Về phía Iran, cuộc chiến đã vượt xa một xung đột thông thường. Sau những tổn thất nặng nề về lãnh đạo, quân sự, kinh tế và dân sự, Tehran coi đây là “cuộc chiến danh dự”, nhằm khôi phục vị thế, bảo vệ quyền làm giàu uranium theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và đảm bảo không bị tấn công trong tương lai.

Ngay trước thời điểm tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz sắp hết hạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 23/3 bất ngờ tuyên bố “tạm dừng” các cuộc không kích nhằm vào hạ tầng năng lượng và hạt nhân của Iran trong 5 ngày.

Mặc dù thị trường phản ứng tích cực với tuyên bố của ông Trump, nhưng Tehran không có dấu hiệu đồng thuận, khẳng định không hề có đàm phán trực tiếp hay gián tiếp với Washington. Israel cũng không tham gia tuyên bố này, khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu nhấn mạnh sẽ theo đuổi các mục tiêu phù hợp lợi ích riêng.

Dù xuất hiện kỳ vọng về một “lối thoát”, thực tế chiến sự vẫn tiếp diễn khi Iran và Israel tiếp tục phóng tên lửa qua lại. Bước sang tuần thứ tư, cuộc chiến chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, bất chấp việc Mỹ đơn phương “tạm dừng”.

Ông Trump nhiều lần tuyên bố đã đạt được mục tiêu chiến tranh và cân nhắc thu hẹp chiến dịch, nhưng xung đột không những chưa kết thúc mà còn mở rộng, kéo theo rủi ro ngày càng lớn với khu vực và toàn cầu.

Ban đầu, Mỹ và Israel phát động tấn công phủ đầu vào Iran ngày 28/2 với ba mục tiêu chính: trừng phạt nặng nề lãnh đạo và hệ thống quân sự – kinh tế Iran nhằm khiến nước này không thể chống trả; phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo; và xóa bỏ hoàn toàn năng lực phát triển vũ khí hạt nhân.

Những ngày đầu, chiến dịch diễn ra dữ dội với các đòn tấn công “chặt đầu”, ám sát lãnh đạo cấp cao và thiết lập ưu thế trên không. Hàng loạt kho vũ khí, bệ phóng tên lửa, cơ sở dầu khí bị đánh phá.

Theo tính toán ban đầu, chiến dịch có thể kết thúc nhanh chóng. Tuy nhiên, thực tế lại khác xa kỳ vọng: Iran vẫn trụ vững, thậm chí đáp trả ngày càng mạnh và mở rộng phạm vi xung đột, khiến khả năng “hạ nhiệt sớm” trở nên khó khăn.

Một trong những bước leo thang nghiêm trọng nhất là việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng sống còn của thế giới. Dù chưa rải thủy lôi, việc Tehran tuyên bố ý định và tấn công một số tàu chở dầu đã khiến các công ty vận tải và bảo hiểm e ngại, khiến lưu thông gần như tê liệt. Một số quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc có thể xin đi qua có điều kiện, nhưng tuyến đường này về cơ bản vẫn bị đóng. Trong bối cảnh đó, Mỹ khó có thể chấm dứt chiến dịch nếu chưa giải quyết được vấn đề Hormuz.

Nhận thấy việc mở lại eo biển là điều kiện tiên quyết, ông Trump cảnh báo Iran phải cho tàu thuyền lưu thông trước ngày 23/3, nếu không sẽ đối mặt với các đòn đánh vào lưới điện và năng lượng.

Tehran đáp trả rằng nếu bị tấn công, họ sẽ nhắm vào hạ tầng năng lượng và các nhà máy khử mặn trong khu vực. Với việc các nước Vùng Vịnh phụ thuộc lớn vào nguồn nước từ các cơ sở này, nguy cơ khủng hoảng nhân đạo là rất lớn. Đây có thể là một trong những lý do khiến Mỹ phải tạm dừng để cân nhắc hệ quả.

Nguy cơ hạt nhân cũng gia tăng. Sau khi các cơ sở hạt nhân Iran bị không kích trong giai đoạn đầu, Tehran dường như không còn chấp nhận các đòn đánh tiếp theo. Sau vụ Mỹ tấn công cơ sở Natanz ngày 20/3, Iran đã phóng tên lửa trúng khu vực Dimona ở miền Nam Israel – nơi đặt cơ sở nghiên cứu hạt nhân được bảo vệ nghiêm ngặt.

Dù không đánh trúng trực tiếp cơ sở hạt nhân, việc xuyên thủng hệ thống phòng thủ nhiều lớp đã đẩy căng thẳng lên một mức mới. Nếu leo thang tiếp, nguy cơ tấn công vào cơ sở hạt nhân và rò rỉ phóng xạ, thậm chí sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật, không thể bị loại trừ.

Trong khi đó, nhiều tín hiệu cho thấy ông Trump đang tìm cách rút lui sớm. Tuy nhiên, điều này không dễ dàng như trước. Các phương án được cân nhắc bao gồm triển khai lực lượng đặc nhiệm kiểm soát đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu khí của Iran, hoặc đưa 3.000–5.000 lính thủy đánh bộ tham gia chiến dịch trên bộ nhằm kiểm soát lượng uranium làm giàu 60% còn lại. Đây là yếu tố mà Mỹ và Israel coi là mối đe dọa lớn.

Một trở ngại khác là mục tiêu của Israel. Tel Aviv chỉ muốn kết thúc chiến tranh khi đạt được thay đổi chế độ tại Iran. Trong khi đó, lãnh đạo mới Mojtaba Khamenei lại khiến bài toán trở nên phức tạp hơn.

Về phía Iran, cuộc chiến đã vượt xa một xung đột thông thường. Sau những tổn thất nặng nề về lãnh đạo, quân sự, kinh tế và dân sự, Tehran coi đây là “cuộc chiến danh dự”, nhằm khôi phục vị thế, bảo vệ quyền làm giàu uranium theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và đảm bảo không bị tấn công trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, chiến tranh tiếp tục leo thang với các đòn tấn công vào hạ tầng thiết yếu và nguy cơ gián đoạn năng lượng toàn cầu. Hy vọng duy nhất cho một lối thoát là Mỹ có thể tuyên bố đạt được một mức “chiến thắng” đủ để rút lui.

Tuy nhiên, Israel khó có thể tiếp tục nếu không có Mỹ hậu thuẫn, còn Iran sẵn sàng kéo dài cuộc chiến, trong đó chỉ cần tồn tại cũng đã là một chiến thắng.

Gary Reynolds, một công nhân xưởng gỗ đến từ Mỹ, lần đầu tiên bị điện giật mạnh vào năm 2007 và gần đây nhất là vào năm 2022, khiến ông bị nhiều tổn thương nghiêm trọng về thể chất và tinh thần.

Ước tính mỗi năm trên toàn thế giới có khoảng 240.000 người bị thương do sét đánh, trong đó khoảng 10% có khả năng tử vong. Tác động khi bị sét đánh thường khác nhau, một số người mô tả cơn đau dữ dội trong khi những người khác cho rằng adrenaline từ dòng điện chạy khắp cơ thể đã làm giảm bớt cảm giác đau.

Ông Reynolds bị tai nạn lần đầu tiên cách đây gần 20 năm khi đang lấy nước ngọt từ tủ lạnh ngoài trời trong gara nhà mình. Trả lời phỏng vấn tờ The Atlantic, ông nhớ lại việc không thể rời khỏi giường trong nhiều tháng sau cơn bão vì những cơn đau dữ dội mà nó gây ra. Tuy nhiên, ông Reynolds không chỉ phải chịu đựng những cơn đau về thể xác. Ông cũng gặp khó khăn trong việc tập trung và thực hiện những công việc đơn giản trở nên khó khăn hơn nhiều so với trước đây. "Trông bạn vẫn vậy và mọi thứ khác đều giống nhau, nhưng bên trong bạn như một người khác vậy", ông nói.

Ông Reynolds được chẩn đoán mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), và chỉ 11 tháng sau, ông lại bị sét đánh một lần nữa một cách bất ngờ - mặc dù xác suất xảy ra sự việc như vậy chỉ vào khoảng 1/1,2 triệu. Ông tỉnh dậy vào khoảng 2 giờ sáng với cơn đau đầu dữ dội, ngồi cạnh cửa sổ phòng ngủ đang mở, rồi cảm thấy một luồng điện chạy qua bàn tay, một nửa bàn tay lập tức chuyển sang màu đỏ tươi.

Ông Reynolds nhớ lại rằng, vào thời điểm đó, ông vẫn chưa thanh toán các khoản phí điều trị từ lần bị sét đánh trước. Điều này khiến tình trạng sức khỏe của ông nhanh chóng xấu đi, ông cảm thấy chóng mặt và không thể cầm nắm được đồ vật - điều này ảnh hưởng đến khả năng sử dụng cưa máy tại nơi làm việc. Việc này cũng ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình của ông, khi ông và vợ ly dị vào năm sau đó - chỉ vài tháng trước kỷ niệm 20 năm ngày cưới.

Theo thời gian, ông Reynolds cho biết vợ ông đã mất dần sự cảm thông với ông và thường hỏi tại sao ông "vẫn chưa vượt qua được chuyện này". Điều đó đã thúc đẩy ông chuyển đến sống cách đó hơn 600 dặm ở phía Bắc Carolina cùng gia đình nhận một công việc mới tại một xưởng gỗ và cuối cùng tái hôn. Tuy nhiên, ông đã bị sét đánh trúng lần thứ ba vào năm 2016 - tại nhà riêng trên sườn núi vào một buổi chiều mùa hè - và lần thứ tư vào năm 2022 khi đang xem tivi trên ghế sofa cùng các cháu.

"Cảm giác như nó đang tìm kiếm tôi vậy", ông Reynolds nói với bác sĩ trị liệu của mình.

Trong nhiều trường hợp, chính những di chứng sau khi bị sét đánh mới là điều để lại cho con người nhiều tổn thương nhất, hoặc trong một số trường hợp, thậm chí còn mang lại một cuộc sống tốt đẹp hơn. Trong khi một số người bị bỏng mãn tính, rối loạn căng thẳng sau chấn thương và tổn thương thần kinh, những người khác cho biết họ đã cải thiện thị lực và vết thương được chữa lành một cách kỳ diệu.
Ai là người có nguy có bị sét đánh nhất?

Theo Hiệp hội Hoàng gia về Phòng ngừa Tai nạn Anh, dưới đây là những người có nguy cơ cao:

- Người chơi golf.

- Những người đi bộ trên đồi.

- Vận động viên bơi lội.

- Công nhân xây dựng.

- Những người leo núi.

- Ngư dân.

- Những người đi thuyền.

- Người cắm trại.

- Tự làm đồ dùng ngoài trời.

- Nông dân.

Sét đánh vào người như thế nào?

Có ba cách chính để bị sét đánh: trực tiếp, do tia sét phản xạ từ một vật thể khác, hoặc do xung điện truyền qua mặt đất.

Làm gì để tự bảo vệ mình?

Có nhiều cách để bảo vệ bản thân khỏi bị sét đánh. Lời khuyên từ các chuyên gia là luôn kiểm tra dự báo thời tiết trước khi ra ngoài trời. Ví dụ, khi cắm trại, nên chọn địa điểm không dựng lều ở vị trí quá cao và tránh dựng cột lều gần các vật kim loại khác vì chúng có thể là đường dẫn điện.

Điều quan trọng nữa là tìm nơi trú ẩn bên trong một tòa nhà lớn hoặc một phương tiện giao thông, trong đó bên trong xe ô tô là nơi an toàn nhất. Nên tránh trú ẩn ngoài trời, đặc biệt là gần cây cối. Tuy nhiên, nếu bạn buộc phải ở ngoài trời, tốt nhất nên chuẩn bị sẵn một số vật dụng cần thiết.

Hãy thu nhỏ bản thân để trở thành mục tiêu nhỏ nhất có thể bằng cách ngồi xổm, hai chân khép lại, hai tay đặt lên đầu gối và cúi đầu xuống.

Nguồn và ảnh: Daily Mail

Iran đã lắp hàng chục ngàn camera giám sát tại thủ đô Tehran để đối phó các làn sóng biểu tình, gần nhất vào tháng 1. Lợi dụng chúng, Israel đã lần theo dấu vết rồi tung đòn tập kích hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei ngay trong đòn đánh hôm mở đầu chiến dịch quân sự 28-2.

Thông tin "hệ thống camera bị xâm nhập" được 2 nguồn tình báo giấu tên chia sẻ với hãng thông tấn AP.

Hệ thống camera ở Tehran thực tế đã bị tấn công nhiều lần từ năm 2021 chứ không phải đợi đến gần đây. Vào năm ngoái, một chính trị gia cấp cao Iran còn công khai cảnh báo mạng lưới này đã bị Israel xâm nhập.

Một nguồn tin tiết lộ gần như toàn bộ camera giao thông ở Tehran đã bị xâm nhập trong nhiều năm và dữ liệu được chuyển về máy chủ tại Israel.

Thuật toán sau đó giúp dựng lại địa chỉ, lộ trình đi làm và cả lực lượng bảo vệ của các mục tiêu. Kế hoạch tấn công đã được Tel Aviv chuẩn bị nhiều tháng, đặc biệt đẩy nhanh khi xác định ông Khamenei cùng các quan chức cấp cao Iran sẽ có mặt tại khu phức hợp lãnh đạo vào sáng 28-2.

"Chính hệ thống camera và giám sát mà nhà cầm quyền dựng lên để kiểm soát xã hội lại bị đối thủ lợi dụng" – chuyên gia Conor Healy tại Tổ chức nghiên cứu độc lập chuyên về công nghệ giám sát và an ninh của Mỹ (IPVM) nhận định.

Các chuyên gia an ninh mạng từ lâu đã cảnh báo camera có thể bị biến thành công cụ chiến tranh.

Kỹ sư bảo mật Paul Marrapese cho biết trong năm nay trên thế giới phát hiện gần 3 triệu luồng camera không được bảo vệ, trong đó riêng Iran có gần 2.000 camera.

Theo ông, nhiều thiết bị rất dễ bị xâm nhập vì dùng mật khẩu mặc định, phần mềm cũ hoặc không được vá lỗi. "Con người là mắt xích yếu nhất"- ông nói.

Điểm thay đổi lớn là trí tuệ nhân tạo (AI) đã rút ngắn rất nhiều thời gian phân tích video. Chuyên gia mật mã Bruce Schneier nhận định: "Trước đây, con người phải làm phần việc xác định thực tế ai đó đang ở đâu. Hiện nay, với hệ thống AI, việc tìm người, phương tiện và lộ trình có thể diễn ra gần như theo thời gian thực".

Rủi ro từ camera an ninh bị xâm nhập không chỉ xảy ra ở Iran. Các cuộc tấn công kiểu này đã tăng mạnh từ khi chiến sự bùng phát, xuất hiện ở Israel và cả một số nước Vùng Vịnh như Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), theo công ty an ninh mạng toàn cầu Check Point Research

Giới phân tích ước tính hiện thế giới có hơn 1 tỉ camera an ninh, gấp 3 lần một thập kỷ trước. Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế gọi đây là "một lời cảnh tỉnh" nhưng thừa nhận việc bịt hết lỗ hổng là rất khó.

Vào năm 2023, nhóm vũ trang Hamas ở Gaza đã xâm nhập các camera giám sát ở miền Nam Israel trước cuộc tấn công ngày 7-10, giúp nhóm này theo dõi các cuộc tuần tra của quân đội Israel và hỗ trợ cho cuộc tấn công - theo truyền thông Israel.

Trên mạng xã hội X, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vừa cho biết, ông đã nhận được cuộc gọi từ Tổng thống Donald Trump và hai bên đã có cuộc trao đổi hữu ích về tình hình căng thẳng ở Trung Đông.
Trong cuộc điện đàm, Thủ tướng Modi nhấn mạnh, Ấn Độ ủng hộ việc giảm leo thang căng thẳng và khôi phục hòa bình trong thời gian sớm nhất. Việc đảm bảo eo biển Hormuz luôn thông suốt, an toàn và dễ tiếp cận là điều thiết yếu đối với toàn thế giới. Ấn Độ và Mỹ nhất trí sẽ duy trì liên lạc liên quan đến các nỗ lực hướng tới hòa bình và ổn định tại Trung Đông.Trước đó vài ngày, Thủ tướng Ấn Độ cũng đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, cùng bàn về căng thẳng giữa quốc gia Hồi giáo này với Mỹ và Israel.

Trong cuộc điện đàm đó, Thủ tướng Ấn Độ đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tự do hàng hải và đảm bảo các tuyến hàng hải luôn mở và an toàn; phản đối các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu trong khu vực, đe dọa sự ổn định khu vực và làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Modi cũng chúc Tết Hồi giáo và Tết năm mới tới lãnh đạo và người dân Iran; đánh giá cao sự hỗ trợ liên tục của Iran đối với sự an toàn và an ninh của công dân Ấn Độ tại Iran trong bối cảnh xung đột hiện nay.

Theo như cú ‘bẻ lái’ đột ngột của Tổng thống Donald Trump chấm dứt cuộc chiến với Iran dường như là điều cuối cùng ông Donald Trump nghĩ tới, sau khi Donald Trump rời Washington vào tuần trước để đến Florida. Sự thay đổi đột ngột này, trong bối cảnh các cuộc đàm phán được nói là đang tiến triển nhanh, đánh dấu bước chuyển bất ngờ trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với cuộc chiến, sau khi ông Trump đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở trong vòng 48 giờ.

“Bạn không thực hiện ngừng bắn khi bạn đang thực sự nghiền nát đối phương”, ông nói với các phóng viên hôm 20/3 tại bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng, trước khi lên trực thăng.

Ba ngày sau, một tối hậu thư và theo lời ông, vài cuộc trò chuyện với một quan chức bí ẩn ở Tehran, đã khiến nhà lãnh đạo Mỹ thay đổi quan điểm.

“Họ muốn dàn xếp, và chúng ta sẽ hoàn tất điều đó”, ông tuyên bố trước đám đông ở Memphis ngày 23/3.

Sự thay đổi đột ngột này, trong bối cảnh các cuộc đàm phán được nói là đang tiến triển nhanh, đánh dấu bước chuyển bất ngờ trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với cuộc chiến, sau khi ông Trump đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở trong vòng 48 giờ.

Đã có đề xuất để Pakistan tổ chức một cuộc gặp giữa Mỹ và Iran vào cuối tuần này mà Phó Tổng thống JD Vance có thể tham dự, CNN dẫn các nguồn tin cho biết.

Sự thay đổi lập trường của Mỹ diễn ra sau khi các đồng minh vùng Vịnh cảnh báo rằng việc tấn công các cơ sở điện dân sự ở Iran có thể dẫn đến leo thang thảm khốc. Việc công bố thông tin đàm phán chỉ 2 giờ đồng hồ trước khi thị trường Mỹ mở cửa ngày 23/3 đã khiến phố Wall tăng điểm và giá dầu Brent giảm mạnh – 2 yếu tố từng khiến ông Trump và các cố vấn lo lắng.

Tuy nhiên, ai thực sự đang đàm phán, hoặc liệu có đàm phán hay không, nhanh chóng trở thành vấn đề gây tranh cãi. Ông Trump từ chối nêu tên quan chức Iran mà các đặc phái viên của ông đang trao đổi, chỉ mô tả người này là “đáng kính trọng”. Trong khi đó, các đơn vị Thủy quân lục chiến Mỹ vẫn đang được điều tới Trung Đông, làm dấy lên hoài nghi về tính thực tế của các cuộc đàm phán.

Về phía mình, Tehran phủ nhận thông tin đang đàm phán với Mỹ và cho rằng ông Trump lùi bước vì lo sợ sự trả đũa của Iran.

“Không có cuộc đàm phán nào với Mỹ”, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf - người bị đồn là quan chức mà ông Trump nhắc tới, viết trong bài trên mạng xã hội X. Ông cho rằng việc Mỹ trì hoãn tấn công nhà máy điện nhằm “thoát khỏi vũng lầy mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt”.

Tuy vậy, các tuyên bố phủ nhận này được đánh giá là thận trọng và không bác bỏ khả năng đã có các thông điệp qua lại nhằm thăm dò việc nối lại đàm phán.
Danh sách 15 điểm

Nhiều quốc gia đang tích cực làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, khi tác động của cuộc chiến lan rộng toàn cầu. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết họ không biết có đàm phán trực tiếp nào giữa hai bên kể từ khi chiến tranh nổ ra hay không.

Nhà Trắng từ chối cung cấp chi tiết, chỉ nói các cuộc thảo luận do các đặc phái viên như Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn dắt.

Các quốc gia gồm Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Oman đang tham gia nỗ lực hòa giải, nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Một số nguồn tin cho biết Mỹ đã chuyển cho Iran danh sách 15 yêu cầu thông qua Pakistan, nhưng chưa rõ Iran có chấp nhận hay không. Một số điều khoản được cho là “gần như không thể” đối với Iran.

Ngày 23/3, ông Trump nhấn mạnh rằng Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân: “Họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Đó là điều số một, hai và ba”, ông nói.

Ông cũng cho biết Mỹ muốn kiểm soát lượng uranium đã làm giàu cấp độ cao của Iran tại cơ sở hạt nhân Isfahan, nơi Mỹ ném bom năm ngoái.

Các yêu cầu khác bao gồm: hạn chế năng lực quốc phòng của Tehran, chấm dứt hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm và công nhận quyền tồn tại của Israel.

Những phát biểu này đánh dấu sự thay đổi so với trước đó, khi ông Trump từng tuyên bố lãnh đạo Iran không đủ ổn định để đàm phán.

Hiện vẫn chưa rõ ai có thể đưa ra quyết định cuối cùng ở Iran. Tình trạng sức khỏe của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei vẫn chưa rõ ràng, và kinh nghiệm ngoại giao của ông còn hạn chế.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi đang liên lạc với Oman, nhưng chưa chắc là người đại diện chính trong mọi kênh trao đổi.

Dù vậy, ông Trump tỏ ra lạc quan rằng có thể sớm đạt được giải pháp: “Cả cuộc đời tôi là đàm phán… Và lần này, họ thực sự nghiêm túc”, ông nói.

Số người thiệt mạng trong vụ rơi máy bay vận tải quân sự C-130 Hercules tại miền Nam Colombia đã tăng lên ít nhất 48 người. C-130 Hercules là dòng máy bay ra đời từ thập niên 1950 và hiện vẫn được quân đội nhiều nước sử dụng.

Ít nhất 66 người thiệt mạng khi một máy bay quân sự Colombia chở 125 người bị rơi ở miền nam nước này hôm 23/3. Chiếc máy bay Hercules C-130 số hiệu FAC 1016 chở 114 quân nhân và 11 phi hành đoàn đã bị rơi ngay sau khi cất cánh từ Puerto Leguizamo, Putumayo.

Đây là vụ rơi máy bay C-130 Hercules thứ hai tại Nam Mỹ trong chưa đầy một tháng. Hôm 27/2, một máy bay vận tải quân sự của Bolivia gặp nạn trong lúc đáp 2 khiến ít nhất 24 người thiệt mạng.Hercules là dòng máy bay cánh quạt 4 động cơ do Lockheed Martin sản xuất với năng lực hoạt động trên các đường băng dã chiến và được quân đội nhiều nước sử dụng để vận chuyển binh lính và trang thiết bị. Máy bay này được đánh giá là một trong những thiết kế thành công nhất của nhà thầu quốc phòng nổi tiếng. Đây cũng là máy bay được sản xuất liên tục lâu đời nhất thế giới.

Thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1954, đến nay gần 70 năm đã trôi qua, C-130 vẫn là xương sống của lực lượng không vận Mỹ và 60 quốc gia khác trên thế giới. C-130 dài 29,8 m, sải cánh 40,4 m, cao 11,6 m, trọng lượng rỗng 34 tấn, trọng lượng cất cánh tối đa 70 tấn, tải trọng hàng hóa 20 tấn. Khoang chở hàng của C-130 dài 16 m, rộng 3 m, cao 2,7 m.

C-130 được trang bị 4 động cơ cánh quạt Allison T56, công suất 4.590 mã lực/chiếc, tốc độ tối đa 592 km/h, tốc độ hành trình 540 km/h, phạm vi hoạt động 3.800 km với nhiên liệu nội bộ. Động cơ của máy bay có thể hoạt động hiệu quả ở những đường băng không rải nhựa. Đó là lý do C-130 được mệnh danh "lực sĩ".Các kỹ sư đã phát triển khái niệm thiết kế máy bay đa dụng dựa trên bộ khung duy nhất. C-130 có thể cấu hình cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, gồm vận tải quân sự, triển khai lính dù, trinh sát, tuần tra hàng hải, tiếp nhiên liệu trên không, chiến đấu, tìm kiếm cứu nạn và chữa cháy trên không. Máy bay này có thể dùng cho quân sự lẫn dân sự.

C-130 được phát triển với khoảng 40 biến thể khác nhau, trong đó ấn tượng nhất là AC-130 Gunship. Biến thể này được vũ trang pháo M102 105 mm, pháo L60 Bofors 40 mm và 2 pháo 20 mm. Cấu hình vũ khí có thể thay đổi tùy theo yêu cầu nhiệm vụ.

Dàn vũ khí cực mạnh trên AC-130 khiến nó được ví von là hung thần trên không đối với phiến quân, các nhóm khủng bố. Nó thường tấn công theo kiểu bay vòng tròn quanh mục tiêu, tạo ra mật độ hỏa lực dày đặc và lâu hơn so với kiểu oanh tạc thông thường.

Theo Airguide, tính đến năm 2025, 2.500 chiếc C-130 đã được sản xuất và đang sử dụng trong quân đội 60 nước trên thế giới. Máy bay đã hỗ trợ các hoạt động chiến đấu, nhiệm vụ nhân đạo, cứu trợ thiên tai, chữa cháy, hoạt động sơ tán và thậm chí cả các vai trò dân sự. C-130 là chiếc máy bay lớn nhất từng hạ cánh và cất cánh từ một tàu sân bay - một kỳ tích mà bất cứ máy bay vận tải hiện đại nào có thể sánh được.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết nước này sẵn sàng “tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán thực chất” và hướng tới đạt được thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt chiến sự.
Pakistan là một trong những quốc gia đang thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm khởi động đối thoại giữa Iran và Mỹ, sau khi Tổng thống Donald Trump hôm 23/3 cho biết các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran đang diễn ra.“Với sự đồng thuận của Mỹ và Iran, Pakistan sẵn sàng và vinh dự được đăng cai, tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán thực chất và mang tính quyết định nhằm đạt được một giải pháp toàn diện cho cuộc xung đột hiện nay”, ông Sharif viết.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 24/3 cho biết Islamabad “tiếp tục cam kết giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông” thông qua các biện pháp ngoại giao và đối thoại, đồng thời kêu gọi truyền thông “tránh suy đoán và chờ các thông báo chính thức về quyết định cũng như kết quả".

Trong một tuyên bố, Người phát ngôn Bộ này - ông Tahir Andrabi nhấn mạnh, “ngoại giao và đàm phán thường đòi hỏi một số vấn đề phải được thúc đẩy một cách kín đáo”. Phát biểu của ông Tahir Andrabi được đưa ra nhằm phản hồi các câu hỏi liên quan đến vai trò của Pakistan trong việc làm trung gian cho các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran.

Chính phủ Philippines ngày 24-3 tuyên bố tình trạng “khẩn cấp năng lượng quốc gia” trong bối cảnh xung đột Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.Trong sắc lệnh hành pháp, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. cảnh báo nguy cơ “cận kề” đối với khả năng cung ứng và ổn định hệ thống năng lượng trong nước. Chính phủ nước này đang cân nhắc các biện pháp ngắn hạn nhằm kiểm soát chi phí điện, bao gồm việc tăng sản lượng từ các nhà máy nhiệt điện than.


Bộ trưởng Năng lượng Sharon Garin cho biết giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tăng mạnh đã buộc Philippines tạm thời phụ thuộc nhiều hơn vào than – nguồn năng lượng hiện chiếm khoảng 60% sản lượng điện quốc gia. Manila cũng đang làm việc với các doanh nghiệp để nâng công suất các nhà máy điện than, dự kiến có thể triển khai từ đầu tháng 4, đồng thời xem xét tăng nhập khẩu than từ Indonesia.

Là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu, Philippines đang chịu áp lực đáng kể về an ninh năng lượng. Trước đó, chính phủ nước này đã công bố phát hiện khí tự nhiên mới gần mỏ Malampaya, song nguồn cung hiện tại vẫn chưa đủ để giảm phụ thuộc trong ngắn hạn.

Cùng ngày, Moldova cũng thông qua đề xuất ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng trong 60 ngày, sau khi một đường dây điện quan trọng kết nối với châu Âu bị gián đoạn do ảnh hưởng của xung đột Nga – Ukraine.

Thủ tướng Alexandru Munteanu cho biết quyết định này nhằm cho phép chính phủ hành động nhanh chóng trước rủi ro thiếu điện. Moldova hiện phụ thuộc lớn vào nguồn điện nhập khẩu từ Romania thông qua tuyến truyền tải đi qua miền nam Ukraine – khu vực đang gặp khó khăn trong việc sửa chữa do xuất hiện thiết bị bay không người lái và nguy cơ bom mìn.

Giới chức Moldova kêu gọi người dân tiết kiệm điện, đặc biệt trong giờ cao điểm, đồng thời cho biết đang khai thác các tuyến cung ứng thay thế. Tuy nhiên, chính phủ cảnh báo tình hình vẫn “mong manh” và có thể kéo dài nếu việc khắc phục hạ tầng bị trì hoãn.


Diễn biến tại Philippines và Moldova cho thấy tác động lan rộng của các xung đột địa chính trị đối với an ninh năng lượng toàn cầu, đặc biệt với những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu hoặc hạ tầng xuyên biên giới.

Cuộc chiến tại Iran không thể bắt đầu và kết thúc dễ dàng theo ý muốn của riêng Tổng thống Trump. Câu hỏi đặt ra lúc này là: Dù muốn, nhưng liệu ông Trump có thể rút êm khỏi cuộc chiến ở Iran không?

Sau nhiều phát ngôn thể hiện sự thay đổi thái độ liên tục, ông Trump lần đầu phát đi tín hiệu hạ nhiệt trong xung đột tại Iran trong ngày 23/3. Chính quyền của ông tuyên bố đang trong các cuộc đàm phán “có tính xây dựng” với Iran. Trong khi đó, Tehran vẫn phủ nhận việc có đối thoại với Mỹ.

Cách nhìn lạc quan nhất về tình hình hiện nay là cả Mỹ và Iran đều đã đi đến thời điểm quyết định trong chiến sự, đôi bên đều cần có lối thoát.

Tuy nhiên, trong thời hạn 5 ngày trước khi ông Trump đưa ra quyết định quan trọng tiếp theo, CNN cảnh báo: Rất khó để có bước đột phá thực chất xuất hiện lúc này.

Xuống thang để chuẩn bị... leo thang?

Những phát ngôn mâu thuẫn từ ông Trump và việc chính quyền Mỹ không đưa ra được lý do nhất quán cho việc tiến hành chiến tranh cũng như kế hoạch rút lui, khiến bất kỳ tuyên bố nào của Mỹ lúc này đều thiếu độ tin cậy.

Thói quen không kích để đánh úp đối phương khiến không ai còn bất ngờ nếu ông Trump lại phá vỡ thời hạn 5 ngày và ra đòn tấn công mạnh vào Iran.Một số chuyên gia kinh tế hiện lưu ý rằng quyết định “xuống thang” của Tổng thống Trump nằm trọn vẹn trong tuần giao dịch của thị trường toàn cầu.

Khi thị trường chứng khoán suy giảm mạnh và giá dầu tăng vọt vào cuối tuần vừa qua, nhiều chuyên gia cho rằng ông Trump liền xuống nước để tạo một quãng ổn định cho thị trường. Ngay lập tức, thị trường đáp lại bằng tín hiệu tích cực: Chỉ số chứng khoán tăng, giá dầu giảm.

Theo CNN, ông Trump còn “câu giờ” vì một lý do khác: Lực lượng Mỹ đang cần thời gian di chuyển tới Trung Đông, họ sẽ giúp ông có thêm lựa chọn. Ông Trump có thể sẽ tấn công đảo Kharg - trung tâm dầu mỏ của Iran, hoặc chiếm các đảo và khu vực ven biển ở eo biển Hormuz.

Một đơn vị lính thủy đánh bộ Mỹ đồn trú tại căn cứ ở Nhật Bản có thể sẽ sớm có mặt tại khu vực, một đơn vị khác vừa rời bờ Tây nước Mỹ trong tuần trước. Rất có thể ông Trump tạm xuống thang để chuẩn bị... leo thang.

Có thật Mỹ chỉ còn những lựa chọn tồi?

Tại thời điểm này, không ai biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo tại Iran. Cho đến nay, bộ máy chính quyền của Iran vẫn đứng vững.

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran. Nhưng sức mạnh quân sự chưa thể buộc Iran khuất phục, Iran còn đang có đòn bẩy lớn nhất: Quyền kiểm soát eo Hormuz. Liệu Mỹ có sẵn sàng nhượng bộ trong đàm phán không, nếu các cuộc đàm phán đang thực sự diễn ra.

Cần nhớ rằng ông Trump hay có xu hướng cường điệu trong phát ngôn. Ông thường phóng đại các tiến triển trong hoạt động ngoại giao. Điều này không lạ, các chính khách vẫn dùng thông tin gây nhiễu có chủ đích để tạo dư địa cho đột phá ngoại giao.

Ông Trump còn hay thay đổi lập trường. Sự khó đoán của ông Trump đã trở thành phong cách. Dù vậy, phương pháp ứng biến thất thường khó đoán của ông Trump có thể sẽ bị thử thách trong vấn đề Iran.Iran đã phải chịu những thiệt hại nặng nề, nhưng khi xung đột bước sang tuần thứ 4, Iran cũng cho thấy họ rất bền bỉ và đang có đòn bẩy mạnh mẽ: Eo biển Hormuz. Iran đang khiến kinh tế toàn cầu và cả triển vọng chính trị của đảng Cộng hòa rơi vào thế bị động.

Các điều kiện để chấm dứt chiến tranh mà ông Trump đưa ra, bao gồm việc Iran phải từ bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo tầm xa, sẽ rất khó khiến Iran chấp nhận.

Những gì đã diễn ra trong vài tuần qua càng cho thấy chính xác lý do vì sao Iran muốn theo đuổi chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, bởi họ cần sức mạnh để chống lại các cuộc tấn công trong tương lai.

Ngay cả khi hoạt động đàm phán thực sự diễn ra, vẫn chưa rõ ai sẽ đại diện cho Iran đứng ra đàm phán. Chính quyền Iran đã mất nhiều nhân vật chủ chốt, sự phân tán quyền lực có thể đang xảy ra khiến chính họ cũng gặp khó trong việc đưa ra quyết định tập thể.

Một số chuyên gia tin rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện nắm quyền lực lớn nhất tại Iran, như vậy, lập trường của Iran có thể còn cứng rắn hơn trước.

Dù vậy, vẫn có thể hiểu vì sao ông Trump bị hấp dẫn bởi triển vọng đàm phán lúc này. Ông cần một lối thoát, vì nhiều lựa chọn khác của ông hiện nay đều là những lựa chọn tồi.

Ông có thể leo thang chiến tranh, tập trung hỏa lực Mỹ vào các mục tiêu quanh eo Hormuz, nhưng điều này không đảm bảo có thể giúp tàu thuyền đi qua eo biển an toàn.

Ông có thể quyết định đưa bộ binh tham chiến. Nhưng lựa chọn này rất rủi ro, dễ khiến Mỹ buộc phải bước vào cuộc chiến kéo dài, gây tổn thất nguồn lực lớn.

Phương án đàm phán rồi tuyên bố Mỹ đã thắng, bất chấp thực tế ra sao, có vẻ ít nguy cơ hơn cả. Nhưng lựa chọn này sẽ khiến các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, những nước ngay từ đầu đã phản đối cuộc chiến, phải đối mặt với “cơn thịnh nộ dữ dội” của Iran.

Kết thúc chiến tranh mà không kiểm soát được chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran còn làm suy yếu lập luận quan trọng nhất mà ông Trump từng đưa ra để phát động chiến tranh.

Rút êm không dễ

Đây là năm có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng, hệ quả mà cuộc chiến tại Iran gây ra, xét cả về kinh tế và chính trị, đang gia tăng đối với ông Trump và đảng Cộng hòa. Theo New York Times, dù có muốn rút êm khỏi Iran, ông Trump cũng không thể làm điều đó một cách dễ dàng.

Phong cách “quay xe” vào phút chót của ông Trump không còn xa lạ. Ông thường rút lại những chính sách gây sốc nhất khi thị trường chứng khoán phản ứng tiêu cực quá mạnh.

Ông từng rút lại một số lập trường cứng rắn nhất trong vấn đề thuế quan. Ông từng dọa chiếm Greenland nhưng rồi đột ngột dừng lại. Và tuần này, khi giá dầu tăng vọt, chỉ số chứng khoán giảm, ông liền tự tháo ngòi nổ của quả bom “48 giờ” trong vấn đề Iran. Nhưng sau tất cả, để thực sự rút lui khỏi Iran sẽ không dễ như trong các vấn đề khác trước đây.

Hơn 3 tuần giao tranh dữ dội đã gây nên những “sự đã rồi” trên thực địa, khiến việc rút lui không dễ dàng.

Một trong những điểm mạnh chính trị của ông Trump là khả năng đảo ngược quyết định khi nhận ra canh bạc lớn đi sai hướng. Ông Trump có thể sẽ cố thử làm điều đó trong vấn đề Iran.

Nhưng ông vẫn có nguy cơ phải nhận lấy một chuỗi hậu quả đắt giá cho bản thân, cho đảng Cộng hòa, cho nước Mỹ và cho các đồng minh của Mỹ, ngay cả trong trường hợp lý tưởng nhất: Rút chân được khỏi Iran.

Theo CNN, các Tổng thống Mỹ vẫn thường phải đối mặt với những cuộc khủng hoảng không có lựa chọn tốt, nhưng hiếm ai rơi vào tình thế toàn những lựa chọn tồi như ông Trump tự gây ra cho mình.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói Kiev có "bằng chứng không thể bác bỏ" rằng Nga vẫn đang tiếp tục cung cấp thông tin tình báo cho Iran.
Theo tờ Kyiv Independent, Tổng thống Zelensky ngày 23/3 đã tóm tắt nội dung cuộc họp với lãnh đạo Tổng cục Tình báo quốc phòng Ukraine (HUR), qua đó tiết lộ một số thông tin đáng chú ý về tình hình khu vực và Trung Đông.

"Nga đang sử dụng năng lực trinh sát vô tuyến, tình báo điện tử và thông tin từ các đối tác Trung Đông để hỗ trợ Iran. Chúng tôi có bằng chứng không thể bác bỏ về vấn đề này", ông Zelensky cho biết.Dù tuyên bố chắc chắn, nhưng ông Zelensky lại không đưa ra bằng chứng cụ thể nào. Kể từ khi cuộc xung đột Trung Đông nổ ra, đã có nhiều thông tin cho rằng Nga đã cung cấp dữ liệu tình báo cho Iran về vị trí của các căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh. Theo nguồn tin của tờ Politico, Điện Kremlin ngày 20/3 đã đề nghị ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Iran nếu Mỹ cũng làm điều tương tự với Ukraine, song Washington đã từ chối đề xuất này.

Từ thông tin của HUR, Tổng thống Ukraine cũng tiết lộ việc Nga đang triển khai thêm các trạm điều khiển máy bay không người lái (UAV) tại nhiều khu vực trên tiền tuyến và trong lãnh thổ Belarus. "Chúng tôi đã thông báo cho các đồng minh phương Tây về diễn biến này", ông Zelensky nói.

Moscow hiện chưa đưa ra bình luận trước cáo buộc của Tổng thống Ukraine, nhưng vào tuần trước Nga đã bác bỏ một báo cáo của tờ The Wall Street Journal (Mỹ) khi tờ báo này cho rằng Moscow chia sẻ hình ảnh vệ tinh và công nghệ thiết bị bay không người lái cải tiến cho Iran.