Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề xuất mới của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh, đe dọa “đánh họ tan tành” nếu không đạt thỏa thuận.Kênh ABC News của Australia cho biết Washington đã bác bỏ đề xuất đàm phán mới nhất của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ “đánh họ tan tành” nếu không đạt được thỏa thuận.

Các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đã rơi vào bế tắc trong khi một lệnh ngừng bắn kéo dài vẫn được duy trì.Kể từ khi chiến tranh Trung Đông bùng nổ vào ngày 28/2 tới nay chỉ có một vòng đàm phán trực tiếp không đạt kết quả giữa đại diện Iran và Mỹ diễn ra tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào hôm 11 - 12/4 còn nỗ lực thứ hai đã bị đổ vỡ.

Iran vẫn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với eo biển Hormuz, cắt đứt một lượng lớn dầu mỏ, khí đốt và phân bón khỏi thị trường toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách áp đặt phong tỏa đối với các cảng của Iran.

Tổng thống Donald Trump cho biết ông không hài lòng với đề xuất mới của Iran và đe dọa sẽ “đánh họ tan tành” nếu hai bên không đạt được thỏa thuận.

Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 1/5, Tổng thống Trump chỉ rõ: “Hiện tại, tôi không hài lòng với những gì họ đưa ra,”

Các báo cáo truyền thông Iran không nêu chi tiết về đề xuất mới và ông Trump cũng không chỉ rõ ông không hài lòng điểm nào trong đề nghị này.

Tuy nhiên, theo nhà lãnh đạo Mỹ, phía Iran “đang yêu cầu những điều mà tôi không thể đồng ý”.

Trong khi cho biết Iran đã “có tiến triển” trong đàm phán, Tổng thống Trump cũng nói rằng tồn tại “sự bất đồng rất lớn” trong nội bộ lãnh đạo Iran và cảnh báo: “Tôi không chắc họ có bao giờ đạt được điều đó hay không”.

Ông Trump từ chối cho biết liệu ông có tiến hành thêm các cuộc tấn công nếu không đạt được thỏa thuận hay không.Tuy nhiên, các thông tin truyền thông cho rằng Tổng thống Mỹ sẽ được báo cáo về kế hoạch tiến hành các cuộc tấn công quân sự mới nhằm buộc Iran phải đàm phán đã đẩy giá dầu toàn cầu lên mức cao nhất trong bốn năm vào ngày 30/4.

Giá dầu Brent giảm nhẹ xuống còn 109,96 USD (152,35 USD) mỗi thùng sau khi Iran đưa ra đề xuất mới, nhưng vẫn đang hướng tới mức tăng 4,5% trong tuần sau khi đã chạm mức 126 USD/thùng vào hôm 30/4.

Về phía Iran, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 2/5, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Tehran vẫn để ngỏ khả năng đàm phán nhưng đặt ra các điều kiện rõ ràng để tái tham gia.

Theo đài truyền hình nhà nước PressTV của Iran, ông Araghchi kêu gọi Washington từ bỏ điều mà ông mô tả là “giọng điệu đe dọa” và “cách tiếp cận thái quá.”

Ngoại trưởng Iran đã trao đổi với các đối tác trong khu vực, bao gồm các quan chức tại Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Saudi Arabia, Ai Cập, Iraq và Azerbaijan, nhằm trình bày lập trường của Iran trong bối cảnh tiến trình ngoại giao mong manh.

Ông Araghchi khẳng định Iran không phải là bên khởi đầu xung đột và nhấn mạnh rằng quân đội nước này vẫn sẵn sàng đáp trả bất kỳ sự leo thang mới nào, đồng thời cho biết Tehran đã tham gia các cuộc đàm phán gần đây với thiện chí, bất chấp sự thiếu tin tưởng sâu sắc đối với Washington.Còn vào ngày 30/4, Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Seyed Mojtaba Khamenei đã khẳng định quyết tâm bảo vệ những thành quả mà nước Cộng hòa Hồi giáo đã đạt được trong lĩnh vực hạt nhân và tên lửa như tài sản quốc gia.

Trong thông điệp công bố nhân Ngày Vịnh Ba Tư quốc gia, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố các công nghệ - từ nano đến hạt nhân và tên lửa - đều là "tài sản quốc gia" và người dân nước này sẽ bảo vệ các thành quả này như cách đã bảo vệ chủ quyền của mình.

Ông nêu rõ Tehran sẽ đảm bảo an ninh của Vịnh Persian và không để các thế lực thù địch lạm dụng tuyến đường thủy này.

Theo Lãnh tụ Tối cao Iran, một chương mới ở Vùng Vịnh và eo biển Hormuz đang được mở ra và tương lai tươi sáng của khu vực Vịnh Perisan sẽ chỉ dành riêng cho sự tiến bộ, thịnh vượng của các quốc gia trong khu vực mà không có Mỹ.

Bộ Quốc phòng Mỹ vừa công bố một thỏa thuận mới với 7 công ty trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm triển khai các công nghệ tiên tiến vào hệ thống thông tin mật của quân đội.Trong thông báo, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết các thỏa thuận với SpaceX, OpenAI, Google, NVIDIA, Reflection AI, Microsoft và Amazon Web Services sẽ “thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhằm xây dựng quân đội Mỹ trở thành lực lượng lấy AI làm trung tâm, đồng thời nâng cao khả năng duy trì ưu thế ra quyết định trên mọi lĩnh vực tác chiến”. Theo đó, năng lực của các công ty này sẽ được sử dụng trong các hệ thống thông tin có mức độ bảo mật cao nhất, nhằm “tinh giản tổng hợp dữ liệu, nâng cao nhận thức tình huống và hỗ trợ quá trình ra quyết định trong các môi trường tác chiến phức tạp”.

Đáng chú ý, trong danh sách được Bộ Quốc phòng Mỹ không có Anthropic, doanh nghiệp từng xảy ra bất đồng lớn với Lầu Năm Góc sau khi phản đối yêu cầu cung cấp quyền truy cập không hạn chế vào chương trình AI Claude cho “mọi mục đích hợp pháp”. Đề xuất này đã làm dấy lên lo ngại về khả năng sử dụng công nghệ trong giám sát quy mô lớn hoặc các hệ thống vũ khí tự động. Về phần mình, Lầu Năm Góc coi công ty này là “rủi ro chuỗi cung ứng”.

Hai bên hiện vẫn đang trong quá trình kiện tụng kéo dài, dù đã xuất hiện một số tín hiệu hạ nhiệt. Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Anthropic đang “cải thiện” trong mắt chính quyền của ông, mở ra cơ hội cho công ty trí tuệ nhân tạo này đảo ngược quyết định bị đưa vào danh sách đen của Lầu Năm Góc. Phía chính quyền Mỹ được cho là quan tâm tới việc tiếp cận mô hình AI mới mang tên Mythos của Anthropic, được đánh giá có thể tạo ra thay đổi lớn trong cả tấn công và phòng thủ mạng.Việc chính phủ Mỹ sử dụng AI đang đối mặt với sự giám sát ngày càng chặt chẽ, đặc biệt trong bối cảnh các chiến dịch thực thi pháp luật về nhập cư quy mô lớn. Trong khi đó, trong bối cảnh các hoạt động quân sự liên quan đến Iran, cũng xuất hiện nhiều câu hỏi về việc sử dụng các hệ thống AI trong việc lựa chọn mục tiêu.

Phát biểu tại một phiên điều trần của Thượng viện hôm 30/4, Thượng nghị sĩ Mỹ Kirsten Gillibrand đã chất vấn Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về cơ chế giám sát thiệt hại dân sự và việc sử dụng AI. Đáp lại, ông Hegseth khẳng định: “Không có quân đội hay quốc gia nào nỗ lực hơn Mỹ trong việc bảo vệ sinh mạng dân thường ở mọi cấp độ và đó là cam kết kiên định, bất kể chúng tôi sử dụng hệ thống nào”.

Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông chưa hạ nhiệt, Iran tiếp tục thúc đẩy tiếp xúc ngoại giao với các nước trong khu vực, đồng thời phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại nhằm giảm leo thang xung đột.
Theo hãng thông tấn IRNA, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi ngày 1/5 đã có các cuộc điện đàm riêng rẽ với người đồng cấp của 6 nước gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Qatar, Saudi Arabia, Iraq và Azerbaijan. Trong các cuộc trao đổi, Tehran khẳng định sẵn sàng tham gia tiến trình ngoại giao nếu các bên điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng hạ nhiệt căng thẳng.

Cùng quan điểm, Chánh án Tòa án Tối cao Iran Gholamhossein Mohseni Ejei cho biết, nước này sẵn sàng tiếp tục đối thoại, song nhấn mạnh không chấp nhận các điều kiện bị áp đặt từ bên ngoài.

Tuy nhiên, triển vọng đàm phán vẫn gặp trở ngại khi Mỹ cùng ngày công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào 3 công ty trao đổi ngoại tệ của Iran. Theo Bộ Tài chính Mỹ, các thực thể này bị cáo buộc liên quan tới mạng lưới tài chính xử lý lượng giao dịch thương mại lớn, phần nhiều gắn với xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu của Tehran.Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định, Washington sẽ tiếp tục siết chặt các biện pháp nhằm hạn chế dòng tài chính của Iran, đồng thời xử lý các tổ chức và cá nhân bị cho là hỗ trợ nước này né tránh trừng phạt. Cơ quan này cũng cảnh báo các hoạt động thanh toán liên quan đến việc đảm bảo an toàn hàng hải qua Eo biển Hormuz có thể đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn bế tắc.

Đại Giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei đã kêu gọi tăng cường nội lực kinh tế, khuyến khích sử dụng hàng hóa trong nước và giảm thiểu tác động tiêu cực tới thị trường lao động trong bối cảnh sức ép bên ngoài gia tăng.

Trung Quốc chính thức tiếp nhận chức Chủ tịch luân phiên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) cho tháng 5/2026. Đại sứ Phó Thông, Trưởng Phái đoàn thường trực Trung Quốc tại LHQ, đã tổ chức họp báo công bố chương trình nghị sự tập trung vào việc tăng cường vai trò và khôi phục uy tín của chủ nghĩa đa phương và giải quyết các xung đột khu vực đang diễn raMở đầu buổi họp báo ngày 1/5, Đại sứ Phó Thông nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu của Trung Quốc là tập trung vào 3 vấn đề: Hồi sinh thẩm quyền của Hiến chương LHQ và vai trò của Liên hợp quốc; thúc đẩy giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng Trung Đông, và hỗ trợ sự ổn định và phát triển của các quốc gia Châu Phi. Ông khẳng định Trung Quốc sẽ thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao và cách tiếp cận mang tính xây dựng nhằm thúc đẩy sự đoàn kết trong Hội đồng.

Đại Sứ Phó Thông tuyên bố rằng trong những năm gần đây, tình hình quốc tế ngày càng trở nên hỗn loạn, với các xung đột và đối đầu leo ​​thang, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống đa phương và luật pháp quốc tế. Cộng đồng quốc tế cần khẩn trương hành động để khôi phục uy tín của Hiến chương Liên hợp quốc và vai trò của Liên hợp quốc, ngăn chặn thế giới quay trở lại tình trạng “kẻ mạnh thắng” hay “luật rừng”.

Sự kiện quan trọng nhất trong tháng sẽ là phiên thảo luận mở cấp cao diễn ra vào ngày 26/05 với chủ đề: "Đề cao các mục tiêu và nguyên tắc của Hiến chương LHQ và tăng cường hệ thống quốc tế lấy LHQ làm trung tâm". Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị sẽ chủ trì phiên thảo luận nhằm khuyến khích các quốc gia khẳng định lại sứ mệnh ban đầu của Hiến chương Liên hợp quốc, bảo vệ những thành tựu của Chiến tranh thế giới thứ hai và khôi phục vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong hệ thống quốc tế.Trả lời các câu hỏi về xung đột hiện nay, Đại sứ Phó Thông đưa ra các quan điểm đáng chú ý: Về tình hình Trung Đông, ông chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của sự bất ổn hiện nay bắt nguồn từ các hành động quân sự bất hợp pháp và nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về một lệnh ngừng bắn thực sự tại Lebanon thay vì chỉ là "lửa nhỏ” như hiện nay.

Về eo biển Hormuz,Trung Quốc kêu gọi mở lại eo biển này nhanh nhất có thể. Ông đề xuất Iran dỡ bỏ các hạn chế và Mỹ cần chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân để đảm bảo an ninh hàng hải.

Đặc biệt, Hội đồng sẽ bắt đầu thảo luận về các thể thức và ứng viên cho vị trí Tổng thư ký LHQ nhiệm kỳ tiếp theo.

Đại sứ Phó Thông kết luận rằng Trung Quốc cam kết sẽ đóng vai trò là “người hòa giải” khách quan, công bằng để tìm kiếm các giải pháp chính trị thay vì can thiệp quân sự, góp phần hạ nhiệt căng thẳng toàn cầu.

Đây là lần thứ ba trong những năm gần đây Trung Quốc đảm nhiệm vai trò này. Dư luận quốc tế đang kỳ vọng vào những nỗ lực ngoại giao của Bắc Kinh trong việc hạ nhiệt căng thẳng tại các khu vực đang có chiến sự.

Trong bối cảnh căng thẳng có nguy cơ leo thang với Iran, Mỹ đang cân nhắc triển khai hệ thống tên lửa siêu vượt âm phóng từ mặt đất Dark Eagle.Dark Eagle là loại vũ khí được thiết kế để thực hiện các đòn tấn công chính xác tầm xa với tốc độ cực cao, đủ khả năng xuyên thủng những hệ thống phòng không đa tầng hiện đại. Tuy nhiên, dù sở hữu nhiều đặc tính ấn tượng, Dark Eagle lại khó có thể trở thành yếu tố quyết định trên chiến trường nếu xung đột với Iran thực sự nổ ra.Dark Eagle có thể giúp Mỹ tấn công các mục tiêu quan trọng như bệ phóng tên lửa hay cơ sở quân sự nằm sâu trong lãnh thổ đối phương, vượt ngoài tầm với của những hệ thống hiện có như tlửa đạn đạo PrSM hay các bệ phóng HIMARS. Khả năng bay với tốc độ siêu thanh cho phép nó rút ngắn thời gian tiếp cận mục tiêu và giảm đáng kể khả năng bị đánh chặn. Nhưng trên thực tế, lợi thế này bị hạn chế nghiêm trọng bởi một yếu tố rất đơn giản: đó là số lượng.

Sau nhiều tuần giao tranh cường độ cao, kho tên lửa của Mỹ đã bị tiêu hao đáng kể. Không chỉ các hệ thống phòng không như THAAD hay MIM-104 Patriot, mà cả các loại vũ khí tấn công chủ lực như Tomahawk và AGM-158 JASSM cũng đang được sử dụng với tốc độ vượt xa khả năng bổ sung. Trong bối cảnh đó, Dark Eagle vốn vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và chỉ có số lượng rất hạn chế, gần như không thể tạo ra khác biệt mang tính chiến lược, ngay cả khi được đưa vào sử dụng.

Không chỉ khan hiếm, Dark Eagle còn là một trong những loại vũ khí đắt đỏ nhất hiện nay, với chi phí ước tính khoảng 41 triệu USD cho mỗi quả tên lửa. Mức giá này khiến việc sử dụng nó trở nên khó biện minh trong nhiều kịch bản tác chiến, đặc biệt khi đối thủ như Iran không sở hữu các hệ thống phòng không tiên tiến đến mức buộc Mỹ phải dùng đến vũ khí siêu thanh để xuyên thủng.


Bên cạnh đó, bản thân chương trình Dark Eagle cũng chưa thực sự hoàn thiện. Dù đã có một số cuộc thử nghiệm thành công vào năm 2024, hệ thống này vẫn gặp không ít trục trặc kỹ thuật, bao gồm lỗi liên quan đến bệ phóng và độ tin cậy của tên lửa. Các đánh giá chính thức cho thấy phải đến năm 2027, Mỹ mới có đủ dữ liệu để xác nhận đầy đủ hiệu quả chiến đấu của loại vũ khí này. Điều đó đồng nghĩa với việc triển khai sớm có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn là lợi ích.

Theo nhà phân tích quốc phòng Jennifer Kavanagh, việc đưa một vũ khí đắt đỏ và chưa hoàn thiện vào một chiến trường không đòi hỏi công nghệ cao như Iran có thể là dấu hiệu cho thấy sự thiếu nhất quán trong chiến lược. Bà Kavanagh đặt câu hỏi liệu có mục tiêu nào đủ giá trị để biện minh cho chi phí khổng lồ của mỗi lần phóng hay không.

Thực tế, việc phô trương các loại vũ khí tiên tiến để răn đe đối thủ không phải là điều mới. Trước đây, Mỹ từng triển khai các tiêm kích tàng hình như F-22 Raptor tới Trung Đông chủ yếu nhằm gửi tín hiệu sức mạnh, hơn là để tham chiến trực tiếp. Trong trường hợp của Dark Eagle, nhiều khả năng vai trò của nó cũng tương tự: một công cụ răn đe chiến lược, hơn là "quân bài quyết định" trên chiến trường.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết hôm 1/5 rằng Hải quân Mỹ đang hành động “như cướp biển” khi thực hiện lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Ông Trump đưa ra bình luận này khi mô tả việc lực lượng Mỹ thu giữ một con tàu vài ngày trước đó. “Chúng tôi đã chiếm con tàu, chúng tôi đã lấy hàng hóa, chúng tôi đã lấy dầu. Đây là một hoạt động có lợi nhuận...Chúng tôi giống như cướp biển. Có thể nói là như vậy, nhưng chúng tôi không đùa", ông Trump phát biểu.

Một số tàu của Tehran bị Mỹ thu giữ sau khi rời các cảng Iran, cùng với các tàu container và tàu chở dầu của Iran đang bị trừng phạt tại các vùng biển châu Á.

Iran trong khi đó chặn nhiều tàu đi qua eo biển Hormuz.Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2. Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ. Các cuộc không kích của Mỹ - Israel nhằm vào Iran và các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời khỏi nhà.

Cuộc xung đột đẩy giá dầu tăng cao và dẫn đến việc phong tỏa eo biển Hormuz - điểm nghẽn vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Ông Trump đã đưa ra các mốc thời gian và mục tiêu thay đổi liên tục trong suốt quá trình diễn ra cuộc xung đột.

Trong một diễn biến khác, Tổng thống Mỹ cho biết ông có thể xem xét rút một số binh sĩ Mỹ đóng quân tại Italia và Tây Ban Nha, sau khi đưa ra lời đe dọa tương tự đối với Đức.

Ông Trump chỉ trích NATO là "hổ giấy" sau khi các quốc gia thành viên khác từ chối ủng hộ chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel ở Trung Đông. Lầu Năm Góc cho biết họ sẽ rút khoảng 5.000 trong số khoảng 36.000 quân nhân tại ngũ khỏi Đức.

Tây Ban Nha phủ nhận việc sử dụng căn cứ hải quân gần Cadiz để tấn công Iran và đóng cửa không phận đối với máy bay Mỹ tham gia chiến dịch tấn công. Tương tự, Italia cũng từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ không quân ở Sicily.

Các tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới đang bị kéo vào vòng xoáy đối đầu, biến vận tải biển từ trụ cột thương mại thành “chiến trường” mới của địa chính trị toàn cầu.Từ eo biển Hormuz, kênh đào Panama đến Biển Đông và Biển Đen, những căng thẳng địa chính trị đang từng bước làm thay đổi luật chơi của ngành vận tải biển toàn cầu, đẩy chi phí tăng cao và khiến các tuyến hàng hải trở nên khó lường hơn bao giờ hết.

Tín hiệu cảnh báo

Theo kênh Al Jazeera, đề xuất gần đây của Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa về việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Malacca, dù nhanh chóng bị rút lại, đã làm dấy lên lo ngại trong giới bảo hiểm và các nhà nhập khẩu châu Á. Ý tưởng này được cho là lấy cảm hứng từ cách Iran kiểm soát eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Diễn biến này, theo các chuyên gia, phản ánh một thực tế đang hình thành: trật tự hàng hải dựa trên luật lệ quốc tế, vốn được thiết lập từ sau Thế chiến II, đang bị xói mòn. Những đại dương từng được xem là không gian chung cho thương mại toàn cầu nay trở thành nơi cạnh tranh quyền lực và lợi ích.

Elisabeth Braw, chuyên gia tại Atlantic Council, nhận định đây là giai đoạn “biển cả trở nên hỗn loạn và nguy hiểm nhất” kể từ khi các quốc gia ngồi lại thiết lập luật chơi hàng hải nhiều thập kỷ trước.

Trước đây, dù luôn tồn tại rủi ro như cướp biển, hệ thống hiệp ước và quy định quốc tế được xây dựng từ cuối những năm 1950 đã giúp đảm bảo tự do hàng hải. Nhờ đó, thương mại toàn cầu, phần lớn vận chuyển bằng đường biển, tăng vọt, từ khoảng 60 tỷ USD lên hơn 25.000 tỷ USD hiện nay.

Hormuz: Điểm nóng năng lượng

Eo biển Hormuz hiện là tâm điểm căng thẳng. Từ đầu tháng 3, Iran hạn chế hoạt động qua lại của nhiều tàu thuyền sau khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào nước này. Đến giữa tháng 4, Mỹ đáp trả bằng cách áp đặt phong tỏa hải quân đối với tàu và cảng Iran.

Kể từ đó, hai bên liên tục có các động thái “ăn miếng trả miếng”: Mỹ bắt giữ tàu Iran, kiểm tra tàu nghi chở dầu bị trừng phạt; trong khi Iran cũng bắt giữ và thậm chí nổ súng vào các tàu mà họ cho là vi phạm quy định.

Những căng thẳng này đã góp phần đẩy giá dầu và khí đốt lên mức cao trong nhiều năm, làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Theo Jack Kennedy từ Thông tin Thị trường Toàn cầu của S&P Global, ngay cả khi không phong tỏa hoàn toàn, việc kiểm soát theo kiểu “cấp phép” cũng đủ gây ra chi phí lớn và sự bất định cho thị trường.

Ông dẫn lại một sự cố gần Oman, nơi một tàu container bị tấn công bằng hỏa lực từ lực lượng liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran IRGC, gây hư hại nghiêm trọng buồng lái, như một động thái mang tính răn đe hơn là chặn đứng giao thương.

Quy mô thay đổi cuộc chơi

Không chỉ Trung Đông, căng thẳng còn lan sang khu vực Mỹ Latinh. Mỹ cùng một số quốc gia Nam Mỹ và Caribe mới đây cáo buộc Trung Quốc gây áp lực kinh tế có chủ đích, ảnh hưởng đến các tàu mang cờ Panama.

Theo tuyên bố chung, Trung Quốc đã giữ tàu Panama tại các cảng của mình, bị cho là hành động chính trị hóa thương mại hàng hải. Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc, đồng thời phản công rằng chính Washington mới có lịch sử can thiệp vào kênh đào Panama.

Diễn biến này xảy ra sau khi Tòa án Tối cao Panama hủy bỏ quyền vận hành hai cảng lớn từng thuộc một công ty liên kết Hong Kong, trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực.

Theo giới chuyên gia, khung pháp lý quốc tế vẫn đang duy trì phần lớn hoạt động thương mại bình thường. Tuy nhiên, số lượng các trường hợp ngoại lệ ngày càng tăng.

Tại Biển Đen, việc Nga hạn chế xuất khẩu của Ukraine đã gây ra cú sốc nguồn cung lương thực toàn cầu, cho thấy kiểm soát hải quân có thể tạo sức ép kinh tế vượt xa khu vực xung đột.

Jean-Paul Rodrigue, giáo sư tại Đại học Texas A&M, cho rằng việc sử dụng sức mạnh hàng hải để gây áp lực không phải điều mới, nhưng điều thay đổi là quy mô từ lượng hàng hóa, số container đến kích thước đội tàu toàn cầu.

Trong khi đó, các tác nhân phi nhà nước cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ buộc nhiều hãng tàu phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình và đội chi phí.

Nguy cơ lớn nhất: Tiền lệ bị phá vỡ

Những biến động này đang đẩy ngành vận tải biển rời xa một hệ thống dựa trên luật lệ chung sang mô hình phụ thuộc nhiều hơn vào quyền lực và toan tính chính trị.

Theo báo cáo mới nhất của Cục Hàng hải Quốc tế, năm 2025 ghi nhận số vụ cướp biển cao nhất trong 5 năm, cho thấy khoảng trống trong thực thi pháp luật đang bị khai thác.

Về mặt vận hành, các hãng tàu buộc phải thay đổi chiến lược: đi đường vòng tốn nhiên liệu hơn, chịu phí bảo hiểm và rủi ro chiến tranh cao hơn, đồng thời đối mặt với nguy cơ bị trì hoãn hoặc kiểm tra bất ngờ. Những yếu tố này tạo ra hiệu ứng dây chuyền, làm gián đoạn lịch trình và hợp đồng vận chuyển.

Xu hướng đáng lo ngại nhất không chỉ nằm ở các sự cố riêng lẻ, mà ở việc ngày càng nhiều quốc gia thử nghiệm các “lằn ranh đỏ” mới từ kiểm soát tàu thuyền, áp phí đến hạn chế lưu thông tại các eo biển quốc tế.

Một khi những tiền lệ này được chấp nhận, kết quả sẽ không còn phụ thuộc vào luật lệ chung mà dựa vào khả năng mặc cả và sức mạnh của từng quốc gia.

Trong bối cảnh đó, vận tải biển, xương sống của thương mại toàn cầu, đang bước vào một kỷ nguyên mới: đắt đỏ hơn, rủi ro hơn và ngày càng mang màu sắc chính trị.

Theo Wall Street Journal (WSJ) ngày 1/5, Iran đang cân nhắc sử dụng cá heo mang mìn để phá vỡ thế bế tắc tại eo biển Hormuz, khu vực đang bị Mỹ phong tỏa quân sự trong nhiều tuần qua.Trong khi lệnh ngừng bắn kéo dài giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì, ngày càng có nhiều thành phần cứng rắn tại Tehran cho rằng, khủng hoảng tài chính do Mỹ ngăn chặn xuất khẩu dầu của Iran tương đương một hành động chiến tranh và kêu gọi tái khởi động hoạt động quân sự.

WSJ dẫn lời giới chức Iran cho biết, các phương án quân sự có thể bao gồm việc sử dụng những loại vũ khí chưa từng triển khai trước đây để tấn công các chiến hạm Mỹ trong khu vực, trong đó có cá heo mang mìn.

Ngoài ra, Tehran cũng có thể điều động tàu ngầm vào khu vực eo biển. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đe dọa cắt các tuyến cáp viễn thông quan trọng chạy qua eo biển Hormuz, điều có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với hệ thống truyền thông toàn cầu.

Eo biển Hormuz hiện đang chịu sự phong tỏa quân sự của Mỹ, gây tác động nghiêm trọng đến kinh tế Iran.

Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về Trung Đông tại một viện nghiên cứu ở Berlin, nói rằng tại Tehran, phong tỏa này ngày càng được xem không phải là thay thế chiến tranh, mà là một hình thức khác của chiến tranh.

Ông cho biết, giới chức Iran có thể sớm nhận định rằng, việc tái diễn xung đột có chi phí thấp hơn so với việc tiếp tục chịu đựng phong tỏa kéo dài.

Hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ buộc phải chấm dứt hoạt động vào ngày 2-5 sau khi không đạt được thỏa thuận cứu trợ tài chính với chính phủ.Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, chính quyền đã đưa ra “đề xuất cuối cùng” vào ngày 1-5 về một gói tiếp quản bằng nguồn tiền ngân sách nhằm cứu hãng hàng không này khỏi nguy cơ phá sản hoàn toàn. Tuy nhiên, do không đạt được thỏa thuận vào thời hạn chót, các bước chuẩn bị cho việc chấm dứt hoạt động của Spirit Airlines từ ngày 2-5 đã được xúc tiến.

Ý tưởng cứu trợ được Tổng thống Mỹ đề cập từ tuần trước, trong bối cảnh hãng hàng không tiếp tục lâm vào thủ tục phá sản lần thứ hai chỉ trong chưa đầy 2 năm. Giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh do tác động từ xung đột tại Trung Đông được cho là đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng tài chính của hãng.

Spirit Airlines gặp khó khăn tài chính kéo dài kể từ sau đại dịch Covid-19, khi chi phí vận hành tăng cao trong lúc gánh nặng nợ ngày càng lớn. Tính từ đầu năm 2020 đến trước thời điểm nộp đơn xin bảo hộ phá sản vào tháng 11-2024, hãng đã thua lỗ hơn 2,5 tỷ USD. Đến tháng 8-2025, Spirit Airlines tiếp tục xin bảo hộ phá sản lần thứ hai, với tổng số nợ lên tới 8,1 tỷ USD, trong khi tổng tài sản đạt khoảng 8,6 tỷ USD.

Ngày 2/5, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết, nước này sẽ nhập khẩu dầu thô từ Nga lần đầu tiên kể từ khi Mỹ-Israel phát động chiến dịch không kích Iran hồi tháng 2, dẫn đến việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trên thực tế.Một tàu chở dầu từ dự án Sakhalin-2 ở vùng Viễn Đông Nga đang hướng về phía Nhật Bản. Lô hàng này do công ty bán buôn Taiyo Oil Co. mua trong bối cảnh Nhật Bản - quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông - đang đẩy mạnh nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung.

Dầu của Nga sẽ không chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu được áp đặt sau khi Moscow bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022.

Dự án khai thác dầu mỏ và khí đốt tự nhiên Sakhalin-2 do gã năng lượng khổng lồ Gazprom của Nga đứng đầu, còn các tập đoàn Mitsubishi và Mitsui & Co. của Nhật Bản là những cổ đông lớn. Việc sản xuất dầu thô quanh năm tại đây bắt đầu từ năm 2008 và hoạt động xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng được triển khai vào năm sau đó.

Dữ liệu từ trang web theo dõi tàu biển toàn cầu Marine Traffic cho thấy, tàu chở dầu nêu trên đã rời Sakhalin vào cuối tháng 4. Đại diện Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết, con tàu dự kiến sẽ cập cảng tại tỉnh Ehime, miền Tây của Nhật Bản.

Trang theo dõi tàu thuyền toàn cầu Marine Traffic cho thấy, tàu chở dầu đã rời Sakhalin vào cuối tháng 4. Quan chức Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho hay, tàu này dự kiến cập cảng tại tỉnh Ehime, miền Tây Nhật Bản.