Iran được cho đã đưa ra loạt điều kiện để chấm dứt xung đột, từ đóng cửa căn cứ quân sự của Mỹ ở Vùng Vịnh đến chấm dứt lệnh trừng phạt và giành quyền kiểm soát tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng.Mới đây, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển tới Iran 15 điều kiện nhằm chấm dứt cuộc xung đột hiện nay, theo Kênh 12 của Israel.

Đáp lại, các đại diện Iran cũng thông báo với chính quyền Trump rằng họ đặt ra điều kiện rất cao cho việc quay trở lại bàn đàm phán để bàn về thỏa thuận ngừng bắn, theo Wall Street Journal.

Động thái trên diễn ra ngay cả khi Tehran công khai bác bỏ tuyên bố của Washington về các cuộc đàm phán đang diễn ra, nói rằng không có cơ hội đạt được thỏa thuận giữa hai bên.

Iran đặt ra “ngưỡng cao” trong đàm phán
Theo báo cáo của Wall Street Journal, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện đã củng cố quyền lực trong bộ máy cầm quyền sau khi bị tổn thất nặng nề, đồng thời đang đưa ra nhiều điều kiện để nối lại đàm phán.

Trong số đó bao gồm việc đóng cửa tất cả căn cứ của Mỹ ở Vùng Vịnh, bồi thường tài chính cho những thiệt hại trong cuộc chiến và chấm dứt chiến dịch chống lại Hezbollah của Israel.

Họ cũng tìm kiếm khuôn khổ cho phép Iran thu phí từ các tàu đi qua Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng hàng đầu thế giới, tương tự cách Ai Cập đang áp dụng với kênh đào Suez.Một điều kiện quan trọng khác là đảm bảo chắc chắn rằng các cuộc xung đột sẽ không tái diễn.

Iran cũng nhấn mạnh việc dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt là điều kiện bắt buộc trong bất cứ thỏa thuận chấm dứt xung đột nào.

Ngoài ra, nước này yêu cầu được phép duy trì chương trình tên lửa mà không phải tham gia bất cứ cuộc đàm phán nào nhằm hạn chế chương trình này.

Một quan chức Mỹ đã gọi những yêu cầu này là “phi lý và không thực tế”.

Các quan chức Mỹ và Arab nhận định rằng lập trường cứng rắn trên sẽ khiến việc đạt được thỏa thuận với Tehran còn khó khăn hơn so với trước khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch.

Họ cho biết những tín hiệu đầu tiên về vòng đàm phán ngoại giao chỉ mới được chuyển qua bên trung gian ở Trung Đông vào cuối tuần trước. Hiện Mỹ và Iran chưa có tiếp xúc trực tiếp.

Dù vậy, bất chấp lập trường cứng rắn trước công chúng, xuất hiện dấu hiệu cho thấy Tehran có thể đang phát tín hiệu “linh hoạt” trong cuộc thảo luận riêng tư.

Theo Kênh 12, Iran có thể xem xét tạm dừng chương trình tên lửa đạn đạo trong 5 năm và giảm mức độ làm giàu uranium.

Nước này cũng có thể tham gia thảo luận về kho dự trữ uranium làm giàu 60% của mình và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra các máy ly tâm còn lại.Một số báo cáo cho thấy Iran cũng có thể đồng ý ngừng tài trợ cho các nhóm ủy nhiệm trong khu vực, bao gồm Hezbollah, Hamas và lực lượng dân quân Iraq, như một phần của thỏa thuận rộng hơn.

Những động thái này được xem như bước đi mở màn tiềm năng, ngay cả khi lập trường chính thức vẫn kiên định.

Phía trước vẫn nhiều thách thức
Tổng thống Trump khẳng định các cuộc đàm phán “hiệu quả” đã diễn ra với Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột.

Ông cho biết đại diện đàm phán của Mỹ - đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff và con rể ông là Jared Kushner - đã trao đổi với "một lãnh đạo cấp cao của Iran" và đạt được nhiều điểm đồng thuận.

Tuy nhiên, các quan chức cấp cao Iran liên tục bác bỏ thông tin này.

"Mỹ đang tự đàm phán với chính mình", người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari nói. "Mức độ bất đồng nội bộ giữa các ông đã tới ngưỡng có thể tự đàm phán với nhau rồi sao?"

Một số quan chức Iran thạo tin cho biết Tehran và Washington có trao đổi các thông điệp qua kênh trung gian để xuống thang căng thẳng, nhưng mức độ thảo luận vẫn chưa thể coi là đàm phán.

Nội dung chủ yếu nhằm tránh xảy ra các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau - điều có thể gây ra thảm họa nhân đạo cho cả Vùng Vịnh.Hôm 22/3, Bộ Ngoại giao Ai Cập cho biết ông Witkoff đã trao đổi trực tiếp với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi qua điện thoại. Tuy nhiên, cuộc điện đàm được mô tả là "tiếp xúc ban đầu".

Ông Araghchi cho hay Iran không quan tâm đến một lệnh ngừng bắn tạm thời, mà muốn có thỏa thuận hòa bình bền vững và muốn Mỹ gỡ bỏ một số lệnh trừng phạt kinh tế.

Axios dẫn nguồn tin cho biết Ai Cập, Qatar cùng Anh đang đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên. Ai Cập và Qatar thông báo với Mỹ và Israel rằng Iran sẵn sàng đàm phán, nhưng với các điều kiện rất cứng rắn.

Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đề nghị hỗ trợ hòa giải Mỹ, Israel với Iran. Hai nước đã đưa ra ý tưởng về những cuộc gặp trực tiếp giữa quan chức Mỹ và Iran.

Một cuộc gặp giữa ông Araghchi, ông Witkoff và ông Kushner đã được đề xuất. Trong khi phương án khác là Phó tổng thống Mỹ JD Vance gặp Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf.

Những tín hiệu trái ngược nhau, những yêu cầu cứng rắn trước công chúng và nhượng bộ có thể có trong các cuộc thảo luận riêng tư cho thấy sự phức tạp của tiến trình đàm phán.

Khi cả hai bên đều đang thăm dò giới hạn mà bên kia có thể chấp nhận, con đường dẫn đến bất cứ thỏa thuận ngừng bắn nào dường như đều không chắc chắn.

Một vụ tai nạn mới tại sân bay LaGuardia (Mỹ) khiến hai phi công thiệt mạng đã làm dấy lên lo ngại về an toàn hàng không. Cùng điểm lại các vụ tai nạn hàng không gây chết người nghiêm trọng nhất trên thế giới trong những năm gần đây.

Ngày 23/3, một chiếc máy bay phản lực Air Canada Express do đối tác khu vực Jazz Aviation vận hành, chở 72 hành khách và 4 thành viên phi hành đoàn, cất cánh từ Montreal. Máy bay đã va chạm với một xe cứu hỏa khi hạ cánh xuống sân bay LaGuardia ở New York vào tối Chủ nhật. Vụ va chạm khiến cả 2 phi công thiệt mạng, hàng chục người bị thương và sân bay phải đóng cửa.

Dưới đây là thông tin về các vụ tai nạn chết người khác trong những năm gần đây:
Năm 2025:

Ấn Độ

Hàng trăm người đã thiệt mạng vào tháng 6 khi một máy bay của hãng Air India bay đến London gặp nạn chỉ vài phút sau khi cất cánh từ thành phố Ahmedabad ở miền tây Ấn Độ. Đây là thảm họa hàng không tồi tệ nhất thế giới trong một thập kỷ. Tất cả trừ một trong số 242 người trên máy bay đều thiệt mạng và 19 người khác dưới mặt đất cũng tử vong.

Mỹ

Vào tháng 11, một máy bay chở hàng đã bốc cháy dữ dội ngay sau khi cất cánh ngay sau khi cất cánh từ Louisville, Kentucky, khiến 7 người thiệt mạng và 11 người bị thương trên mặt đất.Theo các quan chức, ngọn lửa từ vụ tai nạn, xảy ra ngay trước lúc hoàng hôn, đã gây ra hàng loạt vụ cháy trong khu công nghiệp liền kề sân bay, buộc các nhà chức trách phải tạm dừng hoạt động bay suốt đêm.

Ngày 29/1, một máy bay chở khách của hãng American Airlines đã va chạm với một máy bay trực thăng Black Hawk của quân đội Mỹ và rơi xuống sông Potomac lạnh giá gần sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington. Vụ việc khiến hơn 60 người đã thiệt mạng.
Năm 2024

Hàn Quốc

Chuyến bay quốc tế Jeju Air 7C2216 đã gặp nạn tại sân bay quốc tế Muan vào ngày 29/12, khiến toàn bộ 175 hành khách và bốn trong số sáu thành viên phi hành đoàn thiệt mạng, trở thành thảm họa hàng không tồi tệ nhất của Hàn Quốc.

Kazakhstan

Chuyến bay quốc tế J2-8243 của hãng hàng không Azerbaijan Airlines, một chiếc Embraer E190, đã gặp nạn vào ngày 25/12 sau khi chuyển hướng từ Nga sang Kazakhstan, khiến 38 người thiệt mạng.

Nhật Bản

Chiếc Airbus 0350 của hãng hàng không Japan Airlines đã va chạm với một máy bay nhỏ hơn của Lực lượng Tuần duyên Nhật Bản tại sân bay Haneda, Tokyo vào ngày 2/1 và bốc cháy dữ dội. Toàn bộ 379 người trên máy bay thoát nạn. Tuy nhiên, 5 trong số 6 thành viên phi hành đoàn trên chiếc máy bay nhỏ hơn đã thiệt mạng.
Năm 2022

Trung Quốc

Ngày 21/3, một chiếc máy bay Boeing 737-800 của hãng hàng không China Eastern Airlines đã rơi xuống vùng núi ở phía tây nam tỉnh Quảng Tây, khiến toàn bộ 132 người trên máy bay thiệt mạng, đây là thảm họa hàng không tồi tệ nhất ở Trung Quốc trong 28 năm qua.
Năm 2020

Iran

Ngày 8/1/2020, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã bắn rơi một máy bay Boeing 737-800 của hãng hàng không Ukraine International Airlines chỉ ít phút ngay sau khi cất cánh từ sân bay Tehran, khiến toàn bộ 176 người trên máy bay thiệt mạng. Cơ quan hàng không dân dụng Iran đổ lỗi cho sự cố radar và lỗi của người điều khiển hệ thống phòng không.
Năm 2019

Ethiopia

Một chiếc máy bay Boeing 737-MAX 8 của hãng hàng không Ethiopian Airlines đã gặp nạn vào ngày 19/3/2019, chỉ vài phút sau khi cất cánh từ Addis Ababa đến Nairobi, khiến toàn bộ 157 người trên máy bay thiệt mạng. Ngay sau đó, toàn bộ đội bay Boeing 737 MAX trên toàn cầu đã bị đình chỉ hoạt động do lo ngại về an toàn.
Năm 2018

Indonesia

Một chiếc máy bay Boeing 737 MAX của hãng Lion Air đã rơi xuống biển Java ngay sau khi cất cánh từ Jakarta vào ngày 29/10/2018, khiến toàn bộ 189 người trên máy bay thiệt mạng.
Năm 2014

Malaysia

Chuyến bay MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines khởi hành từ Amsterdam đến Kuala Lumpur vào ngày 17/7/2014 và bị rơi trên bầu trời miền đông Ukraine trong bối cảnh giao tranh ác liệt giữa lực lượng ly khai thân Nga và quân đội Ukraine. Toàn bộ 298 hành khách trên máy bay đều thiệt mạng.

Saudi Arabia, UAE và Israel lo ngại việc Tổng thống Trump "sốt sắng" đạt được thỏa thuận với Iran sẽ giúp Tehran duy trì ảnh hưởng và phục hồi sức mạnh sau xung đột.Theo tờ Wall Street Journal và National (UAE) ngày 25/3, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như đang nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận ngoại giao để chấm dứt cuộc xung đột với Iran, những đồng minh thân cận của Washington trong khu vực - Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Israel - lại đang âm thầm hoặc công khai phản đối hướng đi này. Lý do xuất phát từ những tính toán chiến lược riêng của từng bên và tất cả đều lo ngại điều này sẽ khiến họ phải đối mặt với một đối thủ đầy sức mạnh.

Dựa trên nguồn tin từ những người thân cận với lập trường của các quốc gia vùng Vịnh, các nhà lãnh đạo Saudi Arabia và UAE đang ngày càng lo ngại trước việc ông Trump quá sốt sắng đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Họ đang vận động Tổng thống Trump tiếp tục cuộc chiến cho đến khi Iran suy yếu đủ mức để "không còn gây ra mối đe dọa thực sự với khu vực".Mối lo ngại của hai nước này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Tính đến thời điểm ông Trump bắt đầu tìm kiếm giải pháp ngoại giao, Iran vẫn đang kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của thương mại dầu mỏ toàn cầu, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng của khu vực, trong đó có các cơ sở khí đốt Ras Laffan của Qatar, đồng thời phóng hàng nghìn thiết bị bay không người lái và tên lửa vào các quốc gia trên khắp vùng Vịnh. Nếu chiến tranh kết thúc trong bối cảnh đó, Saudi Arabia và UAE lo ngại Iran sẽ tiếp tục nắm giữ ảnh hưởng lâu dài đối với an ninh và xuất khẩu năng lượng của họ.

Riêng Saudi Arabia còn bày tỏ sự không hài lòng với kế hoạch 15 điểm mà các nhà trung gian Arab cho biết Mỹ đã chuyển cho Iran. Theo một bản dự thảo được chia sẻ với tờ Wall Street Journal, kế hoạch này đề xuất dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt đối với Iran để đổi lấy sự nhượng bộ của Tehran - một vấn đề mà Riyadh cho là chưa đủ để bảo đảm an ninh khu vực.

Nhà Trắng, Saudi Arabia và UAE đều chưa đưa ra phản hồi chính thức khi được yêu cầu bình luận về vấn đề này.

Israel: Các mục tiêu chiến tranh chưa hoàn thành

Ở Israel, thông báo của ông Trump về các cuộc đàm phán "hiệu quả" với Iran đã gây ra phản ứng bất ngờ và lo ngại. Theo National, không khí chính trị tại đây trái ngược hẳn với phần còn lại của thế giới - trong khi nhiều nước thở phào trước khả năng xung đột hạ nhiệt, Israel lại thấy đó là một tin đáng lo.

Như Reuters đưa tin, ba quan chức cấp cao Israel cho biết Tổng thống Trump dường như thực sự quyết tâm đạt được thỏa thuận, nhưng tất cả đều cho rằng Iran khó có thể chấp nhận các điều kiện của ông.

Vấn đề cốt lõi là hai ưu tiên hàng đầu của Israel - xử lý dứt điểm chương trình hạt nhân và kho tên lửa đạn đạo của Iran - đến nay vẫn chưa được giải quyết. Các cơ sở hạt nhân của Iran chỉ chịu những đợt tấn công giới hạn, trong khi Tehran vẫn tiếp tục phóng tên lửa vào Israel và khu vực.

Vài giờ sau tuyên bố của ông Trump, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu: "Tổng thống Trump tin rằng có cơ hội tận dụng những thành tựu to lớn mà chúng tôi đã đạt được cùng với quân đội Mỹ để hiện thực hóa các mục tiêu của cuộc chiến thông qua một thỏa thuận - một thỏa thuận sẽ bảo vệ các lợi ích thiết yếu của chúng ta. Chúng ta sẽ bảo vệ các lợi ích thiết yếu của mình trong mọi hoàn cảnh".

Giới phân tích Israel cũng bày tỏ những đánh giá thận trọng. Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) của Israel, thừa nhận những thành tựu quân sự của Mỹ và Israel là đáng kể, đặc biệt trong việc phá vỡ hệ thống chỉ huy và kiểm soát cùng loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Iran. Tuy nhiên, ông Citrinowicz nhấn mạnh: "Điều này không tạo ra hiệu quả chiến lược vì chính quyền không bị lật đổ, và họ đã vượt qua được vụ ám sát (Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali) Khamenei".

Chuyên gia Citrinowicz nhấn mạnh: "Nếu chiến tranh kết thúc hôm nay, bất chấp những thành tựu đạt được, chúng tôi không thể gọi đó là thành công. Chiến tranh được lên kế hoạch khá tốt về mặt tác chiến, nhưng không ai nghĩ đến những hệ lụy của nó".

Trong khi đó, nhà báo có ảnh hưởng Amit Segal, người được cho là có quan hệ gần gũi với Thủ tướng Netanyahu, nói với kênh CNN: "Nếu cuộc chiến này kết thúc bằng việc nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran thì tôi khá bi quan".

Về phần mình, nhà báo Amos Harel của tờ Haaretz đưa ra một góc nhìn khác, cho rằng tuyên bố của ông Trump có thể là chiến thuật đánh lạc hướng trước khi leo thang xung đột, dựa trên hai tiền lệ: "Ít nhất hai lần, Tổng thống Trump đã sử dụng đàm phán dưới danh nghĩa tối hậu thư như một động thái đánh lạc hướng trước khi phát động tấn công".

Theo báo Lidovky của Séc, Ukraine không còn là ưu tiên hàng đầu của Mỹ do cuộc chiến với Iran.

"Thật không may, các chuyên gia an ninh, những người ngay từ đầu cuộc xung đột vũ trang đã đúng, có lẽ vẫn đúng khi cho rằng Ukraine sẽ phải gánh chịu hậu quả của một cuộc chiến ở Trung Đông", bài báo nêu rõ.

Tác giả bài báo cũng bày tỏ sự tiếc nuối rằng Kiev, bất chấp những nỗ lực nhằm tạo dựng mối quan hệ với Washington bằng cách đề nghị hỗ trợ phòng không chống lại máy bay không người lái của Iran, vẫn sẽ không có được tên lửa mới cho hệ thống phòng không Patriot.

Ngày 10 tháng 3, Bloomberg đưa tin rằng cuộc chiến ở Trung Đông đang đe dọa Kiev với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa PAC-3 dành cho hệ thống Patriot, khi việc đẩy lùi mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran đang nhanh chóng làm cạn kiệt kho dự trữ toàn cầu của các hệ thống này.

Chiến dịch của Washington và Tel Aviv chống lại Tehran đã diễn ra từ ngày 28 tháng 2. Trong suốt thời gian này, cả hai bên đã liên tục tấn công lẫn nhau, bao gồm cả các cơ sở dầu khí. Sự leo thang của xung đột cũng dẫn đến việc gần như đóng cửa hoàn toàn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến đường quan trọng cho nguồn cung dầu và khí hóa lỏng từ Vịnh Ba Tư. Sau đó, giá năng lượng bắt đầu phá kỷ lục. Vào ngày 9 tháng 3, giá dầu thô Brent đã vượt quá 119 đô la một thùng lần đầu tiên kể từ tháng 6 năm 2022.

Video cho thấy máy bay không người lái bay thấp, tấn công trực diện trạm radar tại Trung tâm Hỗ trợ Ngoại giao Mỹ ở Iraq giữa lúc căng thẳng song phương leo thang.

Lực lượng dân quân thân Iran vừa công bố đoạn video ghi lại cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) nhắm vào các cơ sở gần cơ quan ngoại giao của Mỹ tại Baghdad, Iraq. Theo các hình ảnh được phân tích, UAV đã bay ở độ cao cực thấp trước khi đâm thẳng vào một hệ thống radar, gây ra vụ nổ lớn tại khu vực Trung tâm Hỗ trợ Ngoại giao Mỹ.

Phân tích kỹ thuật cuộc tấn công bằng máy bay không người lái
Đoạn video cho thấy chiếc UAV đầu tiên bay sát mặt đất bên trong khu phức hợp ngoại giao để tránh các hệ thống phòng thủ trước khi tiếp cận và tiêu diệt mục tiêu là một trạm radar. Dữ liệu hình ảnh vệ tinh cũng xác nhận sự hiện diện của hệ thống radar tại đúng vị trí bị tấn công. Ngay sau đó, một chiếc UAV thứ hai được ghi nhận bay ngang qua căn cứ, hướng về phía một trực thăng Black Hawk đang đỗ, tuy nhiên video kết thúc trước khi ghi nhận được kết quả va chạm cuối cùng.

Dù mốc thời gian trên video ghi ngày 23/3, thời điểm chính xác của vụ việc vẫn đang được các cơ quan chức năng thẩm tra. Đây là vụ việc mới nhất trong chuỗi các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa nhắm vào Đại sứ quán và các cơ sở hậu cần của Mỹ tại thủ đô Iraq trong thời gian qua, cho thấy xu hướng sử dụng vũ khí dẫn đường giá rẻ để vô hiệu hóa các thiết bị giám sát đắt tiền.

Phản ứng từ các bên và tác động địa chính trị
Về mặt ngoại giao, ông Ebrahim Zolfaqari, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran, đã bác bỏ những thông tin từ Washington về việc đang có các cuộc đối thoại song phương. Ông Zolfaqari chỉ trích phía Mỹ đang tự đưa ra các tuyên bố đơn phương và khẳng định Iran vẫn giữ vững lập trường chiến lược.

Bên cạnh đó, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ sự lạc quan về tiến trình đàm phán thông qua sự hỗ trợ của Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio, phía Tehran cho rằng các thông điệp hiện chỉ được chuyển qua trung gian. Đại diện phía Iran cũng cảnh báo rằng giá năng lượng và dầu mỏ toàn cầu sẽ khó ổn định trở lại nếu các căng thẳng quân sự nhắm vào nước này không được tháo gỡ triệt để.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh giá xăng dầu quốc tế có nhiều biến động, khiến các nhà phân tích quân sự lo ngại về một vòng xoáy xung đột mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng tại khu vực Trung Đông.

Giới chuyên gia nhận định Trung Quốc đang rút ra bài học từ Iran về cách sử dụng vũ khí giá rẻ để làm tê liệt các hệ thống phòng thủ đắt đỏ và tinh xảo của Mỹ.

Xung đột tại Trung Đông không chỉ là cuộc đối đầu cục bộ mà còn được xem là "phòng thí nghiệm" chiến thuật cho các cường quốc. Giáo sư Robert E. Kelly nhận định trên 19fortyfive rằng những bài học từ căng thẳng Mỹ-Iran có thể định hình lại chiến lược của Trung Quốc tại Đông Á. Thay vì lo ngại trước sức mạnh không kích của Mỹ, Bắc Kinh dường như đang tìm thấy công thức để khắc chế các siêu vũ khí thông qua chiến thuật tiêu hao và ưu thế về quy mô sản xuất.

Nghịch lý kho dự trữ trong kỷ nguyên tên lửa
Một trong những điểm yếu lớn nhất bị lộ diện qua các cuộc xung đột gần đây là sự thiếu hụt kho dự trữ vũ khí chiến lược. Chỉ trong thời gian ngắn từ khi căng thẳng leo thang, các báo cáo đã chỉ ra tình trạng báo động về số lượng tên lửa và tên lửa đánh chặn của quân đội Mỹ. Đây là những khí tài sống còn trong một kịch bản đối đầu cường độ cao.Thực tế tại Ukraine và Iran cho thấy thế giới đang bước vào "kỷ nguyên tên lửa", nơi các phương tiện bay không người lái (drone) và tên lửa chi phí thấp chiếm ưu thế. Trong khi Mỹ duy trì ưu thế trên không bằng các đợt ném bom truyền thống, Trung Quốc có thể phản đòn bằng cách tận dụng năng lực sản xuất hàng loạt các thiết bị bay giá rẻ để làm tràn ngập không gian tranh chấp, nơi mà ưu thế công nghệ của Mỹ khó lòng duy trì liên tục.

Chênh lệch chi phí: Tên lửa triệu đô đối đầu drone giá rẻ
Mỹ có xu hướng phát triển các hệ thống vũ khí cực kỳ tinh xảo và đắt tiền, nhưng lại gặp hạn chế về khả năng sản xuất hàng loạt. Điều này tạo ra một sự mất cân đối nghiêm trọng về kinh tế và chiến thuật trên chiến trường. Một quả tên lửa đánh chặn Patriot-3 có giá gần 4 triệu USD, trong khi các drone hiện đại của đối phương thường có chi phí chưa tới 100.000 USD.Chiến lược "bủa vây" bằng số đông sẽ buộc Mỹ phải tiêu tốn những quả tên lửa đánh chặn quý giá cho các mục tiêu rẻ tiền. Khi kho dự trữ cạn kiệt, các khí tài chủ lực sẽ trở nên mong manh trước những đòn tấn công tiếp theo. Trung Quốc, với nền tảng công nghiệp khổng lồ, hoàn toàn có khả năng triển khai mật độ hỏa lực vượt xa những gì Iran đã thực hiện tại eo biển Hormuz, tạo ra một bài toán tiêu hao mà Washington khó có thể duy trì trong dài hạn.

Tình trạng quá tải lực lượng và áp lực quy mô
Việc tập trung quá mức vào chất lượng thay vì số lượng đã dẫn đến tình trạng quân đội Mỹ sở hữu quá ít phương tiện để gánh vác khối lượng nhiệm vụ khổng lồ trên toàn cầu. Khi xung đột nổ ra tại vùng Vịnh, Mỹ buộc phải rút các đơn vị lục quân và phòng không từ các khu vực khác để tăng cường, làm lộ rõ lỗ hổng trong mạng lưới cam kết quân sự quốc tế.Trong một cuộc đối đầu trực diện với đối thủ ngang hàng như Trung Quốc, Mỹ sẽ không còn khả năng điều động linh hoạt như vậy. Mỗi chiếc tàu sân bay bị hư hại hay một máy bay F-22 bị bắn rơi sẽ là một tổn thất không thể bù đắp ngay lập tức do chi phí sản xuất quá cao và quy trình phức tạp. Ngược lại, đối phương có thể chấp nhận một "tỷ lệ trao đổi" không cân bằng — mất nhiều drone hơn để đổi lấy một tài sản chiến lược của Mỹ — và vẫn giành chiến thắng nhờ ưu thế về quy mô.

Nhìn chung, bài học từ Iran đang chỉ ra rằng quyền lực quân sự dựa trên một số ít siêu vũ khí đắt đỏ có thể bị lung lay trước chiến thuật sử dụng số đông với chất lượng trung bình. Đây là một lời cảnh báo về việc cần cân bằng lại giữa công nghệ tinh hoa và khả năng duy trì cuộc đấu tiêu hao trong chiến tranh hiện đại.

Nguồn tin cho rằng, sự biến động mạnh mẽ trên thị trường hợp đồng tương lai dầu Brent và WTI có thể là dấu hiệu của thông tin nội bộ dẫn đến đợt bán tháo.

Theo báo cáo của Financial Times, các nhà giao dịch dầu mỏ đã đặt cược hơn nửa tỷ đô la chỉ vài phút trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố về các cuộc đàm phán "hiệu quả" với Iran vào thứ Hai (23/3).

Sự bùng nổ hoạt động thị trường, tiếp theo là sự giảm giá mạnh, đã làm dấy lên những câu hỏi về khả năng có thông tin nội bộ từ trước giữa các bên tham gia thị trường.

Khoảng 6.200 hợp đồng tương lai dầu Brent và WTI đã được giao dịch từ 6:49 sáng đến 6:50 sáng tại New York – một đợt giao dịch chớp nhoáng chỉ trong một phút, trị giá 580 triệu đô la, theo tính toán của FT dựa trên dữ liệu của Bloomberg. Khối lượng giao dịch của cả hai loại dầu chuẩn – Brent và dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ – đều tăng đột biến đồng thời, khoảng 27 giây trước 6:50 sáng, trong khi hợp đồng tương lai S&P 500 cũng tăng mạnh ngay sau đó.

Các giao dịch này diễn ra khoảng 15 phút trước khi ông Trump nói trên Truth Social rằng đã có những "cuộc đàm phán hiệu quả" với Tehran để chấm dứt chiến tranh ở Iran.

Bài đăng lúc 7:04 sáng của ông đã gây ra đợt bán tháo mạnh trên thị trường năng lượng toàn cầu, trong khi hợp đồng tương lai S&P 500 và cổ phiếu châu Âu tăng điểm khi các nhà đầu tư giảm bớt kỳ vọng về một cuộc xung đột kéo dài.

Theo tờ Financial Times, hiện vẫn chưa rõ ai đứng sau các giao dịch này.

“Rất khó để chứng minh mối quan hệ nhân quả… nhưng người ta phải tự hỏi ai là người đã tích cực bán tháo hợp đồng tương lai vào thời điểm đó, 15 phút trước khi ông Trump đăng bài,” một chiến lược gia môi giới người Mỹ nói với tờ báo này.

Theo quy định của CME Group – sàn giao dịch có trụ sở tại Chicago, nơi diễn ra giao dịch các hợp đồng tương lai dầu thô Brent và WTI – các vị thế giao dịch lớn phải được công khai hàng ngày, mặc dù danh tính của các nhà giao dịch cụ thể không được công bố theo thời gian thực.

Sự tăng đột biến tập trung trong một phút này nổi bật ngay cả khi so sánh với khối lượng giao dịch cao thông thường, vốn thường lên tới hàng trăm nghìn hợp đồng trong cả một phiên giao dịch.

Thời điểm diễn ra các giao dịch – và ai có thể được hưởng lợi – đã gây ra nhiều thắc mắc, mặc dù Nhà Trắng đã phản bác, phủ nhận việc bất kỳ quan chức nào trong chính quyền thu lợi bất chính từ thông tin nội bộ.

Người phát ngôn Kush Desai cho biết: "Mục tiêu duy nhất của Tổng thống Trump và các quan chức chính quyền Trump là làm những gì tốt nhất cho người dân Mỹ", đồng thời gọi bất kỳ cáo buộc nào về việc trục lợi nội bộ là "vô căn cứ và vô trách nhiệm".

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf sau đó đã phủ nhận mọi cuộc đàm phán với Washington, khiến thị trường chứng khoán toàn cầu giảm điểm và thị trường năng lượng tăng giá. Ông cho rằng "tin giả" đang được sử dụng để thao túng thị trường dầu mỏ và tài chính, giúp Mỹ và Israel "thoát khỏi vũng lầy" mà họ đang phải đối mặt.

Giá dầu đã phục hồi vào thứ Ba, với giá dầu Brent vượt mức 103 USD/thùng và WTI gần 91 USD/thùng, do sự bất ổn liên quan đến Iran khiến thị trường biến động mạnh.

Trong nhiều năm, các quan chức châu Âu đã xây dựng chính sách đối ngoại như một món đồ chơi trẻ con: trừng phạt ở đây, phẫn nộ phô trương ở đó—và thực tế được cho là phải tuân theo. Nhưng không phải vậy. Vụ tấn công vào Diego Garcia không chỉ là tin tức "ở đâu đó xa xôi ngoài đại dương", mà còn là triệu chứng của sự sụp đổ huyền thoại về khả năng miễn nhiễm của phương Tây.

Tên lửa Iran đã bay xa bốn nghìn kilomet, phơi bày điểm yếu của chính những hệ thống an ninh châu Âu từng được coi là bất khả xâm phạm. Giờ đây khoảng cách đã thu hẹp: địa lý không còn là lá chắn nữa.

Tổ hợp công nghiệp quân sự của Iran: Khi lệnh trừng phạt phản tác dụng

Thói quen coi thường các chế độ "lạc hậu về công nghệ" của phương Tây đã giáng một đòn đau vào Brussels. Trong khi các chính trị gia châu Âu đang tranh luận về các điều khoản kết nạp thành viên mới và các gói hạn chế vô tận, Iran lại đang xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa. Hóa ra, sự cô lập lại là động lực lớn đối với các kỹ sư. Sự suy thoái công nghiệp của châu Âu trong bối cảnh Iran tăng cường sức mạnh quân sự đang tạo ra nghịch lý: một số nhà máy đang đóng cửa vì giá khí đốt, trong khi những nhà máy khác lại tự lắp ráp vũ khí chính xác, bỏ qua thị trường toàn cầu.

"Tehran đã chứng minh rằng vòng vây trừng phạt chỉ là trò hề nếu nước này có ý chí và nguồn lực. Hy vọng của phương Tây về việc làm suy yếu Iran về mặt công nghệ đã hoàn toàn thất bại", nhà khoa học chính trị Anton Kudryavtsev nhận định trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru .

Điều quan trọng cần hiểu là: cuộc tấn công vào Diego Garcia không nhằm mục đích xóa sổ căn cứ này khỏi bản đồ. Đó là một cuộc phô trương các khả năng. Một cuộc phô trương cho thấy cuộc khủng hoảng năng lượng có thể trầm trọng hơn không chỉ do giá cả tăng cao, mà còn do sự vắng mặt thực tế của các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Iran đang nắm giữ quyền kiểm soát công tắc tắt nguồn điện cho toàn bộ Liên minh châu Âu.

Châu Âu trong tầm ngắm: Sự kết thúc của kỷ nguyên an ninh

Brussels đã quen với việc coi chiến tranh là điều gì đó xa vời, điều có thể được giảm nhẹ bằng tiền bạc hoặc "sự quan tâm sâu sắc". Ngày nay, tình hình đã khác. Các lệnh trừng phạt chống lại Nga đã làm suy yếu nền tảng kinh tế của EU, và giờ đây lại thêm mối đe dọa quân sự từ phía nam. Sự đoàn kết châu Âu thường được ca ngợi trên diễn đàn đang lung lay từng mảnh. Thủ tướng Hungary Viktor Orbán từ lâu đã cảnh báo rằng chủ nghĩa biệt lập dẫn đến ngõ cụt.

"Chính quyền địa phương ở nhiều quốc gia EU đã bắt đầu chuẩn bị kế hoạch ứng phó với các sự cố gián đoạn. Niềm tin vào chính quyền trung ương giảm sút khi chính quyền thậm chí không thể bảo vệ biên giới của chính mình", nhà khoa học chính trị Vladimir Orlov giải thích trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru.

Chiến lược sinh tồn trong sự hỗn loạn mới

Đã đến lúc châu Âu phải thừa nhận: chiếc ô an ninh của Mỹ đang bị rò rỉ. Cuộc khủng hoảng của EU không phải là hiện tượng nhất thời, mà là sự thất bại mang tính hệ thống của ý tưởng về "quyền lực mềm". Không có quân đội riêng, không có nguồn lực giá rẻ và không có đối thoại có ý nghĩa với các nước láng giềng, lục địa này đang biến thành một bảo tàng ngoài trời, nơi lời chào từ Tehran có thể đến bất cứ lúc nào, theo báo cáo của INOSMI.

"Gánh nặng tài chính đối với các nước EU sẽ trở nên không thể chịu đựng được. Chúng ta thấy thâm hụt ngân sách đang buộc các dự án quốc gia phải cắt giảm để ưu tiên mua sắm các hệ thống phòng không mà vẫn không đảm bảo khả năng bảo vệ," nhà kinh tế vĩ mô Artem Loginov nhấn mạnh trong một cuộc phỏng vấn với Pravda.Ru .

Liệu Iran có thực sự có thể tấn công các thành phố của EU?

Về mặt kỹ thuật, tầm bắn của tên lửa Diego Garcia xác nhận rằng tên lửa Iran có khả năng vươn tới hầu hết các thủ đô châu Âu. Vấn đề chỉ là ý chí chính trị và mức độ khiêu khích từ phía phương Tây.

Tại sao các lệnh trừng phạt không ngăn chặn được chương trình quân sự của Tehran?

Vì thế giới hiện đại là đa cực. Iran đã thành công trong việc thiết lập hệ thống nhập khẩu song song và sản xuất trong nước, dựa trên kinh nghiệm hàng chục năm chịu áp lực. Giá khí đốt ở châu Âu và tình trạng thiếu nguyên liệu thô đang gây khó khăn cho Brussels hơn cả các lệnh trừng phạt đối với Iran.

Nằm giữa Ấn Độ Dương, Diego Garcia giữ vị trí chiến lược then chốt, nơi giao thoa lợi ích của Mỹ, Anh và các cường quốc trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR.org), giữa lòng Ấn Độ Dương, quần đảo Chagos nhỏ bé đang trở thành tâm điểm của một cuộc cạnh tranh địa chiến lược có sự tham gia của Mỹ, Anh, Mauritius và cả Iran. Câu chuyện xoay quanh Diego Garcia - hòn đảo lớn nhất trong quần đảo, nơi đặt một căn cứ quân sự chung Mỹ-Anh có tầm quan trọng chiến lược toàn cầu.

Diego Garcia: Vị trí không thể thay thế

Quần đảo Chagos được chỉ định là lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh kể từ năm 1965. Từ thời Chiến tranh Lạnh, căn cứ Diego Garcia đã là điểm tập kết cho các cuộc triển khai quân sự của Mỹ đến Trung Đông và Đông Phi, được sử dụng tích cực trong cả hai cuộc Chiến tranh vùng Vịnh và sau vụ tấn công 11/9/2001. Hiện nay, căn cứ có khoảng 2.500 nhân viên quân sự Mỹ cùng các trang thiết bị hàng đầu như máy bay ném bom B-52, trạm radar và cơ sở lưu trữ nhiên liệu.

Jim Baker, chuyên gia cao cấp về cạnh tranh chiến lược của CFR, nhận định: "Căn cứ Diego Garcia đã giúp đặt các bệ phóng và vũ khí rất xa Iran - đây là một vị trí rất quan trọng". Ông Baker cũng cảnh báo rằng Ấn Độ Dương đang trở thành không gian hàng không và hàng hải cạnh tranh hơn, và việc sử dụng Diego Garcia "sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong những thập kỷ tới".

Tầm quan trọng của căn cứ này càng được khẳng định vào ngày 20/3 vừa qua, khi Iran phóng hai tên lửa đạn đạo tầm trung nhắm vào Diego Garcia từ khoảng cách gần 4.000 km - vượt xa giới hạn tự đặt ra là 2.000 km. Dù cuộc tấn công không thành công, đây là lần đầu tiên căn cứ bị nhắm mục tiêu và cho thấy Iran có thể tấn công các mục tiêu xa hơn trên khắp châu Phi, châu Á và châu Âu.

Thỏa thuận Anh - Mauritius: Lịch sử và điều khoản

Mauritius vốn quản lý quần đảo Chagos cho đến năm 1965, khi bị ép nhượng lại cho Anh như một phần thỏa thuận giành độc lập. Việc thành lập căn cứ quân sự vào đầu những năm 1970 đi kèm với việc cưỡng bức di dời toàn bộ người dân bản địa đến Mauritius, Seychelles và Anh, đồng thời ngăn chặn mọi khả năng hồi hương vĩnh viễn.

Năm 2019, Mauritius theo đuổi vụ kiện tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), vốn ra ý kiến tư vấn rằng sự kiểm soát của Anh là bất hợp pháp. Năm 2022, Anh bắt đầu đàm phán, trải qua 11 vòng dưới thời Thủ tướng Rishi Sunak, trước khi chính phủ do đảng Lao động của Thủ tướng Keir Starmer lãnh đạo hoàn tất thỏa thuận chính trị vào tháng 10/2024 và ký kết chính thức vào tháng 5/2025.

Theo thỏa thuận, Mauritius nhận chủ quyền hoàn toàn đối với quần đảo, trong khi Anh tiếp tục thực thi quyền lực đối với Diego Garcia trong thời hạn ban đầu 99 năm - có thể gia hạn thêm 40 năm và tiếp tục được gia hạn theo thỏa thuận song phương. Anh sẽ chi khoảng 4,5 tỷ USD trong thời hạn ban đầu. Đổi lại, Mauritius cho phép Mỹ và Anh tiếp cận, duy trì và đầu tư vào căn cứ, đồng thời cấm các quốc gia khác tiếp cận các đảo ngoài khơi mà không có sự chấp thuận của Anh.

Chính quyền Trump can thiệp: Vì an ninh hay vì chính trị?

Dù ban đầu chính quyền Mỹ có dấu hiệu ủng hộ thỏa thuận trong cuộc gặp với quan chức Mauritius, Tổng thống Trump đã đảo ngược lập trường sau đó. Căng thẳng leo thang khi Anh ban đầu từ chối cho phép Mỹ sử dụng Diego Garcia trong các cuộc tấn công nhắm vào Iran ngày 28/2 vì lo ngại pháp lý, trước khi Thủ tướng Starmer đổi ý vào ngày hôm sau.

Ông Trump tuyên bố thỏa thuận là mối lo ngại an ninh quốc gia, liên kết nó với tham vọng của Mỹ đối với Greenland. Tuy nhiên, các chuyên gia không đồng thuận với lập luận này. Giáo sư Peter Harris của Đại học bang Colorado, người nghiên cứu quần đảo Chagos gần hai thập kỷ, nói với CFR: "Sự phản đối của ông ấy không liên quan gì đến lợi ích quốc gia của Mỹ. Lợi ích quốc gia của Mỹ là vô cùng rõ ràng, đó là giành được quyền tiếp cận hợp pháp đối với căn cứ này vĩnh viễn, trong 100 năm, và để người khác trả tiền cho việc đó". Ông Harris cho rằng động cơ thực sự là Tổng thống Trump muốn gây áp lực với Thủ tướng Starmer sau khi nhà lãnh đạo Anh phản đối kế hoạch mua lại Greenland.

Về mối lo ngại Trung Quốc có thể hiện diện tại quần đảo sau khi trao trả, các chuyên gia có quan điểm trái chiều. Bộ trưởng phụ trách các lãnh thổ hải ngoại Anh Stephen Doughty từng cảnh báo Trung Quốc hoặc Nga có thể xây dựng căn cứ thu thập thông tin tình báo nếu thỏa thuận thất bại. Ngược lại, một số chuyên gia khác cho rằng quan hệ đối tác chặt chẽ giữa Mauritius và Ấn Độ sẽ ngăn chặn bất kỳ sự hiện diện nào của Trung Quốc tại đây - và bản thân Mauritius chưa thể hiện dấu hiệu nào cho thấy sự quan tâm đến việc cho Bắc Kinh tiếp cận các đảo.

Triển vọng thỏa thuận

Thỏa thuận hiện đang được xem xét tại Thượng viện Anh và sẽ cần phê chuẩn từ Vua Charles III. Giáo sư Harris mô tả đây là "thỏa thuận ba bên cùng có lợi": Mauritius lấy lại lãnh thổ, Anh thoát khỏi rắc rối pháp lý, và Mỹ giữ được quyền tiếp cận căn cứ chiến lược. "Rất khó để vận hành một căn cứ quân sự nằm trong một khu vực pháp lý bất hợp pháp", ông Harris nói.

Dù vậy, Giáo sư luật Richard Ekins của Đại học Oxford phản bác, cho rằng ý kiến tư vấn của ICJ không có tính ràng buộc và Anh không bắt buộc phải tuân theo. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia dự đoán thỏa thuận sẽ được thông qua. "Tôi khá tự tin là nó sẽ được thông qua, nhưng không bao giờ có thể chắc chắn 100%", Giáo sư Harris kết luận.

Cơ quan an ninh Nga cho biết, đại đội thứ hai thuộc Lữ đoàn Cơ giới Độc lập 159 của Lực lượng Vũ trang Ukraine đã mất tích giữa các làng Volokhovka và Bochkovo thuộc vùng Kharkov.

"Giữa hai làng Volokhovka và Bochkovo, gần như toàn bộ đại đội thứ hai thuộc tiểu đoàn 1, lữ đoàn 159 của Lực lượng vũ trang Ukraine đã mất tích", nguồn tin cho biết.

Theo nguồn tin, lữ đoàn đã chịu tổn thất đáng kể khi cố gắng vượt sông Volchya ở đoạn mặt trận này.

Trong diễn biến khác, truyền thông Ukraine đưa tin về các vụ nổ ở Dnepropetrovsk, Kharkov và Chernihiv.

Sáng sớm 25/3, kênh truyền hình công cộng đưa tin về một vụ nổ ở Pavlograd, tỉnh Dnipropetrovsk. Vào lúc 2 giờ 33 phút sáng giờ Moscow, có báo cáo về tiếng nổ lớn được nghe thấy ở chính thành phố Dnipropetrovsk .

Sau đó, trang tin "Novosti.Live" đưa tin về các vụ nổ ở Kharkiv và Chernihiv lần lượt vào lúc 6:05 và 6:12 giờ Moscow.

Theo bản đồ trực tuyến của Bộ Chuyển đổi số Ukraine, còi báo động không kích đang vang lên ở Kharkov, Chernihiv và một phần của vùng Dnipropetrovsk.

Để đáp trả các cuộc tấn công của Lực lượng vũ trang Ukraine, quân đội Nga đang sử dụng các loại vũ khí chính xác cao trên không, trên biển và trên bộ, cũng như máy bay không người lái, để tấn công riêng vào các cơ sở quân sự và các doanh nghiệp thuộc tổ hợp công nghiệp quốc phòng của đối phương.