và không bạo lực. Thân nhân của những người mất tích cũng bày tỏ lo ngại trước các quan điểm phủ nhận những tội ác dưới thời độc tài quân sự hoặc xét lại lịch sử.Cuộc tuần hành năm nay cũng ghi nhận sự tham gia đông đảo của giới trẻ và học sinh. Nhiều trường học tổ chức các hoạt động giáo dục về ký ức lịch sử, thể hiện qua biểu ngữ và các màn trình diễn nghệ thuật ngay tại quảng trường.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran mới đây đã dành cho Mỹ một “món quà” quý giá. “Đó là một món quà rất lớn, trị giá khổng lồ, ông nói với các phóng viên.

Người đứng đầu Nhà Trắng không giải thích cụ thể đó là gì, nhưng cho biết điều này có liên quan đến eo biển Hormuz.

Trước đó, cổng thông tin điện tử Axios đưa tin ông Trump sẵn sàng tiến hành chiếm đảo Kharg của Iran nhằm gây sức ép buộc Tehran mở lại tuyến đường biển này cho hoạt động hàng hải.

Một ngày trước, ông tuyên bố đã chỉ đạo tạm dừng các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng của Cộng hòa Hồi giáo Iran trong vòng 5 ngày, sau khi được cho là đã đạt được các thỏa thuận về lệnh ngừng bắn. Trong khi đó, quân đội Iran đã tấn công các căn cứ của Mỹ tại Kuwait, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đồng thời gọi những phát biểu của ông Trump là một chiến dịch tâm lý.

Trước đó một ngày, ông Trump đã đưa ra tối hậu thư đối với phía Iran, đe dọa sẽ phá hủy toàn bộ các nhà máy điện nếu Tehran không hoàn toàn mở lại eo biển trong vòng 48 giờ. Về phần mình, Iran tuyên bố sẽ tiến hành các đòn đáp trả nhằm vào tất cả các công ty tại Trung Đông nơi Mỹ có lợi ích, cũng như vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại những quốc gia có đặt căn cứ của Mỹ.

Đã có một số suy đoán rằng điều này có liên quan đến việc bán dầu, cụ thể là 140 thùng dầu của Iran đang bị tồn đọng. Chúng ta biết rằng Bộ Tài chính Mỹ đã dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Iran vào thứ Sáu, vì vậy có thể nó liên quan đến việc bán dầu đó. Đây là những suy đoán ở Washington; thông tin này chưa được Nhà Trắng xác nhận.

Sau những bước tiến hiếm hoi, Ukraine đang nỗ lực giữ đà trên chiến trường, nhưng Nga nhanh chóng tăng cường phản công, khiến cục diện tiếp tục giằng co và áp lực quân sự gia tăng trên nhiều mặt trận.Theo tờ New York Times, triển khai phản công trên vùng thảo nguyên rộng lớn ở khu vực Zaporizhzhia - một trong những điểm nóng có tuyến chiến sự linh hoạt nhất trên một mặt trận vốn phần lớn bị “đóng băng” – Ukraine trong tháng 2 đã giành lại nhiều lãnh thổ hơn so với những gì mất đi. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2023 đạt được điều này, theo các nhà phân tích.

Do tính chất mơ hồ của chiến tuyến tại Ukraine, việc đánh giá chính xác mức độ kiểm soát lãnh thổ là rất khó khăn. Tuy nhiên, các chuyên gia ước tính lực lượng Kiev đã giành lại khoảng 100 dặm vuông trong hai tháng đầu năm. Một yếu tố hỗ trợ nhỏ nhưng đáng chú ý là quyết định bất ngờ của Elon Musk vào tháng 2 khi chặn quyền truy cập của quân đội Nga vào dịch vụ internet vệ tinh Starlink. Điều này giúp lực lượng Ukraine có thời gian “dễ thở” hơn trước các cuộc tấn công bằng drone và linh hoạt hơn trong di chuyển, theo các nhà phân tích.Các quan chức Ukraine ca ngợi đây là một chiến dịch thành công tại Zaporizhzhia. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết mục tiêu của Kiev là ngăn chặn kế hoạch mở cuộc tấn công mới của Nga vào mùa xuân.

Tuy nhiên, những nỗ lực đó hiện đang phải đối mặt với thử thách lớn.

Khi chiến dịch tấn công của Moskvabắt đầu triển khai, lực lượng Ukraine vẫn đang tiến lên chậm rãi ở một số khu vực vừa giành lại được. Nhưng ở những nơi khác, quân đội Nga đang phản công và tìm cách tái chiếm các vùng lãnh thổ đã mất gần đây, theo các nhà phân tích và quân đội Ukraine.

“Họ đang tập trung lực lượng ở những khu vực này và muốn đẩy lùi chúng tôi một lần nữa”, Trung tá Vitaliy Gersak, một chỉ huy Ukraine tại Zaporizhzhia, cho biết.

Quân đội Nga đang tận dụng điều kiện thời tiết thuận lợi hơn khi khu vực này thoát khỏi mùa đông khắc nghiệt, đồng thời gia tăng cường độ tấn công trong tuần qua, ông Zelensky nói hôm 22/3.

Các nhà phân tích và quân đội Ukraine cũng ghi nhận hoạt động chiến đấu của Nga gia tăng theo hướng thị trấn Huliaipole – nơi từng là trọng tâm của cuộc phản công gần đây của Kiev tại Zaporizhzhia.

Tướng Oleksandr Syrskyi, Tổng tư lệnh quân đội Ukraine, sau chuyến thị sát tiền tuyến ngày 15/3 cho biết “cường độ các hoạt động tấn công tại khu vực Huliaipole cao hơn đáng kể so với các khu vực khác”.

Ông Zelensky cũng cho biết Nga đang tìm cách tiến công tại khu vực Kharkiv ở đông bắc Ukraine và vùng Sumy gần biên giới Nga. Tướng Syrskyi bổ sung hôm 23/3 rằng quân đội Ukraine đang chịu “áp lực khổng lồ”, đặc biệt tại vùng Donetsk phía đông, khi Nga tiếp tục sử dụng các chiến thuật tấn công kiểu “cối xay thịt” gây thương vong lớn.

Cả ông Syrskyi và ông Zelensky đều khẳng định Nga đang chịu tổn thất rất lớn, khi Ukraine cố gắng gây thiệt hại vượt quá khả năng bổ sung quân của Moskva. Tuy nhiên, những tuyên bố này chưa thể được kiểm chứng độc lập.

Những thành quả gần đây của Ukraine diễn ra sau một giai đoạn khó khăn trên chiến trường. Trước đó, quân Nga gia tăng tấn công tại Donetsk, đồng thời tiến quân ở Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk phía nam.

Đà tiến của Nga tại Zaporizhzhia một phần do Ukraine – vốn bị áp đảo về quân số và hỏa lực – đã điều lực lượng khỏi khu vực này để củng cố phòng tuyến tại Donetsk. Số phận của Donetsk cũng là một trong những điểm nghẽn chính trong các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian, vốn đang bị đình trệ trong những tuần gần đây khi Washington tập trung vào xung đột với Iran.

Sau đó, Ukraine đã điều thêm quân trở lại Zaporizhzhia và đến cuối tháng 1 đã phát động phản công.

Dù chiến dịch phản công đạt được thành công nhất định, quy mô của nó vẫn còn hạn chế.

“Chỉ vì trong một hoặc hai tháng Nga giành được ít lãnh thổ hơn Ukraine không có nghĩa là đã có sự thay đổi lớn", Emil Kastehelmi, nhà phân tích quân sự thuộc Black Bird Group (Phần Lan), nhận định.

Khi Nga mở chiến dịch tấn công mùa xuân - thường kéo dài qua mùa hè và sang cả mùa thu - họ có thể điều chỉnh chiến thuật, ông Kastehelmi cho biết.

Do nguy cơ drone tấn công khiến việc di chuyển trên chiến trường trở nên khó khăn, Nga đã chuyển sang chiến thuật thâm nhập, trong đó binh sĩ di chuyển theo nhóm nhỏ, đi bộ hoặc sử dụng xe máy. Tuy nhiên, chiến thuật này cũng khiến lực lượng của họ dễ bị tổn thương.

Trong bối cảnh bầu trời dày đặc drone, cả Nga và Ukraine đã từ bỏ các chiến dịch cơ giới quy mô lớn. Tuy vậy, nếu muốn đạt được bước tiến đáng kể, một trong hai bên sẽ phải tìm cách sử dụng lại xe bọc thép một cách hiệu quả, theo ông Kastehelmi.

Một cuộc tấn công cơ giới gần đây của Nga gần Lyman ở miền đông Ukraine có thể là dấu hiệu cho thấy họ đang thử nghiệm lại chiến thuật này.

Tại Zaporizhzhia – nơi chiến tuyến linh hoạt hơn – “nhiều khả năng sẽ xuất hiện các trận giằng co qua lại, thay vì chỉ là Nga tấn công vào phòng tuyến cố thủ của Ukraine”, ông Michael Kofman, chuyên gia quân sự tại Carnegie Endowment, nhận định.

Khi cây cối xanh trở lại và mặt đất khô ráo hơn, Trung tá Gersak dự đoán “giao tranh sẽ trở nên rất khốc liệt”.

Những trận chiến giằng co này cũng khiến chính thành phố Zaporizhzhia đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng trực tiếp. Các drone cảm tử góc nhìn thứ nhất (FPV) – loại có gắn camera và điều khiển từ xa – đã bắt đầu vươn tới thành phố, cho thấy lực lượng Nga đã tiến gần hơn.

Dù sự xuất hiện của các drone này từng là dấu hiệu báo trước thảm họa ở nhiều nơi khác, nhưng tại Zaporizhzhia, nhịp sống vẫn chưa bị đảo lộn hoàn toàn.

“Tình hình của chúng tôi chưa đến mức quá nghiêm trọng”, cư dân 37 tuổi tên Liza Lotsman cho biết khi ngồi trong một quán cà phê đông đúc. “Nhìn xem có bao nhiêu người, bao nhiêu xe cộ ngoài đường. Zaporizhzhia vẫn đang sống, và muốn tiếp tục sống”.