Ngày 6/1, Tập đoàn Monsanto thuộc Bayer đã đệ đơn kiện các nhà sản xuất vaccine COVID-19 gồm Pfizer, BioNTech và Moderna lên Tòa án liên bang bang Delaware (Mỹ), cáo buộc nhóm doanh nghiệp này đã sử dụng trái phép công nghệ RNA thông tin (mRNA) của Bayer trong quá trình sản xuất vaccine.Theo nội dung đơn kiện xâm phạm bằng sáng chế, Bayer cho rằng các doanh nghiệp nói trên đã sao chép công nghệ do Monsanto tiên phong phát triển từ những năm 80 của thế kỷ trước nhằm tăng cường tính ổn định của mRNA, giúp tạo ra các giống cây có khả năng kháng sâu bệnh tốt hơn. Theo đó, ba nhà sản xuất Pfizer, BioNTech và Moderna bị cáo buộc sử dụng công nghệ này để ổn định vật liệu di truyền trong vaccine phòng COVID-19.

Cùng ngày, Bayer cũng khởi kiện Johnson & Johnson trong một vụ kiện tương tự tại Tòa án liên bang bang New Jersey. Theo đó, Bayer cáo buộc một quy trình sản xuất dựa trên ADN mà Johnson & Johnson sử dụng cho vaccine của hãng này đã xâm phạm bằng sáng chế của Bayer.Bayer khẳng định không tham gia phát triển vaccine phòng COVID-19 và không sản xuất hay kinh doanh bất kỳ loại vaccine nào. Tập đoàn này yêu cầu bồi thường thiệt hại tài chính với số tiền chưa được tiết lộ, đồng thời nhấn mạnh không tìm cách ngăn cản các doanh nghiệp nêu trên tiếp tục sản xuất vaccine.

Các vụ kiện nêu trên của Bayer tiếp tục làm gia tăng các tranh chấp bằng sáng chế xoay quanh các loại vaccine phòng COVID-19 có doanh thu lớn, trong đó có vụ kiện đang diễn ra do Moderna khởi kiện Pfizer từ năm 2022.

Trong một tuyên bố, người phát ngôn của Moderna cho biết doanh nghiệp này đã nắm được thông tin về vụ kiện và sẽ tiến hành các động thái tự bảo vệ trước pháp luật. Trong khi đó, đại diện của Pfizer, BioNTech và Johnson & Johnson hiện chưa đưa ra bình luận.

Theo báo cáo của các doanh nghiệp, Pfizer và BioNTech thu về hơn 3,3 tỷ USD từ doanh số toàn cầu của vaccine Comirnaty trong năm 2024, trong khi Moderna đạt 3,2 tỷ USD từ vaccine Spikevax. Trên thực tế, các khoản doanh thu này chỉ chiếm một phần nhỏ so với nguồn doanh thu trong giai đoạn cao điểm của đại dịch.

Bạo lực tăng cao tại nhiều khu vực châu Phi, gây di dời hàng nghìn người, gián đoạn hoạt động nhân đạo và đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp của cộng đồng quốc tế.Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, bạo lực leo thang tại nhiều khu vực ở châu lục, trong đó có vùng Kordofan của Sudan và tỉnh Ituri, miền Đông Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo, đang đặt dân thường vào nguy cơ cao và làm gián đoạn nghiêm trọng các hoạt động nhân đạo, buộc hàng chục nghìn người phải di dời.

Trước tình hình này, ngày 6/1, người phát ngôn của Tổng Thư ký Liên hợp quốc, ông Stephane Dujarric, cho biết: "Một lần nữa, Liên hợp quốc nhắc lại lời kêu gọi khẩn cấp về việc chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch và bảo vệ thường dân." Ông cũng cho biết Liên hợp quốc nhấn mạnh sự cần thiết phải nhanh chóng đảm bảo tiếp cận nhân đạo an toàn và liên tục, nhằm đưa viện trợ đến những người đang cần.

Người phát ngôn này dẫn số liệu của Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo (OCHA) của Liên hợp quốc cho biết từ ngày 25/10/2025 đến ngày 30/12/2025, khoảng 65.000 người đã phải di dời khỏi nhiều địa điểm trên khắp vùng Kordofan của Sudan. Riêng tại bang Nam Kordofan, tình trạng di dời đã tăng mạnh trong những ngày gần đây.Ước tính của Tổ chức Di cư quốc tế cho biết từ ngày 31/12/2025 đến ngày 4/1/2026, bạo lực đã khiến gần 1.000 người dân ở địa phương Quoz, thị trấn Kadugli và làng Berdab phải phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn. Hôm 5/1, thêm 2.000 người nữa đã phải di dời khỏi khu vực Um Dam Haj Ahmed ở bang Bắc Kordofan.

Các nhân viên nhân đạo của Liên hợp quốc tại nước này đã báo cáo về một vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái hôm 6/1 tại thủ phủ El Obeid của bang, được cho là đã cướp đi sinh mạng của 13 thường dân, trong đó có trẻ em.

Còn tại tỉnh Ituri, miền Đông Cộng hòa Dân chủ Congo, ông Dujarric cho biết OCHA đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự gia tăng bạo lực tại địa phương này, gây gián đoạn nghiêm trọng các hoạt động cứu trợ nhân đạo trong khu vực.

Riêng tại thị trấn Bule thuộc tỉnh nói trên và các khu vực lân cận đã trải qua các cuộc xung đột liên tục kể từ đầu tháng 12/2025 và chính quyền địa phương báo cáo rằng ít nhất 25 dân thường đã thiệt mạng và hơn 40 người bị thương trong tháng qua.

OCHA báo cáo rằng tình trạng bất ổn đã cắt đứt hoạt động viện trợ cho hơn 87.000 người di tản hiện đang sinh sống ở Bule và các vùng lân cận. Những gia đình này đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng lương thực, chăm sóc sức khỏe và nước sạch.

Ông Dujarric cho biết thêm, do tình hình an ninh bất ổn, không một nhóm nhân đạo nào có thể hoạt động tại các khu vực bị ảnh hưởng trong hơn 1 tháng qua.

Đại diện Liên hợp quốc nhấn mạnh Liên hợp quốc kêu gọi tất cả các bên xung đột về nghĩa vụ tuân thủ luật nhân đạo quốc tế là bảo vệ thường dân và đảm bảo an toàn cho các nhân viên nhân đạo ở bất cứ nơi nào họ cần tiếp cận.

Người phát ngôn này khẳng định việc tiếp cận nhân đạo an toàn, có thể dự đoán được và không bị cản trở, là điều cần thiết để cung cấp viện trợ và ngăn chặn tình hình xấu đi hơn nữa./.

Sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, Venezuela vốn dĩ mang trong mình tiềm năng của một cường quốc thịnh vượng. Thế nhưng, lịch sử đất nước Nam Mỹ này lại là một chuỗi bi kịch khi nguồn tài nguyên quý giá ấy trở thành tâm điểm của những toan tính quyền lực và xung đột quốc tế.

Những tuyên bố sau sự kiện chấn động tại Caracas

Những ngày đầu năm 2026, dư luận thế giới chấn động trước thông tin lực lượng quân sự Mỹ thực hiện chiến dịch tấn công vào thủ đô Caracas của Venezuela lúc rạng sáng ngày 3/1. Theo xác nhận của Nhà Trắng, chiến dịch này đã dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống đương nhiệm Nicolás Maduro cùng phu nhân Cilia Flores.Ngay sau sự kiện, từ khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago (Palm Beach, bang Florida), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những tuyên bố mang tính khẳng định về một lộ trình can thiệp sâu rộng vào quốc gia Nam Mỹ này. Ông cho biết Mỹ sẽ tham gia điều hành chính sách của Venezuela trong một giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu khôi phục quyền lợi cho các tập đoàn dầu khí Mỹ tại đây.

“Chúng ta sẽ để các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ - những công ty lớn nhất trên thế giới - vào cuộc, chi hàng tỷ USD, sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng nặng, nhất là cơ sở hạ tầng dầu mỏ”, Tổng thống Trump nói trong cuộc họp báo từ dinh thự Mar-a-Lago của ông. Theo ông Trump, việc này không chỉ giúp khôi phục sản lượng dầu của nước Venezuela mà còn tạo nguồn thu cho nền kinh tế của quốc gia Nam Mỹ, đồng thời phục vụ mục tiêu chiến lược năng lượng của Mỹ.

Trong bối cảnh tình hình tại Caracas còn nhiều xáo trộn, tuyên bố của ông Trump về việc mở đường cho các "ông lớn" dầu mỏ Mỹ trở lại Venezuela đã thu hút sự chú ý đặc biệt của giới quan sát năng lượng toàn cầu. Giới quan sát cho rằng, việc các công ty dầu khí Mỹ trở lại Venezuela được xem là một phần trong chiến lược “thống trị năng lượng” mà chính quyền Mỹ đang theo đuổi, nhằm không chỉ kiểm soát nguồn cung dồi dào mà còn tác động trực tiếp đến giá nhiên liệu trên thị trường nội địa Mỹ và thế giới.
Giàu có nhờ dầu và nghèo khó cũng vì dầu

Nhìn lại lịch sử, không thể phủ nhận dầu mỏ là món quà vô giá mà thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho Venezuela. Với trữ lượng được xác minh lên tới hơn 303 tỷ thùng, quốc gia này vượt qua cả Saudi Arabia để đứng đầu thế giới về tiềm năng dầu thô. Trong suốt thế kỷ XX, chính nguồn năng lượng này đã từng đưa Venezuela trở thành một trong những quốc gia giàu có nhất khu vực, với một tầng lớp trung lưu đông đảo và hệ thống hạ tầng hiện đại bậc nhất Mỹ Latinh lúc bấy giờ. Dầu mỏ khi đó không chỉ là mặt hàng xuất khẩu chủ lực mà còn là niềm tự hào quốc gia, là công cụ để Venezuela khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào "vàng đen" cũng chính là nguồn cơn của những rắc rối đeo bám đất nước này suốt nhiều thập kỷ. Giới kinh tế học thường gọi hiện trạng của Venezuela là "căn bệnh Hà Lan" điển hình, khi một quốc gia quá tập trung vào khai thác tài nguyên thiên nhiên mà bỏ quên việc phát triển các ngành sản xuất khác, dẫn đến một nền kinh tế thiếu sức đề kháng trước những biến động của giá dầu thế giới.

Khi giá dầu ở mức đỉnh cao, ngân sách quốc gia dồi dào cho phép thực hiện các chính sách an sinh xã hội rộng rãi, nhưng khi thị trường đảo chiều, toàn bộ hệ thống kinh tế lập tức rơi vào khủng hoảng trầm trọng.

Dưới góc nhìn khách quan, những biến động chính trị tại Venezuela luôn gắn liền với việc kiểm soát nguồn tài nguyên này. Giai đoạn cựu Tổng thống Hugo Chávez nắm quyền đã chứng kiến làn sóng quốc hữu hóa mạnh mẽ, trong đó các tài sản của những tập đoàn đa quốc gia như ExxonMobil và ConocoPhillips bị thu hồi để đưa vào tầm kiểm soát của tập đoàn dầu khí quốc gia PDVSA.

Quyết định này một mặt nhằm khẳng định chủ quyền tài nguyên, nhưng mặt khác cũng dẫn đến việc các dòng vốn đầu tư nước ngoài và đội ngũ kỹ thuật trình độ cao rời bỏ đất nước. Kết quả là, dù sở hữu trữ lượng khổng lồ, sản lượng khai thác của Venezuela đã sụt giảm liên tục từ mức trên 3 triệu thùng/ngày vào những năm 1990 xuống còn chưa đầy 1 triệu thùng/ngày trong những năm gần đây.

Theo báo cáo thị trường dầu mỏ mới nhất từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong tháng 11, Venezuela ước tính sản xuất 860.000 thùng dầu mỗi ngày. Con số đó chỉ bằng khoảng 1/3 so với 10 năm trước và chiếm chưa đến 1% tổng lượng tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu.

Sự suy giảm này còn chịu tác động nặng nề từ các lệnh trừng phạt kinh tế từ phía Mỹ, bắt đầu mạnh mẽ từ năm 2017. Việc bị cắt đứt khỏi hệ thống tài chính quốc tế và hạn chế khả năng tiếp cận thiết bị, công nghệ đã khiến ngành dầu khí Venezuela vốn đã rệu rã lại càng thêm kiệt quệ. Những sự cố đường ống, nhà máy lọc dầu bị đình trệ và tình trạng chảy máu chất xám đã biến "phước lành" dầu mỏ trở thành một gánh nặng, khi quốc gia này thậm chí có những thời điểm phải nhập khẩu xăng dầu để đáp ứng nhu cầu trong nước.

Những mỏ “vàng đen” và ngã ba của lịch sử

Câu chuyện quá khứ của Venezuela là minh chứng rõ nét cho thấy tài nguyên thiên nhiên nếu không đi kèm với một quản trị bền vững và môi trường quốc tế thuận lợi, có thể trở thành "lời nguyền" gây kìm hãm sự phát triển.

Trở lại với hiện tại, dù chính quyền Mỹ đã bày tỏ ý định đưa các tập đoàn dầu khí phương Tây trở lại, nhưng con đường phục hồi ngành năng lượng Venezuela không hề bằng phẳng. Các chuyên gia năng lượng quốc tế nhận định rằng, ngay cả khi các rào cản chính trị được gỡ bỏ, những thách thức về mặt kỹ thuật và tài chính vẫn là những ngọn núi cao mà các nhà đầu tư phải vượt qua.

Thứ nhất là thực trạng hạ tầng. Hệ thống khai thác, vận chuyển và lọc hóa dầu của Venezuela hiện đang trong tình trạng “bệnh trọng”. Nhiều giếng dầu đã bị bỏ hoang hoặc hư hại do thiếu bảo trì trong thời gian dài. Ông Dan Brouillette, cựu Bộ trưởng Năng lượng Mỹ trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, nhận định, dù các cơ sở dầu mỏ của Venezuela vẫn còn nguyên vẹn, nhưng không có gì đảm bảo rằng trữ lượng khổng lồ của nước này có thể được khai thác nhanh chóng.

Giới chuyên môn, để nâng sản lượng khai thác dầu của Venezuela thêm 500.000 thùng/ngày, ước tính cần ít nhất 10 tỷ USD và khoảng 2 năm thực hiện. Để đưa quốc gia này trở lại vị thế sản xuất 2-3 triệu thùng/ngày như trước đây, con số đầu tư có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD cùng một thập kỷ nỗ lực không ngừng nghỉ.

Thứ hai là đặc thù của dầu thô Venezuela. Phần lớn trữ lượng tại Vành đai Orinoco là dầu cực nặng, có độ nhớt cao và chứa nhiều tạp chất. Việc khai thác và xử lý loại dầu này đòi hỏi công nghệ phức tạp và chi phí cao hơn nhiều so với dầu nhẹ tại Trung Đông hay dầu đá phiến tại Mỹ. Trong bối cảnh giá dầu Brent đang dao động quanh mức 60 USD/thùng và thị trường toàn cầu đang dư cung, tính kinh tế của việc đầu tư vào dầu nặng Venezuela sẽ bị đặt dưới sự cân nhắc khắt khe của các cổ đông tại các tập đoàn lớn.

Thứ ba, rủi ro địa chính trị và pháp lý vẫn là “hòn đá tảng”. ExxonMobil hay ConocoPhillips vẫn chưa quên bài học về việc bị tịch thu tài sản trong quá khứ. Các doanh nghiệp này chắc chắn sẽ yêu cầu một khung pháp lý minh bạch, các cam kết bảo hộ đầu tư bền vững và một môi trường chính trị ổn định thực thụ trước khi “xuống tiền”.Việc Mỹ tuyên bố "điều hành" Venezuela - nếu thực sự xảy ra - có thể tạo ra một sự bảo đảm tạm thời về quân sự, nhưng về lâu dài, một chính phủ không có được sự đồng thuận rộng rãi của người dân và sự công nhận của cộng đồng quốc tế sẽ luôn là mồi lửa cho những bất ổn tiềm tàng.

Hơn nữa, bối cảnh năng lượng toàn cầu năm 2026 đã khác xa so với 2 thập kỷ trước. Xu hướng chuyển dịch xanh, sự bùng nổ của xe điện và các cam kết giảm phát thải đang dần làm xói mòn vị thế độc tôn của nhiên liệu hóa thạch. Liệu thế giới có thực sự cần thêm một lượng lớn dầu từ Venezuela trong 10 năm tới, khi các nguồn năng lượng thay thế đang ngày càng rẻ hơn và phổ biến hơn?

Tương lai dầu khí Venezuela vì thế đang đứng trước ngã ba đường. Một kịch bản lạc quan là sự trở lại của các tập đoàn đa quốc gia sẽ mang theo công nghệ và vốn, giúp hiện đại hóa ngành công nghiệp này và tạo nguồn thu để tái thiết đất nước. Tuy nhiên, kịch bản này phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng ổn định tình hình nội tại mà không gây ra những đổ vỡ xã hội lớn hơn. Ở chiều ngược lại, nếu sự can thiệp từ bên ngoài chỉ tập trung vào việc khai thác tài nguyên mà không giải quyết được các vấn đề gốc rễ về quản trị và chủ quyền, dầu mỏ sẽ tiếp tục là tâm điểm của những cuộc tranh giành không hồi kết.

Dầu mỏ vốn là một món quà kỳ diệu của thiên nhiên, nhưng cách con người sử dụng và tranh đoạt nó đã biến “món quà” ấy thành một bài toán nan giải cho Venezuela. Đối với quốc gia Nam Mỹ này, hành trình để "vàng đen" thực sự phục vụ cho sự phồn vinh vẫn còn là một chặng đường dài đầy chông gai, nơi mà hòa bình và sự ổn định chính trị mới là những “giàn khoan” quý giá cần thiết nhất để chuyển hóa tiềm năng dầu mỏ của đất nước này thành sự thịnh vượng bền vững.

Nga dường như đã điều cả tàu ngầm và một số phương tiện hải quân để hộ tống một tàu dầu đang bị tuần duyên Mỹ truy đuổi gần Venezuela.
Tàu chở dầu kể trên là Marinera, từng mang tên Bella 1 trước khi được đăng ký lại và sơn quốc kỳ Nga – theo báo Mỹ Wall Street Journal (WSJ).

Tàu chở dầu Marinera đã bị Mỹ theo dõi trong vài tuần qua trên Đại Tây Dương sau khi rời khu vực gần Venezuela hồi tháng 12 năm ngoái.

Mỹ khẳng định tại thời điểm họ bắt đầu truy đuổi, tàu Bella 1 "không quốc tịch, treo cờ giả và thuộc diện được toà án cho phép tịch thu".Nền tảng phân tích và theo dõi vận tải dầu mỏ độc lập TankerTrackers.com nói rằng con tàu này trước đây đã vận chuyển hàng triệu thùng dầu thô của Iran và Venezuela trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025.

Hãng phân tích hàng hải Windward cho biết: "Tàu chở dầu Bella 1 có buôn bán với Venezuela, đã sơn cờ Nga lên thân tàu, đổi tên thành Marinera và treo cờ Nga giữa hành trình tuần trước, để tránh bị Lực lượng tuần duyên Mỹ bắt giữ ở Đại Tây Dương".

Tàu Bella 1 đã không thể cập cảng Venezuela để nhận hàng dầu như dự kiến. Dù chỉ là tàu rỗng và xuống cấp, tuần duyên Mỹ vẫn theo sát khi nó tiến ra Đại Tây Dương, trong bối cảnh Washington gia tăng nỗ lực ngăn chặn mạng lưới tàu chở dầu mà nước này trừng phạt trên toàn cầu. Các nhà phân tích cho rằng sở dĩ Nga "điều cả tàu ngầm để bảo vệ Marinera" là do lo ngại việc Mỹ liên tục tịch thu các tàu vận chuyển dầu thuộc "hạm đội bóng tối", vốn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn thu năng lượng.

"Hạm đội bóng tối" được cho là bao gồm hơn 1.000 tàu dầu cũ, thiếu bảo hiểm phương Tây. Phần lớn các tàu chở dầu này đã hơn 15 năm tuổi nên tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn hàng hải.

Ba quan chức Mỹ tiết lộ với WSJ rằng Nga đã đề nghị Washington chấm dứt truy đuổi con tàu gần Venezuela.

Bộ Ngoại giao Nga cũng tuyên bố đang theo dõi tình hình "với mối quan ngại" - theo hãng thông tấn nhà nước RIA.Đáp lại, Bộ Tư lệnh miền Nam của quân đội Mỹ (SOUTHCOM) khẳng định trên mạng xã hội rằng họ sẵn sàng "chống lại các tàu và tác nhân bị trừng phạt" di chuyển qua khu vực.

Dữ liệu theo dõi hàng hải được WSJ trích dẫn cho thấy Marinera vẫn bị theo dõi khi di chuyển tại Đông Đại Tây Dương cách Iceland khoảng 483 km hướng về Biển Bắc.

Đài RT (Nga) cũng công bố đoạn video được cho là quay từ boong tàu Marinera, ghi lại cảnh tàu của tuần duyên Mỹ bám theo, đồng thời cáo buộc Mỹ tìm cách chặn tàu dù đây là phương tiện dân sự đang hướng tới cảng Murmansk của Nga.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh căng Nga chưa chấp nhận đề xuất hòa bình do Mỹ và Ukraine đưa ra. Trước đó, Tổng thống Donald Trump tuyên bố "không hài lòng" với Tổng thống Nga Vladimir Putin vì tình hình xung đột tại Ukraine.

Mỹ trước đó đã tịch thu ít nhất 2 tàu chở dầu cỡ lớn khác là Skipper và Centuries với cáo buộc chúng thuộc "đội tàu vận chuyển dầu bất hợp pháp", đồng thời cảnh báo có thể tiến hành thêm các vụ tịch thu.

Windward cũng xác định thêm hai tàu chở dầu bị phương Tây trừng phạt đang ở vùng biển Venezuela, đã đổi cờ sang Nga trong những ngày gần đây để tránh bị hải quân Mỹ chặn bắt.

Tàu chở dầu Hyperion rời Venezuela vào ngày 1-1-2026 với cờ Nga, trong khi tàu Premier đã đổi cờ từ Gambia sang Nga vào ngày 22-12-2025.

"Tàu Premier vẫn đang neo đậu tại cảng Jose ở Venezuela" – Fox News dẫn thông tin từ Windward.

Venezuela từng bí mật chuyển một lượng lớn vàng ra nước ngoài, trong bối cảnh nền kinh tế nước này rơi vào khủng hoảng và chính phủ tìm cách xoay xở nguồn ngoại tệ.

Trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2016, khoảng 113 tấn vàng đã được xuất khẩu từ Ngân hàng Trung ương Venezuela sang Thụy Sĩ. Hoạt động này diễn ra khi chính quyền Caracas nỗ lực bán bớt dự trữ quốc gia nhằm hỗ trợ nền kinh tế đang đối mặt nhiều khó khăn.

SRF cho rằng số vàng trên nhiều khả năng được vận chuyển tới Thụy Sĩ để tinh luyện và cấp chứng nhận, trước khi tiếp tục được đưa tới các thị trường khác. Thụy Sĩ vốn được xem là trung tâm tinh luyện vàng hàng đầu thế giới, với 5 nhà máy chế tác quy mô lớn đang hoạt động.

Lượng vàng được đề cập được định giá vào khoảng 4,14 tỷ franc Thụy Sĩ, tương đương gần 137.000 tỷ đồng, và việc xuất khẩu diễn ra trong những năm đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Nicolas Maduro.


Đáng chú ý, ngày 5/1, Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ đã quyết định phong tỏa toàn bộ tài sản tại nước này liên quan đến ông Nicolas Maduro và những cá nhân thân cận, với hiệu lực ngay lập tức. Bộ Ngoại giao Liên bang Thụy Sĩ cho biết quyết định này được đưa ra sau khi ông Maduro bị Washington bắt giữ tại Caracas và chuyển sang Mỹ.

Theo một người phát ngôn, lệnh phong tỏa ảnh hưởng đến 37 cá nhân, song giá trị cụ thể của các tài sản không được tiết lộ.

Trong nhiều năm, Ngân hàng Trung ương Venezuela liên tục bán vàng dự trữ để bổ sung nguồn ngoại tệ mạnh, đặc biệt trong bối cảnh quốc gia Nam Mỹ này phải đối mặt với các lệnh trừng phạt từ Mỹ. Chia sẻ với Reuters, bà Rhona O’Connell, chuyên gia phân tích tại StoneX, cho biết phần lớn lượng vàng Venezuela bán ra trong giai đoạn 2012–2016 đã được chuyển sang Thụy Sĩ, sau đó có thể được chia nhỏ thành các thỏi và xuất sang châu Á hoặc những thị trường khác.

Từ năm 2017, dữ liệu hải quan không còn ghi nhận các lô vàng xuất khẩu từ Venezuela sang Thụy Sĩ, trùng với thời điểm Liên minh châu Âu áp đặt lệnh trừng phạt đối với Caracas. Tuy nhiên, theo bà O’Connell, sự sụt giảm này cũng có thể xuất phát từ thực tế rằng Venezuela không còn nhiều vàng để tiếp tục bán ra.

Hiện Hội đồng Vàng Thế giới không công bố số liệu chính thức về dự trữ vàng của quốc gia này.

Quan hệ Mỹ - Venezuela căng thẳng từ hơn 20 năm trước, với các lệnh trừng phạt kinh tế, phong tỏa dầu mỏ cho đến cuộc đột kích vào Caracas để bắt ông Maduro.

Cuộc đột kích của đặc nhiệm Mỹ vào thủ đô Caracas để bắt Tổng thống Nicolas Maduro cùng vợ rạng sáng 3/1 đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong quan hệ vốn đã căng thẳng giữa hai quốc gia.

Hai nước từng duy trì quan hệ hữu nghị kể từ khi Mỹ công nhận nền độc lập của Venezuela năm 1835. Mỹ hồi năm 1895 đã đứng về phía Venezuela khi nước này xảy ra tranh chấp biên giới với Anh, xoay quanh vùng lãnh thổ là Guyana ngày nay.

Khi những mỏ dầu mỏ lớn được phát hiện ở Venezuela vào đầu thế kỷ 20, lãnh đạo Juan Vicente Gomez đã cấp quyền khai thác cho các công ty Mỹ. Venezuela sau đó trở thành nhà cung cấp dầu mỏ chủ chốt của Mỹ, khiến quan hệ giữa Caracas và Washington càng trở nên khăng khít.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ coi Venezuela là đồng minh ở khu vực Mỹ Latin, Washington cũng là đối tác thương mại lớn nhất của Caracas. Trong giai đoạn này, Mỹ đã đồng ý bán 18 tiêm kích F-16 cho Venezuela, giúp Venezuela trở thành quốc gia Nam Mỹ duy nhất vận hành chiến đấu cơ F-16 trong khoảng 20 năm.

Tuy nhiên, mối quan hệ thay đổi kể từ khi ông Hugo Chavez lên nắm quyền lãnh đạo Venezuela năm 1998, với lập trường chống giới tinh hoa và chống Mỹ. Một năm sau, Venezuela quy định hãng dầu quốc doanh PDVSA phải sở hữu phần lớn dự án khai thác dầu mỏ ở nước này.

Chính sách của ông Chavez đã khiến hai "ông lớn" dầu khí của Mỹ là Exxon và Conoco phải rời Venezuela vào thập niên 2000, tài sản của họ cũng bị quốc hữu hóa. Điều này đã góp phần từng bước đẩy Venezuela vào thế đối đầu với Mỹ.

Quan hệ càng xấu đi khi Venezuela thắt chặt quan hệ với Nga, Trung Quốc và Iran, trục xuất các tổ chức phi chính phủ và nhà ngoại giao bị cho là thân Mỹ, khiến Washington chỉ trích gay gắt.

Đầu năm 2002, Venezuela chìm trong cuộc tổng đình công và ông Chavez bị truất quyền sau khi có ý định kiểm soát toàn bộ công nghiệp dầu mỏ. Nhưng chỉ hai ngày sau, những người ủng hộ Chavez, chủ yếu là người nghèo, xuống đường thể hiện sức mạnh và đưa ông trở lại dinh tổng thống. Venezuela cáo buộc Mỹ hậu thuẫn âm mưu đảo chính này, song Washington phủ nhận.

Năm 2006, Hugo Chavez tái đắc cử tổng thống với 63% phiếu, tuyên bố mở rộng các chính sách có tính cách mạng của mình. Ông cũng thiết lập các mối quan hệ thân thiết về chính trị và kinh tế với một loạt nhà lãnh đạo cánh tả mới được bầu ở Nam Mỹ trong "làn sóng hồng" ở Bolivia, Nicaragua, Ecuador...


Tổng thống Venezuela Hugo Chavez (trái) cùng ngoại trưởng Nicolas Maduro tại dinh tổng thống Miraflores ở Caracas vào tháng 7/2010. Ảnh: AFP

Cũng trong năm đó, tổng thống Mỹ George W. Bush đã cấm bán vũ khí và thiết bị quân sự cho Venezuela, với lý do thiếu sự hợp tác trong cuộc chiến chống khủng bố. Đây được coi là những lệnh trừng phạt đầu tiên của Mỹ với quốc gia Nam Mỹ này.

Đến năm 2010, hai nước không còn đại sứ tại thủ đô của nhau.

Sau khi ông Chavez qua đời năm 2013 vì ung thư, người kế nhiệm mà ông lựa chọn là Nicolas Maduro lên nắm quyền. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, quan hệ giữa Venezuela với Mỹ tiếp tục xấu đi.

Mỹ đã áp đặt hạn chế thị thực và trừng phạt các quan chức Venezuela với cáo buộc vi phạm nhân quyền. Các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến kinh tế Venezuela rơi vào khó khăn, người dân chịu cảnh thiếu hụt lương thực và thuốc men, lạm phát tăng vọt và làn sóng di cư bùng phát.

Khi phe đối lập giành quyền kiểm soát quốc hội Venezuela năm 2015, ông Maduro đã cho thành lập Hội đồng Lập pháp với quyền lực còn lớn hơn cả quốc hội. Mỹ sau đó áp lệnh trừng phạt đối với một số quan chức cấp cao, gồm cả thành viên Tòa án Tối cao Venezuela, với cáo buộc làm suy yếu quyền lực quốc hội.

Năm 2017, chính quyền tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ một đã ngăn Venezuela tiếp cận với thị trường tài chính, cấm các bên mua lại nợ của nước này. Các lệnh trừng phạt dầu mỏ được tăng cường, khiến kinh tế Venezuela rơi vào khủng hoảng, lạm phát giai đoạn này có lúc lên tới 345%.

Ông Trump khi đó lần đầu tiên đề cập đến "lựa chọn quân sự" ở Venezuela, lời đe dọa mà ông tiếp tục lặp lại trong những năm sau đó. Washington đã cấm mua trái phiếu do chính phủ Venezuela và công ty dầu khí quốc gia PDVSA phát hành.

Năm 2018, ông Maduro tuyên bố tái đắc cử với gần 70% phiếu bầu, nhưng Mỹ từ chối công nhận tính hợp pháp của ông. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo khi đó kêu gọi người dân Venezuela hợp tác với quốc hội thay vì ông Manduro.

Mỹ năm 2019 thắt chặt các lệnh trừng phạt với mục tiêu bóp nghẹt nền kinh tế Venezuela. Caracas đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Mỹ cùng hàng chục quốc gia khác, những nước đã công nhận lãnh đạo đối lập Juan Guaido là tổng thống lâm thời. Chính phủ tự xưng của Guaido bị giải tán năm 2023.

Washington cũng áp đặt các lệnh trừng phạt đối với công ty dầu khí PDVSA và ngân hàng trung ương Venezuela.

Tháng 4/2019, Mỹ áp lệnh cấm vận dầu mỏ với Venezuela. Sau đó, Washington phong tỏa tất cả tài sản của chính phủ Venezuela tại Mỹ.

Năm 2020, ông Maduro và một số người thân cận bị Mỹ truy tố với cáo buộc "khủng bố ma túy". Washington thậm chí tuyên bố trao thưởng 15 triệu USD cho thông tin dẫn tới việc bắt giữ lãnh đạo Venezuela, trước khi nâng lên thành 50 triệu USD vào tháng 8/2025. Mỹ còn cáo buộc ông Maduro đứng đầu băng đảng ma túy Cartel of the Suns, một tổ chức mà các chuyên gia cho rằng chưa thể chứng minh sự tồn tại của nó.

Năm 2023, dưới chính quyền Joe Biden, lệnh cấm dầu mỏ từ Venezuela được nới lỏng để bù đắp cho nguồn cung dầu thô thiếu hụt từ Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát. Tuy nhiên, lệnh này được tái áp đặt khi Washington cho rằng ông Maduro không thực hiện cam kết bầu cử tổng thống công bằng năm 2024, trong đó lãnh đạo đối lập Maria Corina Machado bị tuyên bố là không đủ tư cách tranh cử.

Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng hồi tháng 1/2025, Washington đã tăng cường các động thái cứng rắn với Caracas, đảo ngược chính sách tiếp cận và đối thoại của người tiền nhiệm Biden.

Tháng 8/2025 đánh dấu việc Mỹ bắt đầu tăng cường lực lượng quân sự quy mô lớn ở khu vực Caribe và bắt đầu chiến dịch tập kích xuồng chở ma túy từ tháng 9. Chính phủ ông Trump cáo buộc Caracas phải chịu trách nhiệm với dòng chảy ma túy tràn vào Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố hoạt động này nhằm ngăn chặn ma túy vào Mỹ, trong khi ông Maduro chỉ trích và cho rằng "đó chỉ là lời nói dối" để biện minh cho kế hoạch can thiệp lật đổ ông và "cướp đoạt" tài nguyên Venezuela.

Ngày 10/12, Mỹ thông báo bắt một tàu chở dầu ngoài khơi Venezuela, động thái mà Caracas cáo buộc là "cướp biển". Ông Trump ngày 29/12 tuyên bố lực lượng Mỹ đã tập kích một cảng của Venezuela bị cáo buộc được các tàu chở ma túy sử dụng. Đây được xem là cuộc tấn công vào đất liền đầu tiên trong chiến dịch của Mỹ.

Căng thẳng lên đến đỉnh điểm ngay trong những ngày đầu năm 2026 với chiến dịch bắt vợ chồng ông Maduro. Hai ngày sau khi bị bắt, Tổng thống Venezuela cùng vợ ngày 5/1 xuất hiện tại phiên điều trần đầu tiên tại tòa án ở New York. Hai người bác bỏ cáo trạng, tuyên bố bản thân vô tội. Thẩm phán Hellerstein cho biết phiên điều trần tiếp theo sẽ diễn ra ngày 17/3, bắt đầu cuộc chiến pháp lý dài hơi với ông Maduro.

VietBF@sưu tập