Vòng cung đảo tạo ‘lá chắn thép’ kiểm soát eo biển Hormuz

Theo các nhà nghiên cứu, bảy hòn đảo gồm Abu Musa, Greater Tunb, Lesser Tunb, Hengam, Qeshm, Larak và Hormuz tạo thành "tuyến phòng thủ chính" kiểm soát eo biển Hormuz. Do đặc điểm địa lý và độ sâu vùng nước, các tàu chiến và tàu chở dầu lớn buộc phải di chuyển theo những hành lang nhất định, khiến chúng dễ trở thành mục tiêu của tàu tấn công nhanh, thủy lôi hoặc máy bay không người lái từ các đảo này.

"Một đường cong giả định nối liền các hòn đảo này sẽ giúp hiểu rõ hơn về ưu thế chiến lược của Iran trong việc kiểm soát an ninh eo biển Hormuz", nhà nghiên cứu Iran Enayatollah Yazdani và nhà nghiên cứu Trung Quốc Ma Yan Zhe đã viết trong một bài báo năm 2022 đăng trên Trung tâm Khoa học và Giáo dục Canada.

Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb là ba đảo nhỏ nằm ở phía tây của vòng cung là những vị trí then chốt để kiểm soát eo biển. Do khoảng cách giữa các đảo và đặc điểm vùng nước khá nông, các tàu chiến và tàu chở dầu cỡ lớn buộc phải di chuyển vòng qua khu vực này, khiến chúng dễ trở thành mục tiêu của tàu tấn công nhanh, tàu rải thủy lôi hoặc máy bay không người lái xuất phát từ các đảo do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) kiểm soát.

Các quan chức Iran thậm chí còn ví những hòn đảo này như "tàu sân bay cố định, không thể bị đánh chìm" của Tehran.

Kịch bản đổ bộ đầy rủi ro nếu Mỹ muốn phá thế kiểm soát

Do các đảo này không thể bị đánh chìm, mọi vị trí quân sự của Iran trên đó sẽ phải bị vô hiệu hóa nếu muốn đảm bảo an toàn cho các tàu chiến Mỹ bao gồm cả những tàu chở đơn vị viễn chinh thủy quân lục chiến tiến vào trung tâm Vịnh Ba Tư trong trường hợp diễn ra chiến dịch đổ bộ lên đảo Kharg.

Theo nhà phân tích Carl Schuster, cựu giám đốc Trung tâm Tình báo Liên hợp thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ, các hòn đảo này có vị trí chiến lược cho phép kiểm soát mọi hoạt động vận chuyển hàng hóa ra vào vịnh.

Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho bất kỳ chiến dịch đổ bộ nào của Mỹ nhằm vào các đảo của Iran. Tổng thống Donald Trump đã gia hạn thời hạn khởi động các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran thêm 10 ngày, đến 6/4, để xem xét khả năng đạt được thỏa thuận với Tehran, trong khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết các cuộc đàm phán "đã có tiến triển". Tuy vậy, chiến dịch quân sự tổng thể vẫn chưa có dấu hiệu tạm dừng.

Theo CNN , các đơn vị thuộc hai Lữ đoàn Viễn chinh Thủy quân lục chiến với khoảng 4.000 binh sĩ đang trên đường tới Trung Đông, cùng với khoảng 1.000 binh sĩ của Sư đoàn Dù 82 đã được lệnh triển khai. Schuster nhận định lực lượng này có thể cần thiết để kiểm soát các đảo trọng yếu, đồng thời nhấn mạnh cần "lực lượng áp đảo" cho nhiệm vụ này.

Việc đổ bộ có thể được tiến hành bằng đường không hoặc đường biển. Hải quân Mỹ sở hữu các tàu đổ bộ, bao gồm LCAC (tàu đệm khí), có thể đưa binh sĩ và trang thiết bị trực tiếp lên bờ. Tuy nhiên, việc tiếp cận khu vực bên trong vịnh không dễ dàng khi các tàu mẹ phải vượt qua tuyến phòng thủ từ các đảo như Hormuz, Larak, Qeshm và Hengam, cũng như từ đất liền Iran.

Nhà phân tích Cedric Leighton cho rằng đảo Larak nằm ở cửa phía đông eo biển là điểm đặc biệt nguy hiểm, nơi Iran có thể sử dụng tên lửa hoặc tàu tấn công nhỏ để "cắt đứt mọi tuyến vận chuyển".

"Với tên lửa hoặc tàu tấn công cỡ nhỏ được phóng từ Larak, Iran có thể cắt đứt mọi tuyến đường vận chuyển qua eo biển. Đây là một mục tiêu quân sự quan trọng", ông nói với CNN .

Trong khi đó, các phương tiện đường không như máy bay cánh quạt nghiêng CV-22 Osprey hay trực thăng có thể triển khai nhanh nhưng dễ bị tổn thương trước hệ thống phòng không. Lực lượng dù của Sư đoàn 82 có thể nhảy dù xuống đảo, song sẽ mang theo ít trang thiết bị hơn so với đường biển.

Theo ông Schuster, các chiến dịch tấn công vào đảo có thể kéo dài từ hai ngày đến hai tuần, nhưng nếu thành công sẽ mang lại lợi thế lớn. Tuy nhiên, việc kiểm soát lâu dài đòi hỏi khoảng 1.800-2.000 binh sĩ và khiến lực lượng Mỹ dễ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, tên lửa và pháo binh từ đất liền Iran.

Một báo cáo của Trung tâm Soufan - một tổ chức an ninh phi lợi nhuận có trụ sở tại New York, cảnh báo rằng điều này có thể kéo Mỹ vào một cuộc can thiệp kéo dài, với nguy cơ thương vong gia tăng. Dù vậy, Schuster cho rằng việc kiểm soát các đảo phía nam vịnh có thể ít rủi ro hơn so với tấn công Kharg - nơi đóng vai trò sống còn đối với ngành dầu mỏ Iran.

"Kiểm soát bất kỳ vùng lãnh thổ nào trong số này cũng sẽ đòi hỏi lực lượng Mỹ phải ngăn chặn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, tên lửa và pháo binh từ đất liền Iran, có khả năng kéo Mỹ vào một cuộc can thiệp lâu dài, không được lòng dân trên lãnh thổ Iran, kèm theo thương vong có thể gia tăng từ phía Mỹ", báo cáo từ Trung tâm Soufan nêu rõ.

Vì phần lớn dầu mỏ của Iran được vận chuyển qua Kharg, một cuộc xung đột gây thiệt hại cho bất kỳ cơ sở hạ tầng dầu mỏ nào của khu vực này đều có thể làm chậm quá trình phục hồi sau chiến tranh nhiều năm.

Dẫu vậy, các nhà phân tích cũng cảnh báo rằng việc Mỹ chiếm giữ Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb có thể kéo theo những hệ lụy hậu chiến khó lường.

Xuất hiện trên kênh truyền hình vệ tinh Al-Masirah hôm 28-3, đại diện phát ngôn lực lượng Houthi tại Yemen Yahya Saree xác nhận họ đứng sau vụ phóng tên lửa nhắm đến miền Nam Israel.

Cùng ngày, đài CNN công bố tin nhắn của Thứ trưởng Bộ Thông tin trong bộ máy Houthi, ông Mohammed Mansour, về eo biển Bab al-Mandab. Với tin nhắn gửi CNN, ông Mansour đề cập kế hoạch phong tỏa eo biển Bab al-Mandab ngoài khơi Yemen, do Houthi kiểm soát.

Đáng chú ý, eo biển này là “điểm nghẽn” nối liền biển Đỏ với nhiều tuyến vận chuyển huyết mạch trên Ấn Độ Dương, trở thành tuyến đường thủy quan trọng thứ hai đối với thương mại toàn cầu.

Thứ trưởng của Houthi cho rằng đóng cửa eo biển Bab al-Mandab chính là lựa chọn khả thi nếu Mỹ cùng đồng minh gia tăng áp lực quân sự ở vùng Vịnh.

Giữa bối cảnh trên, giáo sư Mohamad Elmasry, làm việc tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha (cơ quan nghiên cứu độc lập thuộc Qatar) cảnh báo việc lực lượng Houthi tham chiến ở Trung Đông có thể đe dọa tuyến đường thủy vô cùng quan trọng đối với kinh tế thế giới.

“Nếu Houthi quyết định phong tỏa eo biển Bab al-Mandab, từ đó chặn mọi ngả đường tiếp cận Biển Đỏ và cuối cùng là kênh đào Suez thì hàng hải quốc tế chắc chắn đối mặt hai điểm nghẽn lớn, đó là eo biển Hormuz cùng kênh đào Suez. Đây đều là những tuyến đường vận chuyển quan trọng, thiết yếu” - giáo sư Elmasry nói với đài Al Jazeera.

Dù bị không kích hằng ngày bởi 2 trong số những quân đội tinh vi nhất thế giới, Iran vẫn cho thấy họ có thể tiếp tục gây áp lực lên các nước Ả Rập vùng Vịnh và Israel bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Lợi thế chiến lược lớn nhất của Tehran

Ngoài ra, Tehran còn duy trì "gọng kìm" siết chặt nền kinh tế toàn cầu, chủ yếu thông qua các mối đe dọa. Khả năng kiểm soát lưu lượng tàu thuyền và dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz chính là lợi thế chiến lược lớn nhất của Tehran.

Trong khi đó, nền kinh tế Iran - vốn đã bị tách khỏi thị trường toàn cầu từ lâu do các lệnh trừng phạt - lại phần nào "miễn nhiễm" với những thiệt hại mà họ đang gây ra cho các nước khác.

Việc siết chặt eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng vọt, thị trường chứng khoán lao dốc và giá nhiều mặt hàng thiết yếu tăng cao, gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dù Iran đã đạt được một số thành công trong việc kiểm soát eo biển Hormuz, họ vẫn đối mặt nhiều vấn đề trong nước mà Mỹ và Israel có thể khai thác nếu cuộc chiến kéo dài.

"Iran hiểu rằng họ không thể đánh bại Mỹ về mặt quân sự. Thay vào đó, mục tiêu của họ đơn giản nhưng mang tính chiến lược hơn: Cầm cự đủ lâu để tuyên bố chiến thắng" - nhà phân tích an ninh Trung Đông Shukriya Bradost nói với hãng tin AP.

Thách thức then chốt đối với Mỹ

Eo biển Hormuz, nơi từng có khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu đi qua, hiện gần như không còn tàu thuyền qua lại. Iran chỉ cho phép những chuyến hàng mà họ muốn đi qua, với mức giá do họ quyết định.

Ngay cả khi gần như toàn bộ hải quân bị phá hủy, Iran vẫn có thể "bắt con tin" tuyến đường thủy này bằng kho tên lửa và UAV được tích lũy suốt nhiều thập kỷ.

Giá dầu tăng không chỉ khiến giá xăng tăng, mà còn khiến giá nhiều mặt hàng khác leo thang. Đây là tin xấu đối với Tổng thống Donald Trump, người vốn đã gặp khó khăn trong việc chứng minh có thể giảm chi phí sinh hoạt trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Việc chấm dứt thế đối đầu này không hề dễ. Một cách là đàm phán ngừng bắn. Tổng thống Donald Trump nói rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển, song Iran phủ nhận điều này.

Ông chủ Nhà Trắng đã ra lệnh điều thêm hàng ngàn binh sĩ đến khu vực. Ông cũng đặt ra thời hạn mới (vốn đã bị trì hoãn hai lần) là 20 giờ (giờ miền Đông Mỹ) ngày 6-4 để Iran mở lại eo biển. Nếu không, ông đe dọa sẽ bắt đầu ném bom các nhà máy điện của Iran.

"Mỹ đang triển khai thêm tàu chiến và lực lượng mặt đất đến khu vực. Họ sẵn sàng hơn cho việc leo thang vào giữa tháng 4" - Công ty Tư vấn rủi ro Eurasia Group (Mỹ) nhận định.

Tuy nhiên, Iran đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trước các đòn tấn công cho đến nay.

Tổng thống Donald Trump mới đây cho rằng khoảng 9% kho tên lửa của Iran vẫn còn. Không có cách nào xác minh độc lập con số này nhưng ngay cả khi chính xác, Tehran vẫn còn nhiều cách để gây khó khăn cho đối thủ.

Dù lực lượng không quân gần như bị phá hủy và hệ thống phòng không suy yếu, Iran vẫn duy trì một mạng lưới rộng lớn các căn cứ không quân và hải quân, với nhiều căn cứ được xây dựng từ hàng chục năm trước.

Ngoài ra, Iran còn xây dựng các căn cứ ngầm gần đây, cùng với các bệ phóng tên lửa được ngụy trang thành xe tải dân sự, cho phép che giấu vị trí phóng đến phút cuối.

Việc các bệ phóng di động liên tục di chuyển giúp tránh bị không kích. Với tên gọi "đánh rồi rút", chiến thuật này là điểm đặc trưng của nhiều nhóm vũ trang, bao gồm cả Houthi ở Yemen, lực lượng từng làm gián đoạn vận tải biển quốc tế ở biển Đỏ. Các lực lượng dân quân Shiite tại Iraq cũng đã sử dụng chiến thuật tương tự để chống lại quân đội Mỹ. Cả hai đều tồn tại, thậm chí phát triển, dù liên tục bị tấn công.

Địa hình và vị trí địa lý của Iran, một quốc gia nhiều núi, cũng giúp họ có không gian và điều kiện để "ẩn mình" như một lực lượng du kích.

Iran cũng đối mặt nhiều vấn đề nội bộ

Mỹ và Israel hy vọng những người dân Iran từng biểu tình hồi tháng 1 sẽ lại gây sức ép lên chính quyền. Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu nào cho thấy điều đó xảy ra.

Một dấu hiệu cho thấy Iran đang chịu áp lực là họ bắt đầu tuyển quân ồ ạt hơn vào Lực lượng Basij thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Quan chức Rahim Nade-Ali cho rằng động thái này là để đáp ứng nhu cầu xã hội, song cũng là cách bổ sung lực lượng khi các chốt kiểm soát bị tấn công.

Ngoài ra, còn nhiều câu hỏi về lãnh đạo Iran. Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai kể từ khi lên nắm quyền, khiến giới chức Mỹ tin rằng ông đã bị thương nặng trong các cuộc tấn công.

IRGC và các đơn vị quân sự khác dường như đang hoạt động mà không có chỉ huy trung tâm rõ ràng.

Ngoài ra, bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào không đáp ứng yêu cầu của phe cứng rắn tại Iran cũng có thể làm rạn nứt nội bộ chính trị.

Không lâu sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ đang tiến hành thảo luận ráo riết để chấm dứt xung đột với Iran, Qatar đã thực hiện một bước đi bất thường khi tách mình khỏi các cuộc đàm phán ngoại giao này.

Người phát ngôn chính phủ Qatar, ông Majed al-Ansari, mới đây khẳng định quốc gia này không tham gia vào bất kỳ nỗ lực trung gian nào. Không chỉ vậy, người phát ngôn bày tỏ sự nghi ngờ về sự tồn tại thực sự của các cuộc đối thoại đó. Ông Majed al-Ansari nói đầy ẩn ý: "Nếu các cuộc đàm phán đó thực sự tồn tại".

Thái độ này đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với vị thế lịch sử của Qatar, vốn luôn là nước trung gian hòa giải chính trong các xung đột tại Trung Đông.

Sở dĩ có sự dè dặt này là bởi trong hơn ba tuần trở lại đây, Qatar cùng các nước vùng Vịnh đã rơi vào cảnh "đầu sóng ngọn gió", khi mà mọi nỗ lực trung gian nhằm xoa dịu tình hình của họ đều bị phía Mỹ khước từ.

Tờ The Guardian nhắc lại việc Mỹ đã hai lần tấn công Iran trong lúc các cuộc đàm phán hạt nhân do Oman dẫn dắt đang diễn ra.

Cụ thể, các cuộc thảo luận hồi tháng 6 năm ngoái bị đình trệ do các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Tương tự, nỗ lực khôi phục đàm phán vào tháng 2 gần đây cũng trở nên vô nghĩa khi Tổng thống Donald Trump cùng Israel ném bom Tehran ngay trước vòng đàm phán cuối cùng.

Kể từ khi xung đột bắt đầu, các quốc gia vùng Vịnh đã phải chịu tổn thất nặng nề về cả kinh tế lẫn chủ quyền khi chi hàng tỉ USD để đẩy lùi các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ phía Iran.

Các nhà phân tích chỉ ra các quốc gia vùng Vịnh không mặn mà với việc ủng hộ nỗ lực ngừng bắn này là bởi hai lý do.

Một là những tổn thất nặng nề mà họ vẫn đang phải gánh chịu. Hai là sự nghi ngờ dai dẳng về việc liệu những lời hứa hòa bình của ông Donald Trump là thật lòng, hay chỉ là một chiêu bài để chuẩn bị cho một đợt leo thang quân sự mới.

Ông Bilal Saab - cựu quan chức trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Donald Trump – nói rằng các nước vùng Vịnh đã rút ra bài học xương máu từ quá khứ.

Họ từng tin mình đóng vai trò trung gian hữu ích nhưng rồi nhận ra mọi nỗ lực đều vô ích. Không chỉ vậy, việc bị kéo trực tiếp vào xung đột và đang hứng chịu các cuộc tấn công từ Iran đã tạo nên sự thất vọng dồn nén. Điều này khiến họ không còn mặn mà, và thậm chí là không còn khả năng, để đứng ra hòa giải vào lúc này.

Hiện vẫn chưa rõ Mỹ đang thực sự đàm phán với ai ở Iran sau hàng loạt vụ ám sát các nhân vật cấp cao. Lo ngại bị biến thành "quân cờ" trong toan tính của Mỹ - Israel, các nước vùng Vịnh được khuyến cáo nên chủ động thiết lập kênh đối thoại riêng với Iran.

Theo thông tin từ báo Lao Động, với hơn 24.000 ca mắc mới mỗi năm, ung thư phổi đứng thứ ba về tỉ lệ mắc mới nhưng lại chiếm vị trí thứ hai về tỉ lệ tử vong do các bệnh ung thư tại Việt Nam.

Đáng nói, độ tuổi mắc ung thư phổi tại Việt Nam đang có xu hướng trẻ hóa. Tại các nước Âu Mỹ, ung thư phổi thường gặp ở nhóm 65-70 tuổi. Thế nhưng, theo các nghiên cứu mới đây ở Việt Nam, độ tuổi trung bình mắc ung thư phổi ở nước ta thấp hơn thế giới khoảng 10 năm, báo VnExpress thông tin.

Ung thư phổi ở Việt Nam thường được phát hiện khá muộn. Theo báo Lao Động, khoảng 75% bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Vì vậy, tỷ lệ sống sau 5 năm hiện chỉ đạt 14,8%.

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh dễ bị bỏ sót là ung thư phổi ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng hoặc rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp khác. Chính vì thế, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biểu hiện rõ hơn, đồng nghĩa bệnh cũng đã tiến triển nặng hơn.

Trong bối cảnh đó, việc sàng lọc sớm và chú ý nhận biết các dấu hiệu bất thường được xem là đặc biệt cần thiết, nhằm phát hiện bệnh kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị.
5 dấu hiệu sớm của ung thư phổi

Dưới đây là 5 dấu hiệu sớm của ung thư phổi mà nhiều người dễ bỏ qua:
1. Ho kéo dài bất thường

Ho là một trong những triệu chứng phổ biến nhất của các bệnh lý tiềm ẩn ở phổi. Vì vậy, một cơn ho nhẹ, khô và kéo dài liên tục quá 3-8 tuần không nên bị xem nhẹ. Ngay cả khi kiểu ho thay đổi, dù ở người hút thuốc hay không hút thuốc, đó cũng là dấu hiệu đáng lo ngại và cần được chẩn đoán đúng cách.
2. Khó thở nhẹ, ngay cả khi sinh hoạt thường ngày

Khó thở

Cảm giác khó thở khi thực hiện các hoạt động hàng ngày không phải lúc nào cũng đơn thuần do thể lực kém. Ở giai đoạn sớm, ung thư phổi có thể âm thầm ảnh hưởng đến luồng không khí trong phổi hoặc gây tích tụ dịch quanh phổi. Điều này có thể dần dẫn đến tình trạng hụt hơi khi chỉ vận động cơ bản như đi bộ quãng ngắn hoặc leo cầu thang. Nếu tình trạng khó thở này mới xuất hiện, kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn, cần đi kiểm tra thay vì bỏ qua.
3. Đau ngực, vai hoặc lưng không rõ nguyên nhân

Cơn đau do ung thư phổi có thể không dữ dội nhưng âm ỉ và kéo dài. Các khối u ở vùng phổi trên hoặc khu vực xung quanh dễ gây kích thích các dây thần kinh lân cận, từ đó tạo cảm giác khó chịu ở vai và vùng lưng trên. Nhiều người có thể cho rằng đó chỉ là đau cơ do làm việc quá lâu. Nhưng nếu cơn đau tăng dần hoặc đi kèm khó thở, cần đặc biệt lưu ý.
4. Thay đổi giọng nói và nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại

Tình trạng khàn tiếng kéo dài có thể là dấu hiệu cho thấy dây thần kinh kiểm soát dây thanh âm đang bị chèn ép. Bên cạnh đó, các đợt nhiễm trùng ở ngực hoặc vùng quanh phổi lặp đi lặp lại cũng có thể gợi ý rằng bên dưới đang tồn tại một sự tắc nghẽn nào đó.
5. Ho ra máu, kể cả chỉ một lượng nhỏ

Có máu trong đờm là một triệu chứng cần được thăm khám y tế và tuyệt đối không nên bỏ qua.
Phòng ngừa từ những thay đổi thiết thực

Các yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư phổi tại Việt Nam gồm hút thuốc lá, hít khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, tiền sử gia đình mắc bệnh và tiếp xúc lâu dài với môi trường độc hại.

Từ các yếu tố nguy cơ trên, việc phòng ngừa ung thư phổi cần bắt đầu từ những thay đổi thiết thực trong lối sống và môi trường sống. Trước hết, bỏ thuốc lá và tránh hít khói thuốc thụ động vẫn là biện pháp quan trọng hàng đầu. Bên cạnh đó, mỗi người nên hạn chế tiếp xúc với không khí ô nhiễm, khói bụi và các hóa chất độc hại trong lao động, sinh hoạt; đồng thời chú ý khám sức khỏe, tầm soát sớm nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.

Nguồn: Lao Động, VnExpress, Times of India

BS Nguyễn Trọng Hoàng Hiệp (Trung tâm Y học Giới tính, Bệnh viện Nam học Hiếm muộn Hà Nội) chia sẻ, nếu nhìn vào lối sống của nam giới trẻ hiện nay, có thể thấy một nghịch lý: Họ quan tâm nhiều đến ngoại hình, thể lực nhưng lại vô tình bỏ qua sức khỏe sinh sản. Trên thực tế, có một loạt thói quen rất phổ biến đang góp phần làm suy giảm chất lượng tinh trùng một cách âm thầm nhưng rõ rệt.

BS Nguyễn Trọng Hoàng Hiệp chia sẻ cụ thể như sau:

1. Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia

“Trước hết phải kể đến việc hút thuốc lá và sử dụng rượu bia thường xuyên. Đây vẫn là 2 yếu tố hàng đầu gây suy giảm chất lượng tinh trùng”, BS Hiệp cho hay.

Thuốc lá chứa hàng nghìn chất độc có thể gây tổn thương DNA tinh trùng, làm giảm mật độ và tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng. Trong khi đó, rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến gan, cơ quan liên quan đến chuyển hóa hormone, từ đó làm giảm testosterone, hormone then chốt trong quá trình sinh tinh. Điều đáng nói là nhiều người trẻ xem đây là “thói quen xã giao”, nhưng lại không ý thức được tác động lâu dài.

2. Thức khuya, thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài

Thức khuya, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài đang trở thành “bệnh thời đại”. Nhịp sống nhanh, áp lực công việc, cùng việc sử dụng điện thoại đến khuya khiến nhiều người chỉ ngủ 4-5 tiếng mỗi ngày.

BS Hiệp nhận định: “Việc này làm rối loạn trục nội tiết (đặc biệt là testosterone), đồng thời làm tăng stress oxy hóa, một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm chất lượng tinh trùng”.
3. Lười vận động

Một yếu tố rất đặc trưng của thời hiện đại là lối sống ít vận động. Ngồi làm việc nhiều giờ liền, ít tập thể dục không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì mà còn ảnh hưởng đến tuần hoàn máu ở vùng sinh dục. “Béo phì còn kéo theo sự gia tăng estrogen (hormone nữ) trong cơ thể nam giới, từ đó ức chế quá trình sinh tinh”, BS Hiệp lý giải.

4. Ăn uống thiếu khoa học

Ngoài ra, chế độ ăn uống thiếu khoa học cũng là vấn đề đáng báo động. Nhiều nam giới trẻ tiêu thụ quá nhiều đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, ít rau xanh và vi chất như kẽm, selen, vitamin C, E. Đây đều là những chất đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tinh trùng khỏi tổn thương và hỗ trợ quá trình sinh tinh. Một chế độ ăn nghèo dinh dưỡng có thể khiến tinh trùng yếu đi cả về số lượng lẫn chất lượng.
5. Làm tăng nhiệt độ vùng tinh hoàn

“Một thói quen tưởng nhỏ nhưng lại ảnh hưởng lớn đến chất lượng tinh trùng là làm tăng nhiệt độ vùng tinh hoàn”, BS Hiệp nói.

Việc mặc quần bó sát, tắm nước nóng thường xuyên, xông hơi nhiều, hoặc đặt laptop lên đùi trong thời gian dài đều khiến nhiệt độ tinh hoàn tăng lên. Trong khi đó, tinh hoàn cần môi trường mát hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 2-3°C để sản xuất tinh trùng hiệu quả. Sự gia tăng nhiệt kéo dài có thể làm giảm đáng kể khả năng sinh tinh.

Không thể không nhắc đến việc sử dụng thiết bị điện tử liên tục. Thói quen để điện thoại trong túi quần, đặc biệt là túi trước, hoặc làm việc với laptop sát cơ thể trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng kép, vừa tăng nhiệt, vừa có nguy cơ từ bức xạ điện từ (dù vẫn đang được nghiên cứu thêm). Tuy nhiên, nhiều bằng chứng cho thấy điều này có liên quan đến sự suy giảm khả năng di động của tinh trùng.
6. Lạm dụng thực phẩm chức năng

Một xu hướng mới hiện nay khiến suy giảm chất lượng tinh trùng là lạm dụng thực phẩm chức năng, steroid hoặc chất kích thích để tăng cơ trong giới trẻ tập gym. Những chất này có thể làm cơ thể “ngừng” sản xuất testosterone tự nhiên, dẫn đến teo tinh hoàn và suy giảm nghiêm trọng khả năng sinh tinh nếu sử dụng kéo dài.

“Bác sĩ ơi, tôi không đau, sao lại phải cắt bỏ thận?” – câu hỏi quen thuộc nhưng luôn khiến bác sĩ Lực lặng người mỗi khi nghe thấy. Đằng sau đó là không ít trường hợp đáng tiếc, khi người bệnh buộc phải từ bỏ một bên thận chỉ vì những quan niệm sai lầm kéo dài trong nhiều năm.

Theo bác sĩ Lực, số ca phải phẫu thuật cắt bỏ thận mất chức năng do sỏi có xu hướng gia tăng. Điểm chung ở nhiều bệnh nhân là lựa chọn điều trị bằng thuốc nam trong thời gian dài, với niềm tin rằng “đồ tự nhiên thì an toàn, lành tính hơn so với can thiệp y học hiện đại”.

Tuy nhiên, thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Rất nhiều bệnh nhân uống thuốc nam ròng rã suốt nhiều năm mà không thăm khám, không theo dõi tiến triển của bệnh. Trong khi đó, sỏi thận âm thầm phát triển, gây tắc nghẽn đường tiết niệu, làm thận giãn dần, suy giảm chức năng mà không gây ra triệu chứng rõ rệt.

“Đau lòng nhất là khi bệnh nhân vẫn tin mình khỏe mạnh chỉ vì… không thấy đau”, bác sĩ Lực chia sẻ. Trong y khoa, cảm giác “không đau” đôi khi lại là dấu hiệu nguy hiểm, bởi bệnh có thể đang tiến triển âm thầm đến giai đoạn nặng mà người bệnh không hề hay biết.

Khác với những cơn đau quặn thận dữ dội dễ khiến người bệnh đi khám sớm, nhiều trường hợp sỏi thận diễn tiến lặng lẽ. Khi phát hiện thì thận đã mất chức năng, không còn khả năng hồi phục. Lúc này, giải pháp duy nhất là phẫu thuật cắt bỏ để tránh biến chứng nhiễm trùng, ảnh hưởng đến tính mạng.

Điều đáng nói, phần lớn những ca bệnh này hoàn toàn có thể phòng tránh nếu được phát hiện sớm.

Theo các chuyên gia, chỉ cần siêu âm định kỳ - một kỹ thuật đơn giản, nhanh chóng và chi phí không cao - người bệnh có thể phát hiện sỏi thận ngay từ giai đoạn đầu. Khi đó, việc điều trị sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều, thậm chí không cần phẫu thuật.

Bác sĩ Lực cũng nhấn mạnh, không phải tất cả các bài thuốc “tự nhiên” đều vô hại. Việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không được kiểm chứng có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, đồng thời làm mất đi “thời gian vàng” để điều trị hiệu quả.

“Làm nghề y, điều ám ảnh nhất là chứng kiến những mất mát lẽ ra không nên xảy ra”, bác sĩ Lực chia sẻ. Đó không chỉ là nỗi đau về thể chất, mà còn là gánh nặng tâm lý và kinh tế đối với người bệnh và gia đình.

Bác sĩ Lực cảnh báo người dân đừng chủ quan với sức khỏe của chính mình, đặc biệt khi cơ thể chưa có biểu hiện bất thường. Việc thăm khám định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh tật mà còn là cách bảo vệ bản thân một cách chủ động và khoa học.

“Đừng đợi đến khi ‘hết cứu’ mới tìm bác sĩ. Hãy trân trọng 2 quả thận của mình bởi đôi khi, chỉ một lần kiểm tra đơn giản cũng có thể cứu cả một cuộc đời.”

Theo kết quả đăng tải trên Journal of Health, Population and Nutrition, việc uống từ 1–4 tách cà phê mỗi ngày có thể là một trong những cách đơn giản giúp giảm nguy cơ suy tim.

Mối quan hệ giữa cà phê và tim mạch

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học đến từ Đại học Y khoa Quốc gia Ivano-Frankivsk, Bệnh viện chuyên khoa NMC và Đại học Khoa học và công nghệ Sudan. Dữ liệu được thu thập từ hơn 650.000 người tại các quốc gia như Thụy Điển, Phần Lan, Anh và Mỹ, với thời gian theo dõi trung bình lên tới 35 năm.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, ghi nhận có 20.646 trường hợp mắc suy tim. Khi phân tích thói quen tiêu thụ cà phê, nhóm nghiên cứu nhận thấy những người uống khoảng 1–2 tách mỗi ngày có nguy cơ mắc suy tim thấp hơn khoảng 12% so với những người không uống.

Đối với nhóm uống từ 2–4 tách mỗi ngày, nguy cơ suy tim giảm trung bình khoảng 7%. Dù mức giảm này không quá lớn, nhưng vẫn được đánh giá có ý nghĩa trong bối cảnh suy tim là bệnh lý nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng sống.

Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng lợi ích này không tăng lên vô hạn. Khi tiêu thụ quá nhiều, cụ thể trên 6 tách mỗi ngày, tác dụng bảo vệ của cà phê có thể không còn được duy trì.

Một điểm đáng chú ý từ nghiên cứu là ngay cả những người không dung nạp tốt caffeine vẫn có thể hưởng lợi từ cà phê. Phân tích chi tiết cho thấy cả cà phê chứa caffeine lẫn loại đã khử caffeine đều mang lại hiệu quả bảo vệ tương tự đối với nguy cơ suy tim.

Các nhà khoa học cho rằng tác dụng này không chủ yếu đến từ caffeine, mà liên quan nhiều hơn đến các hợp chất sinh học khác có trong cà phê, như axit chlorogenic và nhóm polyphenol – những chất chống oxy hóa được biết đến với nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Phát hiện trên tiếp tục bổ sung vào hệ thống bằng chứng ngày càng phong phú cho thấy cà phê không chỉ là thức uống phổ biến mà còn có thể mang lại nhiều tác động tích cực, đặc biệt là trong việc hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch.
4 lưu ý khi uống cà phê để tối ưu lợi ích và hạn chế tác động xấu

1. Không nên uống ngay sau khi thức dậy

Theo Tiến sĩ Michael Breus, thời điểm lý tưởng để uống cà phê là khoảng 90 phút sau khi thức dậy. Lý do là trong giờ đầu tiên, cơ thể trải qua “phản ứng đánh thức cortisol” – khi hormone cortisol tăng cao rồi dần ổn định.

Chuyên gia dinh dưỡng Abigail Hueber (Mỹ) cũng cho biết việc trì hoãn uống cà phê giúp cơ thể tận dụng tốt cơ chế tự nhiên này, từ đó duy trì năng lượng ổn định hơn trong ngày.

2. Tránh uống cà phê quá muộn trong ngày

Caffeine có thể cản trở hoạt động của adenosine – chất dẫn truyền thần kinh giúp cơ thể buồn ngủ. Vì vậy, uống cà phê vào buổi chiều muộn hoặc tối có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Các nghiên cứu cho thấy caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 1,5 đến 9,5 giờ, nên các chuyên gia thường khuyến nghị ngừng tiêu thụ cà phê ít nhất 8 giờ trước khi đi ngủ.

3. Lượng cà phê phù hợp tùy từng người

Tác động của caffeine không giống nhau ở mỗi người, mà phụ thuộc vào tuổi tác, cân nặng, giới tính và mức độ nhạy cảm. Vì vậy, rất khó đưa ra một mức “chuẩn” áp dụng cho tất cả.

Theo World Health Organization và U.S. Food and Drug Administration, lượng caffeine an toàn trung bình cho người trưởng thành khoảng 5 mg/kg cân nặng mỗi ngày, tương đương 3–4 ly cà phê với người nặng 60–70 kg. Tuy nhiên, người bị cao huyết áp, bệnh tim mạch hoặc phụ nữ mang thai nên hạn chế sử dụng.

4. Hạn chế thêm đường và sữa đặc

Việc thêm nhiều đường hoặc sữa đặc có thể làm giảm lợi ích sức khỏe của cà phê. Michael Breus cũng khuyến cáo điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ.

Ngoài ra, tiêu thụ nhiều đường không có lợi cho sức khỏe tổng thể, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa.

Nhìn chung, cà phê có thể mang lại nhiều lợi ích nếu được sử dụng đúng cách. Điều quan trọng là lựa chọn thời điểm, liều lượng phù hợp và tránh các thói quen có thể gây hại cho sức khỏe.

(Tổng hợp)

Hai chiếc thuyền buồm được báo cáo mất tích trong đoàn thuyền vận chuyển hàng viện trợ nhân đạo từ Mexico đến Cuba vẫn chưa được tìm thấy, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Mỹ và người phát ngôn của đoàn thuyền Nuestra America (mà hai chiếc thuyền này thuộc về) nói với hãng tin Reuters vào ngày 27/3.

Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ cho biết cuộc tìm kiếm "vẫn đang tiếp diễn".

Hai chiếc thuyền buồm Friendship và Tigger Moth chở hàng viện trợ nhân đạo cho Cuba đã rời đảo Isla Mujeres, bang Quintana Roo, Mexico, vào ngày 21/3/2026. Ảnh: Reuters

Trước đó cũng trong ngày 27/3, hãng tin AFP dẫn lời người phát ngôn của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ cho biết hai chiếc thuyền đã đến Cuba an toàn. Nhưng sau đó người phát ngôn của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Mỹ nói với Reuters rằng thông tin ban đầu họ cung cấp cho AFP là không chính xác.

Hai chiếc thuyền này là một phần trong nỗ lực viện trợ tình nguyện rộng lớn hơn nhằm cung cấp thực phẩm, thuốc men, sữa bột trẻ em và các nhu yếu phẩm khác cho hòn đảo lớn nhất vùng Caribe, trong bối cảnh Mỹ siết chặt việc vận chuyển dầu và các nguồn cung khác, làm trầm trọng thêm tình trạng mất điện và khiến chính quyền Cuba phải phân bổ dịch vụ theo định mức.

Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ nói với Reuters rằng họ đã được thông báo về hai chiếc thuyền mất tích nhưng chưa nhận được yêu cầu hỗ trợ cho các nỗ lực cứu hộ, vốn đang do Mexico và Cuba dẫn đầu.

"Chúng tôi vẫn luôn cảnh giác và sẵn sàng hỗ trợ nếu được yêu cầu", thông báo của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ cho biết.

Trước đó cùng ngày, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã tuyên bố rằng đất nước ông sẽ làm mọi điều có thể để cứu những người trên hai chiếc thuyền mất tích khi đang trên đường từ Mexico đến Cuba.

Theo tuyên bố của Bộ Hải quân Mexico, hai chiếc thuyền này khởi hành từ bang Quintana Roo của Mexico vào ngày 20/3 như một phần của sứ mệnh viện trợ quốc tế, dự kiến sẽ đến Havana vào ngày 24 hoặc 25/3.

Nhưng sự lo ngại đã dấy lên sau khi hai con thuyền thuộc đoàn thuyền Nuestra America này vẫn chưa đến nơi. Tờ báo El Universal của Mexico cho biết chính quyền nước này đang liên lạc với đại diện của Ba Lan, Pháp, Cuba và Mỹ - “quê hương của những người trên tàu”.

Hôm 27/3, Chủ tịch Cuba Díaz-Canel bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc” về số phận của chín người được cho là đã ở trên những chiếc thuyền. Ông viết trên X rằng: “Chúng tôi đang làm mọi thứ có thể để tìm kiếm và cứu những người anh em đồng đội này.”

Người phát ngôn của đoàn thuyền Nuestra America nói với AFP rằng: “Chính quyền Mexico đã kích hoạt quy trình tìm kiếm và cứu hộ đối với hai chiếc thuyền buồm đang trên đường đến Havana trong đoàn thuyền, hiện vẫn chưa đến nơi.”

“Các thuyền trưởng và thủy thủ đoàn đều là những người đi biển giàu kinh nghiệm, và cả hai tàu đều được trang bị hệ thống an toàn và thiết bị báo hiệu phù hợp”, người phát ngôn nói thêm.

Tại một cuộc họp báo vào sáng 27/3, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cho biết công tác tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn.

Theo hãng tin Al Jazeera, Mexico và các quốc gia khác đã tăng cường viện trợ nhân đạo cho Cuba trong bối cảnh khủng hoảng tại nước này.

Đoàn thuyền Nuestra America khởi hành đến Cuba vào ngày 20/3. Một trong số đó, vốn là một tàu đánh cá cũ, đã cập bến Havana an toàn vào ngày 24/3 với 14 tấn thực phẩm và thuốc men, 73 tấm pin mặt trời và khoảng chục chiếc xe đạp. Nó đã được Hải quân Mexico hộ tống trong một phần hành trình.

Người phát ngôn của đoàn thuyền Nuestra America cho biết rằng họ tin tưởng những chiếc thuyền buồm mất tích sẽ được tìm thấy. "Chúng tôi đang hợp tác đầy đủ với các nhà chức trách và vẫn tin tưởng vào khả năng của các thủy thủ đoàn trong việc đến Havana an toàn."

Tuy nhiên, một số người ở Havana vẫn bày tỏ lo ngại về số phận của những chiếc thuyền này.

“Họ đến để giúp đỡ, và giờ thì họ mất tích rồi”, Yudisel Otto - một tài xế taxi 45 tuổi - nói với AFP. “Thật đáng buồn.”

Ngày 28-3, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) xác nhận họ vừa đánh chặn một tên lửa phóng từ Yemen, nhắm vào phía Nam lãnh thổ nước này.

Truyền thông Israel cho biết sáng sớm cùng ngày (theo giờ địa phương), hệ thống cảnh báo sớm phát hiện mục tiêu tên lửa bay đến từ hướng Yemen.

Ngay lập tức, các đơn vị phòng không Israel khẩn trương triển khai biện pháp đánh chặn, bảo vệ an toàn nhiều vị trí mặt đất.

Đài CNN ghi nhận đây là lần đầu tiên giới chức Israel ghi nhận hỏa lực tấn công từ hướng Yemen kể từ khi xung đột với Iran bùng phát.

Trước đó vài giờ, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố sẵn sàng đáp trả những hành động mà họ gọi là “sự leo thang” chống lại Tehran.

Tổ chức ủng hộ Iran nêu trên khẳng định họ sẵn sàng tham chiến trực tiếp để hỗ trợ Tehran nếu liên minh Mỹ - Israel tiếp tục gia tăng cường độ tấn công.

Việc Houthi nhập cuộc không chỉ đe dọa trực tiếp lãnh thổ Israel mà còn đặt mọi tuyến hàng hải huyết mạch quanh bán đảo Ả Rập và biển Đỏ vào tình trạng báo động đỏ.

Truyền thông quốc tế lo ngại tình trạng sụp đổ dòng chảy thương mại toàn cầu có nguy cơ xảy ra.

Ngoài ra, tình huống trên buộc cả Mỹ lẫn Israel phân tán nguồn lực và khí tài khi bắt đầu phải đối phó với đòn tập kích từ phía Nam, làm phức tạp thêm tình hình vốn cực kỳ hỗn loạn tại “chảo lửa” Trung Đông.

Giữa bối cảnh căng thẳng leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định chiến sự vẫn chưa kết thúc.

Như vậy, Washington sẽ tiếp tục duy trì hoặc tăng cường hỏa lực tại Trung Đông.

Hãng tin Sabereen hôm 28-3 đưa tin về một loạt đợt tấn công căn cứ không quân và sân bay trên lãnh thổ Jordan do Lực lượng Kháng chiến Hồi giáo (ISI) triển khai.

ISI là tổ chức hoạt động ở Iraq, dưới sự hậu thuẫn từ Iran.

Theo báo cáo do Sabereen công bố, Căn cứ Không quân King Faisal, Căn cứ Không quân King Abdullah, Sân bay Queen Alia, Căn cứ Không quân Prince Hassan cùng Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti ở Jordan là những địa điểm hứng chịu hỏa lực.

Tuy nhiên, báo cáo không đề cập tình hình những khu vực trên sau khi giao tranh kết thúc.