Iran ngày 22-3 tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thuyền từ tất cả các nước trừ phương tiện liên quan tới “kẻ thù của Iran”.
“Chúng tôi sẵn sàng hợp tác với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) để tăng cường an ninh hàng hải và bảo vệ các thủy thủ ở vịnh Ba Tư. Tất cả tàu thuyền không liên quan đến kẻ thù của Iran có thể đi qua eo biển Hormuz thông qua các thỏa thuận an ninh và an toàn với Tehran” - ông Ali Mousavi, đại diện Iran tại IMO, chia sẻ.

Ông Mousavi cũng kêu gọi chấm dứt hoàn toàn các hành động thù địch và thúc giục các bên xây dựng “lòng tin và sự tín nhiệm”.

“Ngoại giao vẫn là ưu tiên hàng đầu của Iran. Tuy nhiên, việc chấm dứt hoàn toàn các hành động gây hấn, cùng tái gây dựng lòng tin lẫn nhau, là điều cần thiết. Chiến dịch tấn công Iran của Mỹ và Israel là nguyên nhân gốc rễ cho tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz” - ông nói thêm.Giao thông qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy huyết mạch của thương mại toàn cầu - đã đình trệ nghiêm trọng từ khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28-2. Giá dầu đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Tehran nhiều lần khẳng định eo biển vẫn lưu thông cho mọi nước trừ “kẻ thù” của họ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi đồng minh triển khai hải quân hộ tống tàu thuyền qua eo biển, song chưa nước nào đáp ứng.

Ông Donald Trump ngày 21-3 thậm chí đe dọa nhắm mục tiêu vào các nhà máy điện của Iran nếu tuyến đường thủy này không được “mở hoàn toàn” trong vòng 48 giờ.Chuyên gia Zeidon Alkinani thuộc Viện Quan điểm Ả Rập cho biết nếu Washington tấn công các nhà máy điện của Iran, nền kinh tế Mỹ và thế giới sẽ chứng kiến hai cấp độ leo thang. "Một là về kinh tế và năng lượng, hai là về hệ sinh thái" - ông chia sẻ.

Ông cũng chỉ ra hai bên đang thay đổi chiến thuật quân sự. Ở giai đoạn đầu, dường như hai bên có định hướng rõ ràng và hạn chế hơn.

"Hiện nay, có lẽ họ phản ứng khá lộn xộn và hỗn loạn" - ông Alkinani nhận xét, nói thêm Iran gần đây không chỉ tập trung vào các mục tiêu của Mỹ hoặc Israel, mà còn tác động tới cả các nước vùng Vịnh.

Vị chuyên gia cho rằng hai bên ngày càng phản ứng theo hướng có qua có lại, nên việc tấn công vào các cơ sở dầu mỏ hoặc năng lượng có thể trầm trọng hóa căng thẳng hơn nữa.

Tàu ngầm hạt nhân HMS Anson trang bị tên lửa hành trình Tomahawk nổi tiếng với khả năng tấn công tầm xa đã tiến vào biển Ả Rập, áp sát Trung Đông.
Tờ Daily Mail hôm 21-3 đưa tin Hải quân Hoàng gia Anh chính thức triển khai tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân HMS Anson đến khu vực chiến lược trên biển Ả Rập.

Động thái này diễn ra ngay sau khi chính phủ Anh cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự ở Trung Đông cho chiến dịch không kích nhằm vào Iran.

Nhiều nguồn tin tiết lộ với Daily Mail rằng tàu ngầm hạt nhân HMS Anson rời cảng Perth - Úc từ đầu tháng 3, sau đó vượt hành trình hơn 8.800 km đến biển Ả Rập.HMS Anson là một trong những tàu ngầm tấn công hiện đại nhất thế giới, sở hữu kho vũ khí đáng gờm; với tên lửa hành trình Tomahawk Block IV có thể tấn công chính xác những mục tiêu cách nó hàng ngàn km, ngư lôi Spearfish tiêu diệt tàu ngầm và tàu mặt nước.

Truyền thông Anh cho biết tàu ngầm hạt nhân HMS Anson sẽ nổi lên mặt nước theo lịch định kì để giữ liên lạc với tổng hành dinh tác chiến đóng tại thị trấn Northwood - Anh.


Thủ tướng Anh sẽ trực tiếp phê duyệt hoặc truyền đạt mọi lệnh khai hỏa tên lửa đối với tàu ngầm HMS Anson.

Dù Bộ Quốc phòng Anh chưa đưa ra bình luận chính thức nhưng giới quân sự nhận định đây là bước chuẩn bị kỹ lưỡng của London nhằm hỗ trợ đồng minh Mỹ cũng như bảo vệ lợi ích chiến lược tại vùng Vịnh giữa bối cảnh xung đột với Tehran diễn biến hết sức phức tạp.

Hôm 22/3, ngày thứ 23 trong cuộc chiến ác liệt tại Trung Đông, căn cứ quân sự Mỹ ở Iraq bị tấn công dữ dội trong nhiều lần. Tuy nhiên, thương vong, mức độ mức độ và thủ phạm thực hiện các cuộc tấn công, chưa được xác định.
Một nguồn tin an ninh Iraq trưa 22/3 cho biết căn cứ không quân Mỹ ở thủ đô Baghdad đã bị tấn công 8 lần liên tiếp chỉ trong ít giờ sáng sớm nay. Vũ khí tấn công gồm cả rocket và máy bay không người lái. Một số quả rocket được nhìn thấy rơi xuống gần căn cứ và gây ra những tiếng nổ lớn. Sau các cuộc tấn công, một bệ phóng rocket đã được tìm thấy tại một quận gần sân bay quốc tế Baghdad, nơi đặt căn cứ và một cơ sở ngoại giao Mỹ. Chưa có thông tin về lực lượng đã tiến hành các cuộc tập kích.Đây là lần thứ 3 trong chưa đầy 10 ngày qua, cơ sở của Mỹ ở Baghdad bị tập kích bởi loạt cuộc tấn công chưa xác định thủ phạm. Trước đó, trong các ngày 17 và 14/3, Đại sứ quán Mỹ ở thủ đô của Iraq cũng đã bị tấn công nhiều lần bởi các quả rocket và máy bay không người lái chưa rõ nguồn gốc.

Liên quan các cuộc tấn công tên lửa của Iran nhằm vào Israel hồi đêm qua khiến hơn 150 người bị thương, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) hôm nay thừa nhận hệ thống phòng không nước này đã thất bại trong việc đánh chặn 2 quả tên lửa đạn đạo của Iran phóng về phía Nam Israel. Tuy nhiên, báo cáo điều tra khẳng định, các sai sót dẫn thất bại của nỗ lực đánh chặn chỉ là ngẫu nhiên, không mang tính hệ thống. Cũng theo kết quả điều tra, loại tên lửa Iran sử dụng trong 2 cuộc tấn công nhiều khả năng là thuộc dòng Shadr truyền thống mang một đầu nổ duy nhất, không phải tên lửa mang đạn chùm.

Trước đó, giới chức Israel xác nhận hơn 150 người đã bị thương trong 2 cuộc tập kích đạn đạo liên tiếp của Iran nhằm vào 2 thành phố Dimona và Araq ở phía Nam Israel đêm 21/3. Trong đó, Dimona được cho là nơi có đạt sơ sở hạt nhân chiến lược của Israel.

Khi Tổng thống Donald Trump cân nhắc ra lệnh cho tàu hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, đối với các nhà phân tích hải quân và sử gia, sự việc này gợi nhớ về một cuộc chiến tàu chở cách đây gần 40 năm.Theo kênh CNN, gần 40 năm trước, tàu chiến Mỹ cũng đối mặt với lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Chiến tranh Iran - Iraq

Mầm mống của cuộc chiến tàu chở dầu xuất hiện vào năm 1980. Trong bối cảnh lo ngại về chính quyền Iran do ông Ayatollah Ruhollah Khomeini lãnh đạo, lãnh đạo Iraq khi đó là ông Saddam Hussein đã phát động tấn công quốc gia láng giềng phía Đông này.

Sau những diễn biến giằng co của cả hai bên vào đầu thập niên 1980, tình hình đến năm 1984 đã trở thành một cuộc chiến tiêu hao bế tắc. Khi đó, ông Hussein quyết định thay đổi chiến thuật và tấn công các tàu chở dầu Iran để làm tổn hại nền kinh tế Iran và hy vọng các cường quốc thế giới can thiệp bảo vệ quyền tiếp cận dầu mỏ.

Iraq dùng máy bay trang bị tên lửa tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ Iran trên đảo Kharg (cùng nơi Mỹ đã ném bom các cơ sở quân sự trên đảo này trong những ngày gần đây). Iran đáp trả bằng cách tấn công các tàu thương mại trung lập vận chuyển hàng tiếp tế và vũ khí cho Iraq, phần lớn qua Kuwait ở phía bắc Vịnh Ba Tư.

Sử gia Samuel Cox viết trong một bài lịch sử năm 2019: “Sau đó Iraq bắt đầu tấn công các tàu đến và rời đảo Kharg. Cuộc chiến tàu chở dầu bắt đầu”.

Mỹ tham gia

Các vụ tấn công tàu của cả hai bên tăng nhanh trong hai năm tiếp theo. Sau thời gian mệt mỏi khi thấy tàu bị vướng thủy lôi, vào tháng 11/1986, Kuwait đã nhờ nước ngoài giúp bảo vệ.

Liên Xô là bên giúp đầu tiên, hộ tống các tàu chở dầu qua vùng Vịnh.

Mỹ, không muốn mất ảnh hưởng trước Liên Xô, đã lập kế hoạch đổi cờ các tàu Kuwait thành tàu Mỹ, để có thể nhận sự bảo vệ của hải quân Mỹ theo luật liên bang.

Đến mùa hè năm 1987, tàu hải quân Mỹ và Tuần duyên Mỹ đã triển khai số lượng lớn vào vùng Vịnh để hộ tống các tàu chở dầu trước đây của Kuwait. Nhưng ngay cả trước khi các nhiệm vụ hộ tống bắt đầu, thủy thủ Mỹ đã gặp nguy hiểm.

Vụ tấn công USS Stark

Vào tối 17/5/1987, khu trục hạm mang tên lửa dẫn đường USS Stark đang tuần tra ở trung tâm Vịnh Ba Tư, ngay ngoài vùng cấm chiến tranh, thì một máy bay Iraq đã nhầm tàu chiến Mỹ với mục tiêu Iran và bắn hai tên lửa chống hạm Exocet.

Sử gia Cox cho biết: “Hai quả tên lửa đã giết chết 29 thủy thủ trên tàu USS Stark (trong khoảng 220 người) ngay lập tức và tám người nữa chết do vết thương và bỏng, còn 21 người bị thương”. Dù chịu thương vong và thủy thủ phải chiến đấu với đám cháy nóng tới gần 2.000 độ C, khắc phục tình trạng nghiêng nghiêm trọng có thể làm tàu lật, nhưng USS Stark vẫn xoay sở tìm cách cập cảng Bahrain.

Iraq xin lỗi, nhưng sự cố cho thấy trong chiến tranh, sai lầm có thể gây hậu quả thảm khốc. Trong cuộc chiến ở Trung Đông năm 2026 hiện nay, ba tiêm kích F-15 Mỹ bị lực lượng Kuwait bắn rơi trong một vụ nhầm lẫn tương tự, nhưng không có phi công Mỹ nào thiệt mạng.

Một vết nhơ của hải quân Mỹ

Chiến dịch hộ tống thực tế bắt đầu vào cuối tháng 7/1987, được hải quân Mỹ gọi là Earnest Will.

Ngày 22/7, hai tàu chở dầu được đổi cờ đã rời Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất hướng đến Kuwait dưới sự bảo vệ của năm tàu ​​chiến Mỹ, một tàu khu trục, hai tàu hộ vệ và hai tàu tuần tra bờ biển.

Nhưng Iran có tình báo tốt về đoàn hộ tống và bố trí thủy lôi dọc một kênh quan trọng mà tàu chở dầu lớn Bridgeton phải đi qua.

Ngày 24/7, tàu Bridgeton trúng một thủy lôi do Iran gài. Con tàu khổng lồ chịu sức công phá của thủy lôi, dù lỗ hổng lớn nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến tàu chở dầu. Tuy nhiên, có một bức ảnh chụp lại cảnh đáng hổ thẹn nhất trong lịch sử hải quân Mỹ, cho thấy tàu Bridgeton đến Kuwait khi các tàu hộ tống Mỹ đi theo, dường như dùng tàu chở dầu lớn như ‘tàu rà thủy lôi’ để bảo vệ chính mình.

Sự cố là một nỗi xấu hổ lớn đối với hải quân Mỹ. Lầu Năm Góc đình chỉ hoạt động hộ tống cho đến khi có thêm phương tiện rà thủy lôi vào vùng Vịnh, nhưng thiếu trầm trọng và phải nhờ đồng minh cung cấp tàu quét thủy lôi.

Dù có trợ giúp từ đồng minh, nhưng khi nguồn lực Mỹ tập hợp nhanh chóng, thì tỷ lệ lực lượng, tức là tỷ lệ thủy lôi so với tàu rà thủy lôi vẫn vượt khả năng của Mỹ.

Thủy lôi tiếp tục là mối lo

Hiện nay chưa rõ mức độ Iran đặt thủy lôi ở vùng Vịnh. Tuần trước, quan chức Mỹ cho rằng Iran đã đặt thủy lôi tại eo biển Hormuz, nhưng chưa có thông tin nào về tàu bị hư hại.

Tàu rà thủy lôi Mỹ ở vùng Vịnh hiện rất ít. Bốn tàu rà thủy lôi chuyên dụng được bố trí ở đó đã bị loại biên năm 2025. Hai trong ba tàu chiến ven bờ dự kiến tiếp quản nhiệm vụ đã tới Malaysia tuần này để nhận tiếp tế.

Trong khi Tổng thống Trump kêu gọi đồng minh cử tàu rà thủy lôi giúp giữ mở eo biển Hormuz, nhưng chưa có nước nào cung cấp. Trong một tuyên bố chung ngày 19/3, Anh, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Nhật và Canada cam kết đóng góp nỗ lực thích hợp để đảm bảo việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz, nhưng không nêu chi tiết.

Trong cuộc chiến tàu chở dầu, Bỉ, Pháp, Italy, Hà Lan và Anh đáp lời Mỹ, tham gia hộ tống và rà thủy lôi. Nhưng khi giao chiến với Iran, chỉ có lực lượng Mỹ.

Theo ông Carl Schuster, cựu Giám đốc Trung tâm Tình báo Liên hợp của Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương Mỹ, nguy cơ của thủy lôi vẫn hạn chế khả năng hoạt động của hải quân Mỹ ở vùng Vịnh. Thủy lôi gây tác động tâm lý cũng như tác động hoạt động đối với các chiến dịch hàng hải.

Nỗi sợ thủy lôi hạn chế tàu chiến Mỹ hoạt động ở vùng Vịnh, có thể giới hạn tầm bắn và hiệu quả của các cuộc không kích và tên lửa nhằm vào Iran.

Tàu chiến Mỹ gần bị gãy đôi

Sau vụ tàu Bridgeton trúng thủy lôi, 24 lần hộ tống tiếp theo không gặp sự cố. Nhưng tàu Mỹ vừa hoàn thành nhiệm vụ hộ tống thứ 25 là USS Samuel B. Roberts lại gặp xui xẻo vào ngày 14/4/1988.

Khi chuẩn bị tiếp tế trước nhiệm vụ hộ tống tiếp theo, tàu này đi vào khu vực thủy lôi Iran đặt từ đêm trước. Sau khi quan sát viên xác định tàu USS Samuel B. Roberts đang trong khu vực thủy lôi, thuyền trưởng thấy cách duy nhất là quay lại.

Nhưng cách này cũng không thành công. Tàu trúng thủy lôi. Ước tính hơn 220kg chất nổ làm gãy sống tàu và tạo lỗ 4,5 mét trên thân. Điều duy nhất giữ tàu còn nguyên là sàn chính.

Thủy thủ cứu tàu bằng cách dùng cáp thép nặng buộc các phần bị nứt của siêu cấu trúc. Chỉ có 10 người bị thương nhờ thuyền trưởng ra lệnh đưa phần lớn thủy thủ lên boong trước khi trúng thủy lôi.

Vụ tàu Roberts trúng thủy lôi lại đưa vấn đề thiếu tàu quét thủy lôi của Mỹ ra ánh sáng. Vụ này khiến Mỹ tung đòn trả đũa chưa từng có trong lịch sử hải quân Mỹ. Theo một sử gia hải quân, đây là một trong những trận đánh quan trọng nhất.

Chiến dịch Praying Mantis

Bốn ngày sau khi thủy lôi Iran gần như làm tàu Roberts gãy đôi, Mỹ phát động chiến dịch Praying Mantis, tấn công các giàn dầu Iran ở vùng Vịnh.

Một trong số đó bị nhóm ba tàu Mỹ tấn công, trong đó có tàu USS Simpson. Trong trận chiến này, một tàu tuần tra Iran bắn tên lửa vào tàu USS Simpson.

Tàu USS Simpson đáp trả bằng bốn tên lửa, vô hiệu hóa tàu Iran và tàu này bị hỏa lực từ hạm đội Mỹ kết liễu.

Đây là trận hải chiến tên lửa đối tên lửa đầu tiên trong lịch sử Hải quân Mỹ.

Cùng ngày còn có các trận đánh khác giữa Mỹ và Iran, trong đó máy bay tấn công A-6 Mỹ và một khu trục hạm Mỹ bắn tên lửa đánh chìm một tàu hộ vệ của Iran.

Trong cuốn sách năm 2005 “Decision at Sea” (Quyết định trên biển), sử gia hải quân Craig Symonds gọi Praying Mantis là một trong năm trận hải chiến quan trọng nhất của Mỹ.

Theo ông Symonds, chiến dịch Praying Mantis đã xác lập Mỹ là siêu cường không thể tranh cãi trên thế giới, có khả năng ra quyết định chiến trường theo thời gian thực từ hàng nghìn km, khả năng bắn tên lửa chính xác trúng tàu mà họ chỉ có thể quan sát điện tử và khả năng tích hợp tất cả các quân chủng thành một cỗ máy thống nhất. Trận chiến cho thấy quân đội Mỹ sở hữu công nghệ để trở thành không chỉ là cường quốc quân sự lớn nhất trên Trái đất, mà còn là cường quốc quân sự lớn nhất từng có.

Đó là câu mà Tổng thống Trump thường dùng khi nói về chiến tranh hiện nay ở vùng Vịnh. Nhưng các nhà phân tích và chuyên gia lưu ý bối cảnh đã thay đổi vào năm 2026.

Công nghệ tiến bộ. Kho vũ khí Iran tăng. Thiết bị không người lái giá rẻ triển khai trên biển và trên không mở rộng ma trận mối đe dọa. Ngoài ra, Iran không bị phân tâm bởi chiến tranh biên giới với Iraq lần này.

Hải quân Mỹ có rất ít khả năng rà thủy lôi. Đây luôn là hoạt động bị cắt giảm đầu tiên trong ngân sách vì truyền thống là Mỹ dựa vào đồng minh làm nhiệm vụ đó.

Có người đặt câu hỏi liệu Mỹ đã sẵn sàng đối phó với việc Iran đóng eo biển Hormuz một lần nữa hay chưa và tại sao hoạt động hộ tống tàu chở dầu không được lên kế hoạch từ đầu cuộc chiến.

Cố vấn hàng hải Frank Coles, cựu Giám đốc điều hành Wallem Group, bình luận: “Lịch sử lặp lại. Ai nhớ chiến tranh Iran - Iraq đều biết lúc đó cần hộ tống. Thật đáng thất vọng khi điều đó không được cân nhắc bây giờ”.

Bộ Nội vụ Qatar ngày 22/3 cho biết một vụ tai nạn trực thăng xảy ra trong vùng biển thuộc chủ quyền của nước này đã khiến 6 người thiệt mạng và 1 người mất tích.Bộ Nội vụ Qatar ngày 22/3 cho biết một vụ tai nạn trực thăng xảy ra trong vùng biển thuộc chủ quyền của nước này đã khiến 6 người thiệt mạng và 1 người mất tích.

Theo tuyên bố, trên trực thăng có tổng cộng 7 người. Lực lượng cứu nạn đã tìm thấy 6 thi thể và đang tiến hành tìm kiếm nạn nhân còn lại.

Trên trang mạng X, Bộ Quốc phòng Qatar cho biết trên trực thăng có 3 công dân Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó có một quân nhân, cùng với 3 quân nhân Qatar.

Trước đó vài giờ, Bộ Quốc phòng Qatar thông báo chiếc trực thăng gặp nạn do “trục trặc kỹ thuật” trong một chuyến bay thường lệ, song không nêu rõ loại trực thăng cũng như mục đích chuyến bay./.

Chính phủ Cuba đã từ chối yêu cầu của Đại sứ quán Mỹ tại Havana về việc cho phép họ nhập dầu diesel để chạy máy phát điện trong khi chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục áp đặt lệnh phong tỏa nhiên liệu đối với hòn đảo này, theo 2 quan chức Mỹ.
Chính phủ Cuba đã từ chối yêu cầu về dầu diesel khi Bộ Ngoại giao Mỹ cân nhắc giảm biên chế tại đại sứ quán ở thủ đô Havana của Cuba do thiếu dầu diesel. Một động thái như vậy có thể dẫn đến việc Mỹ yêu cầu giảm biên chế tương tự đối với Đại sứ quán Cuba ở Washington, theo các quan chức giấu tên.

Thông tin về việc chính phủ Cuba từ chối như trên được tờ Washington Post đưa tin đầu tiên.

Cuba đã phải vật lộn với tình trạng thiếu dầu kể từ khi Mỹ lật đổ Tổng thống Venezuela Maduro, làm gián đoạn các chuyến hàng dầu mỏ quan trọng từ quốc gia từng là đồng minh kiên định của Cuba. Tổng thống Donald Trump sau đó đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba.

Đảo quốc Cuba đang dựa vào khí đốt tự nhiên, năng lượng mặt trời và dầu mỏ của chính mình để vận hành các nhà máy nhiệt điện, nhưng điều đó vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân.

Ngày 22-3, hãng thông tấn chính thức Mehr của Iran đưa tin, Đại diện nước này tại Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) Ali Mousavi tuyên bố tất cả các tàu - ngoại trừ tàu các quốc gia đang đối đầu với Iran - đều có thể lưu thông qua eo biển Hormuz nếu có sự phối hợp trước về các biện pháp an ninh với phía Iran.

Ông Mousavi nhấn mạnh các cam kết hàng hải quốc tế cần gắn liền với việc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran, đồng thời khẳng định nước này sẵn sàng hợp tác với IMO và các quốc gia khác để tăng cường an toàn hàng hải cũng như bảo vệ thủy thủ đoàn.

Tuy nhiên, vị đại diện này cũng cho rằng, các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng căng thẳng hiện nay tại khu vực Vịnh Persian.Trong diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov trong cuộc phỏng vấn với truyền thông trong nước đã nhận định rằng Mỹ đang theo đuổi chiến lược duy trì ưu thế trên các thị trường năng lượng toàn cầu.

Ông Lavrov cho rằng Washington ưu tiên lợi ích kinh tế riêng biệt và sẵn sàng áp dụng các biện pháp cứng rắn, kể cả can thiệp chính trị, đối với những quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng. Theo Ngoại trưởng Nga, Mỹ thường đặt lợi ích quốc gia lên trên các thỏa thuận quốc tế và nỗ lực hạn chế vai trò của Nga tại thị trường năng lượng châu Âu. Ông khẳng định việc hợp tác giữa hai nước chỉ có thể thực hiện trên cơ sở tôn trọng lợi ích của phía Nga.

Theo phóng viên tại Tel Aviv, trong bối cảnh giá dầu toàn cầu tăng mạnh do xung đột, Israel đang xem xét các biện pháp tài khóa khẩn cấp, gồm giảm thuế xăng và cho phép doanh nghiệp nộp thuế bằng USD, nhằm giảm áp lực kinh tế.


Các đề xuất trên xuất phát từ việc giá dầu thế giới đã tăng lên trên 100 USD/thùng, so với khoảng 68 USD/thùng trước khi xung đột bùng phát.

Ông Trump tuyên bố “nếu Iran không mở cửa eo biển trong vòng 48 giờ, Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện của nước này”. Cả chiến dịch quân sự của Mỹ giờ tập trung tại eo biển này.Ngày 22/3, ông Trump ra tối hậu thư cứng rắn về eo biển Hormuz: “Nếu Iran không mở cửa eo biển trong vòng 48 giờ, Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện của nước này, bắt đầu từ nhà máy điện lớn nhất”.

Tổng thống Trump hiểu rằng để có thể kết thúc chiến tranh và tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục, ông cần phải khiến eo biển Hormuz mở cửa trở lại.

Những tác động từ việc eo biển Hormuz bị tê liệt đã cho thấy đây là một trong những “nút thắt cổ chai” trọng yếu nhất trên thế giới. Nền kinh tế toàn cầu phụ thuộc lớn vào một khu vực địa lý nhỏ hẹp, nhưng ngày càng có nhiều nguy cơ bị gián đoạn.

Ngày 22/3, sau khi lời đe dọa của ông Trump được đưa ra công khai, đại diện Iran tại Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết các tàu nước ngoài vẫn có thể đi qua eo Hormuz, nếu phối hợp với chính phủ Iran về các biện pháp an ninh và an toàn.

Ông Ali Mousavi, đồng thời là đại sứ Iran tại Anh, nói eo Hormuz chỉ đóng cửa đối với “các quốc gia thù địch”, đồng thời nhấn mạnh cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành là “nguyên nhân gốc rễ của tình hình hiện nay” tại eo Hormuz.

Cả thế giới phụ thuộc vào một nút thắt cổ chai

Các nhà sử học cho biết tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz lần này là nghiêm trọng nhất từng thấy, kể từ khi Trung Đông trở thành khu vực sản xuất dầu mỏ của thế giới trong thập niên 1940.

Hơn 480 tàu chở dầu đang bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư và hơn 300 tàu khác đang chờ ở phía bên kia eo biển, tại Vịnh Oman.

Trong suốt lịch sử, các cường quốc luôn dùng quân đội để đảm bảo các tuyến thương mại được thông suốt. Từ năm 1949, hải quân Mỹ đã duy trì sự hiện diện thường xuyên tại đây.

Cú sốc giá dầu năm 1973 lần đầu cho thấy Mỹ phụ thuộc vào Trung Đông như thế nào. Năm 1980, Tổng thống Mỹ Jimmy Carter tuyên bố Mỹ có thể sử dụng cả biện pháp vũ lực để đảm bảo dầu mỏ tiếp tục chảy qua eo biển, chính sách này tạo nên học thuyết Carter.

Điều này cho thấy ngay cả những Tổng thống Mỹ có xu hướng hạn chế can thiệp quân sự cũng coi việc giữ eo biển Hormuz thông suốt là lợi ích quan trọng đối với Mỹ.

Năm 1987, dưới thời Tổng thống Mỹ Ronald Reagan, hải quân Mỹ từng hộ tống các tàu chở dầu Kuwait đi qua eo biển Hormuz. Khi đó, ông Reagan tuyên bố Mỹ sẽ không bao giờ để nền kinh tế bị “bắt làm con tin” vì khủng hoảng dầu mỏ.

Theo New York Times, lần này, việc ông Trump không thể giữ cho eo biển Hormuz thông suốt là một tính toán sai lầm, còn Iran đang có đòn đáp trả hiệu quả dù có sức mạnh quân sự yếu hơn nhiều.

Mỹ đang có nhiều việc cần làm, việc nào cũng khó

Trong khi Mỹ vẫn đang tiếp tục chiến dịch quân sự tại Iran, eo biển Hormuz trở thành chiến trường quan trọng nhất. Khi cuộc chiến đã bước sang tuần thứ 4, Tổng thống Trump phải đối mặt với hàng loạt lựa chọn quân sự đầy thách thức đối với năng lực lãnh đạo của ông.

Mỹ đã điều thêm nguồn lực quân sự tới khu vực, đồng thời tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào lực lượng và cơ sở quân sự của Iran với mục tiêu mở lại eo biển. Đây được coi là yếu tố then chốt để kết thúc chiến tranh, giúp làm giảm áp lực kinh tế - chính trị đối với Nhà Trắng sau khi phát động chiến dịch tại Iran.


Tổng thống Trump cũng thúc đẩy các đồng minh điều tàu chiến để cùng Mỹ bảo vệ tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông không nhận được nhiều thiện chí từ các đồng minh sau nhiều lần áp thuế, chỉ trích và đe dọa họ.

Về lời đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran, thực tế cho thấy tính đến thời điểm này, Mỹ vẫn tránh nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran.

Động thái tấn công này nếu thực sự xảy ra, sẽ ngay lập tức tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu. Đây chắc chắn là điều chính quyền ông Trump không muốn xảy ra tại thời điểm này.

Trước đó, Mỹ đã phải nới lỏng lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran nhằm ổn định thị trường năng lượng thế giới. Chính ông Trump cũng từng yêu cầu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngừng ngay việc tấn công cơ sở năng lượng của Iran, phía Israel đã cam kết tuân thủ.

Theo New York Times, Mỹ hiện còn nhiều việc phải làm để có thể mở lại eo biển Hormuz. Tất cả các công việc này đều phức tạp, rủi ro và cũng không đảm bảo có thể nhanh chóng khơi thông eo biển, kết thúc xung đột.

Trước hết, Mỹ cần loại bỏ các mối đe dọa tấn công tàu thuyền. Trước khi hải quân tiến hành hộ tống tàu thương mại đi qua eo biển, quân đội Mỹ cần giảm thiểu nguy cơ tấn công đến từ tên lửa và UAV.

Trong những ngày gần đây, máy bay chiến đấu Mỹ đã tăng cường không kích các bệ phóng tên lửa và kho vũ khí ở miền Nam Iran, cũng như những nơi có thể trở thành vị trí tấn công nguy hiểm đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển.

Thứ hai, Mỹ cần rà phá thủy lôi tại eo biển. Hiện quan chức Mỹ có quan điểm khác nhau về việc Iran đã rải thủy lôi hay chưa. Cơ quan tình báo Mỹ cho rằng Iran đã rải, trong khi Lầu Năm Góc nói chưa có bằng chứng rõ ràng.

Việc rà phá thủy lôi tại tuyến đường biển hẹp này có thể mất nhiều tuần và có thể khiến thủy thủ Mỹ đối mặt nguy hiểm trực tiếp.Hiện Iran được cho là sở hữu nhiều loại thủy lôi hải quân, trong đó có cả loại thủy lôi nằm dưới đáy biển sử dụng cảm biến từ trường, âm thanh, áp suất và địa chấn để phát hiện tàu rồi phát nổ.

Một cựu sĩ quan hải quân Mỹ cho biết chỉ cần một quả thủy lôi lọt qua quá trình rà phá cũng đủ khiến hoạt động vận tải biển bị đình trệ. Bởi chỉ cần nỗi sợ hãi xuất hiện cũng đã đủ khiến ngành vận tải biển tê liệt.

Thứ ba, Mỹ cần nhìn nhận đúng về lực lượng hải quân của Iran. Ông Trump và Lầu Năm Góc đã nhiều lần tuyên bố Iran không còn hải quân, hơn 120 tàu quân sự của Iran đã bị tiêu diệt, trong đó có cả tàu ngầm.

Tuy nhiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng có lực lượng hải quân riêng, lực lượng này ưu tiên sử dụng tàu cao tốc. Các tàu nhỏ mang vũ khí, chất nổ đều có thể vượt qua hàng rào phòng thủ Mỹ và gây thiệt hại nghiêm trọng cho cả tàu chở dầu hoặc tàu chiến.

Thứ tư, Mỹ đang cân nhắc đổ bộ chiếm đảo Kharg, để kiểm soát nền kinh tế dầu mỏ của Iran. Trước đó, quân đội Mỹ đã tấn công các cơ sở quân sự của Iran trên đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu của Iran, phá hủy hơn 90 mục tiêu, bao gồm boongke chứa thủy lôi và tên lửa.

Điều này đã làm suy yếu hệ thống phòng thủ trên đảo Kharg, dù vậy, binh sĩ Iran vẫn còn trên đảo. Nếu Mỹ quyết định đổ bộ lên đảo Kharg, chiến dịch này sẽ rất rủi ro.Thứ năm, Mỹ tiến hành hộ tống tàu chở dầu qua eo biển. Ông Trump cho rằng việc hộ tống tàu chở dầu qua eo biển Hormuz là một hoạt động quân sự đơn giản, nhưng các chuyên gia hải quân cho rằng thực tế phức tạp hơn nhiều.

Trên thực tế, trong tất cả các phương án mở lại eo biển, hộ tống hải quân có thể là phương án khó nhất. Hoạt động hộ tống đòi hỏi tàu khu trục, tàu tác chiến ven bờ và máy bay chiến đấu cùng hỗ trợ.

Hải quân Mỹ đã triển khai khoảng 12 tàu khu trục và tàu chiến ven bờ tới khu vực, thậm chí có thể điều thêm, nhưng việc này sẽ mất nhiều tuần.

Một tàu khu trục Mỹ có thể bảo vệ tàu chở dầu bằng cách tấn công các mục tiêu trên đất liền bằng tên lửa, đồng thời sử dụng hệ thống phòng thủ tên lửa để đánh chặn các mối đe dọa khác.

Tuy nhiên, việc này sẽ cần số lượng tàu chiến lớn, gây áp lực lớn lên hải quân Mỹ. Lầu Năm Góc hiện đã gây tranh cãi khi yêu cầu chi thêm 200 tỷ USD ngân sách cho cuộc chiến này.

Một cựu đô đốc Mỹ ước tính khoảng 12 tàu khu trục, cùng trực thăng vũ trang và máy bay hỗ trợ, mới có thể hộ tống khoảng 5-6 tàu chở dầu hoặc tàu hàng đi qua eo biển trong một lượt hộ tống kéo dài 10-12 giờ.

Trong cuộc chiến tàu chở dầu giữa Iran và Iraq hồi thập niên 1980, Mỹ từng hộ tống các tàu chở dầu Kuwait đi qua Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Khi đó, một tàu chiến Mỹ đã trúng thủy lôi, một tàu khác bị tên lửa Iraq đánh trúng. Tổng cộng 37 thủy thủ Mỹ đã thiệt mạng trong nhiệm vụ hộ tống khi ấy.

Từ kịch bản khơi thông eo biển Hormuz do New York Times đưa ra, có thể thấy ông Trump và quân đội Mỹ đang có nhiều việc cần làm ngay, việc nào cũng đòi hỏi họ phải có can đảm “nhảy vào lửa”, không có lựa chọn an toàn tuyệt đối lúc này.

Ngày 22/3, hãng thông tấn chính thức Mehr của Iran đưa tin, Đại diện nước này tại Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) Ali Mousavi tuyên bố tất cả các tàu – ngoại trừ tàu các quốc gia đang đối đầu với Iran – đều có thể lưu thông qua eo biển Hormuz nếu có sự phối hợp trước về các biện pháp an ninh với phía Iran.Ông Mousavi nhấn mạnh các cam kết hàng hải quốc tế cần gắn liền với việc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran, đồng thời khẳng định nước này sẵn sàng hợp tác với IMO và các quốc gia khác để tăng cường an toàn hàng hải cũng như bảo vệ thủy thủ đoàn. Tuy nhiên, vị đại diện này cũng cho rằng các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng căng thẳng hiện nay tại khu vực Vịnh Persian.

Trong diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov trong cuộc phỏng vấn với truyền thông trong nước đã nhận định rằng Mỹ đang theo đuổi chiến lược duy trì ưu thế trên các thị trường năng lượng toàn cầu. Ông Lavrov cho rằng Washington ưu tiên lợi ích kinh tế riêng biệt và sẵn sàng áp dụng các biện pháp cứng rắn, kể cả can thiệp chính trị, đối với những quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng. Theo Ngoại trưởng Nga, Mỹ thường đặt lợi ích quốc gia lên trên các thỏa thuận quốc tế và nỗ lực hạn chế vai trò của Nga tại thị trường năng lượng châu Âu. Ông khẳng định việc hợp tác giữa hai nước chỉ có thể thực hiện trên cơ sở tôn trọng lợi ích của phía Nga.Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, trong bối cảnh giá dầu toàn cầu tăng mạnh do xung đột, Israel đang xem xét các biện pháp tài khóa khẩn cấp, gồm giảm thuế xăng và cho phép doanh nghiệp nộp thuế bằng USD, nhằm giảm áp lực kinh tế.

Theo truyền thông Israel, Bộ Tài chính nước này đang thảo luận phương án giảm ít nhất 0,5 shekel/l (khoảng 0,14 USD/l) đối với thuế xăng, nhằm giữ giá xăng RON 95 dưới mức 8 shekel/l (khoảng 2,2 USD/l) trong dịp Lễ Vượt qua (Passover) sắp tới.

Cùng với đó, Cơ quan Thuế Israel đang xem xét đề xuất cho phép các doanh nghiệp, đặc biệt là khối xuất khẩu, được nộp thuế bằng USD thay vì đồng shekel, nhằm giảm tác động từ biến động tỷ giá.

Các đề xuất trên xuất phát từ việc giá dầu thế giới đã tăng lên trên 100 USD/thùng, so với khoảng 68 USD/thùng trước khi xung đột bùng phát, kéo theo nguy cơ giá xăng trong nước tăng hơn 1 shekel/lít trong thời gian tới.

Giới chức Israel cảnh báo việc giá nhiên liệu tăng mạnh có thể đẩy lạm phát tăng thêm khoảng 1 điểm phần trăm, do chi phí năng lượng ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực như sản xuất, vận tải, hàng không và dịch vụ công. Chính phủ Israel dự kiến sẽ đưa ra quyết định trong tuần này, trong bối cảnh áp lực kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường gia tăng.

Chính phủ Iran đã kịch liệt lên án những phát biểu mang tính “xúc phạm, thù địch và chống Iran” của Tổng thống Argentina Javier Milei, sau khi ông công khai ủng hộ Mỹ và Israel trong bối cảnh căng thẳng quân sự gia tăng.

Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran dẫn lời Vụ trưởng Vụ châu Mỹ Zahra Ershadi cho rằng phát biểu của ông Milei nhằm “đánh lạc hướng dư luận Argentina khỏi những khó khăn kinh tế và bê bối liên quan”.

Tehran cũng chỉ trích lập trường của Buenos Aires thể hiện tinh thần thiếu tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đặc biệt là nguyên tắc không sử dụng vũ lực.

Iran cảnh báo việc Argentina ủng hộ các hành động quân sự của Mỹ và Israel có thể dẫn đến “trách nhiệm quốc tế”.

Căng thẳng ngoại giao giữa Argentina và Iran leo thang sau khi truyền thông Nhà nước Iran cáo buộc Tổng thống Javier Milei vượt qua "lằn ranh đỏ không thể tha thứ" khi gọi Iran là kẻ thù và tái khẳng định lập trường chiến lược của ông với Mỹ và Israel.