Trung Quốc chính thức tiếp nhận chức Chủ tịch luân phiên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) cho tháng 5/2026. Đại sứ Phó Thông, Trưởng Phái đoàn thường trực Trung Quốc tại LHQ, đã tổ chức họp báo công bố chương trình nghị sự tập trung vào việc tăng cường vai trò và khôi phục uy tín của chủ nghĩa đa phương và giải quyết các xung đột khu vực đang diễn raMở đầu buổi họp báo ngày 1/5, Đại sứ Phó Thông nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu của Trung Quốc là tập trung vào 3 vấn đề: Hồi sinh thẩm quyền của Hiến chương LHQ và vai trò của Liên hợp quốc; thúc đẩy giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng Trung Đông, và hỗ trợ sự ổn định và phát triển của các quốc gia Châu Phi. Ông khẳng định Trung Quốc sẽ thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao và cách tiếp cận mang tính xây dựng nhằm thúc đẩy sự đoàn kết trong Hội đồng.

Đại Sứ Phó Thông tuyên bố rằng trong những năm gần đây, tình hình quốc tế ngày càng trở nên hỗn loạn, với các xung đột và đối đầu leo ​​thang, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống đa phương và luật pháp quốc tế. Cộng đồng quốc tế cần khẩn trương hành động để khôi phục uy tín của Hiến chương Liên hợp quốc và vai trò của Liên hợp quốc, ngăn chặn thế giới quay trở lại tình trạng “kẻ mạnh thắng” hay “luật rừng”.

Sự kiện quan trọng nhất trong tháng sẽ là phiên thảo luận mở cấp cao diễn ra vào ngày 26/05 với chủ đề: "Đề cao các mục tiêu và nguyên tắc của Hiến chương LHQ và tăng cường hệ thống quốc tế lấy LHQ làm trung tâm". Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị sẽ chủ trì phiên thảo luận nhằm khuyến khích các quốc gia khẳng định lại sứ mệnh ban đầu của Hiến chương Liên hợp quốc, bảo vệ những thành tựu của Chiến tranh thế giới thứ hai và khôi phục vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong hệ thống quốc tế.Trả lời các câu hỏi về xung đột hiện nay, Đại sứ Phó Thông đưa ra các quan điểm đáng chú ý: Về tình hình Trung Đông, ông chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của sự bất ổn hiện nay bắt nguồn từ các hành động quân sự bất hợp pháp và nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về một lệnh ngừng bắn thực sự tại Lebanon thay vì chỉ là "lửa nhỏ” như hiện nay.

Về eo biển Hormuz,Trung Quốc kêu gọi mở lại eo biển này nhanh nhất có thể. Ông đề xuất Iran dỡ bỏ các hạn chế và Mỹ cần chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân để đảm bảo an ninh hàng hải.

Đặc biệt, Hội đồng sẽ bắt đầu thảo luận về các thể thức và ứng viên cho vị trí Tổng thư ký LHQ nhiệm kỳ tiếp theo.

Đại sứ Phó Thông kết luận rằng Trung Quốc cam kết sẽ đóng vai trò là “người hòa giải” khách quan, công bằng để tìm kiếm các giải pháp chính trị thay vì can thiệp quân sự, góp phần hạ nhiệt căng thẳng toàn cầu.

Đây là lần thứ ba trong những năm gần đây Trung Quốc đảm nhiệm vai trò này. Dư luận quốc tế đang kỳ vọng vào những nỗ lực ngoại giao của Bắc Kinh trong việc hạ nhiệt căng thẳng tại các khu vực đang có chiến sự.

Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông chưa hạ nhiệt, Iran tiếp tục thúc đẩy tiếp xúc ngoại giao với các nước trong khu vực, đồng thời phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại nhằm giảm leo thang xung đột.
Theo hãng thông tấn IRNA, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi ngày 1/5 đã có các cuộc điện đàm riêng rẽ với người đồng cấp của 6 nước gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Qatar, Saudi Arabia, Iraq và Azerbaijan. Trong các cuộc trao đổi, Tehran khẳng định sẵn sàng tham gia tiến trình ngoại giao nếu các bên điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng hạ nhiệt căng thẳng.

Cùng quan điểm, Chánh án Tòa án Tối cao Iran Gholamhossein Mohseni Ejei cho biết, nước này sẵn sàng tiếp tục đối thoại, song nhấn mạnh không chấp nhận các điều kiện bị áp đặt từ bên ngoài.

Tuy nhiên, triển vọng đàm phán vẫn gặp trở ngại khi Mỹ cùng ngày công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào 3 công ty trao đổi ngoại tệ của Iran. Theo Bộ Tài chính Mỹ, các thực thể này bị cáo buộc liên quan tới mạng lưới tài chính xử lý lượng giao dịch thương mại lớn, phần nhiều gắn với xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu của Tehran.Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định, Washington sẽ tiếp tục siết chặt các biện pháp nhằm hạn chế dòng tài chính của Iran, đồng thời xử lý các tổ chức và cá nhân bị cho là hỗ trợ nước này né tránh trừng phạt. Cơ quan này cũng cảnh báo các hoạt động thanh toán liên quan đến việc đảm bảo an toàn hàng hải qua Eo biển Hormuz có thể đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn bế tắc.

Đại Giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei đã kêu gọi tăng cường nội lực kinh tế, khuyến khích sử dụng hàng hóa trong nước và giảm thiểu tác động tiêu cực tới thị trường lao động trong bối cảnh sức ép bên ngoài gia tăng.

Bộ Quốc phòng Mỹ vừa công bố một thỏa thuận mới với 7 công ty trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm triển khai các công nghệ tiên tiến vào hệ thống thông tin mật của quân đội.Trong thông báo, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết các thỏa thuận với SpaceX, OpenAI, Google, NVIDIA, Reflection AI, Microsoft và Amazon Web Services sẽ “thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhằm xây dựng quân đội Mỹ trở thành lực lượng lấy AI làm trung tâm, đồng thời nâng cao khả năng duy trì ưu thế ra quyết định trên mọi lĩnh vực tác chiến”. Theo đó, năng lực của các công ty này sẽ được sử dụng trong các hệ thống thông tin có mức độ bảo mật cao nhất, nhằm “tinh giản tổng hợp dữ liệu, nâng cao nhận thức tình huống và hỗ trợ quá trình ra quyết định trong các môi trường tác chiến phức tạp”.

Đáng chú ý, trong danh sách được Bộ Quốc phòng Mỹ không có Anthropic, doanh nghiệp từng xảy ra bất đồng lớn với Lầu Năm Góc sau khi phản đối yêu cầu cung cấp quyền truy cập không hạn chế vào chương trình AI Claude cho “mọi mục đích hợp pháp”. Đề xuất này đã làm dấy lên lo ngại về khả năng sử dụng công nghệ trong giám sát quy mô lớn hoặc các hệ thống vũ khí tự động. Về phần mình, Lầu Năm Góc coi công ty này là “rủi ro chuỗi cung ứng”.

Hai bên hiện vẫn đang trong quá trình kiện tụng kéo dài, dù đã xuất hiện một số tín hiệu hạ nhiệt. Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Anthropic đang “cải thiện” trong mắt chính quyền của ông, mở ra cơ hội cho công ty trí tuệ nhân tạo này đảo ngược quyết định bị đưa vào danh sách đen của Lầu Năm Góc. Phía chính quyền Mỹ được cho là quan tâm tới việc tiếp cận mô hình AI mới mang tên Mythos của Anthropic, được đánh giá có thể tạo ra thay đổi lớn trong cả tấn công và phòng thủ mạng.Việc chính phủ Mỹ sử dụng AI đang đối mặt với sự giám sát ngày càng chặt chẽ, đặc biệt trong bối cảnh các chiến dịch thực thi pháp luật về nhập cư quy mô lớn. Trong khi đó, trong bối cảnh các hoạt động quân sự liên quan đến Iran, cũng xuất hiện nhiều câu hỏi về việc sử dụng các hệ thống AI trong việc lựa chọn mục tiêu.

Phát biểu tại một phiên điều trần của Thượng viện hôm 30/4, Thượng nghị sĩ Mỹ Kirsten Gillibrand đã chất vấn Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về cơ chế giám sát thiệt hại dân sự và việc sử dụng AI. Đáp lại, ông Hegseth khẳng định: “Không có quân đội hay quốc gia nào nỗ lực hơn Mỹ trong việc bảo vệ sinh mạng dân thường ở mọi cấp độ và đó là cam kết kiên định, bất kể chúng tôi sử dụng hệ thống nào”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề xuất mới của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh, đe dọa “đánh họ tan tành” nếu không đạt thỏa thuận.Kênh ABC News của Australia cho biết Washington đã bác bỏ đề xuất đàm phán mới nhất của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ “đánh họ tan tành” nếu không đạt được thỏa thuận.

Các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đã rơi vào bế tắc trong khi một lệnh ngừng bắn kéo dài vẫn được duy trì.Kể từ khi chiến tranh Trung Đông bùng nổ vào ngày 28/2 tới nay chỉ có một vòng đàm phán trực tiếp không đạt kết quả giữa đại diện Iran và Mỹ diễn ra tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào hôm 11 - 12/4 còn nỗ lực thứ hai đã bị đổ vỡ.

Iran vẫn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với eo biển Hormuz, cắt đứt một lượng lớn dầu mỏ, khí đốt và phân bón khỏi thị trường toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách áp đặt phong tỏa đối với các cảng của Iran.

Tổng thống Donald Trump cho biết ông không hài lòng với đề xuất mới của Iran và đe dọa sẽ “đánh họ tan tành” nếu hai bên không đạt được thỏa thuận.

Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 1/5, Tổng thống Trump chỉ rõ: “Hiện tại, tôi không hài lòng với những gì họ đưa ra,”

Các báo cáo truyền thông Iran không nêu chi tiết về đề xuất mới và ông Trump cũng không chỉ rõ ông không hài lòng điểm nào trong đề nghị này.

Tuy nhiên, theo nhà lãnh đạo Mỹ, phía Iran “đang yêu cầu những điều mà tôi không thể đồng ý”.

Trong khi cho biết Iran đã “có tiến triển” trong đàm phán, Tổng thống Trump cũng nói rằng tồn tại “sự bất đồng rất lớn” trong nội bộ lãnh đạo Iran và cảnh báo: “Tôi không chắc họ có bao giờ đạt được điều đó hay không”.

Ông Trump từ chối cho biết liệu ông có tiến hành thêm các cuộc tấn công nếu không đạt được thỏa thuận hay không.Tuy nhiên, các thông tin truyền thông cho rằng Tổng thống Mỹ sẽ được báo cáo về kế hoạch tiến hành các cuộc tấn công quân sự mới nhằm buộc Iran phải đàm phán đã đẩy giá dầu toàn cầu lên mức cao nhất trong bốn năm vào ngày 30/4.

Giá dầu Brent giảm nhẹ xuống còn 109,96 USD (152,35 USD) mỗi thùng sau khi Iran đưa ra đề xuất mới, nhưng vẫn đang hướng tới mức tăng 4,5% trong tuần sau khi đã chạm mức 126 USD/thùng vào hôm 30/4.

Về phía Iran, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 2/5, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Tehran vẫn để ngỏ khả năng đàm phán nhưng đặt ra các điều kiện rõ ràng để tái tham gia.

Theo đài truyền hình nhà nước PressTV của Iran, ông Araghchi kêu gọi Washington từ bỏ điều mà ông mô tả là “giọng điệu đe dọa” và “cách tiếp cận thái quá.”

Ngoại trưởng Iran đã trao đổi với các đối tác trong khu vực, bao gồm các quan chức tại Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Saudi Arabia, Ai Cập, Iraq và Azerbaijan, nhằm trình bày lập trường của Iran trong bối cảnh tiến trình ngoại giao mong manh.

Ông Araghchi khẳng định Iran không phải là bên khởi đầu xung đột và nhấn mạnh rằng quân đội nước này vẫn sẵn sàng đáp trả bất kỳ sự leo thang mới nào, đồng thời cho biết Tehran đã tham gia các cuộc đàm phán gần đây với thiện chí, bất chấp sự thiếu tin tưởng sâu sắc đối với Washington.Còn vào ngày 30/4, Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Seyed Mojtaba Khamenei đã khẳng định quyết tâm bảo vệ những thành quả mà nước Cộng hòa Hồi giáo đã đạt được trong lĩnh vực hạt nhân và tên lửa như tài sản quốc gia.

Trong thông điệp công bố nhân Ngày Vịnh Ba Tư quốc gia, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố các công nghệ - từ nano đến hạt nhân và tên lửa - đều là "tài sản quốc gia" và người dân nước này sẽ bảo vệ các thành quả này như cách đã bảo vệ chủ quyền của mình.

Ông nêu rõ Tehran sẽ đảm bảo an ninh của Vịnh Persian và không để các thế lực thù địch lạm dụng tuyến đường thủy này.

Theo Lãnh tụ Tối cao Iran, một chương mới ở Vùng Vịnh và eo biển Hormuz đang được mở ra và tương lai tươi sáng của khu vực Vịnh Perisan sẽ chỉ dành riêng cho sự tiến bộ, thịnh vượng của các quốc gia trong khu vực mà không có Mỹ.

Lực lượng Houthi bị cáo buộc thu giữ thiết bị do Mỹ tài trợ tại Yemen sau khi Washington cắt viện trợ, làm dấy lên nhiều tranh cãi.

Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã thu giữ các vật tư và thiết bị do Mỹ tài trợ – bao gồm cả phương tiện – sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump đình chỉ và cắt giảm mạnh viện trợ nhân đạo trên toàn cầu, đồng thời bắt đầu giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID).

Các cựu quan chức Mỹ tiết lộ rằng việc hơn 122.000 USD thiết bị bị thu giữ trong năm 2025 là hệ quả từ tốc độ cắt giảm tài trợ quá nhanh và những thay đổi đột ngột tại USAID.

Theo những cựu quan chức này, các nhân viên USAID và tổ chức nhân đạo đã cảnh báo rằng những thay đổi đột ngột – vốn được chính quyền lý giải nhằm chống lãng phí tiền thuế – có thể khiến hàng hóa do Mỹ tài trợ rơi vào tay lực lượng thù địch.

“Bạn phải tự hỏi – liệu việc chúng ta đột ngột rút toàn bộ viện trợ có vô tình giúp lực lượng Houthi hay không?” một cựu quan chức chính phủ nói.

Việc thu giữ được cơ quan giám sát của USAID tiết lộ vào đầu tháng 4. CNN đã trao đổi với nhiều cựu quan chức Mỹ, những người cho rằng việc giải thể đột ngột tổ chức này đã tạo ra khoảng trống mà đối thủ của Mỹ có thể khai thác.

Mỹ từ lâu là bên cung cấp viện trợ nhân đạo lớn nhất cho Yemen, nơi hàng triệu người sống phụ thuộc vào hỗ trợ. Khi chính quyền bắt đầu đình chỉ viện trợ, các quan chức nói rằng Yemen không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, điều đó đã thay đổi đột ngột vào tháng 4 khi toàn bộ các khoản tài trợ nhân đạo cho Yemen bị chấm dứt.

“Chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ, 100% danh mục hỗ trợ đã biến mất,” một cựu quan chức nói.

Trong điều kiện bình thường, các tổ chức nhân đạo khi không còn nhận tài trợ sẽ phối hợp với USAID để xây dựng “kế hoạch xử lý tài sản” (disposition plan). Những kế hoạch này nhằm đảm bảo tài sản do Mỹ tài trợ được sử dụng “vì lợi ích tốt nhất của Mỹ”, có thể bao gồm việc chuyển giao thiết bị cho các tổ chức khác, quốc gia khác hoặc tiêu hủy để tránh bị lãng phí, đánh cắp hoặc sử dụng sai mục đích.

Các kế hoạch này thường được nhiều cấp phê duyệt và mất vài tháng để hoàn tất.

“Trong trường hợp này, không có điều gì trong số đó diễn ra,” nguồn tin cho biết. Khi các hợp đồng tại Yemen bị cắt, chính quyền Trump đã cho phần lớn nhân viên USAID nghỉ việc hoặc tạm nghỉ, đồng thời sa thải hàng nghìn nhà thầu. Những nhân viên còn lại cũng không được phép liên lạc với các đối tác nhân đạo tại thực địa.

“Các đối tác thậm chí không biết phải liên hệ với ai, và họ cũng không nhận được phản hồi,” một cựu quan chức khác nói với CNN.

“Không chỉ không có hướng dẫn – chúng tôi thậm chí không được phép xác nhận đã nhận email – họ không thể chi tiền để xử lý tài sản một cách có trách nhiệm và cũng không biết được phép chuyển giao cho ai,” người đầu tiên nói thêm.

Rất ít tổ chức có thể tiếp nhận số tài sản này, bởi viện trợ của Mỹ “đóng vai trò trung tâm trong phản ứng nhân đạo” tại Yemen. Do đó, các tổ chức rơi vào tình trạng bế tắc không biết phải xử lý ra sao với hàng hóa do Mỹ tài trợ như thực phẩm, bộ dụng cụ vệ sinh và thiết bị.

Tình hình đặc biệt phức tạp tại miền Bắc Yemen – khu vực phần lớn do lực lượng Houthi kiểm soát. Nhóm Houthi được Iran hậu thuẫn là một bên trong cuộc nội chiến kéo dài nhiều năm tại Yemen, khiến đất nước rơi vào nạn đói. Chỉ vài ngày sau khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Trump đã tái liệt nhóm này vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài.

Một cựu quan chức cho biết nếu có đủ thời gian, họ có thể phối hợp với Liên Hợp Quốc hoặc các bên khác để chuyển tài sản do Mỹ tài trợ xuống miền Nam Yemen – nơi Houthi không kiểm soát và người dân vẫn rất cần hỗ trợ. Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra.

Không rõ cảnh báo có tới lãnh đạo hay không
Đã có những nỗ lực cảnh báo về nguy cơ Houthi thu giữ tài sản trong bối cảnh cắt giảm tài trợ đột ngột và thiếu hướng dẫn xử lý, nhưng không rõ liệu các cảnh báo này có đến được lãnh đạo cấp cao của USAID hay Bộ Ngoại giao hay không.

“Mọi thứ diễn ra quá nhanh, và các đối tác đã hỏi: ‘Chúng tôi phải làm gì với tài sản? Nếu Houthi tịch thu thì sao?’” một cựu quan chức nói, cho biết họ đặc biệt lo ngại việc vi phạm luật cấm hỗ trợ tài chính cho các tổ chức khủng bố.

“Chúng tôi đã nói rằng Houthi đã bắt đầu thu giữ tài sản, và đây sẽ là vấn đề lớn đối với các đối tác cũng như với chúng tôi, vì đó là tài sản do USAID tài trợ,” người này nói. “Khi báo cáo lên lãnh đạo, họ chỉ nói: ‘Chúng tôi biết rồi.’”

“Các tổ chức thực sự rất sợ hãi, đặc biệt khi Houthi đã từng bắt cóc, tra tấn và giết hại nhân viên của chính phủ Mỹ, Liên Hợp Quốc và các tổ chức phi chính phủ chỉ vì những lý do nhỏ hơn,” một cựu quan chức khác nói. “Lần này có tài sản liên quan, và Houthi nhanh chóng đến và bắt đầu lấy bằng vũ lực.”

Khi được hỏi về kết luận của cơ quan giám sát và các cảnh báo, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ không trả lời trực tiếp.

“Houthi là tổ chức khủng bố hoàn toàn không quan tâm đến việc giúp đỡ người dân Yemen,” người phát ngôn nói, đồng thời cho biết nhóm này tiếp tục bắt giữ hàng chục nhân viên địa phương của Liên Hợp Quốc, các tổ chức phi chính phủ và phái đoàn ngoại giao trong điều kiện tồi tệ.

Trong một trường hợp, một tổ chức đối tác có kho hàng tại miền Bắc Yemen chứa hàng hóa do USAID tài trợ, nhưng khi tài trợ bị cắt, họ không thể tiếp tục trả chi phí kho bãi. Các quan chức USAID còn lại “không thể đưa ra hướng dẫn vì Washington không phản hồi email”, và rất có thể Houthi đã thu giữ số tài sản này.

“Chúng tôi liên tục nhận được báo cáo về các xe tải của Houthi chở đầy thiết bị của USAID,” nguồn tin cho biết.

Bản tóm tắt điều tra của Văn phòng Tổng thanh tra USAID cho biết cơ quan này đã được thông báo vào tháng 6/2025 về việc Houthi thu giữ thiết bị do chính phủ Mỹ tài trợ, bao gồm phương tiện và “các tài sản vật chất khác”, từ một tổ chức viện trợ.

“Điều tra cho thấy sau khi hợp đồng tài trợ bị chấm dứt, tổ chức này ngừng hoạt động tại Yemen và tìm cách chuyển giao tài sản theo quy định. Tuy nhiên, đại diện Houthi yêu cầu kiểm kê và chuyển giao tài sản cho họ. Tổ chức này buộc phải tuân thủ vì lo ngại an toàn cho nhân viên,” báo cáo nêu rõ.

Văn phòng Tổng thanh tra cũng từng cảnh báo trong một báo cáo hồi tháng 2 rằng việc chính quyền Trump giải thể USAID và đóng băng viện trợ nước ngoài khiến việc giám sát sử dụng viện trợ trở nên khó khăn hơn, có thể vô tình hỗ trợ các nhóm khủng bố.

“Việc cắt giảm nhân sự quy mô lớn… cùng với sự không rõ ràng về phạm vi miễn trừ viện trợ và giao tiếp với đối tác đã làm suy giảm khả năng phân phối và bảo vệ viện trợ nhân đạo của USAID,” báo cáo cho biết. Tổng thanh tra USAID đã bị sa thải chỉ một ngày sau khi báo cáo này được công bố.

Về Yemen, các cựu quan chức cho rằng USAID có thể giảm rủi ro nếu việc cắt giảm được thực hiện theo lộ trình.

“Nếu họ cho chúng tôi dù chỉ một chút cảnh báo, chúng tôi có thể giảm thiểu rủi ro ở miền Bắc. Nhưng việc cắt đột ngột và từ chối cung cấp hướng dẫn đã đẩy các đối tác vào tình thế không thể xử lý và mang lại cho Houthi một chiến thắng lớn về tài sản,” một cựu quan chức kết luận.

JNIM đã thiết lập nhiều trạm kiểm soát trên các tuyến đường huyết mạch dẫn vào Bamako, làm dấy lên lo ngại thủ đô của Mali có thể bị cô lập hoặc phong tỏa nếu tình hình tiếp tục leo thang.Tình hình an ninh tại Mali đang diễn biến nghiêm trọng khi nhóm vũ trang Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), có liên hệ với mạng lưới khủng bố al-Qaeda, gia tăng các hoạt động quân sự quanh thủ đô Bamako và kêu gọi nổi dậy chống chính quyền quân sự hiện nay.

Các nguồn tin an ninh cho biết JNIM đã thiết lập nhiều trạm kiểm soát trên các tuyến đường huyết mạch dẫn vào Bamako, làm dấy lên lo ngại thủ đô của Mali có thể bị cô lập hoặc phong tỏa nếu tình hình tiếp tục leo thang.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các nhóm vũ trang đang mở rộng phạm vi hoạt động và gia tăng sức ép đối với chính quyền trung ương.Trước đó, ngày 25/4, JNIM đã phối hợp với lực lượng ly khai Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) - nhóm vũ trang chủ yếu gồm người Tuareg, tiến hành hàng loạt cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào nhiều căn cứ quân sự trên khắp Mali, trong đó có các khu vực gần Bamako. Các vụ tấn công khiến Bộ trưởng Quốc phòng Mali thiệt mạng và được cho là đã gây tổn thất đáng kể cho quân đội chính phủ.

Về phía chính quyền, nhà lãnh đạo quân sự Assimi Goïta khẳng định tình hình vẫn nằm trong tầm kiểm soát, đồng thời cam kết quân đội sẽ “vô hiệu hóa” các nhóm vũ trang đứng sau các cuộc tấn công gần đây.

Tuy nhiên, giới quan sát nhận định Mali đang đứng trước nguy cơ rơi vào một vòng xoáy bất ổn mới khi các lực lượng cực đoan và ly khai ngày càng gia tăng ảnh hưởng, trong khi năng lực kiểm soát lãnh thổ của chính quyền trung ương bị thách thức nghiêm trọng.

Nếu áp lực quân sự quanh Bamako tiếp tục gia tăng, cuộc khủng hoảng tại Mali có thể vượt ra ngoài phạm vi quốc gia và tác động mạnh tới an ninh của toàn bộ khu vực Tây Phi - nơi vốn đã phải đối mặt với làn sóng cực đoan, đảo chính và bất ổn kéo dài trong nhiều năm qua./.

Khi eo biển Hormuz bị gián đoạn bởi xung đột, các quốc gia Vùng Vịnh buộc phải tìm đến những tuyến đường ống thay thế để duy trì xuất khẩu dầu và khí đốt.Hai tháng sau khi cuộc chiến với Iran nổ ra, eo biển Hormuz vẫn phần lớn bị đóng. Lưu lượng tàu thuyền chỉ còn ở mức rất nhỏ so với trước chiến tranh, khi chuỗi các lệnh ngừng bắn chắp vá và hoạt động phong tỏa của các bên không thể khôi phục niềm tin của bất kỳ tàu chở dầu nào.

Hormuz từ lâu được coi là một trong những điểm nghẽn thương mại quan trọng nhất thế giới. Bình thường, tuyến này vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỗi ngày, cùng với khoảng 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu toàn cầu. 1/3 lượng helium của thế giới và lượng urê tương tự (dùng làm phân bón) cũng đi qua eo biển này.Các kế hoạch và dự án nhằm đa dạng hóa để giảm phụ thuộc vào Hormuz đã được vạch ra trong nhiều thập kỷ, và hiện nay các phương án thay thế này đang bị thử thách chưa từng có. Hạ tầng “né” Hormuz đang hoạt động gần như đúng như kỳ vọng của những người thiết kế, cung cấp khoảng 3,5 đến 5,5 triệu thùng/ngày công suất vận chuyển dầu thô.

Nhưng con số này vẫn chưa đủ.

Các tuyến thay thế Hormuz

Đường ống quan trọng nhất hiện nay chạy qua Saudi Arabia. Tuyến Đông–Tây – còn gọi là Petroline – được xây dựng vào những năm 1980 trong “cuộc chiến tàu chở dầu”, khi Iran và Iraq tấn công các tàu thương mại ở Vùng Vịnh như một phần của xung đột rộng lớn hơn.

Công suất của đường ống này được mở rộng lên mức khẩn cấp 7 triệu thùng/ngày vào năm 2019. Tuy nhiên, các cảng bốc dỡ tại thành phố Yanbu trên bờ Biển Đỏ của Saudi Arabia chưa từng được thiết kế để xử lý lượng dầu lớn như vậy trong thời gian ngắn, và các nhà phân tích theo dõi tàu chở dầu ước tính rằng lượng dầu thực tế đang chảy qua đường ống thấp hơn mức lý thuyết.

Từ Yanbu, dầu đi châu Âu vẫn phải đi qua Ai Cập thông qua đường ống Sumed, có công suất chỉ 2,5 triệu thùng/ngày. Dù lưu lượng qua tuyến này đã tăng 150% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, công suất tương đối nhỏ của nó vẫn là một hạn chế lớn đối với nguồn cung cho châu Âu.

Iran đã nhận ra tầm quan trọng địa kinh tế của Petroline và đã nhắm vào nó. Một cuộc tấn công bằng UAV của Iran vào một trạm bơm hồi tháng 4 đã khiến 700.000 thùng/ngày bị gián đoạn. Công ty Saudi Aramco, đơn vị vận hành, đã khôi phục toàn bộ công suất chỉ trong ba ngày. Thời gian sửa chữa nhanh là tín hiệu tích cực, nhưng bản thân vụ tấn công thì không.

Nửa còn lại của câu chuyện “né Hormuz” nằm ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đường ống dầu thô Abu Dhabi (Adcop) chạy từ Habshan đến Fujairah ở phía vịnh Oman. Với công suất gần 2 triệu thùng/ngày, Adcop là tuyến thay thế lớn duy nhất đi thẳng ra Ấn Độ Dương.

Nhưng giống như Petroline, nó cũng bị tấn công trong chiến tranh. Các cuộc không kích bằng UAV của Iran vào Fujairah ngày 3, 14 và 16/3 đã gây cháy các bể chứa và làm gián đoạn việc bốc hàng. Dù Adcop giúp UAE đa dạng hóa phần nào, nó không giải quyết được vấn đề bị nhắm mục tiêu.

Tình hình của các nước khác và giới hạn của giải pháp

Tình hình còn tệ hơn đối với các nhà sản xuất dầu lớn khác trong khu vực. Iraq trước chiến tranh xuất khẩu khoảng 3,4 triệu thùng/ngày, gần như toàn bộ qua thành phố cảng Basra và eo Hormuz.

Có một đường ống phía bắc nối các mỏ dầu ở Kirkuk với Ceyhan tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tuyến này được mở lại vào tháng 9/2025 sau hơn hai năm rưỡi gián đoạn, với lưu lượng tăng lên 250.000 thùng/ngày vào tháng 3. Nhưng con số này quá nhỏ so với lượng mà Iraq đã mất.

Kuwait còn tệ hơn. Trước chiến tranh, nước này xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng/ngày, toàn bộ đi qua Hormuz. Kuwait không có bất kỳ đường ống thay thế nào. Công ty Kuwait Petroleum Corporation đã tuyên bố “bất khả kháng” vào tháng 3, cho phép tạm thời đình chỉ nghĩa vụ giao hàng theo hợp đồng.

Tuyên bố này được gia hạn vào ngày 20/4, với lý do công ty không thể đáp ứng nghĩa vụ ngay cả khi Hormuz mở lại. Việc khắc phục thiệt hại đối với cơ sở sản xuất của Kuwait và khôi phục sản lượng sẽ mất nhiều tháng.

Qatar có mức độ dễ tổn thương khác. Xuất khẩu dầu của nước này trước chiến tranh chỉ khoảng 0,6 triệu thùng/ngày và đều đi qua Hormuz. Nhưng câu chuyện của Qatar là khí đốt. Với công suất LNG 77 triệu tấn tại Ras Laffan – lớn nhất thế giới – nước này cung cấp khoảng 19% thương mại LNG toàn cầu. Không có tuyến thay thế nào để vận chuyển lượng khí này ngoài Hormuz.

Ngay cả Iran cũng đã xây dựng một tuyến tránh Hormuz: đường ống dài 1.000km từ Goreh tới cảng Jask trên vịnh Oman, với công suất thiết kế 1 triệu thùng/ngày. Nhưng trên thực tế, các lệnh trừng phạt và hạ tầng cảng chưa hoàn thiện khiến lưu lượng thực tế chỉ đạt một phần nhỏ.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ ước tính rằng vào mùa hè năm 2024, chưa tới 70.000 thùng/ngày đi qua đường ống này. Việc bốc hàng đã dừng hoàn toàn vào tháng 9 cùng năm. Chỉ có một tàu chở dầu – khoảng 2 triệu thùng – được bốc hàng tại Jask kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Việc kêu gọi xây thêm đường ống ở Vùng Vịnh là điều dễ hiểu, như đã diễn ra kể từ khi chiến tranh nổ ra. Nhưng đó không phải là lời giải. Việc tái tạo một Hormuz bằng các đường ống sẽ tiêu tốn hàng trăm tỷ USD và cần một thập kỷ xây dựng. Và ngay cả khi hoàn thành, các đường ống và cảng mới tại Yanbu, Fujairah hay nơi khác cũng không khó bị tấn công bằng UAV hơn so với những cơ sở hiện tại.

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.Hai ngày sau cảnh báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc Washington cân nhắc rút bớt binh sĩ khỏi Đức, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell ngày 2/5 chính thức thông báo quân đội Mỹ sẽ bắt đầu rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, một trong những đồng minh NATO chủ chốt ở châu Âu, Reuters đưa tin.Hoạt động rút quân dự kiến hoàn tất trong vòng 6 đến 12 tháng. “Quyết định này được đưa ra sau khi phân tích kỹ lưỡng cán cân lực lượng của Mỹ tại châu Âu, dựa trên yêu cầu thực tế trên chiến trường”, phát ngôn viên Sean Parnell cho hay.

Dữ liệu của báo Guardian cho thấy, Đức là nơi Mỹ đặt hơn 120 cơ sở quân sự lớn nhỏ, với khoảng 35.000 quân nhân. Các căn cứ trên lãnh thổ Đức phục vụ nhiều hoạt động quân sự của Mỹ ở châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Bộ Tư lệnh châu Phi và Bộ Tư lệnh châu Âu của quân đội Mỹ cũng đặt trụ sở tại các căn cứ ở Đức.

Việc rút 5.000 binh sĩ sẽ đưa quân số Mỹ tại Đức về mức từng được duy trì năm 2022, thời điểm Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. Một quan chức Mỹ nói với giới truyền thông rằng, các binh sĩ được rút về đợt này thuộc một lữ đoàn chiến đấu và một tiểu đoàn hỏa lực tầm xa.

Động thái rút quân được Lầu Năm Góc xác nhận sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz tranh cãi gay gắt về tình hình Iran. Hôm đầu tuần, Thủ tướng Đức nhận định "người Mỹ không có chiến lược nào" trong việc chấm dứt xung đột Trung Đông. Ông cũng cho rằng Iran "rất giỏi đàm phán" và "cứng rắn hơn nhiều so với những gì người khác nghĩ".Đáp lại phát ngôn trên, Tổng thống Trump tuyên bố "Mỹ sẽ xem xét khả năng giảm quân số tại Đức và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn". Ông Trump khẳng định, "Thủ tướng Đức nên dành nhiều thời gian hơn để tìm cách chấm dứt chiến sự Nga-Ukraine và các vấn đề khác mà Đức phải đối mặt, đặc biệt là vấn đề nhập cư và năng lượng", thay vì quan tâm đến vấn đề Iran.

Đức chưa bình luận về động thái rút quân của Mỹ. New York Times trước đó dẫn lời quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ tiết lộ, việc Đức không tích cực tham gia chiến dịch của Mỹ nhắm vào Iran khiến Washington "rất thất vọng". "Tổng thống đang phản ứng chính đáng trước những phát ngôn không phù hợp của Đức", quan chức Mỹ tiết lộ.

Đáng chú ý, ngoài việc rút quân khỏi Đức, khi được hỏi về việc Mỹ có cân nhắc giảm bớt hiện diện ở Italy và Tây Ban Nha hay không, ông Trump đáp: "Tại sao lại không? Italy chẳng giúp gì cho chúng ta cả và Tây Ban Nha thì thật kinh khủng, hoàn toàn kinh khủng".

Theo Guardian, Tây Ban Nha và Italy đều không ủng hộ chiến dịch của Mỹ nhắm vào Iran. Trong đó, Tây Ban Nha đã cùng một số quốc gia châu Âu đã từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ phục vụ hoạt động tấn công Iran.

Hiện có khoảng 13.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại 7 căn cứ hải quân ở Italy và gần 4.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại 2 căn cứ trên lãnh thổ Tây Ban Nha. Chúng bao gồm các căn cứ phục vụ NATO hoặc căn cứ thành lập dựa trên các thỏa thuận song phương với Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto ngày 1/5 cho biết ông “không hiểu” động cơ của Mỹ khi dọa rút lực lượng khỏi Italy và khẳng định Rome đã giúp đỡ Washington tích cực trong nỗ lực đảm bảo an ninh hàng hải.

Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, các căn cứ của Mỹ ở châu Âu đã trở thành trung tâm hậu cần quan trọng cho các hoạt động quân sự của NATO trên khắp thế giới. Chúng đồng thời là cấu thành của hành lang bảo vệ NATO khỏi các đối thủ tiềm tàng.Việc rút quân quy mô lớn hoặc đóng cửa các căn cứ, đặc biệt là ở Đức, được dự báo sẽ tác động đáng kể đến khả năng răn đe của NATO, đồng thời cho thấy những rạn nứt trong quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương đã kéo theo những diễn biến trên thực địa.

Theo giới quan sát, Mỹ dưới thời Tổng thống Trump theo đuổi chính sách “nước Mỹ trên hết”, giảm bớt cam kết quân sự dài hạn ở nước ngoài và yêu cầu đồng minh chia sẻ nhiều hơn gánh nặng an ninh. Bên cạnh khác biệt về Iran, Washington nhiều lần chỉ trích đồng minh châu Âu quá “dựa dẫm” vào chiếc ô an ninh của NATO do Mỹ dẫn dắt mà không đóng góp tương xứng.

Để ứng phó với nguy cơ “khoảng trống an ninh” từ việc Mỹ giảm hiện diện, các nước châu Âu gần đây đã gấp rút soạn thảo một cẩm nang để vận dụng điều khoản phòng thủ chung trong Hiệp ước Lisbon của Liên minh châu Âu (EU). Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen thừa nhận, dù “hiệp ước rõ ràng về nội dung, nhưng nó không rõ ràng về việc điều gì sẽ xảy ra khi nào và ai làm gì”. Trong khi đó, Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis khẳng định các nước EU cần xem xét điều khoản phòng thủ chung một cách nghiêm túc hơn bao giờ hết.

Trên thực địa, các nước châu Âu cũng đang có các động thái nhằm tăng cường năng lực phòng thủ riêng. Dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy các nước NATO châu Âu đã tăng ngân sách quốc phòng 14% trong năm 2025, mạnh nhất từ 1953. Trong đó, mức tăng lớn nhất được ghi nhận là ở Bỉ, khoảng 59%; Tây Ban Nha 50%; và Na Uy là 49%.

Ngày 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ gửi thư tới các nhà lãnh đạo Quốc hội tuyên bố các hành động thù địch chống lại Iran đã "chấm dứt". Tuy nhiên, thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu đang thể hiện sự hoài nghi trước những thông điệp mâu thuẫn từ Nhà Trắng trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.Trong bức thư gửi Quốc hội Mỹ vào ngày 1/5 - thời điểm hết hạn 60 ngày theo Luật Quyền hạn Chiến tranh - Tổng thống Trump khẳng định không có bất kỳ cuộc giao tranh nào giữa lực lượng Mỹ và Iran kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 7/4. Ông cho rằng chiến sự bắt đầu từ ngày 28/2 đã chính thức kết thúc, qua đó nhằm né tránh yêu cầu phải có sự chấp thuận của Quốc hội để tiếp tục các chiến dịch quân sự.

Tuy nhiên, tuyên bố "hòa bình" này ngay lập tức bị thách thức bởi chính những phát biểu sau đó của ông. Trước khi lên đường tới bang Florida trong cùng ngày, Tổng thống Trump nói với báo giới rằng ông "không hài lòng" với đề xuất hòa bình mới nhất từ phía Iran và khẳng định Mỹ có thể "có lợi hơn" nếu không đạt được thỏa thuận. Ông thậm chí còn cảnh báo về các lựa chọn quân sự mạnh mẽ hơn nếu các cuộc đàm phán tiếp tục bế tắc.Tuyên bố về việc chấm dứt thù địch ban đầu đã giải tỏa tâm lý lo ngại trên thị trường chứng khoán. Trên Phố Wall, các chỉ số chính đồng loạt tăng điểm nhờ kỳ vọng rủi ro địa chính trị giảm bớt.

Ngược lại, thị trường dầu mỏ quốc tế mặc dù có dấu hiệu hạ nhiệt trong phiên giao dịch ngày 1/5, nhưng vẫn duy trì ở mức cao. Giá dầu Brent giảm khoảng 2% nhưng vẫn trụ vững trên ngưỡng 100 USD/thùng.

Các nhà đầu tư cho rằng tuyên bố của ông Trump chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi: Eo biển Hormuz hiện vẫn đang bị phong tỏa, cắt đứt khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Theo báo cáo mới nhất từ các tổ chức quốc tế, lưu lượng tàu bè qua tuyến đường huyết mạch này hiện chỉ bằng 5% so với mức trước xung đột.

Tương tự, thị trường vàng và tiền tệ ghi nhận biến động không đáng kể sau tuyên bố của người đứng đầu Nhà Trắng. Giới phân tích nhận định, giá vàng hiện nay chịu tác động trực tiếp từ chi phí năng lượng và áp lực lạm phát do đứt gãy chuỗi cung ứng hơn là các phát ngôn chính trị thiếu nhất quán.

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng sự thay đổi liên tục trong thông điệp của chính quyền Tổng thống Trump đang làm suy yếu niềm tin của thị trường. Việc duy trì lệnh ngừng bắn nhưng đồng thời áp đặt các lệnh trừng phạt mới và phong tỏa vận tải biển đang đẩy giá nhiên liệu tại Mỹ lên mức cao nhất trong 4 năm qua.

Liên hợp quốc (LHQ) cũng vừa đưa ra cảnh báo về viễn cảnh suy thoái toàn cầu nếu tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz kéo dài. Các nhà phân tích từ Bank of America dự báo, bất chấp những tuyên bố lạc quan từ Nhà Trắng, tình trạng gián đoạn hạ tầng năng lượng sẽ khó có thể cải thiện trước cuối năm nay, tiếp tục đặt nền kinh tế thế giới dưới áp lực lạm phát nặng nề.

Ngày 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, tuần tới, nước này sẽ nâng mức thuế nhập khẩu ô tô từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25%, từ mức 15% hiện nay.Theo Politico, lý do được ông Trump đưa ra là khối kinh tế lớn nhất thế giới này đã không tuân thủ thỏa thuận thương mại song phương ký kết vào tháng 7/2025, song không giải thích cụ thể EU đã vi phạm điều khoản nào.Thông báo trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump bày tỏ sự không hài lòng trước việc các nhà sản xuất ô tô châu Âu chưa đẩy mạnh đầu tư sản xuất tại Mỹ, nhấn mạnh: “Nếu họ sản xuất ô tô và xe tải tại các nhà máy ở Mỹ, sẽ không có thuế quan nào cả. Nhiều nhà máy ô tô và xe tải hiện đang trong quá trình xây dựng".

Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng sau đó, ông Trump chỉ ra rằng, trái ngược với các đối thủ châu Âu, các nhà sản xuất ô tô từ Nhật Bản và Hàn Quốc đang chuyển dịch cơ sở sản xuất sang Mỹ nhanh hơn nhiều nhờ vào chiến lược thuế quan của chính quyền Mỹ.

Vào tháng 4/2025, Mỹ từng áp thuế bổ sung 25% đối với tất cả ô tô sản xuất ngoài lãnh thổ, đẩy tổng mức thuế nhập khẩu lên 27,5%. Sau đó, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU đã ký kết các thỏa thuận thương mại song phương với Nhà Trắng để giảm mức thuế xuống còn 15%, đổi lại cam kết tăng cường đầu tư vào Mỹ và đẩy mạnh mua hàng hóa của nước này.

Đáng chú ý, vào tháng 2/2026, Tòa án tối cao Mỹ đã bác bỏ chính sách áp thuế toàn cầu diện rộng của ông Trump với lý do tổng thống vượt quá thẩm quyền khi sử dụng đạo luật khẩn cấp từ thập niên 1970. Tuy nhiên, thuế quan đối với ô tô và một số lĩnh vực cụ thể khác vẫn được duy trì trên cơ sở pháp lý liên quan đến an ninh quốc gia.

Động thái tăng thuế mới nhất diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ-châu Âu ngày càng rạn nứt kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran vào cuối tháng 2/2026. Tổng thống Trump đã liên tục cáo buộc các nước đồng minh châu Âu không ủng hộ các hoạt động quân sự của Mỹ trong cuộc xung đột này.