Quyết định phát động chiến tranh với Iran của Tổng thống Donald Trump không chỉ phá vỡ tiền lệ kéo dài hàng chục năm trong chính sách đối ngoại của Mỹ, mà còn đẩy Washington vào một cuộc xung đột đầy rủi ro và khó đoán định. Khi các đời tổng thống Mỹ trước đều tránh lựa chọn quân sự vì lo ngại hậu quả vượt tầm kiểm soát, bước đi gây sốc của ông Trump đang đặt ra câu hỏi lớn về cái giá thực sự mà nước Mỹ và thế giới phải trả.

Từ “kẻ thù không đội trời chung” đến quyết định vượt lằn ranh đỏ

Trong gần nửa thế kỷ, các đời lãnh đạo Mỹ luôn coi Iran là một trong những “quốc gia nguy hiểm nhất” đối với họ, do hệ tư tưởng chống Mỹ sâu sắc và bộ máy lãnh đạo mang màu sắc tôn giáo cứng rắn. Những định kiến này, được củng cố qua nhiều thập kỷ từ cuộc khủng hoảng con tin năm 1979 đến việc Tehran hậu thuẫn các lực lượng vũ trang trong khu vực. Tất cả đã tạo nên một nền tảng tâm lý chính trị chống Iran rất sâu sắc tại Washington.

Tuy nhiên, dù mối thù địch kéo dài, các tổng thống Mỹ trước đây đều tránh lựa chọn chiến tranh toàn diện với Iran. Chính sách chủ đạo của họ vẫn là kiềm chế thông qua trừng phạt kinh tế, cô lập ngoại giao và răn đe quân sự. Các nỗ lực ngoại giao, dù thường xuyên thất bại vì rào cản chính trị ở cả Washington và Tehran, vẫn luôn được duy trì như một phương án thay thế chiến tranh.

Quyết định của ông Trump để phát động chiến tranh vì thế không chỉ là sự tiếp nối của tư duy đối đầu, mà còn là bước ngoặt chưa từng có, đẩy Mỹ vào con đường mà các chính quyền trước đó đều cho là quá rủi ro và khó kiểm soát.
Ngoại giao chỉ là “vỏ bọc”?

Theo phân tích, các nỗ lực ngoại giao trước chiến tranh dường như thiếu thực chất. Những nhân vật như đặc phái viên Steve Witkoff hay Jared Kushner được cho là không đạt được tiến triển đáng kể trong đàm phán với Tehran, trong bối cảnh khoảng cách giữa hai bên về vấn đề hạt nhân và tên lửa vẫn rất lớn.

Washington bị cho là đặt ra những yêu cầu tối đa, bao gồm cả việc Iran phải từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium, trong khi lại thiếu sự hiểu biết kỹ thuật cần thiết về hồ sơ hạt nhân. Đồng thời, việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự và phát đi những tín hiệu ủng hộ thay đổi chế độ khiến thông điệp ngoại giao trở nên mâu thuẫn.

Thực tế này phản ánh một vấn đề lâu dài trong chính sách Mỹ đối với Iran, đó là sự hoài nghi sâu sắc về khả năng đàm phán với một quốc gia này, từ đó làm suy yếu ý chí theo đuổi giải pháp hòa bình. Trong lịch sử, nhiều tổng thống Mỹ từng hy vọng tạo ra một bước đột phá ngoại giao với Iran nhưng bất thành không chỉ vì lập trường cứng rắn của Tehran mà còn do những ràng buộc chính trị trong nội bộ Mỹ.

Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama được xem là bước tiến xa nhất, nhưng cũng gây tranh cãi sâu sắc trong nước và không đủ để thiết lập một nền tảng quan hệ bền vững.

Khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu, tiến trình ngoại giao gần như sụp đổ hoàn toàn, mở đường cho căng thẳng leo thang và chương trình hạt nhân Iran tiếp tục phát triển.
Từ kiềm chế sang chiến tranh toàn diện

Trong khi các chính quyền trước, kể cả dưới thời Tổng thống Joe Biden, vẫn duy trì chiến lược kiềm chế, thì nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump đã đánh dấu sự thay đổi căn bản. Việc Mỹ cùng Israel tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Iran và các cơ sở hạt nhân của nước này đã phá vỡ nguyên tắc tránh chiến tranh kéo dài suốt nhiều thập kỷ của Mỹ.

Đáng chú ý, mục tiêu thay đổi chế độ lần đầu tiên được nêu rõ ràng, khi các lãnh đạo cấp cao Iran bị tiêu diệt ngay trong những đòn tấn công đầu tiên. Đây là tham vọng mà ngay cả những chính quyền cứng rắn trước đây cũng không công khai thừa nhận.

Tuy nhiên, sau gần ba tuần giao tranh, triển vọng đạt được mục tiêu này ngày càng mờ mịt. Iran vẫn duy trì sự kháng cự mạnh mẽ, trong khi không có lực lượng đối lập đủ khả năng thay thế chính quyền hiện tại.
Những rủi ro đã được cảnh báo từ lâu

Các chuyên gia từ lâu đã cảnh báo rằng việc lật đổ một chế độ thông qua can thiệp quân sự bên ngoài, đặc biệt chỉ dựa vào không kích, là cực kỳ khó khăn và tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Những rủi ro này bao gồm khả năng xuất hiện lãnh đạo cứng rắn hơn, nguy cơ nội chiến lan rộng, và sự gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu.

Thực tế, nhiều trong số các kịch bản tiêu cực này đang dần trở thành hiện thực, khi chiến tranh gây ra bất ổn khu vực, làm gia tăng áp lực lên kinh tế toàn cầu và đẩy Mỹ vào một cuộc xung đột không có lối thoát rõ ràng.
Một cuộc chiến không có hồi kết rõ ràng

Hiện tại, mục tiêu của Mỹ dường như đã chuyển từ thay đổi chế độ sang làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là hệ thống tên lửa và máy bay không người lái. Tuy nhiên, những mục tiêu này vẫn mơ hồ và khó đo lường, khiến việc đánh giá thành công trở nên gần như bất khả thi.

Trong khi đó, phía Iran thể hiện lập trường cứng rắn hơn, yêu cầu các đảm bảo an ninh và sẵn sàng gây tổn thất lớn cho Mỹ cũng như nền kinh tế toàn cầu để khôi phục khả năng răn đe.

Kết cục của cuộc chiến vì thế vẫn là một ẩn số lớn, giống như chính lý do dẫn đến nó. Điều chắc chắn duy nhất là quyết định của ông Trump đã phá vỡ tiền lệ kéo dài hàng chục năm, đẩy Mỹ vào một cuộc đối đầu trực diện với Iran mà những hệ lụy địa chính trị, kinh tế và an ninh có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí định hình lại trật tự toàn cầu.

Đòn đánh năng lượng, phong tỏa eo biển Hormuz và nhịp độ phản công dồn dập được cho là đang giúp Iran chi phối cuộc chiến trong khi Mỹ lộ rõ giới hạn lựa chọn để phản ứng cũng như rút chân khỏi "vũng lầy" một cách ít mất mặt nhất.

Trong 24 giờ qua, một thực tế ngày càng rõ ràng đã hiện ra trên chiến trường Trung Đông: Iran đang nắm quyền chủ động trong cuộc chiến với Mỹ và đồng minh, khi các diễn biến leo thang liên tiếp cho thấy Tehran hiện sở hữu cái mà giới quân sự gọi là “ưu thế leo thang”, tức khả năng quyết định mức độ và nhịp độ xung đột.

Chuỗi sự kiện bắt đầu từ cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí Pars, tiếp đó là các đòn đáp trả của Iran nhằm vào cơ sở dầu khí tại Qatar và Ả Rập Saudi, cùng phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump trên mạng xã hội đã phơi bày sự thay đổi cán cân quyền lực.

Tổng thống Mỹ ban đầu phủ nhận việc cho phép tấn công mỏ khí Iran, sau đó tuyên bố sẽ không có thêm đòn đánh nếu Tehran ngừng tấn công các cơ sở năng lượng của Qatar, đồng nghĩa với việc trao quyền quyết định tiếp tục hay không leo thang cho chính Iran.

Và chỉ vài giờ sau, Tehran đã phớt lờ cảnh báo này khi tiếp tục tấn công các cơ sở dầu mỏ quan trọng của Ả Rập Saudi ở Biển Đỏ và hai nhà máy lọc dầu tại Kuwait, cho thấy họ sẵn sàng đẩy xung đột lên mức cao hơn mà không e ngại phản ứng từ Washington.

Thực tế này phản ánh một yếu tố then chốt: khả năng chịu đựng tổn thất của Iran cao hơn, giúp họ có nhiều lựa chọn chiến lược hơn so với Mỹ trong việc định hình diễn biến chiến tranh.

Ngược lại, Washington dường như bị giới hạn trong các phương án phản ứng, đặc biệt khi Tehran tận dụng “vũ khí năng lượng” để gây sức ép lên toàn cầu. Sự phụ thuộc của thế giới vào dầu khí vùng Vịnh đã trở thành đòn bẩy chiến lược giúp Iran làm tê liệt khả năng gây sức ép của Mỹ và các đồng minh khu vực.

Ngay từ đầu cuộc chiến, dấu hiệu bất đồng chiến lược giữa Mỹ và Israel đã xuất hiện khi Washington tỏ ra không hài lòng với các cuộc tấn công vào cơ sở dầu mỏ Iran. Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz đối với các quốc gia bị coi là thù địch càng cho thấy khả năng leo thang mà Mỹ chưa thể đối phó ngay lập tức.

Dù vậy, vẫn tồn tại những yếu tố có thể đảo ngược thế cân bằng này trong tương lai. Nội bộ Iran có thể đối mặt với bất ổn xã hội hoặc chia rẽ trong cách điều hành chiến tranh, trong khi các quốc gia vùng Vịnh có thể thay đổi lập trường và tham gia sâu hơn vào chiến dịch chống Tehran.

Mỹ cũng đang triển khai lực lượng, bao gồm việc điều động lính thủy đánh bộ nhằm chuẩn bị các phương án như mở lại tuyến vận tải qua Hormuz. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Iran vẫn là bên quyết định nhịp độ chiến sự, thể hiện qua tốc độ phản ứng nhanh chóng sau khi bị tấn công và khả năng điều phối chiến dịch một cách có tính toán.

Một số dấu hiệu khác cũng khiến giới quan sát lo ngại cho phía Mỹ. Sau cú sốc ban đầu từ các đòn tấn công của Mỹ và Israel, Iran dường như đã thiết lập được một nhịp độ bền vững trong việc phóng tên lửa và máy bay không người lái, thậm chí tốc độ triển khai UAV còn có xu hướng gia tăng.

Trong khi đó, cường độ hoạt động quân sự cao của Mỹ trong những tuần đầu bắt đầu có dấu hiệu suy giảm. Tàu sân bay Ford phải tạm dừng hoạt động do hỏa hoạn, còn lực lượng máy bay tiếp dầu của Không quân Mỹ buộc phải phân tán để tránh các đòn tấn công của Iran vào căn cứ. Đồng thời, câu hỏi lớn được đặt ra là vì sao một số lượng lớn tên lửa và UAV của Iran vẫn có thể xuyên thủng hệ thống phòng thủ để đánh trúng các mục tiêu trọng yếu như nhà máy khí ở Qatar, bất chấp việc Mỹ và đồng minh đã tăng cường năng lực đánh chặn.

Trong bối cảnh này, Iran đang tìm cách khai thác sự khác biệt giữa Mỹ và các nước vùng Vịnh, đồng thời tạo ấn tượng rằng Washington đang nóng lòng muốn chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, những yếu tố bất ổn nội tại của Iran, từ các đơn vị quân đội bị tổn thất đến những diễn biến chính trị xung quanh lãnh đạo mới, vẫn còn khó đoán định và có thể ảnh hưởng đến cục diện.

Dù vậy, sau gần ba tuần chiến sự, các dấu hiệu hiện tại vẫn không thuận lợi cho Mỹ, đặc biệt khi chưa thấy những động thái quân sự quy mô lớn hơn như triển khai thêm tàu sân bay hay lực lượng mặt đất nhằm gia tăng áp lực lên Tehran.

Về mục tiêu dài hạn, Iran có thể muốn kéo dài xung đột để tận dụng sức mạnh của “vũ khí năng lượng”, qua đó tái định hình cấu trúc an ninh vùng Vịnh, kéo các nước trong khu vực ra xa Mỹ và buộc họ phải hạn chế sự hiện diện quân sự của Washington.

Tehran cũng có thể tìm kiếm các đảm bảo quốc tế nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công tiếp theo từ Israel, thậm chí thúc đẩy một nghị quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc với sự hậu thuẫn của Nga và Trung Quốc.

Đồng thời, việc tiếp tục phóng tên lửa và UAV còn mang ý nghĩa đối nội, nhằm chứng minh với người ủng hộ rằng chính quyền không bị khuất phục, và với đối thủ rằng kế hoạch thay đổi chế độ của Mỹ và Israel đã thất bại.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng tiềm ẩn rủi ro khi Iran có thể “quá tay” trong tính toán chiến lược. Nếu không đạt được một thỏa thuận ngừng bắn sớm, cuộc chiến nhiều khả năng sẽ chuyển sang giai đoạn tiêu hao kéo dài với cường độ thấp hơn nhưng dai dẳng, khiến cả khu vực tiếp tục chìm trong bất ổn.

Một lần nữa Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không kìm được sự tức giận với các đồng minh NATO. “Nếu không có Mỹ, NATO chỉ là con hổ giấy!” - ông Trump viết trên nền tảng Truth Social. “Họ không muốn tham gia cuộc chiến để ngăn chặn một Iran có năng lực hạt nhân".

Ông Trump đã kêu gọi các đồng minh lớn của Mỹ và các nước khác giúp đảm bảo an toàn cho hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz, dù những nước này không được tham vấn hay tư vấn về cuộc chiến.

Cuộc xung đột đã gây chấn động thị trường toàn cầu, khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu hôm 28/2.

Tổng thống Mỹ phàn nàn rằng các nước NATO không muốn tham gia cuộc chiến chống Iran, nhưng vẫn than phiền về giá dầu cao.

Ông nói thêm: “Giờ khi cuộc chiến về mặt quân sự đã THẮNG, với rất ít rủi ro đối với họ, họ lại phàn nàn về giá dầu cao mà họ phải trả, nhưng không muốn giúp mở lại eo biển Hormuz - một động tác quân sự đơn giản, chính là nguyên nhân duy nhất khiến giá dầu tăng cao.”

“Quá dễ để họ làm, với rủi ro rất thấp. NHỮNG KẺ HÈN NHÁT, và chúng tôi sẽ GHI NHỚ!” - ông Trump nhấn mạnh.

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump chỉ trích NATO vì không giúp đỡ Mỹ hành động quân sự ở Iran. Trước đó, hôm thứ Ba 17/3, ông Trump cho biết hầu hết các đồng minh NATO đã thông báo với Mỹ rằng họ không muốn can thiệp vào chiến dịch quân sự của Mỹ, và mô tả động thái này là "một sai lầm rất ngu ngốc".

Trong khi đó, ngày 20/3, Phái bộ NATO tại Iraq bắt đầu sơ tán tạm thời. Một nguồn an ninh cấp cao nói với hãng thông tấn nhà nước Iraq rằng NATO đã bắt đầu rút nhân sự khỏi Iraq do căng thẳng khu vực và xung đột leo thang,

Nguồn tin này nói thêm rằng phái bộ NATO mang tính chất phi tác chiến, chủ yếu là cố vấn, và sẽ quay trở lại khi chiến sự kết thúc và tình hình an ninh tại Iraq ổn định.

Ukraine đã triển khai các đơn vị quân đội để bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và dân sự khỏi máy bay không người lái tại 5 quốc gia Trung Đông.
Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia và quốc phòng Ukraine Rustem Umerov cho biết các đơn vị Ukraine đã được triển khai tới 5 quốc gia ở khu vực Trung Đông, nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và dân sự trước những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV).

"Chuyên gia quân sự Ukraine đang hoạt động tại quốc gia Trung Đông dưới sự điều phối của Hội đồng An ninh quốc gia và quốc phòng. Đơn vị đánh chặn cũng được triển khai để bảo vệ dân thường và cơ sở hạ tầng trọng yếu. Công tác mở rộng khu vực phủ sóng đang được tiến hành", ông Umerov viết trên X.Ukraine cho biết gần 10 quốc gia trên thế giới tìm kiếm sự giúp đỡ và tư vấn của họ trong việc phòng thủ chống lại những đợt tấn công ồ ạt bằng máy bay không người lái cảm tử giá rẻ mà Nga sử dụng nhằm vào nước láng giềng trong nhiều năm và hiện Iran đang sử dụng ở vùng Vịnh.

Theo ông Umerov, các nhóm cũng đang tập trung vào việc sử dụng công nghệ của Ukraine để chống lại cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tham vấn đối tác về giải pháp phòng không dựa trên kinh nghiệm chiến đấu của Ukraine.

Đồng thời, những bước đi tiếp trong quá trình "hợp tác an ninh lâu dài" đã được vạch ra với mỗi quốc gia trong số 5 quốc gia này, nhưng ông Umerov không cung cấp chi tiết.

Trong bài đăng trên Telegram, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cũng thông tin về việc ông ra lệnh cho ông Umerov, quân đội Ukraine cũng như Bộ Ngoại giao Ukraine đánh giá "mức độ sẵn sàng thực sự" của các quốc gia trong việc tham gia sáng kiến quốc tế nhằm bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz.

"Điều quan trọng là vai trò toàn cầu của Ukraine trong việc bảo đảm an ninh và chất lượng chuyên môn an ninh của Ukraine trong việc bảo vệ tính mạng con người phải được tất cả đối tác ghi nhận", ông Zelenskiy cho hay.

Trong khi đó, Mỹ và đồng minh đang tăng tốc chiến dịch quân sự nhằm tái khai thông eo biển Hormuz, triển khai máy bay tấn công và trực thăng vũ trang đánh vào các mục tiêu của Iran trên biển, theo các quan chức quân sự Mỹ.

Chiến dịch tăng cường này là một phần trong kế hoạch nhiều giai đoạn của Lầu Năm Góc nhằm giảm thiểu mối đe dọa từ tàu vũ trang, thủy lôi và tên lửa hành trình của Iran - những yếu tố khiến hoạt động tàu thuyền qua eo biển bị đình trệ từ đầu tháng 3. Nếu kiểm soát được tình hình, Mỹ có thể điều tàu chiến đi qua eo biển và tiến tới hộ tống tàu ra vào Vịnh Ba Tư.

Ngày 20-3, truyền thông quốc tế dẫn phát biểu của Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh, an ninh năng lượng có ý nghĩa sống còn đối với nền kinh tế toàn cầu.Trong họp báo ngày 20-3, trả lời câu hỏi về phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trong một cuộc phỏng vấn, rằng Chính phủ Mỹ có thể dỡ bỏ trừng phạt đối với lượng dầu Iran đang ở ngoài khơi nhằm tăng nguồn cung cho thị trường, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) cho biết, an ninh năng lượng có ý nghĩa sống còn đối với nền kinh tế toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh tất cả các bên đều có trách nhiệm bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định.

Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ đã chia sẻ với Fox Business về việc Washington cân nhắc sớm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với lượng dầu Iran đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu ngoài khơi - ước tính khoảng 140 triệu thùng, nhằm kiềm chế giá dầu tăng vọt do tắc nghẽn eo biển Hormuz.

Cũng tại họp báo hôm nay, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định, Bắc Kinh luôn phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương bất hợp pháp, đồng thời bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình căng thẳng đang diễn ra tại Trung Đông.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng đồng thời kêu gọi tất cả các bên ngay lập tức chấm dứt các hoạt động quân sự, tránh leo thang thêm và ngăn chặn bất ổn trong khu vực gây tác động lớn hơn tới phát triển kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng, Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - đang triển khai hàng loạt biện pháp nhằm đảm bảo ổn định nguồn cung trong nước.

Trung Quốc có lợi thế về dự trữ chiến lược, ước tính lên tới khoảng 1,4 tỷ thùng, được cho là có thể giảm áp lực ngắn hạn đối với thị trường trong nước. Tuy nhiên, tình hình về dài hạn vẫn là điều khó nói.

Ngay lúc này, áp lực nguồn cung đã bắt đầu lan tới hoạt động sản xuất của Trung Quốc. Một số nhà máy lọc dầu trong nước đã phải giảm công suất. Bắc Kinh cũng siết xuất khẩu một số sản phẩm nhiên liệu như dầu diesel và nhiên liệu hàng không nhằm ưu tiên thị trường nội địa.

Các cơ quan an ninh Israel thông báo đã bắt giữ một lính dự bị với cáo buộc người này cung cấp thông tin quân sự quan trọng cho Iran.
Báo Times of Israel đưa tin, cảnh sát và cơ quan tình báo Shin Bet của Israel hôm nay (20/3) đã bắt giữ Raz Cohen đến từ thành phố Jerusalem vì có hành vi liên lạc với các mật vụ Iran cũng như cung cấp thông tin về hệ thống phòng không Vòm sắt và nhiều địa điểm quân sự của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF).“Những thông tin nhạy cảm được đối tượng Cohen chuyển cho điệp viên Iran gồm chi tiết về cách thức hoạt động của hệ thống Vòm sắt, vị trí của các căn cứ không quân Israel và nhiều khẩu đội Vòm sắt. Cohen hoàn toàn nhận thức được việc bản thân đang hợp tác với các điệp viên Iran. Đối tượng đã đổi các thông tin để nhận số tiền ảo tương đương 1.000USD trước khi cắt đứt liên lạc với điệp viên Iran vào tháng trước”, thông cáo của các cơ quan an ninh Israel cho hay.

Dự kiến, nghi phạm Cohen có thể phải đối mặt với mức án chung thân hoặc tử hình nếu bị kết tội.

Rộ tin Mỹ lên kế hoạch chiếm đảo Kharg

Hãng tin Axios dẫn lời của các quan chức Mỹ giấu tên cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét việc chiếm đóng hoặc phong tỏa đảo Kharg của Iran để buộc Tehran phải dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz.

Một quan chức cấp cao của Mỹ nói: “Ông Trump muốn eo biển Hormuz mở cửa. Nếu cần chiếm đảo Kharg để thúc đẩy việc mở eo biển, điều đó sẽ xảy ra. Nếu ông ấy quyết định tiến hành một cuộc đổ bộ ven biển, điều đó cũng sẽ xảy ra. Nhưng quyết định tiến hành chiến dịch vẫn chưa được đưa ra”.

Theo Axios, đảo Kharg nằm cách bờ biển Iran chưa đến 25km và cách eo biển Hormuz khoảng 480km về phía bắc. Hòn đảo có chiều dài 8km này là nơi Tehran đặt cảng dầu mỏ chính. Ngoài ra, trên đảo còn có các cơ sở lưu trữ và bốc xếp nhiên liệu được vận chuyển bằng đường ống từ những mỏ dầu lớn ở tây nam Iran.

Tối 20-3 (giờ Việt Nam), truyền thông quốc tế đưa tin, Thụy Sĩ thông báo dừng phê duyệt xuất khẩu vũ khí sang Mỹ, viện dẫn chính sách trung lập trong bối cảnh cuộc chiến giữa Israel - Mỹ với Iran đang diễn ra.Trong một tuyên bố đưa ra cùng ngày, Chính phủ Thụy Sĩ nêu rõ: “Việc xuất khẩu vật tư chiến tranh tới các quốc gia tham gia vào cuộc xung đột vũ trang quốc tế với Iran không được phép trong suốt thời gian diễn ra xung đột”.

Theo giới quan sát, việc Thụy Sĩ dừng xuất khẩu vũ khí sang Mỹ trong bối cảnh xung đột với Iran không chỉ là một quyết định mang tính thời điểm, mà còn phản ánh đặc thù lâu dài trong chính sách quốc phòng và thương mại quốc tế mà Bern theo đuổi.

Điều này cũng cho thấy sự khác biệt giữa Thụy Sĩ và các nước phương Tây khác, vốn thường linh hoạt hơn trong xuất khẩu vũ khí khi liên quan đến đồng minh chiến lược.

Thụy Sĩ vốn nổi tiếng với lập trường trung lập, được duy trì trong nhiều thập kỷ, và nguyên tắc này chi phối chặt chẽ hoạt động xuất khẩu vũ khí.

Cuối tuần trước, Chính phủ Thụy Sĩ cho biết, đã từ chối hai yêu cầu của Mỹ đối với các chuyến bay quân sự có liên quan đến xung đột Iran. Nước này cũng khẳng định chưa từng cấp giấy phép mới nào cho việc xuất khẩu vật tư chiến tranh sang Mỹ kể từ khi Israel và Mỹ tấn công Iran vào ngày 28-2.

Bern cũng cho biết, một nhóm chuyên gia sẽ thường xuyên xem xét các diễn biến về xuất khẩu hàng hóa liên quan sang Mỹ, và đánh giá xem liệu có cần thực hiện các bước theo luật trung lập hay không.

Trên thực tế, Thụy Sĩ không phải là một “cường quốc” xuất khẩu vũ khí theo nghĩa truyền thống, nhưng lại sở hữu ngành công nghiệp quốc phòng có giá trị cao, tập trung vào các sản phẩm công nghệ như hệ thống phòng không, đạn dược, thiết bị điện tử quân sự và linh kiện chính xác.

Các doanh nghiệp như RUAG, SIG Sauer... hay các nhà sản xuất đạn dược của Thụy Sĩ đã xây dựng được uy tín trong chuỗi cung ứng quốc phòng toàn cầu.

Ngày 20/3, phát biểu trước Quốc hội, Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake cho biết, nước này đã từ chối lời đề nghị của Mỹ về việc cho phép hai máy bay chiến đấu hạ cánh xuống sân bay quốc tế Mattala International Airport ở khu vực đông nam đảo quốc này.
Theo đề nghị của Mỹ, hai máy bay chiến đấu được trang bị 8 tên lửa chống hạm của nước này từ căn cứ tại Djibouti muốn đến sân bay Mattala International Airport vào các ngày 4/3 và 8/3, song phía Sri Lanka đã từ chối. Tổng thống Sri Lanka khẳng định, nước này đã làm mọi thứ để duy trì chính sách trung lập bất chấp áp lực rất lớn từ phía Mỹ liên quan đến xung đột ở Trung Đông.

Tuyên bố của Tổng thống Sri Lanka được đưa ra một ngày sau cuộc gặp với Đặc phái viên Mỹ về Nam và Trung Á Sergio Gor. Tại cuộc gặp, hai bên đã thảo luận về các nỗ lực của Mỹ nhằm bảo đảm an ninh các tuyến hàng hải quan trọng ở eo biển Hormuz, tăng cường bảo vệ cảng biển, thúc đẩy quan hệ thương mại song phương.Trước đó, ngày 4/3, tàu khu trục của Iran Iris Dena đã bị đánh chìm ở vùng biển quốc tế ngoài khơi Sri Lanka, khiến 84 thủy thủ thiệt mạng và 32 người được cứu sống. Con tàu bị Mỹ tấn công đang trên đường trở về từ cuộc tập trận với Ấn Độ. Hai ngày sau, một tàu khác của Iran là Iris Bushehr) đã xin phép cập cảng Colombo của Sri Lanka, với 219 thủy thủ. Tuy nhiên, phía Sri Lanka yêu cầu tàu chuyển hướng đến cảng Trincomalee ở miền đông.

Giới quan sát cho rằng, động thái của Sri Lanka cho thấy nước này đang nỗ lực cân bằng quan hệ giữa các cường quốc, đồng thời tránh bị cuốn vào các xung đột địa chính trị đang leo thang trong khu vực.

Việc trì hoãn chuyến bay thử nghiệm Tejas Mk2 thêm hai năm buộc Ấn Độ phải đẩy mạnh nâng cấp phi đội Su-30MKI hiện có và đàm phán mua tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 từ Nga.

Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của phiên bản tiêm kích cải tiến Tejas Mk2 dành cho Không quân Ấn Độ đã chính thức bị trì hoãn thêm hai năm. Đây là bước lùi mới nhất trong chuỗi chậm trễ kéo dài, gây ảnh hưởng đáng kể đến lộ trình hiện đại hóa lực lượng không quân của quốc gia này. Mặc dù Hội đồng Quốc phòng Ấn Độ đã thông qua chương trình vào cuối năm 2022, nhưng việc phân bổ ngân sách thực tế và hoàn tất các thỏa thuận hợp tác quốc tế đã bị đẩy lùi sang tận cuối năm 2023.

Rào cản kỹ thuật và chuỗi cung ứng động cơ
So với phiên bản Tejas Mk1 đang hoạt động, Tejas Mk2 là mẫu máy bay phức tạp hơn với thân máy bay lớn hơn, bổ sung cánh mũi (canards) để tăng khả năng cơ động. Đáng chú ý, dòng máy bay này dự kiến trang bị động cơ F414 mạnh mẽ của General Electric (Mỹ) để thay thế dòng F404 cũ.

Tuy nhiên, nhà cung cấp General Electric đang đối mặt với những đứt gãy trong chuỗi cung ứng, dẫn đến việc bàn giao động cơ F414 bị chậm trễ. Điều này buộc Ấn Độ phải cân nhắc các phương án động cơ thay thế hoặc chấp nhận đợi chờ, làm dấy lên những nghi ngại về khả năng sẵn sàng chiến đấu của dòng máy bay nội địa này.

Bên cạnh đó, yêu cầu tỉ lệ nội địa hóa phải đạt ít nhất 80% cũng là một thách thức lớn. Với tiền lệ các chương trình nội địa thường xuyên lỗi hẹn và sự hạn chế về hạ tầng công nghiệp, mục tiêu này được đánh giá là cực kỳ khó khăn đối với các nhà sản xuất trong nước.

Chi phí đắt đỏ và hiệu quả thực tế
Vào tháng 9 năm 2025, Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã ký hợp đồng trị giá 7 tỷ USD để mua 97 chiếc Tejas Mk1A, với đơn giá xấp xỉ 72 triệu USD mỗi chiếc. Tuy nhiên, hiệu quả chi phí của dòng tiêm kích này đang bị đặt dấu hỏi lớn khi chương trình đã kéo dài gần 40 năm nhưng số lượng biên chế vẫn còn hạn chế. Chuyến bay đầu tiên của dòng Tejas diễn ra từ năm 2001, nhưng phải mất 18 năm sau mới bắt đầu được đưa vào phục vụ hạn chế.

Sự trỗi dậy của công nghệ Nga tại Ấn Độ

Trong khi các dự án nội địa dậm chân tại chỗ, Ấn Độ đang đẩy mạnh kế hoạch nâng cấp toàn diện phi đội tiêm kích hạng nặng Su-30MKI. Vào tháng 2 năm 2026, Bộ Quốc phòng Ấn Độ xác nhận sẽ hiện đại hóa 84 trên tổng số hơn 270 chiếc Su-30MKI với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Nga. Thiết kế của Su-30MKI được đánh giá là còn nhiều dư địa để tích hợp các công nghệ của tiêm kích thế hệ thứ năm.

Đáng chú ý hơn, các cuộc đàm phán về việc sản xuất tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 theo giấy phép đã bước vào giai đoạn kỹ thuật chuyên sâu từ tháng 1 năm 2026. Nga đã đưa ra đề nghị chưa từng có tiền lệ khi sẵn sàng cung cấp toàn quyền truy cập vào mã nguồn của Su-57 cho phía Ấn Độ. Đây là phương án khả thi nhất để New Delhi lấp đầy khoảng trống lực lượng trong khi chương trình tiêm kích thế hệ năm tự thân (AMCA) dự kiến không thể trực chiến trước năm 2040.

Mỹ thúc đẩy gói bán vũ khí khổng lồ cho các nước vùng Vịnh, đồng thời kích hoạt quyền khẩn cấp để rút ngắn quy trình phê duyệt giữa lúc xung đột Iran leo thang.Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thúc đẩy một gói bán vũ khí quy mô khoảng 23 tỷ USD cho ba quốc gia vùng Vịnh, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Động thái này được cho là nhằm củng cố năng lực phòng thủ cho các đồng minh của Washington trước những diễn biến quân sự ngày càng phức tạp trong khu vực.

Theo Wall Street Journal, chính phủ đã phê duyệt các thương vụ bán vũ khí cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Jordan. Trong đó, hơn 16 tỷ USD dành cho các hệ thống phòng không, đạn dược và thiết bị radar cho ba quốc gia Trung Đông, được công bố hôm thứ Năm (19/3).

Bên cạnh đó, một gói bổ sung trị giá khoảng 7 tỷ USD dành riêng cho UAE cũng được thông qua. Đáng chú ý, thương vụ này được thực hiện thông qua các kênh không yêu cầu công khai theo quy định xuất khẩu vũ khí của Mỹ, cho phép tiến trình diễn ra nhanh chóng và ít chịu giám sát công khai hơn.

Động thái tăng cường bán vũ khí diễn ra trong bối cảnh Iran mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực, nhằm đáp trả các đòn không kích của Israel vào các cơ sở khí đốt của nước này trong tuần qua. Diễn biến leo thang khiến nguy cơ bất ổn lan rộng tại Trung Đông ngày càng gia tăng.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các thương vụ này sẽ giúp các quốc gia nhận vũ khí có các mối đe dọa hiện tại và tương lai, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp tác chiến với lực lượng liên quân Mỹ và các đối tác khu vực.

Ngoài các hệ thống phòng thủ, chính quyền Mỹ cũng mở rộng một số thỏa thuận đã được ký trước đó, bao gồm việc cung cấp tên lửa Patriot PAC-3 trị giá khoảng 5,6 tỷ USD và trực thăng vận tải CH-47 Chinook trị giá khoảng 1,32 tỷ USD.

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, một thương vụ khác với UAE trị giá 644 triệu USD bao gồm 1.500 quả bom đường kính nhỏ và các nâng cấp cho máy bay chiến đấu F-16. Một thương vụ nữa đề xuất bán tên lửa không đối không tầm trung tiên tiến (AMRAAM) với giá 1,22 tỷ USD.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng phê duyệt thương vụ bán máy bay không người lái Predator XP trị giá 37 triệu USD cùng các chương trình hỗ trợ vận hành cho máy bay hạng nhẹ.Ngoài UAE, chính quyền Mỹ cũng công bố đề xuất bán các hệ thống radar cảm biến phòng thủ tên lửa và phòng không tầng thấp cho Kuwait trị giá 8 tỷ USD, cùng một thương vụ nhỏ hơn trị giá 70 triệu USD nhằm hỗ trợ máy bay và đạn dược cho Jordan.

Đáng chú ý, để đẩy nhanh tiến độ triển khai một số thương vụ, chính quyền Mỹ đã viện dẫn điều khoản khẩn cấp trong luật kiểm soát xuất khẩu vũ khí. Cơ chế này cho phép nhánh hành pháp bỏ qua quy trình xem xét kéo dài 30 ngày của Quốc hội, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian phê duyệt.

Động thái này phản ánh mức độ cấp bách trong việc củng cố năng lực phòng thủ cho các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông, khi khu vực đang đứng trước nguy cơ bất ổn kéo dài.

Theo nhận định của CNBC, việc Washington gia tăng hỗ trợ quân sự cho các quốc gia vùng Vịnh không chỉ nhằm đối phó với các mối đe dọa trước mắt mà còn là bước đi chiến lược nhằm duy trì ảnh hưởng và khả năng răn đe trong một khu vực ngày càng biến động.