Theo như nước Cộng hòa Hồi giáo Iran mới đây đã chính thức công bố con trai của cố lãnh tụ Ayatollah Ali Khamenei là Mojtaba Khamenei đã được Hội đồng gồm 88 Giáo sĩ Hồi giáo bầu chọn là tân lãnh đạo Iran của Cộng hòa Hồi Giáo trong hiện tình chiến cuộc đang leo thang giữa Mỹ và Israel tấn công chống Iran.

Sau 10 ngày đối đầu với Mỹ và Israel, Iran sáng sớm nay 09/03/2026 thông báo đã bầu tân lãnh đạo. Mojtaba Khamenei, con trai của cố giáo chủ Ali Khamenei, trở thành lãnh tụ tối cao Iran thứ ba kể từ Cách Mạng Hồi Giáo 1979.

Trong một phiên họp kín đêm Chủ Nhật 08/03/2026, Hội Đồng các Chuyên Gia, gồm 88 thành viên có trọng trách chỉ định lãnh tụ tối cao Iran, đã dồn phiếu cho ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai thứ hai của cố giáo chủ Ali Khamenei, thiệt mạng trong loạt tấn công đầu tiên Mỹ và Israel hôm 28/02/2026.

Ngay lập tức sau thông báo về danh tính tân lãnh đạo Iran, Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo, cũng như quân đội, cảnh sát và tất cả các lực lượng vũ trang khác tại quốc gia này đã lập tức tuyên thệ trung thành với ông Mojtaba Khamenei. Ở hải ngoại, phong trào Houthi của Yemen xem việc Teheran chỉ định con trai cố lãnh tụ Ali Khamenei là một « vố đau đối với các kẻ thù » của Iran.

« Theo truyền thông Iran, Mojtaba Khamenei đã được bầu với 90 % số phiếu của Hội Đồng Chuyên Gia nhân một cuộc họp kín tại thánh địa Qom. Trong những năm qua, Mojtaba Khamenei luôn được thân phụ tin tưởng và luôn làm việc sát cạnh giáo chủ Iran. Là một người trong bóng tối, ông tham gia vào mỗi quyết định của cha trong việc điều hành đất nước. Có quan hệ mật thiết với Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng, với lực lượng vũ trang Qods và cả guồng máy an ninh của Iran, giờ đây Mojtaba Khamenei đứng đầu cả một đế chế tài chính, với rất nhiều quỹ đầu tư và các đại tập đoàn.

Việc chỉ định Mojtaba Khamenei vào chức vụ tối cao là một thông điêp mạnh mẽ của Teheran, vào lúc mà tổng thống Mỹ mới cách nay vài hôm tuyến bố nếu được chỉ định kế vị giáo chủ Ali Khamenei, ông Mojtaba Khamenei sẽ là một mục tiêu mà Hoa Kỳ và Israel nhắm tới.

Trong đợt oanh kích đầu tiên mà Israel tiến hành cách nay 10 ngày, Mojtaba Khamenei đã mất đi cha, mẹ, vợ và nhiều thành viên khác trong gia đình.

Như để thể hiện quyết tâm, ngay sau khi thông báo danh tính tân lãnh đạo, Iran đã tiến hành 3 đợt oanh kích trong chưa đầy nửa giờ đồng hồ. Vào khoảng 1 giờ sáng nay, hỏa lực của Iran đã nhắm vào Israel và nhiều căn cứ quân sự của Mỹ tại các nước Ả Rập trong vùng Vịnh Ba Tư ».

Ngay sau khi Iran thông báo tên của tân lãnh tụ tối cao, tại Washington, tổng thống Donald Trump đã cảnh báo Mojtaba Khamenei sẽ « không trụ được lâu ».

Họp báo sáng nay, phát ngôn bộ Ngoại Giao Trung Quốc nhấn mạnh Bắc Kinh phản đối mọi hình thức can thiệp nhắm vào tân lãnh đạo Iran. Trung Quốc « phản đối mọi hình thức can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia, dưới bất kỳ lý do nào. Chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của Iran phải được tôn trọng ».

Theo như Financial Times mới đây đưa tin rằng, với sự điều phối của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) thì các bộ trưởng tài chính của G7 sắp họp bàn về khả năng cùng mở kho dự trữ dầu chiến lược. Cuộc họp diễn ra vài thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chịu áp lực lớn phải kiềm chế đà tăng mạnh của giá dầu thô kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Financial Times dẫn các nguồn tin am hiểu tình hình cho biết, các bộ trưởng G7 cùng với giám đốc điều hành IEA Fatih Birol sẽ tổ chức họp trực tuyến vào 8g30 sáng (giờ New York) ngày 9/3, để thảo luận tác động của cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran.

Ba quốc gia G7, trong đó có Mỹ, đã bày tỏ ủng hộ ý tưởng mở kho dự trữ, những người tham gia thảo luận cho biết.

32 quốc gia thành viên của IEA đang giữ kho dự trữ dầu chiến lược, như một phần của hệ thống ứng phó khẩn cấp tập thể nhằm đối phó với khủng hoảng giá dầu.

Theo nguồn tin, một số quan chức Mỹ tin rằng việc cùng giải phóng khoảng 300–400 triệu thùng dầu, tương đương 25–30% trong tổng số 1,2 tỷ thùng dự trữ, sẽ là mức phù hợp.

Cuộc họp diễn ra vài thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chịu áp lực lớn phải kiềm chế đà tăng mạnh của giá dầu thô kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng lên 3,45 USD/gallon ngày 8/3, từ mức 2,98 cách đây 1 tuần, và có thể còn tăng thêm nếu ông Trump không đảo ngược được xu hướng này.

Đà tăng giá dầu trong tuần qua đã gây tác động toàn cầu, đe dọa gây ra đợt lạm phát mới và từ đó gây tổn hại cho tăng trưởng kinh tế thế giới.

Các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Ý và Tây Ban Nha nằm trong số quốc gia nhập khẩu dầu thô nhiều nhất, vì thế đặc biệt dễ bị tổn thương trước cú sốc giá.

Giá dầu chuẩn quốc tế Brent tăng vọt 24% trong phiên giao dịch châu Á ngày 9/3, lên 116,71 USD/thùng, sau đó giảm nhẹ còn 110,85 USD sau khi có thông tin về cuộc họp G7.

Trong khi đó, dầu chuẩn Mỹ WTI tăng 28% lên 116,45 USD, rồi giảm về khoảng 108 USD.

Các kho dự trữ dầu khẩn cấp được thiết lập từ năm 1974, sau lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả-rập. Kể từ khi IEA ra đời, các nước thành viên đã 5 lần cùng mở kho dự trữ, gần đây nhất là 2 lần vào năm 2022 để đối phó với đợt tăng giá dầu sau khi cuộc xung đột Ukraine nổ ra.

Tuần trước, IEA tổ chức họp khẩn để xem xét các phương án đối phó nguy cơ khủng hoảng nguồn cung dầu. Một tài liệu chuẩn bị cho cuộc họp cho biết IEA “sẵn sàng hành động để hỗ trợ sự ổn định của thị trường dầu mỏ”.

Tài liệu này cũng cho biết, các quốc gia IEA hiện nắm giữ hơn 1,24 tỷ thùng dầu dự trữ công, ngoài ra còn khoảng 600 triệu thùng dự trữ của doanh nghiệp có thể được đưa ra thị trường nếu cần.

Tổng lượng dầu này có thể đáp ứng nhu cầu trong gần 1 tháng của các nước IEA. Trong đó, Mỹ và Nhật Bản chiếm khoảng 700 triệu thùng trong tổng số 1,24 tỷ thùng.

Đà tăng giá dầu có nguy cơ làm suy yếu cam kết của ông Trump về giảm lạm phát và hạ chi phí năng lượng. Ông cũng đang bị một số thành viên đảng Cộng hòa chỉ trích vì dành quá nhiều thời gian cho các vấn đề đối ngoại thay vì giải quyết chi phí sinh hoạt trong nước.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 8/3, ông Trump tỏ ra không lo ngại về giá dầu tăng cao.

“Giá dầu tăng trong ngắn hạn và sẽ giảm nhanh khi mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị loại bỏ, là cái giá rất nhỏ để đổi lấy an toàn và hòa bình cho Mỹ và thế giới…Chỉ có kẻ ngốc mới nghĩ khác!” ông viết.

Theo như quyết định của Hàn Quốc được cho là đã bàn giao sớm hơn kế hoạch hơn 30 tên lửa dẫn đường của hệ thống phòng không Cheongung-II cho UAE ngày 8/3 được đưa ra sau khi UAE yêu cầu đẩy nhanh việc cung cấp, vì hệ thống Cheongung-II do Hàn Quốc xuất khẩu đã đạt tỷ lệ đánh chặn rất cao trong bối cảnh các cuộc không kích của Iran đang diễn ra.

Theo Chosun Ilbo , chính phủ Hàn Quốc được cho là đã quyết định bàn giao sớm hơn kế hoạch hơn 30 tên lửa dẫn đường của hệ thống phòng không Cheongung-II do nước này tự phát triển cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) vào ngày 8/3.

Quyết định này được đưa ra sau khi UAE yêu cầu đẩy nhanh việc cung cấp, vì hệ thống Cheongung-II do Hàn Quốc xuất khẩu đã đạt tỷ lệ đánh chặn rất cao trong bối cảnh các cuộc không kích của Iran đang diễn ra.

Cheongung-II, còn được gọi là “phiên bản Patriot của Hàn Quốc”, là hệ thống tên lửa phòng không do Hàn Quốc phát triển. Theo thông tin ngày 8/3, chính phủ Hàn Quốc quyết định bàn giao sớm 30 quả tên lửa của hệ thống này cho UAE.

Cùng tối hôm đó, một máy bay vận tải C-17 của UAE hạ cánh xuống sân bay Daegu, được cho là liên quan đến việc tiếp nhận các tên lửa Cheongung-II. Một tổ hợp Cheongung-II bao gồm radar, trung tâm điều khiển, bệ phóng và tên lửa dẫn đường.

Một quan chức chính phủ Hàn Quốc cho biết: “Sau yêu cầu khẩn cấp từ UAE, chúng tôi đã quyết định đẩy nhanh lịch giao một phần số tên lửa dẫn đường Cheongung-II” . Số tên lửa bổ sung được cung cấp trong đợt đầu tiên được cho là hơn 30 quả.

Được mệnh danh là “Patriot phiên bản Hàn Quốc”, Cheongung-II là hệ thống phòng không tầm trung - độ cao trung, có khả năng phát hiện máy bay hoặc tên lửa đối phương, phóng tên lửa dẫn đường và tiêu diệt mục tiêu. Giá của hệ thống này chỉ khoảng một phần ba so với hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot của Mỹ.

Năm 2022, UAE ký hợp đồng với các công ty quốc phòng Hàn Quốc gồm LIG Nex1, Hanwha Systems và Hanwha Aerospace để mua 10 tổ hợp Cheongung-II. Hiện 2 tổ hợp đã được triển khai và đang hoạt động.

Theo nguồn tin, hai tổ hợp này đạt tỷ lệ đánh chặn thành công tới 96% trong các đợt không kích quy mô lớn gần đây từ Iran. Sau khi hiệu quả chiến đấu được chứng minh, UAE yêu cầu Hàn Quốc cung cấp các tổ hợp Cheongung-II sớm hơn thời hạn hợp đồng.

Phía Hàn Quốc ban đầu cho biết khó có thể giao sớm vì còn phải thực hiện các hợp đồng ký với những nước khác như Ả-rập Xê Út. Vì vậy, UAE đề nghị ít nhất hãy cung cấp trước các tên lửa dẫn đường, dẫn tới quyết định giao hàng sớm lần này.

Các chuyên gia nhận định rằng nếu tình hình Trung Đông kéo dài, nhu cầu đối với vũ khí Hàn Quốc được kiểm chứng trong thực chiến có thể tăng mạnh, cùng với nhu cầu đạn dược và việc mở rộng hệ thống phòng không khẩn cấp.

Theo như Washington sẽ cần đến quân đội của một quốc gia khác để tấn công vào Iran nếu lực lượng tên lửa và không quân thất bại. Mỹn và Israel dường như đã nhận ra rằng việc thay đổi chế độ ở Iran là bất khả thi nếu không có một chiến dịch tấn công trên bộ. Hiện tại chưa có dấu hiệu nào cho thấy Iran đã chính thức yêu cầu Nga hỗ trợ quân sự. Hôm 8/3, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố rằng chưa có yêu cầu nào như vậy được đưa ra.

Cùng đọc bài phân tích của chuyên gia quân sự Nga Sergey Poletaev, bài được giới thiệu bởi hãng RT.

Tuần đầu tiên của chiến dịch quân sự ở Iran sắp kết thúc, và một điều đã rõ ràng: Mỹ đã không thể giáng một đòn quyết định vào Iran và lặp lại "kịch bản Venezuela".

Washington và Israel dường như đã nhận ra rằng việc thay đổi chế độ ở Iran là bất khả thi nếu không có một chiến dịch tấn công trên bộ, và đang tìm kiếm những ứng cử viên để thực hiện điều đó.

Người Kurd ở Iraq và Iran

Người Kurd là một nhóm dân tộc không có quốc gia riêng. Sau sự sụp đổ của Đế chế Ottoman, họ đã phân tán khắp Thổ Nhĩ Kỳ, Syria, Iran và Iraq, nơi họ trở thành một nhóm thiểu số bị đàn áp.

Cuộc đấu tranh giành độc lập không ngừng nghỉ của người Kurd thường bị các thế lực bên ngoài lợi dụng, những kẻ hứa hẹn trao cho họ một quốc gia riêng nhưng lại phản bội họ khi không còn cần đến sự phục vụ của họ nữa.

Người Kurd ở Iraq là nhóm người tiến gần nhất đến độc lập. Sau chiến tranh Iraq, họ đã củng cố quyền kiểm soát miền Bắc Iraq. Họ có một nền kinh tế khiêm tốn và quan trọng nhất là lực lượng dân quân riêng, Peshmerga.

Các cộng đồng người Kurd cũng sinh sống dọc biên giới Iran. Điều này khiến Peshmerga trở thành ứng cử viên sáng giá nhất cho việc triển khai quân sự tại Iran.

Căng thẳng đang gia tăng tại các khu vực người Kurd sinh sống ở Iran và Iraq. Các báo cáo cho thấy Iran đã tiến hành các cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào các trại của người Kurd gần Erbil ở Iraq, trong khi các cuộc không kích của Israel nhắm vào Bukan, một thành phố của người Kurd ở phía biên giới Iran.

Tin tức ngày 7/3 về cuộc tấn công của lực lượng Peshmerga thuộc Iraq vào Iran dường như là giả, nhưng những báo cáo tương tự có thể sẽ tiếp tục xuất hiện. Tuy nhiên, có hai vấn đề chính với lực lượng dân quân người Kurd này.

Thứ nhất, mặc dù sở hữu một lực lượng khá lớn (12 tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn có từ 3.000 đến 5.000 binh sĩ, cùng với một số lượng đáng kể nhân viên hỗ trợ), Peshmerga là một lực lượng dân quân không đồng nhất, chỉ có một số ít xe tăng Liên Xô lỗi thời làm vũ khí hạng nặng.

Ngay cả khi người Kurd ở Iran chào đón họ nồng nhiệt, thì khả năng họ tiến xa hơn các khu vực người Kurd của Iran vẫn còn là điều đáng ngờ. Do đó, bất kỳ cuộc tấn công tiềm năng nào của người Kurd cũng khó có thể thành công trên quy mô lớn.

Vấn đề thứ hai là nếu người Kurd ở Iraq tham gia chiến đấu bên trong lãnh thổ Iran, họ có nguy cơ bị tấn công bởi lực lượng vũ trang Iraq, lực lượng mà họ có mối quan hệ căng thẳng và chính vì mục đích thành lập lực lượng dân quân của họ mà điều đó xảy ra ngay từ đầu.

Azerbaijan

Sáng 5/3 bắt đầu với các báo cáo về việc một máy bay không người lái của Iran tấn công sân bay ở Nakhchivan, Azerbaijan. Giống như vụ tên lửa được cho là của Iran bắn vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ, đây được cho là một hành động khiêu khích của Israel.

Lý lẽ đưa ra tương tự như trường hợp người Kurd: Vì miền Bắc Iran là nơi sinh sống của một lượng lớn người Azerbaijan, điều này có thể cám dỗ Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev với viễn cảnh kiểm soát một phần lãnh thổ Iran và phần biển Caspi thuộc Iran.

Tuy nhiên, việc can thiệp trực tiếp vào cuộc chiến sẽ tiềm ẩn những rủi ro không thể chấp nhận được đối với Azerbaijan.

Dầu mỏ là nguồn thu nhập chính của Azerbaijan, và các khu vực sản xuất dầu chính của nước này nằm ở Biển Caspi, điều này khiến chúng dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran.

Tối đa, người ta chỉ có thể kỳ vọng vào các hoạt động cục bộ dọc biên giới nhằm giành quyền kiểm soát hành lang đường bộ đến Nakhchivan, vùng lãnh thổ tách biệt của Azerbaijan khỏi phần còn lại của đất nước bởi Armenia và Iran.

Những người chơi khác

Pakistan cũng đang nhắm đến Iran một cách đầy vẻ hung hăng, bất chấp những lời hứa chính thức về việc không can thiệp vào cuộc xung đột.

Về mặt lý thuyết, các quốc gia Ả Rập cũng có thể tham gia vào cuộc xung đột, nhưng hiện tại, họ vẫn do dự không muốn tấn công Iran.

Người Kurd có thể sẽ là nhóm hoạt động tích cực nhất, trong khi Azerbaijan, Pakistan và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh sẽ chờ đợi thời cơ, đợi Mỹ và Israel "dồn con thú vào đường cùng" bằng các cuộc không kích để sau đó họ có thể tấn công.

Câu hỏi cấp bách là liệu kế hoạch này có hiệu quả hay không. Mặc dù Mỹ và Israel có thể duy trì chiến dịch không kích trong một thời gian khá dài, vấn đề then chốt là việc mở lại eo biển Hormuz, điều sẽ khôi phục hoạt động của ngành dầu khí trong khu vực.

Nếu Mỹ và Israel mở lại được eo biển này trong vòng vài tuần, Iran sẽ mất đi đòn bẩy chính của mình. Việc mở lại eo biển Hormuz sẽ là một thất bại chiến lược đáng kể đối với Tehran.

Lực lượng ủy nhiệm

Các quốc gia như Nga và Trung Quốc có thể can thiệp và giúp đỡ Iran. Trung Quốc có thể cung cấp nguồn tài chính và, ở một mức độ nào đó, vật tư quân sự, trong khi Nga có thể đóng vai trò là căn cứ hỗ trợ hậu cần, cung cấp chuyên môn quân sự tiên tiến và vũ khí bổ sung.

Trong kịch bản này, Iran có thể trở thành lực lượng ủy nhiệm của Nga và Trung Quốc, tiềm tàng đóng vai trò như một mũi dùi tấn công Mỹ, tương tự như cách Ukraine đã từng làm với Nga. Tuy nhiên, kịch bản như vậy đặt ra nhiều câu hỏi - trước hết là về Iran và Trung Quốc.

Hiện tại chưa có dấu hiệu nào cho thấy Iran đã chính thức yêu cầu Nga hỗ trợ quân sự. Hôm 8/3, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố rằng chưa có yêu cầu nào như vậy được đưa ra. Nếu có, dường như chúng ta sẽ phải chờ đến khi Tehran chọn ra nhà lãnh đạo mới và làm rõ lập trường của mình.

Trong khi đó, để Bắc Kinh thực sự ủng hộ Tehran, họ cần vượt qua những e ngại của mình và áp dụng cách tiếp cận thời chiến. Điều này tiềm ẩn rủi ro, vì sự ủng hộ dành cho Iran có thể dẫn đến gián đoạn kéo dài trong sản xuất dầu mỏ ở vùng Vịnh Ba Tư. Điều này chủ yếu sẽ ảnh hưởng đến Trung Quốc, quốc gia mua dầu lớn nhất trong khu vực.

Hơn nữa, một cuộc chiến kéo dài và cuộc khủng hoảng dầu mỏ do đó gây ra có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, điều này sẽ gây ra những khó khăn nghiêm trọng cho nền kinh tế xuất khẩu của Trung Quốc. Vì vậy, việc Trung Quốc tránh đối đầu trực tiếp là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Tình hình xung quanh Iran đang leo thang và thu hút thêm nhiều bên có thể tham gia. Số phận của cuộc xung đột phụ thuộc vào hai yếu tố: Liệu Mỹ và Israel có thể tạo điều kiện cho một cuộc tấn công trên bộ vào Iran thông qua các trung gian hay không, và liệu Nga, Trung Quốc và Iran có thể đóng vai trò tương tự như Mỹ, châu Âu ở Ukraine hay không?

Nếu vậy, cuộc chiến ở Iran rất có thể trở thành cuộc xung đột lớn thứ hai trong kỷ nguyên đa cực mới, sau cuộc chiến ở Ukraine.

Theo như nhà lãnh đạo mới của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran là người khá bí ẩn ngay cả trong nội bộ Iran, sau khi nước này đã lựa chọn ông Mojtaba Khamenei - con trai của Đại giáo chủ Ali Khamenei quá cố, trở thành Lãnh tụ tối cao kế nhiệm, khi chính thức công bố con trai của cố lãnh tụ Ayatollah Ali Khamenei là Mojtaba Khamenei đã được Hội đồng gồm 88 Giáo sĩ Hồi giáo bầu chọn là tân lãnh đạo Iran trong hiện tình chiến cuộc đang leo thang giữa Mỹ và Israel tấn công chống Iran.

Ông Mojtaba Khamenei được nói là một người có ảnh hưởng lớn sau hậu trường, điều phối các hoạt động quân sự và tình báo tại văn phòng của cha mình. Ông có mối quan hệ rất thân thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hùng mạnh và được coi là ứng cử viên được họ ưu ái.

Trước khi được lựa chọn, vị giáo sĩ 56 tuổi được biết đến nhiều với vai trò giảng dạy tại các trường dòng Shi’ite nổi tiếng.

Tuy nhiên, tính cách hay quan điểm chính trị của ông bên ngoài hàng ngũ thân cận của cha mình vẫn là điều còn bí ẩn, vì ông hiếm khi phát biểu hay xuất hiện trước công chúng. Giờ đây, ông sẽ nắm quyền không chỉ với tư cách người đứng đầu tôn giáo và chính trị mới của Iran, mà còn là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang của đất nước.

Ông Vali R. Nasr, một chuyên gia về Iran và Hồi giáo Shi’ite tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho rằng việc lựa chọn ông Mojtaba Khamenei là điều bất ngờ, nhưng rất có ý nghĩa.

“Việc lựa chọn ông Mojtaba là sự tiếp nối truyền thống, và ông ấy cũng sẵn sàng hơn các ứng cử viên khác để nhanh chóng củng cố quyền lực và khẳng định quyền kiểm soát hệ thống”, ông Nasr nhận định. Theo chuyên gia này, ông Mojtaba Khamenei đã được xem xét là người kế nhiệm từ lâu; nhưng ông dường như đã biến mất khỏi chú ý trong 2 năm qua.

Một số quan chức cấp cao Iran hiểu tình hình nội bộ cho biết, cố Đại giáo chủ Ali Khamenei đã nói với các cố vấn thân cận, rằng ông không muốn con trai mình kế vị vì không muốn vai trò này trở thành cha truyền con nối. Cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979 đã lật đổ chế độ quân chủ với lời hứa chấm dứt truyền thống cha truyền con nối và trả lại quyền lực cho nhân dân.

Tuy nhiên, việc đưa ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền cho thấy những người trong giới quyền lực ở Iran, bao gồm các giáo sĩ cấp cao, Lực lượng Vệ binh Cách mạng và các chính trị gia có ảnh hưởng, đã đoàn kết lại trong thời điểm khủng hoảng và chiến tranh khốc liệt.

Ông Ali Larijani - người đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia, là một chính trị gia kỳ cựu thực dụng, đang đóng vai trò trung tâm trong việc điều hành đất nước. Ông và ông Mojtaba Khamenei là đồng minh và bạn bè lâu năm. Cả hai đều có ảnh hưởng trong lực lượng vũ trang Iran.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng mang sứ mệnh bảo vệ nền cộng hòa Hồi giáo và biên giới của đất nước. Lực lượng này đã trở thành một thế lực chính trị, quân sự và kinh tế hùng mạnh, hiện phụ trách các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào Israel, các quốc gia Ả-rập ở vùng Vịnh Ba Tư, các căn cứ cũng như đại sứ quán của Mỹ trong khu vực.

Ông Mojtaba Khamenei được lựa chọn bởi Hội đồng chuyên gia gồm 88 giáo sĩ Hồi giáo Shi’ite cấp cao. Trong khi hội đồng đang tranh luận về sự lựa chọn của họ, Israel đã tấn công tòa nhà ở Qum, một trong những trung tâm quyền lực chính của Hồi giáo Shi’ite, nơi hội đồng thường họp để bỏ phiếu bầu lãnh đạo mới. Nhưng theo hãng thông tấn Fars , tòa nhà đó trống rỗng khi bị tấn công vì các giáo sĩ họp trực tuyến.

Trong các cuộc thảo luận, đa số giáo sĩ cấp cao trong hội đồng ủng hộ việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei, tin rằng ông có đủ năng lực cần thiết để lãnh đạo Iran vào thời điểm này. Một số giáo sĩ cho rằng sau khi ông Ali Khamenei bị Mỹ và Israel ám sát, việc chọn con trai ông sẽ tôn vinh di sản của ông.

Lựa chọn khôn ngoan

“Ông Mojtaba là sự lựa chọn khôn ngoan nhất hiện nay vì ông ấy rất quen thuộc với việc điều hành và phối hợp các bộ máy an ninh và quân sự. Ông ấy đã phụ trách việc này rồi”, ông Mehdi Rahmati, một nhà phân tích ở Tehran, nói với New York Times .

Tuy nhiên, ông Rahmati cũng cho rằng lựa chọn này có thể tăng thêm sự chia rẽ trong dư luận, khi có một bộ phận người dân phản đối sự cai trị nghiêm khắc.

Cố lãnh đạo Ali Khamenei có tiếng nói cuối cùng trong tất cả vấn đề chính của nhà nước. Ông thể hiện ít linh hoạt trong cải cách và rất ít nhượng bộ trong đàm phán hạt nhân với Mỹ.

Một số nhà phân tích cho rằng ông Mojtaba Khamenei vẫn có thể nghiêng về phía cải cách, vì ông thuộc thế hệ giáo sĩ trẻ hơn, thực dụng hơn và sẽ ít gặp phải sự phản kháng từ các phe phái cứng rắn và bảo thủ.

Ông Abdolreza Davari, một chính trị gia thân cận với ông Khamenei, nói với New York Times rằng Mojtaba Khamenei có thể sẽ theo phong cách của Thái tử kế vị Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman, người đã cho phép một số quyền tự do trong xã hội khi đảm nhận quyền lãnh đạo thực tế.

“Nếu có ai đó có thể nghiêng về hướng giảm leo thang với Mỹ, đó sẽ là ông ấy (Mojtaba Khamenei). Bất kỳ người nào khác sẽ phải đối mặt với sự phản đối từ tầng lớp cầm quyền và những người bảo thủ”, ông Davari nhận định.

Tại Washington, Tổng thống Donald Trump cho biết nhiều người mà Mỹ coi là những nhà lãnh đạo tiềm năng của Iran đã thiệt mạng kể từ khi cuộc chiến bắt đầu. “Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ không biết ai là ai cả”, ông nói.

Khi được hỏi về kịch bản xấu nhất ở Iran, ông Trump nói: “Tôi đoán trường hợp xấu nhất sẽ là chúng tôi làm điều này và người lên nắm quyền cũng tệ như người trước. Đúng vậy, điều đó có thể xảy ra. Chúng tôi không muốn điều đó xảy ra”.

Theo như cảnh sát phát hiện nhiều bằng chứng liên quan và buộc nghi phạm phải thú nhận vụ cô gái trẻ tử vong trong phòng ngủ, vì tưởng chừng là một nhân chứng trong vụ án, Phanuwat – chồng chị họ của Praew sau đó lại trở thành nghi phạm chính. Ban đầu, cảnh sát xem xét các động cơ có thể bao gồm trộm cắp, tấn công tình dục hoặc ngoại tình. 5 người đàn ông đã được triệu tập để thẩm vấn, bao gồm bạn trai cũ, bạn trai hiện tại, chủ nhà và hai người đàn ông khác được mô tả là thân thiết với nạn nhân.

Mới đây, vụ việc một cô gái ở Thái Lan bị chính anh rể họ âm mưu cưỡng bức rồi sau đó sát hại đã khiến dư luận nước này chấn động.

Theo thông tin từ tờ The Thaiger, vụ việc xảy ra vài ngày trước tại một căn nhà thuê ở Chiang Mai (Thái Lan). Nạn nhân là U-sa, còn gọi là Praew, 22 tuổi, làm phục vụ bàn, bất ngờ không đến chỗ làm như thường lệ.

Lo lắng, chủ nơi làm việc cùng một đồng nghiệp đã đến phòng trọ của cô tại khu Hang Dong để kiểm tra. Khi tới nơi, họ thấy cửa phòng mở nhưng gọi mãi không có ai trả lời nên bước vào bên trong.

Lên tầng hai, người đồng nghiệp phát hiện Praew nằm bất động nên vội rời khỏi phòng và báo cảnh sát vì nghi có chuyện bất thường. Cảnh sát từ đồn Hang Dong sau đó có mặt tại hiện trường và xác nhận cô gái đã tử vong trong phòng ngủ.

Cảnh sát phát hiện quần của nạn nhân đã bị cởi ra, và có dấu vết bị siết cổ trên cổ. Các điều tra viên tin rằng cô đã chết khoảng 2 ngày trước khi thi thể được phát hiện.

Ban đầu, cảnh sát xem xét các động cơ có thể bao gồm trộm cắp, tấn công tình dục hoặc ngoại tình. 5 người đàn ông đã được triệu tập để thẩm vấn, bao gồm bạn trai cũ, bạn trai hiện tại, chủ nhà và hai người đàn ông khác được mô tả là thân thiết với nạn nhân. Cảnh sát cho biết không ai bị coi là đáng nghi ngờ ở giai đoạn đó.

Người chị họ của Praew cùng chồng là Phanuwat, 31 tuổi, sống trong một căn nhà khác nằm trong cùng khu vườn, cũng đã ra làm chứng.

Sau đó, cảnh sát tìm thấy các bằng chứng cho thấy Phanuwat chính là người gây ra vụ án mạng. Anh ta đã thừa nhận hành vi của mình.

Phanuwat khai với các điều tra viên rằng vào ngày 5 tháng 3, anh ta đã uống rượu tại một cửa hàng tạp hóa gần nhà và rơi vào trạng thái kích động. Sau đó, anh ta đến nhà Praew và phát hiện cô đang ngủ trong phòng ngủ ở tầng hai.

Phanuwat đã cố gắng cưỡng hiếp cô, nhưng nạn nhân đã chống cự. Sau đó, anh ta túm lấy cổ cô. Khi cô tiếp tục chống cự, anh ta đã dùng dây điện từ máy duỗi tóc để siết cổ cô cho đến khi cô im lặng.

Phaniuwat khai sau khi nhận ra nạn nhân đã chết, anh ta cố gắng dàn dựng vụ việc thành một vụ trộm bằng cách ném túi xách và mũ của Praew vào thùng rác trước nhà và lau chùi tay nắm cửa.

Khi đang rời đi, anh ta gặp một người giao hàng đến mang theo một gói hàng cho Praew. Cảnh sát cho biết Phanuwat đã trả tiền cho gói hàng trước khi rời khỏi hiện trường và đi về nhà gia đình ở một quận khác.

Cảnh sát cho biết cuộc gặp gỡ với người giao hàng đã khiến các nhà điều tra tập trung vào Phanuwat, và anh ta đã bị thẩm vấn thêm trước khi thừa nhận tội ác.

Phaniuwat đã bị buộc tội theo Điều 288 của Bộ luật Hình sự Thái Lan với tội danh giết người có chủ ý, với hình phạt là tử hình, tù chung thân hoặc tù từ 15 đến 20 năm.

Theo như sau khi đoạn video ghi lại cảnh một hiệu trưởng để học sinh xoa bóp chân trong lớp học lan truyền trên mạng xã hội khiến phụ huynh học sinh không khỏi bức xúc. Theo truyền thông địa phương, đoạn video cho thấy nữ hiệu trưởng nằm trên sàn lớp học, trong khi một số nữ sinh ngồi xung quanh và xoa bóp chân cho bà. Trong quá trình tìm hiểu sự việc, một số video được cho là ghi lại cảnh hiệu trưởng để học sinh xoa bóp đã xuất hiện. Nhiều nguồn tin địa phương cho rằng tình trạng này có thể đã diễn ra trong một thời gian dài.

Một vụ việc gây tranh cãi đang thu hút sự chú ý tại Ấn Độ sau khi đoạn video ghi lại cảnh một hiệu trưởng để học sinh xoa bóp chân trong lớp học lan truyền trên mạng xã hội. Sự việc xảy ra tại một trường tiểu học ở quận Chitrakoot, bang Uttar Pradesh, khiến dư luận đặt nhiều câu hỏi về kỷ luật và đạo đức trong môi trường giáo dục.
Theo truyền thông địa phương, đoạn video cho thấy nữ hiệu trưởng nằm trên sàn lớp học, trong khi một số nữ sinh ngồi xung quanh và xoa bóp chân cho bà. Sau khi video được lan truyền rộng rãi, nhiều phụ huynh và cư dân địa phương đã bày tỏ sự phẫn nộ, cho rằng hành vi này là hoàn toàn không phù hợp trong môi trường học đường.

Trường học nơi xảy ra vụ việc được xác định là Trường Tiểu học Naya Bazar, phần 1, thuộc quận Chitrakoot. Theo thông tin ban đầu, người bị cáo buộc trong video là hiệu trưởng của trường, bà Madhu Kumari Rai. Một số người dân cho biết họ đã từng phản ánh tình trạng học sinh phải làm nhiều việc không liên quan đến học tập trong trường từ trước đó.

Trong quá trình tìm hiểu sự việc, một số video được cho là ghi lại cảnh hiệu trưởng để học sinh xoa bóp đã xuất hiện. Nhiều nguồn tin địa phương cho rằng tình trạng này có thể đã diễn ra trong một thời gian dài.
Sự việc khiến nhiều phụ huynh lo ngại về chất lượng giáo dục tại trường. Họ cho biết mục đích gửi con đến trường là để học tập và phát triển trí tuệ, chứ không phải để thực hiện những công việc cá nhân cho giáo viên.

Đáng chú ý, văn phòng của cán bộ quản lý giáo dục khu vực (Block Education Officer) nằm ngay gần trường. Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi vì sao những hoạt động bị cho là không phù hợp như vậy có thể diễn ra trong thời gian dài mà không bị phát hiện.

Trước phản ứng từ dư luận, ông Virendra Kumar Sharma - quan chức giáo dục cấp quận cho biết trước đó ông chưa nắm được thông tin về vụ việc. Sau khi video lan truyền, cơ quan chức năng đã yêu cầu tiến hành điều tra.

Ông Sharma khẳng định nếu kết quả xác minh cho thấy các cáo buộc là đúng sự thật, những người liên quan sẽ phải đối mặt với các biện pháp kỷ luật nghiêm khắc theo quy định.
Trong khi đó, nhiều phụ huynh và người dân địa phương cũng yêu cầu cơ quan chức năng tiến hành điều tra minh bạch, đồng thời xử lý nghiêm nếu có sai phạm. Họ cho rằng trường học cần là môi trường an toàn và tôn nghiêm cho việc giáo dục, không thể để xảy ra những hành vi làm tổn hại đến hình ảnh của ngành giáo dục.

Theo như giá dầu đầu tuần này đã lên mức cao nhất trong 4 năm, một tuần sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran — đối tác kinh tế quan trọng của Bắc Kinh. Căng thẳng khiến lợi ích kinh tế của Trung Quốc tại Trung Đông đang như "đèn treo trước gió" vì xung đột leo thang. Trong những năm gần đây, Iran trở thành nguồn cung dầu giá rẻ quan trọng cho nền kinh tế Trung Quốc. Bắc Kinh tiêu thụ tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Giá dầu đầu tuần này đã lên mức cao nhất trong 4 năm, một tuần sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran — đối tác kinh tế quan trọng của Bắc Kinh. Căng thẳng khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch cho vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu, gần như tê liệt.

Trung Quốc có nhiều lợi ích kinh tế sâu rộng tại Tây Á. Trong những năm gần đây, Iran trở thành nguồn cung dầu giá rẻ quan trọng cho nền kinh tế Trung Quốc. Bắc Kinh tiêu thụ tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Nhiều quốc gia vùng Vịnh cũng mở rộng hợp tác với Bắc Kinh trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ và cơ sở hạ tầng. Sự phụ thuộc này càng tăng khi cạnh tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ leo thang, khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận Mỹ — vốn từng là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này. Các nền kinh tế vùng Vịnh vì thế nổi lên như điểm đến thay thế cho Bắc Kinh.

Ví dụ, UAE trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất của ô tô Trung Quốc, trong khi nhu cầu thép từ Ả Rập Xê Út và các nước láng giềng đã tăng gấp đôi. Năm 2025, tăng trưởng trong xuất khẩu của Trung Quốc sang Tây Á gần gấp đôi so với xuất khẩu của Trung Quốc sang phần còn lại của thế giới. Trong khi đó, dòng vốn đầu tư của Trung Quốc vào khu vực này tăng nhanh hơn bất kỳ nơi nào khác.

Theo Dan Wang của Eurasia Group, Tây Á hiện được xem là khu vực có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất đối với Trung Quốc. Từ năm 2019 đến 2024, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp khoảng 89 tỷ USD vào khu vực. Tuy nhiên, những lợi ích kinh tế này đang đối mặt rủi ro khi xung đột lan rộng. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào cảng biển, tàu thuyền, đường ống dẫn dầu, nhà máy khử mặn, trung tâm dữ liệu và nhiều cơ sở hạ tầng quan trọng khác trong khu vực. Điều này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn vận chuyển năng lượng và hàng hóa qua eo biển Hormuz.

Ngoài ra, nhiều dự án có sự tham gia của Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng. Tại Qatar, các ngân hàng Trung Quốc đang hậu thuẫn tài chính cho dự án mở rộng công suất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Tập đoàn dầu khí quốc doanh Sinopec (Trung Quốc) nắm cổ phần trong dự án North Field East vốn đã bị tấn công gần đây. Các nhà đầu tư Trung Quốc cũng tham gia phát triển và vận hành cảng Haifa tại Israel và Khalifaor tại UAE. Ở Iran, hàng chục công ty Trung Quốc đã đầu tư vào hệ thống điện, cơ sở hạ tầng và các nhà máy hóa dầu. Bắc Kinh còn là nhà đầu tư lớn nhất vào cơ sở hạ tầng khử mặn tại Tây Á, với phần lớn dự án do tập đoàn Power Construction Corporation of China xây dựng tại Ả Rập Xê Út, UAE, Oman và Iraq.

Các khoản cho vay và tín dụng của Trung Quốc trong khu vực cũng đang đối mặt rủi ro. Theo viện nghiên cứu AidData, tỷ trọng các khoản vay và viện trợ của Trung Quốc dành cho khu vực này đã tăng gấp đôi, chiếm khoảng 10% danh mục cho vay toàn cầu của nước này vào năm 2023. Các ngân hàng nhà nước Trung Quốc đã cấp vốn cho nhiều dự án nhà máy lọc dầu và cảng biển nhằm phục vụ sản xuất và vận chuyển hàng hóa. Số lượng dự án của Trung Quốc tại Tây Á rất lớn và trải rộng trên nhiều quốc gia, cho thấy mức độ tham gia sâu của Bắc Kinh vào nền kinh tế khu vực.

Hoạt động của các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc cũng sôi động tại khu vực này. Nhiều tập đoàn như Huawei, Alibaba và Tencent đã đặt văn phòng tại Dubai, nơi hình thành các khu công nghệ có sự hiện diện của nhiều tập đoàn toàn cầu. Các thương hiệu điện thoại Trung Quốc như Transsion, Xiaomi và Honor cũng đang mở rộng thị phần tại khu vực. Tuy nhiên, xung đột đã buộc nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động. Một số công ty yêu cầu nhân viên làm việc từ xa, còn Baidu đã tạm dừng dịch vụ robotaxi tại UAE, trong khi nền tảng giao đồ ăn Keeta cân nhắc hạn chế hoạt động.

Dầu mỏ từ Tây Á vẫn giữ vai trò sống còn đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này đến từ khu vực Trung Đông, trong đó khoảng 1/4 có nguồn gốc từ Iran. Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất mua dầu Iran vốn đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ. Theo công ty dữ liệu năng lượng Kpler, dầu Iran chiếm khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trong năm 2025. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ buộc phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn đáng kể.

Trung Quốc đã lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời kêu gọi chấm dứt giao tranh. Ngoại trưởng Wang Yi đã điện đàm với các quan chức Iran, Oman, Israel, Saudi Arabia và UAE nhằm thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, những đe dọa từ Tehran đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh. Tập đoàn vận tải biển COSCO đã ngừng nhận đơn vận chuyển qua tuyến này, còn hãng Maersk cũng tạm dừng một số tuyến vận tải quan trọng trong khu vực.

Dù vậy, một số doanh nhân Trung Quốc vẫn nhìn thấy cơ hội trong bối cảnh bất ổn. Haiyang Zhang, một doanh nhân hoạt động tại Dubai, cho biết nhiều doanh nghiệp và lãnh đạo công ty Mỹ đang rời khỏi khu vực. Theo bà, điều này có thể mở ra khoảng trống cho các nhà đầu tư Trung Quốc. “Động lực rút lui của doanh nghiệp Mỹ lớn hơn nhiều so với doanh nghiệp Trung Quốc”, bà nhận định.

Theo như có một công ty đưa ra cáo buộc nghiêm trọng hơn: một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang “hút” giá trị từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ để tăng tốc phát triển công nghệ của riêng mình, khiến danh sách các tỷ phú AI Trung Quốc dự còn tiếp tục kéo dài. Trong khi các phòng thí nghiệm AI Mỹ lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ, thị trường vốn lại đang cho thấy một câu chuyện khác: cổ phiếu AI Trung Quốc đang tăng nóng.

Anthropic thời gian gần đây không chỉ tranh luận với chính quyền Mỹ về việc sử dụng mô hình Claude cho mục đích quân sự. Công ty này còn đưa ra cáo buộc nghiêm trọng hơn: một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang “hút” giá trị từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ để tăng tốc phát triển công nghệ của riêng mình.

Tháng trước, OpenAI và Anthropic đồng loạt lên tiếng cho rằng một số công ty AI Trung Quốc đã khai thác trái phép khả năng của các mô hình độc quyền, từ lập trình, suy luận đến nhiều hành vi phức tạp khác, nhằm huấn luyện các mô hình cạnh tranh. Kỹ thuật được nhắc tới có tên gọi “distillation” (chưng cất mô hình), tức sử dụng đầu ra của mô hình lớn để huấn luyện một mô hình nhỏ hơn nhưng hiệu quả.

Trong thông cáo báo chí ngày 23/2, Anthropic cho biết DeepSeek, MiniMax và Moonshot AI đã gửi tới các mô hình Claude khoảng 16 triệu truy vấn, thông qua 24.000 tài khoản được cho là gian lận. Đầu tháng này, OpenAI cũng gửi thư tới các nhà lập pháp Mỹ, cáo buộc DeepSeek đã huấn luyện mô hình của mình bằng đầu ra từ các hệ thống của OpenAI theo cách không phù hợp.

Ở một diễn biến khác, bộ phận tình báo mối đe dọa của Google cũng cảnh báo trong báo cáo tháng 2 rằng các cuộc tấn công “distillation” nhắm vào mô hình Gemini đang gia tăng, dù không nêu đích danh công ty nào đứng sau.

Các doanh nghiệp bị cáo buộc hiện chưa công khai phản hồi về những cáo buộc sai phạm và cũng không trả lời yêu cầu bình luận của Forbes. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở bức tranh lớn hơn của ngành AI: nhiều mô hình từ Trung Quốc hiện đã tiệm cận chất lượng của các đối thủ Mỹ, trong khi lại rẻ hơn đáng kể và thậm chí mã nguồn mở. Sự kết hợp này đang khiến nền kinh tế vốn cực kỳ tốn kém của ngành AI bắt đầu bị đặt dấu hỏi.

“Xây dựng những mô hình này vốn không hề dễ dàng, và distillation là một cách để rút ngắn đáng kể con đường đó,” John Hultquist, trưởng bộ phận phân tích của Google Threat Intelligence Group, nhận định.

Thậm chí, một số nhà đầu tư còn nhìn nhận xu hướng này theo hướng mạnh mẽ hơn. Jenny Xiao, nhà đầu tư mạo hiểm tại Leonis Capital, người từng làm việc trong mảng an toàn và niềm tin tại OpenAI, cho rằng: “Các mô hình mã nguồn mở về cơ bản là một ‘đường ranh hủy diệt’ đối với ngành.”

Trong khi các phòng thí nghiệm AI Mỹ lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ, thị trường vốn lại đang cho thấy một câu chuyện khác: cổ phiếu AI Trung Quốc đang tăng nóng.

Tháng 1 vừa qua, MiniMax và Z.ai - hai công ty không nằm trong danh sách cáo buộc của các doanh nghiệp Mỹ - đã niêm yết tại Hong Kong, tạo ra thêm nhiều tỷ phú mới trong lĩnh vực công nghệ. Giá cổ phiếu tăng mạnh đẩy tài sản của Yan Junjie, Chủ tịch kiêm CEO MiniMax, lên khoảng 7,1 tỷ USD, trong khi Liu Debing, Chủ tịch Z.ai, sở hữu khoảng 8,7 tỷ USD. Mức này gần tương đương với khối tài sản của từng nhà đồng sáng lập Anthropic, mỗi người hiện được ước tính khoảng 7 tỷ USD.

Danh sách các tỷ phú AI Trung Quốc dự còn tiếp tục kéo dài. Đà tăng của Z.ai cũng giúp Tang Jie, giáo sư Đại học Thanh Hoa và đồng sáng lập công ty, trở thành tỷ phú với tài sản khoảng 1,9 tỷ USD. Liang Wenfeng, nhà sáng lập DeepSeek, năm nay cũng lần đầu xuất hiện trong danh sách 100 người giàu nhất Trung Quốc của Forbes Asia với tài sản ước tính 11,5 tỷ USD.
Trong khi đó, Yang Zhilin, nhà sáng lập kiêm CEO Moonshot AI, dự kiến cũng sẽ gia nhập câu lạc bộ tỷ phú khi vòng gọi vốn hiện tại của công ty, được định giá khoảng 10 tỷ USD, hoàn tất. Theo các chỉ số định giá tương đương, Wang Xiaochuan của Baichuan và Jiang Daxin của Stepful cũng có thể đã bước vào hàng ngũ tỷ phú công nghệ.

Ở phía bên kia Thái Bình Dương, các công ty AI Mỹ vẫn được định giá ở mức rất cao. Nhà đầu tư tư nhân hiện định giá Anthropic khoảng 380 tỷ USD và OpenAI khoảng 840 tỷ USD. Tuy nhiên, cả hai vẫn chưa niêm yết, và khi lên sàn, giá trị “trên giấy” này sẽ phải trải qua bài kiểm tra khắc nghiệt của thị trường.

Đằng sau những con số khổng lồ đó là một yếu tố kỹ thuật đang làm thay đổi cục diện ngành: distillation.

Phương pháp này cho phép một mô hình nhỏ hơn nhiều học nhanh từ một mô hình lớn, từ đó đạt 80–90% hiệu suất của các mô hình tiên phong, nhưng tiêu tốn ít tài nguyên tính toán hơn đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí vận hành giảm mạnh, và cuộc cạnh tranh về giá trong ngành AI có thể trở nên khốc liệt hơn.

Một ví dụ điển hình là GLM-5 của Z.ai, ra mắt vào tháng 2. Mô hình này có chi phí rẻ hơn khoảng 5 lần cho mỗi token đầu vào và 10 lần cho mỗi token đầu ra so với Claude Opus 4.6 của Anthropic.

Dĩ nhiên, distillation không phải là “phép màu”. Để xây dựng một mô hình AI mạnh, các công ty vẫn cần mô hình nền tảng tốt và đội ngũ kỹ sư trình độ cao. Tuy vậy, kỹ thuật này rõ ràng đang giúp thu hẹp khoảng cách giữa các đối thủ trong ngành.

Thực tế cho thấy, các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang tăng tốc giành thị phần. Những mô hình mã nguồn mở hàng đầu hiện nay phần lớn đến từ Trung Quốc. Thậm chí, theo Martin Casado, đối tác của quỹ đầu tư Andreessen Horowitz, 80% các startup Mỹ sử dụng mô hình mở đang dựa vào các mô hình của Trung Quốc.

Chi phí chuyển đổi giữa các mô hình cũng gần như không đáng kể. Các nhà phát triển có thể dễ dàng chuyển đổi qua lại giữa các hệ thống AI thông qua các nhà cung cấp đám mây lớn hoặc các nền tảng trung gian như OpenRouter, gần như không gặp rào cản kỹ thuật nào.

Điều đó có nghĩa là trong cuộc đua AI toàn cầu, lợi thế công nghệ không còn nằm hoàn toàn trong tay các phòng thí nghiệm Mỹ. Và khi chi phí ngày càng giảm, thị trường có thể đang tiến gần tới một kịch bản mới: AI trở thành một cuộc chiến về quy mô, giá cả và tốc độ - hơn là độc quyền công nghệ.