Thành phố Isfahan của Iran dường như đã hứng chịu một trận oanh tạc dữ dội trong suốt đêm 30-3 sang sáng 31-3. Một video được đăng tải trên mạng xã hội và được đài CNN định vị địa lý cho thấy xảy ra một loạt vụ nổ lớn ở Isfahan - thành phố lớn thứ ba của Iran, nơi đã liên tục bị tấn công trong những tuần gần đây.

Theo video, Isfahan hứng hàng loạt vụ nổ lớn nối tiếp nhau, có thể là nổ dây chuyền, nhiều mảnh vụn bắn lên cao và lửa cháy sáng cả khoảng bầu trời. Theo một nguồn tin quan chức chính phủ Mỹ mà tờ Wall Street Journal dẫn lại thì quân đội Mỹ đã tấn công một kho đạn ở Isfahan bằng nhiều quả bom xuyên hầm, mỗi quả nặng khoảng một tấn. Lầu Năm Góc chưa lên tiếng về thông tin này.Hãng thông tấn Fars News của Iran sau đó dẫn lời một quan chức an ninh thuộc Văn phòng Tỉnh trưởng Isfahan - ông Akbar Salehi xác nhận một số cơ sở quân sự tại thành phố đã bị tấn công, tuy nhiên không tiết lộ địa điểm cụ thể.

Thành phố Isfahan là trung tâm quân sự quan trọng và có liên hệ với hạ tầng hạt nhân của Iran. Chưa có thông tin về quy mô thương vong và thiệt hại.Sáng sớm 31-3, quân đội Israel đã đưa ra cảnh báo cho người dân Tehran rằng họ sẽ tấn công “trong những phút tới”. Cảnh báo trực tuyến được đăng trên nền tảng mạng xã hội X bằng tiếng Ba Tư, tuy nhiên theo CNN, người dân Tehran có thể không biết được cảnh báo này, vì Iran đã bị cắt internet kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Tiếng nổ vang vọng khắp Tehran, khi quân đội Israel tuyên bố đã tiến hành nhiều đợt tấn công vào các mục tiêu tại thủ đô Iran. Một video từ Hội Chữ thập đỏ Iran cho thấy một tòa nhà bị sập tường, trong khi một máy xúc đang dọn dẹp đống đổ nát trên mặt đất. Tổ chức nhân đạo này cho biết tòa nhà nằm trong khu dân cư.Truyền thông nhà nước cũng đưa tin về các vụ nổ ở phía đông và phía tây Tehran, trong đó hãng thông tấn Fars liên kết với nhà nước Iran cho biết ban đầu thành phố bị mất điện do mảnh đạn bắn trúng một trạm biến áp. Sau đó, hãng thông tấn này đưa tin điện đã được khôi phục.Trong khi đó, hãng thông tấn bán chính thức Mehr News dẫn lời một quan chức địa phương cho biết 11 người đã thiệt mạng, trong đó có 3 trẻ em và 2 bà mẹ, trong một vụ tấn công bằng tên lửa tại thành phố Mahallat, phía nam Tehran.

Tại TP Zanjan, miền bắc Iran, ít nhất 3người thiệt mạng và 12 người bị thương vào sáng 31-3 trong một cuộc tấn công nhằm vào tòa nhà hành chính của Thánh đường Hồi giáo Hosseinieh Azam Zanjan, theo hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA. Mái vòm vàng của thánh đường bị hư hại một phần do mảnh đạn, truyền thông nhà nước cho biết, nhà khách, thư viện và một số cửa hàng gần đó cũng bị ảnh hưởng.

Các cuộc tấn công ở các TP của Iran diễn ra chỉ vài giờ sau phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ "cho nổ tung và xóa sổ toàn bộ" nhà máy điện, giếng dầu, nhà máy khử mặn và đảo Khrag của Iran nếu nước này không thống nhất thỏa thuận với Mỹ và lập tức mở lại eo biển Hormuz.

Xung đột ở Iran đang âm thầm tạo nên một “vết rạn” bên trong NATO. Điều này có thể để lại hệ lụy sâu sắc hơn bất cứ mối đe dọa bên ngoài nào mà liên minh này đang phải đối mặt.Đó là nhận định từ TS. Cherkaoui Roudani (*) trong bài viết “Iran Isn’t Just a Threat-It’s Splitting NATO” (Tạm dịch: Iran không chỉ là mối đe dọa mà đang chia rẽ nội bộ NATO) đăng tải trên Modern Diplomacy ngày 29/3.

Một thách thức hoàn toàn khác
Theo TS. Roudani, với NATO, thách thức hiện nay vừa nằm ở khả năng ứng phó trước một cuộc khủng hoảng mới tại Trung Đông, vừa phải thống nhất về việc cần ưu tiên điều gì, nhất là khi các cuộc xung đột trên thế giới đồng thời diễn ra.Khi bất đồng giữa các thành viên về mục tiêu cốt lõi và phạm vi hoạt động ngày càng lớn, liên minh này đang đối mặt với một rủi ro thầm lặng nhưng nguy hiểm hơn cả thất bại quân sự - đó là sự bất đồng nội bộ.Toán học

Đây không phải lần đầu tiên NATO đứng trước tình thế phải chuyển mình. Sau Chiến tranh Lạnh, liên minh quân sự này tự tái định nghĩa mình là nhân tố bảo đảm an ninh cho các vùng ven châu Âu, đặc biệt là tại Balkan.

Sau sự kiện 11/9, NATO trở thành một chủ thể an ninh toàn cầu, thể hiện sức mạnh vượt xa phạm vi địa lý ban đầu, rõ rệt nhất là tại Afghanistan.

TS. Roudani cho rằng, nhiều năm trở lại đây, việc Nga sáp nhập Crimea và xung đột tại Ukraine đã đẩy NATO quay trở lại phòng thủ sườn phía Đông châu Âu.

Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông lại mang đến một loại thách thức hoàn toàn khác. Không giống như vấn đề Ukraine ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh châu Âu, xung đột Iran nằm ở rìa khu vực và các quốc gia chiến lược của NATO. Vấn đề nằm ở chính sự khác biệt này.

Đối với Mỹ, Trung Đông vẫn là địa bàn trọng điểm trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, nơi uy tín, khả năng răn đe và an ninh hàng hải đều bị đặt lên bàn cân. Ngược lại, với nhiều đồng minh châu Âu, ưu tiên của họ nằm ở địa bàn khác.

Chừng nào cuộc xung đột tại Ukraine còn tiếp diễn, liên minh này vẫn sẽ đổ dồn ánh mắt vào sườn phía Đông. Ngoài ra, việc lún sâu vào một cuộc xung đột với Iran có nguy cơ làm dàn trải nguồn lực, phân tán sự chú ý chính trị và làm loãng trọng tâm chiến lược vào thời điểm mà sự tập trung là yếu tố sống còn.

Vai trò của NATO
Hiện một số chính phủ châu Âu đã từ chối tham gia các hoạt động do Mỹ dẫn đầu nhằm vào Iran hoặc bảo vệ eo biển Hormuz. Theo TS. Roudani, sự do dự của tổ chức này không đơn thuần là về mặt chiến thuật, mà đặt ra một câu hỏi: NATO tồn tại để làm gì?Kinh tế thế giới

Trong nhiều thập kỷ, câu trả lời khá rõ ràng: Mỹ và châu Âu có cùng mục tiêu bảo vệ lục địa già. Song hiện nay, niềm tin chung ấy đang dần bị xói mòn. Washington ngày càng xem NATO là một nền tảng toàn cầu có khả năng hoạt động trên nhiều chiến trường, từ Trung Đông đến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ngược lại, nhiều nước châu Âu vẫn xem liên minh này là một tổ chức phòng thủ lãnh thổ. Khoảng cách này đang trở thành một “vết rạn” mang tính cấu trúc.

Kết quả là trong nội bộ NATO đang dần xuất hiện hai cách tiếp cận chiến lược: Một bên muốn mở rộng và can dự toàn cầu linh hoạt, bên còn lại vẫn muốn tập trung vào khu vực cốt lõi và giữ kỷ luật chiến lược.

TS. Roudani nhận định, nếu không được giải quyết, sự chia rẽ này có thể biến NATO từ một iên minh thống nhất thành một hệ thống của những sự đối chọi nhau.

Với TS. Roudani, sự thận trọng của châu Âu đã hình thành từ những kinh nghiệm xương máu mà cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan để lại.

Bài kiểm tra về bản sắc
Eo biển Hormuz là minh chứng rõ nét cho tình thế tiến thoái lưỡng nan hiện nay. Những gì được Washington gọi là “sứ mệnh phòng thủ” thì Tehran lại cho là sự mở rộng trực tiếp của chiến tranh.

Sự mơ hồ đó tạo ra rủi ro leo thang thực sự - điều mà các chính phủ châu Âu không sẵn sàng chấp nhận nếu thiếu một mục tiêu chính trị rõ ràng và một chiến lược rút lui cụ thể.Trống

Theo TS. Roudani, trọng tâm của cuộc tranh luận hiện nay nằm ở sự phân biệt giữa “tinh thần đoàn kết” và “tính liên minh”. Các đồng minh châu Âu không từ chối hợp tác với Mỹ, nhưng họ đang định nghĩa lại các giới hạn.

Hiện NATO đang phải chèo lái giữa một mê cung của các ưu tiên: Nga ở châu Âu, bất ổn ở Trung Đông và cạnh tranh chiến lược ở châu Á. Câu hỏi không phải là liệu liên minh có thể hành động ở mọi nơi hay không, mà là liệu họ có thể làm điều đó mà không mất đi trọng tâm hay không. Do đó, bài viết nhận định, sự dàn trải không tạo ra sức mạnh, nó tạo ra sự chia rẽ.

TS. Cherkaoui Roudani là Giáo sư đại học, chuyên gia cao cấp trong các lĩnh vực Ngoại giao, Quan hệ quốc tế, An ninh và Quản trị khủng hoảng. Ông từng là Nghị sĩ Quốc hội Vương quốc Morocco và là thành viên chính trị của Liên minh Nghị viện Pháp ngữ (APF). Với những đóng góp nổi bật cho đối thoại toàn cầu, ông đã vinh dự nhận giải thưởng “Lãnh đạo trẻ triển vọng” danh giá từ Viện Aspen (Mỹ).

Thế giới đang bước sang kỷ nguyên của những chiến đấu cơ tàng hình như F-22 hay F-35, Không quân Iran vẫn phải dựa tiêm kích F-5 Tiger II với tuổi đời hơn nửa thế kỷ.F-5 Tiger II là sản phẩm của thời kỳ Chiến tranh Lạnh, được Mỹ thiết kế như một tiêm kích hạng nhẹ, chi phí thấp để xuất khẩu cho các đồng minh. Trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran từng là đối tác thân cận của Washington và đã mua tới 140 chiếc F-5. Tuy nhiên, sau khi quan hệ hai nước đổ vỡ, các lệnh trừng phạt kéo dài hàng chục năm đã khiến Tehran gần như bị "cắt đứt" khỏi nguồn cung vũ khí phương Tây, buộc họ phải tiếp tục duy trì và khai thác những gì đã có.Trong cuộc chiến Iran – Iraq những năm 1980, F-5 từng đóng vai trò quan trọng trong các nhiệm vụ tấn công mặt đất và hỗ trợ hỏa lực. Dù không nổi bật trong không chiến, loại máy bay này vẫn chứng minh được tính hữu dụng nhất định trong bối cảnh Iran thiếu lựa chọn thay thế. Chính kinh nghiệm đó khiến Tehran tiếp tục giữ lại F-5 trong biên chế, bất chấp việc nó ngày càng lạc hậu.

Sau hơn 40 năm, số lượng F-5 còn hoạt động của Iran chỉ còn khoảng vài chục chiếc. Để duy trì chúng, Iran phải tháo dỡ các khung máy bay cũ để lấy linh kiện, đồng thời tự sản xuất phụ tùng trong nước. Đây là giải pháp tình thế, nhưng đi kèm với đó là hàng loạt vấn đề: chi phí bảo trì cao, độ tin cậy không ổn định và hiệu suất ngày càng suy giảm.

Điểm yếu lớn nhất của F-5 nằm ở việc nó đã lỗi thời gần như toàn diện. Hệ thống radar yếu khiến máy bay khó phát hiện mục tiêu hiện đại, thiết bị điện tử xuống cấp nghiêm trọng, trong khi khả năng mang và sử dụng vũ khí tiên tiến rất hạn chế. Trong môi trường tác chiến hiện đại, nơi các hệ thống phòng không tích hợp và tên lửa tầm xa chiếm ưu thế, F-5 gần như không có cơ hội sống sót nếu phải đối đầu trực tiếp với các lực lượng không quân tiên tiến.

Chính vì vậy, Iran đã buộc phải thay đổi cách sử dụng F-5. Thay vì coi đây là lực lượng chủ lực, Tehran chuyển nó sang các vai trò thứ yếu như huấn luyện phi công, tuần tra tầm ngắn hoặc thực hiện các nhiệm vụ tấn công mặt đất quy mô nhỏ. Trong một số trường hợp, F-5 thậm chí còn được dùng như "mồi nhử" nhằm làm rối loạn hệ thống phòng không đối phương.


Song song với đó, Iran cũng tìm cách kéo dài tuổi thọ của dòng máy bay này thông qua các chương trình nội địa hóa, tạo ra những biến thể như Saeqeh, Kowsar hay Azarakhsh. Những phiên bản này được cải tiến một phần về điện tử hàng không và thiết kế, nhưng về bản chất vẫn không thể vượt qua những giới hạn của nền tảng F-5 ban đầu.

Thực tế trên chiến trường gần đây càng cho thấy rõ những hạn chế đó. Một số máy bay F-5 đã bị phá hủy ngay trên mặt đất trong các đòn tấn công phủ đầu, cho thấy mức độ dễ tổn thương cao của loại tiêm kích này trong môi trường tác chiến hiện đại. Ngay cả khi cất cánh, khả năng sống sót của F-5 trong không phận bị kiểm soát chặt chẽ cũng là rất thấp.

Việc Iran tiếp tục sử dụng F-5 vì thế không phải là lựa chọn chiến lược tối ưu, mà là giải pháp bắt buộc trong bối cảnh bị cô lập lâu dài. Những chiếc tiêm kích già nua này đã trở thành biểu tượng cho khó khăn của Tehran trong việc hiện đại hóa lực lượng không quân, khi các lệnh trừng phạt khiến họ gần như không thể tiếp cận các công nghệ quân sự tiên tiến.

Trong khi nhiều quốc gia đang tiến nhanh vào kỷ nguyên chiến đấu cơ thế hệ 5 và chiến tranh công nghệ cao, Iran vẫn phải dựa vào một "di sản" của quá khứ để duy trì năng lực tối thiểu trên bầu trời. Và chừng nào những rào cản về công nghệ và chính trị còn tồn tại, F-5 có lẽ vẫn sẽ tiếp tục bay, không phải vì nó mạnh, mà vì Iran chưa thể thay thế nó.

Một thay đổi quan trọng trong luật quốc tịch Canada đang mở cánh cửa cho hàng triệu người Mỹ xin nhập tịch, trong bối cảnh nhiều người cảm thấy bất ổn trước tình hình chính trị và xã hội tại Mỹ. Không ít người xem đây là “kế hoạch B” cho tương lai.Vào năm 2016, bà Ellen Robillard, sống tại bang New York, từng cân nhắc xin quốc tịch Canada do mẹ bà sinh ra tại Nova Scotia. Tuy nhiên, ý định này nhanh chóng bị gác lại vì luật khi đó không cho phép công dân Canada sinh ở nước ngoài truyền quốc tịch cho con nếu đứa trẻ cũng sinh ra ở ngoài lãnh thổ Canada.Theo CNN, bước ngoặt xảy ra vào năm 2023 khi tòa án Canada tuyên bố quy định này là vi hiến. Những thay đổi chính thức có hiệu lực từ tháng 12, xóa bỏ giới hạn thế hệ đầu tiên và mở rộng đáng kể diện đủ điều kiện nhập tịch.

Nhờ đó, bà Robillard, hiện 52 tuổi, đã bắt đầu nộp hồ sơ xin quốc tịch cùng con trai 19 tuổi. Trong bối cảnh lo ngại về bạo lực chính trị leo thang tại Mỹ, bà coi đây là một phương án dự phòng cần thiết.

“Tôi không còn nhận ra thế giới của mình nữa”, bà chia sẻ, đồng thời cho biết chuyến trở lại quê hương của mẹ tại Nova Scotia đã giúp bà củng cố quyết định. Trải nghiệm tại Canada mang lại cho bà cảm giác bình yên và thân thiện hơn hẳn.

Lượng hồ sơ tăng đột biến chưa từng có

Theo bà Cassandra Fultz, chuyên gia tư vấn nhập cư tại Ottawa, số lượng hồ sơ từ công dân Mỹ đã tăng gấp 10 lần, từ khoảng 10 lên 100 hồ sơ mỗi tháng kể từ khi luật mới được thông qua. Những người có thể chứng minh dòng dõi trực tiếp với công dân Canada, kể cả từ nhiều thế hệ trước, đều có thể nộp đơn.

Bà Fultz cho biết, dù mỗi kỳ bầu cử tại Mỹ đều kéo theo làn sóng quan tâm đến việc di cư, nhưng thông thường xu hướng này chỉ kéo dài ngắn hạn. Tuy nhiên, lần này lại hoàn toàn khác.

“Chúng tôi ghi nhận mức độ quan tâm tăng đều từ cuối năm 2024 đến nay, điều chưa từng xảy ra trong 17 năm làm nghề”, bà nói.

Số liệu từ cơ quan lưu trữ quốc gia Québec cũng cho thấy xu hướng tương tự. Số yêu cầu từ Mỹ về giấy tờ như khai sinh, kết hôn, rửa tội đã tăng vọt từ 100 hồ sơ vào tháng 2/2025 lên 1.500 hồ sơ vào cùng kỳ năm nay.

Hiện thời gian xử lý hồ sơ quốc tịch kéo dài khoảng 10 tháng, với hơn 50.000 người đang chờ xét duyệt.

Tâm lý bất an thúc đẩy nhu cầu

Không chỉ những người sống tại Mỹ, công dân Mỹ ở nước ngoài cũng bị ảnh hưởng bởi tình hình chính trị. Rachel Rabb, 34 tuổi, đã rời Mỹ từ năm 2018 để sinh sống tại Costa Rica và Mexico nhằm tránh các chính sách chống nhập cư và nguy cơ bạo lực sắc tộc.

Tuy nhiên, từ năm 2024, nỗi lo của cô quay trở lại. Các diễn biến an ninh tại khu vực Mỹ Latinh, bao gồm các cuộc tấn công quân sự và bạo lực leo thang, càng khiến Rabb cảm thấy bất ổn.

Khi biết về việc Canada nới lỏng luật quốc tịch, cô bắt đầu tra cứu gia phả và phát hiện tổ tiên của mình có nguồn gốc từ Ontario. Điều này mở ra cơ hội xin quốc tịch mà cô mô tả là món quà từ trên trời.

“Tôi không có kế hoạch quay lại Mỹ lúc này. Mọi thứ quá nguy hiểm”, Rabb nói, cho rằng bất kỳ ai cũng có thể trở thành mục tiêu trong bối cảnh hiện tại.

Dù yếu tố chính trị đóng vai trò quan trọng, không phải tất cả hồ sơ đều xuất phát từ lo ngại này. Nhiều người Mỹ tìm đến quốc tịch Canada để đoàn tụ gia đình, học tập, làm việc hoặc đơn giản là tìm lại nguồn gốc văn hóa.

Tranh cãi và quan điểm về quyền công dân

Tuy nhiên, việc nới lỏng quy định cũng gây ra tranh luận trong dư luận Canada. Một số ý kiến cho rằng chính sách này ưu ái người Mỹ có ít đóng góp thực tế, trong khi người nhập cư lâu dài phải trải qua quy trình phức tạp hơn.

Dù vậy, theo các chuyên gia, thay đổi luật là cần thiết nhằm khắc phục những bất công trước đây, đặc biệt đối với nhóm “Lost Canadians” - những người từng bị mất hoặc không được công nhận quốc tịch do các quy định lỗi thời.

“Về bản chất, một người Canada vẫn là một người Canada”, bà Fultz nhấn mạnh, cho rằng luật mới giúp đảm bảo tính công bằng trong hệ thống quốc tịch.

Giám đốc điều hành hãng hàng không lớn nhất Canada đã quyết định từ chức sau khi đoạn video tưởng niệm hai phi công thiệt mạng trong vụ tai nạn thảm khốc trở thành một cuộc khủng hoảng truyền thông. Việc ông không sử dụng tiếng Pháp trong video đã châm ngòi cho làn sóng phẫn nộ và chỉ trích gay gắt từ cả công chúng lẫn giới chính trị gia.Ngày 30/3, Air Canada thông báo Giám đốc điều hành (CEO) Michael Rousseau sẽ chính thức nghỉ hưu vào cuối quý 3 năm 2026. Tuy nhiên, từ nay cho đến thời điểm đó, ông vẫn sẽ tiếp tục lãnh đạo công ty và giữ vai trò trong hội đồng quản trị của hãng hàng không này.

Sự việc bắt nguồn từ tuần trước, khi một chuyến bay của Air Canada Jazz hạ cánh xuống sân bay LaGuardia ở New York và không may va chạm với một chiếc xe cứu hỏa trên đường băng. Vụ tai nạn nghiêm trọng này đã khiến hai phi công là Antoine Forest và Mackenzie Gunther thiệt mạng.

Họ đã được các chuyên gia hàng không hết lời ca ngợi vì có những hành động dũng cảm giúp cứu sống toàn bộ hành khách trên chuyến bay.

Để chia buồn trước thảm kịch, công ty đã đăng tải một đoạn video dài bốn phút. Tuy nhiên, sóng gió nổi lên khi ông Rousseau chỉ nói vỏn vẹn hai từ tiếng Pháp là xin chào và cảm ơn. Điều này lập tức gây tranh cãi lớn bởi Air Canada có trụ sở chính tại Montreal, Quebec – nơi tiếng Pháp vừa là ngôn ngữ chính thức vừa được sử dụng rộng rãi. Hơn nữa, cố phi công Forest cùng rất nhiều hành khách trên chuyến bay định mệnh đó đều là những người sử dụng tiếng Pháp.

Theo Đạo luật Ngôn ngữ Chính thức của Canada, các hãng hàng không bắt buộc phải cung cấp dịch vụ bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp. Thậm chí, ngay cả quy định nội bộ của công ty cũng yêu cầu mọi thông điệp giao tiếp với công chúng đều phải được thực hiện song ngữ.

Ngay sau đó, Thủ tướng Mark Carney đã lên tiếng tuyên bố ông vô cùng thất vọng trước thông điệp đơn ngữ của ông Rousseau. Ông cho rằng điều này thể hiện sự thiếu đồng cảm sâu sắc đối với các nạn nhân trong vụ tai nạn.

Trước sức ép dư luận, vài ngày sau, ông Rousseau đã phải lên tiếng xin lỗi. Ông thừa nhận việc bản thân không thể nói tiếng Pháp đã làm lu mờ nỗi đau buồn to lớn của các gia đình nạn nhân, và vô tình hướng sự chú ý của mọi người vào khả năng ngôn ngữ của ông. Vị giám đốc phân trần rằng dù đã học tiếng Pháp nhiều năm, ông vẫn chưa thể diễn đạt trôi chảy và hứa sẽ tiếp tục nỗ lực cải thiện.

Tính đến ngày 27/3, văn phòng ủy viên ngôn ngữ chính thức cho biết họ đã nhận được hơn 2.000 đơn khiếu nại. Tại Quebec, các nhà lập pháp đã đồng loạt thông qua một bản kiến nghị yêu cầu ông Rousseau phải từ chức.

Đạo luật cho phép áp dụng án tử đối với người Palestine của Israel làm dấy lên làn sóng chỉ trích với lo ngại về vi phạm luật quốc tế và nguy cơ leo thang căng thẳng.
Việc Quốc hội Israel thông qua đạo luật áp dụng án tử hình đối với người Palestine bị kết tội thực hiện các vụ tấn công gây chết người đã nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận quốc tế.

Trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang, quyết định này cho là mang tính bước ngoặt, đồng thời làm dấy lên những luồng ý kiến trái chiều liên quan đến nhân quyền và luật pháp quốc tế.

Đạo luật quy định hình phạt treo cổ là mức án mặc định đối với các bị cáo người Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Đây là một thay đổi đáng kể trong hệ thống pháp lý của Israel, nơi án tử hình vốn hiếm khi được áp dụng. Tuy nhiên, việc luật chỉ áp dụng đối với một nhóm đối tượng cụ thể đã làm dấy lên cáo buộc về tính phân biệt đối xử.

Tranh cãi về tính hợp pháp
Dự luật được thông qua với 62 phiếu thuận và 48 phiếu chống, dưới sự thúc đẩy mạnh mẽ của Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir.

Ngay sau khi kết quả được công bố, ông Ben-Gvir đã công khai ăn mừng và tuyên bố trên mạng xã hội: "Chúng tôi đã làm nên lịch sử". Đồng thời, ông bác bỏ các chỉ trích từ nước ngoài, khẳng định: "Chúng tôi không sợ hãi, chúng tôi sẽ không khuất phục".Tuy nhiên, phía Palestine và các tổ chức nhân quyền lại có phản ứng trái chiều. Bộ Ngoại giao Palestine mô tả đạo luật là một "sự leo thang nguy hiểm", đồng thời nhấn mạnh rằng Israel "không có chủ quyền đối với lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng". Cơ quan này cho rằng luật mới thực chất nhằm hợp thức hóa các hành vi "giết người ngoài tư pháp dưới vỏ bọc pháp lý".

Phong trào Hamas cũng lên án quyết định này là một "tiền lệ nguy hiểm đe dọa tính mạng" của các tù nhân Palestine. Trong tuyên bố chính thức, Hamas cáo buộc Israel thể hiện "sự coi thường luật pháp quốc tế và các chuẩn mực nhân đạo", đồng thời kêu gọi Liên Hợp Quốc và Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có hành động khẩn cấp nhằm bảo vệ tù nhân.

Từ góc độ chính trị, ông Mustafa Barghouti, Tổng Thư ký Sáng kiến Quốc gia Palestine, cảnh báo về "tính chất nghiêm trọng" của đạo luật, cho rằng các nhà hoạt động và tù nhân chính trị có thể bị khoanh vùng.

"Việc đề xuất một đạo luật bất công và vô nhân đạo như vậy phản ánh mức độ chuyển dịch theo hướng cực đoan trong hệ thống Israel", ông Barghouti nói.Trung tâm Nhân quyền Palestine (PCHR) lên án mạnh mẽ đạo luật, cho rằng động thái này "củng cố chính sách xử tử ngoài tư pháp lâu dài của Israel", đồng thời vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế.

Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc tại Palestine kêu gọi Israel "lập tức bãi bỏ đạo luật phân biệt đối xử này".

"Liên Hợp Quốc phản đối án tử hình trong mọi hoàn cảnh. Việc thực thi luật này sẽ vi phạm lệnh cấm đối với các hình phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người", cơ quan này tuyên bố.

Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng lên tiếng chỉ trích đạo luật, gọi đây là "một biểu hiện công khai của sự tàn nhẫn, phân biệt đối xử và coi thường nhân quyền".

"Đạo luật mới cho phép các vụ hành quyết do nhà nước bảo trợ là đỉnh điểm của một chuỗi chính sách đã tồn tại từ lâu", luật sư nhân quyền Erika Guevara-Rosas nhận định.

Phản ứng quốc tế và hệ lụy chính trị
Trên bình diện quốc tế, đạo luật của Israel đã vấp phải sự phản đối từ nhiều chính phủ và tổ chức khu vực. Tổng Thư ký Hội đồng châu Âu (EC) Alain Berset gọi đây là một "bước thụt lùi nghiêm trọng", đồng thời nhấn mạnh rằng án tử hình là "một di sản pháp lý lỗi thời, không tương thích với các chuẩn mực nhân quyền hiện đại".

Ông Berset cũng lưu ý rằng bất kỳ hình thức áp dụng án tử hình nào mang tính phân biệt đều "không thể chấp nhận trong một nhà nước pháp quyền". EC cho biết sẽ theo dõi chặt chẽ các diễn biến liên quan đến đạo luật này và đánh giá tác động của nó đối với các cam kết quốc tế của Israel.

Tại châu Âu, Bộ trưởng Ngoại giao Ireland Helen McEntee bày tỏ thái độ "đặc biệt quan ngại" về bản chất phân biệt đối xử của đạo luật, đồng thời khẳng định: "Quyền được sống là một quyền cơ bản và Ireland luôn kiên quyết phản đối án tử hình trong mọi trường hợp".

Trước đó, Italy cùng với Đức, Pháp và Anh đã kêu gọi Israel rút lại dự luật. Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani nhấn mạnh rằng các cam kết quốc tế, đặc biệt là các nghị quyết của Liên Hợp Quốc về việc đình chỉ án tử hình, "không thể bị phớt lờ".

"Sinh mạng con người có giá trị tuyệt đối; việc tự cho mình quyền tước đoạt nó để trừng phạt là một biện pháp vô nhân đạo", ông Tajani nói.Bối cảnh thông qua đạo luật cũng làm gia tăng lo ngại. Quyết định này diễn ra trong thời điểm bạo lực gia tăng tại Bờ Tây, với hàng nghìn người Palestine bị bắt giữ và các cuộc đụng độ giữa lực lượng Israel và người định cư với cư dân địa phương.

Trong khi đó, các tổ chức dân quyền tại Israel đã nhanh chóng đệ đơn lên Tòa án Tối cao nhằm thách thức tính hợp pháp của đạo luật. Điều này cho thấy ngay trong nội bộ Israel cũng tồn tại những quan điểm trái chiều về hướng đi của chính sách an ninh và pháp lý.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng việc áp dụng án tử hình trong bối cảnh xung đột kéo dài có thể làm gia tăng căng thẳng và khiến triển vọng đối thoại trở nên xa vời hơn. Đồng thời, nguy cơ bị cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế có thể ảnh hưởng đến vị thế của Israel trên trường quốc tế.

Những đợt tấn công liên tiếp của Iran đang đẩy hệ thống phòng thủ của Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh vào tình trạng căng thẳng nghiêm trọng, khi kho dự trữ tên lửa đánh chặn dần cạn kiệt, theo Bloomberg.

Theo Bloomberg, kể từ khi xung đột bùng phát, Iran đã phóng gần 1.200 tên lửa đạn đạo và khoảng 4.000 máy bay không người lái Shahed nhằm vào nhiều mục tiêu liên quan đến Mỹ và Israel trên khắp vùng Vịnh. Riêng cuối tuần vừa qua, tần suất tấn công tăng vọt lên khoảng 40 vụ phóng mỗi ngày, gấp đôi mức trung bình trước đó.

Để đối phó, các hệ thống phòng thủ phải triển khai số lượng lớn tên lửa đánh chặn, chủ yếu là Patriot PAC-3 và GEM-T. Theo Bloomberg, ít nhất 2.400 tên lửa đã được sử dụng, trong khi tổng dự trữ của các nước vùng Vịnh được ước tính chưa đến 2.800 quả (trước xung đột).

Ấn phẩm này lưu ý, một phần đáng kể kho vũ khí đã được sử dụng trong một thời gian ngắn, cho thấy cường độ của các cuộc tấn công tên lửa và áp lực lên hệ thống phòng không.
Trong khi đó, Bộ Chiến tranh Mỹ khẳng định, vẫn có đủ đạn dược để duy trì chiến dịch. Tuy nhiên, các dữ liệu từ chương trình Bán vũ khí cho nước ngoài (FMS) cho thấy số lượng thực tế được bàn giao có thể thấp hơn mức phê duyệt.Về năng lực sản xuất, Lockheed Martin hiện chế tạo khoảng 650 tên lửa PAC-3 mỗi năm và đặt mục tiêu nâng lên 2.000 quả vào năm 2030. Đối với hệ thống THAAD, sản lượng hiện ở mức 96 quả/năm và dự kiến tăng lên 400.

Bloomberg dẫn một nguồn thạo tin cho biết, Mỹ đã phóng hàng trăm tên lửa Tomahawk (trị giá khoảng 2 triệu USD/quả) và hơn 1.000 tên lửa tàng hình JASSM (khoảng 1,5 triệu USD/quả). Mặc dù nhiều cuộc tấn công đã chuyển sang sử dụng loại đạn JDAM rẻ hơn, tên lửa hành trình vẫn được sử dụng rộng rãi vì một số khu vực không phận của Iran vẫn tiềm ẩn rủi ro cho các hoạt động tấn công tầm gần.
Trước chiến tranh, Mỹ sở hữu khoảng 4.000 tên lửa Tomahawk, trong khi năng lực sản xuất chỉ vào khoảng 100 quả mỗi năm. Với JASSM, sản lượng tối đa năm nay ước tính khoảng 860 quả. Cả hai loại tên lửa đều được thiết kế để bay tầm xa.

Một số chuyên gia cho rằng việc tiêu hao nhanh các loại vũ khí công nghệ cao có thể ảnh hưởng đến năng lực răn đe trong các kịch bản xung đột lớn hơn. Ông Peter Layton, cựu sĩ quan Không quân Hoàng gia Australia nhận định, điều này cho thấy Washington đang đặt ưu tiên chiến lược cao vào Iran, thậm chí chấp nhận rủi ro ở các mặt trận khác.

Tình trạng thiếu hụt cũng làm dấy lên lo ngại trong nội bộ các đồng minh. Theo Washington Post, Lầu Năm Góc đang cân nhắc điều chuyển một phần nguồn vũ khí dự kiến dành cho Ukraine sang khu vực vùng Vịnh, bao gồm cả tên lửa đánh chặn.

Các quan chức quốc phòng châu Âu cũng ghi nhận dấu hiệu căng thẳng trong chuỗi cung ứng. Ông Thomas Erndl, người phát ngôn chính sách quốc phòng của Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo, việc Mỹ kéo dài sự can thiệp vào cuộc chiến ở Iran có thể gây áp lực đáng kể lên kho dự trữ vũ khí của nước này.