Quân đội Mỹ đang bị chính trị hóa, với lực lượng vũ trang không bảo vệ đất nước mà bảo vệ các chính trị gia, như đã thấy trong cuộc xung đột ở Iran - cựu chuyên gia phân tích của CIA Larry Johnson bình luận.

"Tôi muốn chỉ ra điều chúng ta đang chứng kiến ở đây. Tôi gọi đó là sự chính trị hóa quân đội - sự biến đổi lực lượng vũ trang thành đội cận vệ hoàng gia thay vì lính lê dương" - ông Johnson nói trong một bình luận trên YouTue.

"Trong hệ thống La Mã, lính lê dương chiến đấu vì Rome, vì quốc gia. Đội Cận vệ Hoàng gia tồn tại để bảo vệ một chính trị gia cụ thể. Và trong trường hợp này, nó thực sự bắt đầu một cách nghiêm túc dưới thời ông Barack Obama, tiếp tục dưới thời ông Biden, và cả dưới thời ông Trump nữa... Điều này cực kỳ nguy hiểm, bởi vì, theo tôi, đây là việc vượt qua ranh giới sẽ dẫn đến sự hủy diệt của quân đội" - ông giải thích.

Đồng thời, theo Johnson, tình hình đang diễn biến theo chiều hướng tiêu cực đối với chính nhà lãnh đạo Mỹ.

"Giờ đây, cơn ác mộng của Donald Trump đang bắt đầu hiện thực hóa một cách trọn vẹn. Sau tất cả, chúng ta nhớ rằng Mỹ đã 'đánh bại' Iran - Iran không còn hệ thống phòng không, không quân bị phá hủy, hải quân bị phá hủy, Iran chẳng còn gì cả. Thế nhưng giờ đây, người Iran đã bắn hạ một chiếc F-15 và một chiếc trực thăng Black Hawk... Điều này đơn giản chỉ là lời nhắc nhở rằng luận điệu của Trump về sự thất bại hoàn toàn của Iran không hoàn toàn đúng" - chuyên gia này nói thêm.

Mỹ và Israel đã tiến hành một chiến dịch quân sự chống lại Cộng hòa Hồi giáo Iran kể từ ngày 28/2. Hai bên đã liên tục giáng các đòn mạnh vào nhau kể từ đó. Tel Aviv tuyên bố mục tiêu của họ là ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Washington đe dọa sẽ phá hủy tiềm lực quân sự của nước này và kêu gọi người dân lật đổ chế độ. Trong khi đó, Iran nhấn mạnh sự sẵn sàng tự vệ và không thấy lý do gì để nối lại đàm phán.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhanh chóng tuyên bố chiến thắng sau khi phi công thứ 2 của tiêm kích F-15 bị bắn rơi tại Iran được giải cứu thành công. Ông khẳng định chiến dịch táo bạo ngay trên lãnh thổ Iran là bằng chứng cho thấy Mỹ đã “thiết lập ưu thế áp đảo trên không”. Tuy nhiên, theo giới quan sát, thực tế phức tạp hơn nhiều so với tuyên bố của Nhà Trắng.

Dù chiến dịch giải cứu được coi là thành công, những gì diễn ra trong vài ngày qua – với 2 máy bay bị bắn rơi và ít nhất một trực thăng trúng hỏa lực từ mặt đất – cho thấy mối đe dọa đối với lực lượng Mỹ vẫn hiện hữu.

Điều này xảy ra bất chấp nhiều tuần không kích dữ dội của Mỹ và Israel nhằm vào hạ tầng quân sự Iran, cũng như tuyên bố trước đó của ông Trump rằng Tehran “không còn hệ thống phòng không”.

Một số nguồn tin tại Washington tiết lộ với BBC rằng, tổn thất máy bay cùng mức độ phức tạp của chiến dịch giải cứu có thể khiến ông Trump phải cân nhắc lại các phương án quân sự lớn hơn.

Trong đó có khả năng triển khai lực lượng trên bộ nhằm kiểm soát các mục tiêu chiến lược như đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu của Iran – hoặc các cơ sở hạt nhân được bảo vệ sâu dưới lòng đất.

Các kế hoạch này được đánh giá là cực kỳ rủi ro, bởi quân đội Mỹ vẫn có thể đối mặt với các năng lực phòng không còn sót lại của Iran, đặc biệt là các hệ thống tên lửa vác vai (MANPADS) – loại vũ khí rất nguy hiểm đối với máy bay bay thấp.

Ở chiều ngược lại, việc lực lượng Mỹ có thể xâm nhập khu vực tranh chấp, thiết lập một sân bay dã chiến và điểm tiếp nhiên liệu ngay “dưới mũi” Iran, duy trì hoạt động trong nhiều giờ, thậm chí phá hủy hai máy bay mắc kẹt rồi đưa phương tiện thay thế vào, lại có thể khiến Nhà Trắng thêm tự tin.

Điều này có thể củng cố niềm tin rằng các chiến dịch tấn công đường không hoặc đổ bộ nhằm vào mục tiêu tại Iran hoàn toàn có khả năng thành công.

Thông điệp này không chỉ tác động đến các nhà hoạch định chính sách mà còn đến binh sĩ Mỹ đang hoạt động trên không phận Iran, cũng như những lực lượng chuẩn bị được triển khai, theo BBC.

Trong khi đó, ông Trump tiếp tục phát đi những tín hiệu trái chiều về hướng đi tiếp theo. Trong các cuộc trao đổi với báo giới, ông cho rằng một “thỏa thuận” với Iran có thể sớm đạt được. Tuy nhiên, nếu thất bại, ông nhiều lần cảnh báo thời hạn để tiến hành các đòn tấn công vào hạ tầng trọng yếu của Iran – như nhà máy điện hay cầu – đang dần cạn.

Liên quan đến eo biển Hormuz, ông Trump thậm chí đưa ra những lời đe dọa gay gắt, tuyên bố Iran sẽ phải “sống trong địa ngục” nếu không mở lại tuyến hàng hải chiến lược này. Trong một cuộc phỏng vấn ngắn, ông còn ám chỉ khả năng Mỹ sẽ “chiếm lấy” dầu mỏ của Iran, nhưng không nêu chi tiết.

Giới phân tích cảnh báo rằng việc mở rộng chiến dịch nhằm vào cơ sở hạ tầng và năng lượng của Iran sẽ đánh dấu một bước leo thang nguy hiểm, với nguy cơ gây thương vong cho dân thường và làm dấy lên các cáo buộc vi phạm luật chiến tranh.

Một số nhà phê bình cho rằng, những phát biểu cứng rắn của ông Trump phản ánh sự thất vọng khi Mỹ vẫn chưa đảm bảo được tự do hàng hải tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới.

Song chiến dịch giải cứu vẫn mang lại lợi thế chính trị nhất định cho ông Trump. Nó giúp củng cố hình ảnh quyết đoán trước công chúng và quân đội, đồng thời thể hiện cam kết không bỏ rơi binh sĩ Mỹ trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Dẫu vậy, ngay cả trong nội bộ những người ủng hộ ông, sự lo ngại cũng bắt đầu gia tăng về nguy cơ sa lầy vào một cuộc chiến tốn kém, phức tạp và chưa rõ điểm kết thúc – với cái giá có thể là sinh mạng của binh sĩ Mỹ.

Cuộc chiến của Tổng thống Donald Trump chống lại Iran đã gây ra một cuộc khủng hoảng mới đối với NATO - một cuộc khủng hoảng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, khiến liên minh quân sự gặp nguy hiểm, cựu Cố vấn An ninh Nhà trắng John Bolton từng phục vụ dưới thời ông Trump từ tháng 4/2018 đến tháng 9/2019 cảnh báo trong một bài bình luận trên tờ Telegraph.

Theo ông Bolton, những chỉ trích của ông Trump nhằm vào NATO, nhiều quốc gia thành viên và cả các nhà lãnh đạo riêng lẻ giờ đây mang sắc thái gay gắt hơn, báo hiệu tương lai bất ổn cho liên minh.

Ông Trump đã gia tăng các lời công kích cá nhân và gọi NATO là “con hổ giấy”. Nhưng theo ông Bolton, các thành viên NATO cũng đã “mắc bẫy” khi đáp trả theo cùng cách thay vì suy nghĩ chiến lược, qua đó càng làm suy yếu mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Theo cựu Cố vấn An ninh Nhà Trắng, rõ ràng ông Trump đã sai lầm khi không tham vấn các đồng minh NATO trước khi tiến hành các cuộc tấn công chung Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Ông cũng không tham khảo ý kiến các đồng minh ở châu Á - Thái Bình Dương như Nhật Bản hay Hàn Quốc – những nước phụ thuộc lớn vào dầu mỏ vùng Vịnh – cũng như các quốc gia Arab vùng Vịnh và các đối tác khác trên toàn cầu. Ngoài ra, ông cũng không thuyết phục được người dân Mỹ và Quốc hội về lý do cần thay đổi chế độ tại Iran. Có thể nói NATO không phải là bên duy nhất bị phớt lờ.

Những người ủng hộ ông Trump cho rằng việc tham vấn trước có thể làm mất yếu tố bất ngờ của chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, lập luận này hiểu sai bản chất của việc tham vấn. Mục tiêu của tham vấn là xây dựng sự ủng hộ về chính trị cả trong và ngoài nước, chứ không phải tiết lộ chi tiết tác chiến hay thời điểm tấn công. Trên thực tế, các thông tin về việc Mỹ tăng cường lực lượng tại Trung Đông trước đó đã đủ để Tehran nhận ra nguy cơ.

Sau khi hành động đơn phương, ông Trump đã thất vọng khi Mỹ không được phép sử dụng nhiều căn cứ tại châu Âu, và không có đồng minh NATO nào sẵn sàng hỗ trợ sau khi chiến tranh nổ ra.

“Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu”, các nước này tuyên bố.

Sau tuyên bố của châu Âu, phản ứng của ông Trump là có thể dự đoán: “Ukraine không phải là cuộc chiến của chúng tôi".

Từ đó, hai cuộc tranh luận về Iran và Ukraine chồng chéo lên nhau, khiến tình hình thêm phức tạp, ông Bolton bình luận.

Trong khi đó, nhiều người châu Âu tỏ ra quá lạc quan về khả năng Mỹ rút khỏi NATO, cho rằng ông Trump không thể làm điều đó về mặt pháp lý. Một đạo luật năm 2023 yêu cầu phải có sự đồng thuận của hai phần ba Thượng viện hoặc Quốc hội thì Mỹ mới có thể rút khỏi NATO. Tuy nhiên, theo ông Bolton, điều này khó có thể ngăn cản ông Trump.

Theo Hiến pháp Mỹ, Thượng viện chỉ có vai trò phê chuẩn hiệp ước, còn việc rút khỏi hiệp ước thuộc thẩm quyền của tổng thống. Trong thực tế, các quyết định rút khỏi các hiệp ước trước đây như Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo (2002), Hiệp ước INF (2019) hay Hiệp ước Bầu trời Mở (2020) đều không cần sự tham gia của Quốc hội.

Ngay cả khi có tranh chấp pháp lý, quá trình xét xử có thể kéo dài, và trong thời gian đó NATO có thể đã suy yếu nghiêm trọng. Kết quả cũng có thể không rõ ràng, giống như phán quyết năm 1979 trong vụ kiện liên quan đến quyết định của Tổng thống Jimmy Carter về việc công nhận Trung Quốc, ông Bolton nhấn mạnh.

Một số người hy vọng ông Trump sẽ chỉ thực hiện các bước nhỏ gây tổn hại nhưng không phá vỡ NATO. Tuy nhiên, theo ông Bolton, tiêu đề “Mỹ rút khỏi NATO” hấp dẫn hơn nhiều đối với ông Trump so với những bước đi nhỏ lẻ.

Trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và châu Âu suy giảm, các nhà lãnh đạo châu Âu đã bắt đầu bàn về việc xây dựng hệ thống phòng thủ độc lập. Nhưng ông Bolton cho rằng, châu Âu chưa sẵn sàng và sẽ không thể tự bảo vệ mình trong tương lai gần.

Việc Mỹ rút khỏi NATO – dù trên thực tế hay pháp lý – sẽ khiến năng lực quân sự, tình báo và hậu cần của liên minh suy giảm nghiêm trọng, và phải mất nhiều thập kỷ mới có thể bù đắp. Quan trọng hơn, việc mất “ô hạt nhân” của Mỹ sẽ tạo cơ hội cho các đối thủ của NATO gia tăng ảnh hưởng tại Đông và Trung Âu. Ngay cả khi kết hợp lực lượng răn đe hạt nhân của Anh và Pháp, châu Âu vẫn không thể thay thế vai trò của Mỹ, ông Bolton cảnh báo.

Đại tá phi công F-15 bị bắn rơi trong lãnh thổ Iran bị thương nhưng đã bất ngờ rời khỏi chỗ ẩn nấp vào những giây phút cuối cùng và thực hiện một "hành động táo bạo để gặp đội cứu hộ" gồm các đặc nhiệm tinh nhuệ thuộc Đội SEAL số 6, theo The Telegraph.

Cuộc chạy đua sinh tử giữa Mỹ và Iran để tìm phi công F-15

“Chúng ta đã tìm thấy cậu ấy! Trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm – cứu nạn táo bạo nhất trong lịch sử… Tôi rất vui mừng thông báo (phi công mất tích) hiện đã an toàn!”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố vào sáng Chủ nhật.

Thông điệp trên mạng xã hội Truth Social của Tổng thống Mỹ khép lại chiến dịch giải cứu 36 giờ đầy kịch tính được xem là một dấu ấn đáng nhớ trong lịch sử quân sự Mỹ.

Tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ đã bị bắn hạ trên lãnh thổ Iran hôm thứ Sáu 3/4. Một phi công được giải cứu gần như ngay lập tức, nhưng người đại tá điều khiển vũ khí bị mất tích trong lãnh thổ Iran.

Tiếp đó là cuộc chạy đua sinh tử giữa Mỹ và Iran nhằm tìm ra vị đại tá.

Không chỉ tính mạng của người phi công và hàng chục lính đặc nhiệm tham gia giải cứu bị đặt vào tình thế nguy hiểm, mà uy tín quân đội Mỹ cũng bị thử thách.

Ông Trump nói: “Những cuộc đột kích như vậy hiếm khi được thực hiện vì rủi ro đối với con người và trang bị. Điều đó gần như không xảy ra!”.

Phi công F-15 chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ

Các đoạn video từ hiện trường cho thấy phi công đã ẩn náu trong khu vực núi khô cằn sâu trong miền nam Iran, sau khi kích hoạt cần phóng ghế thoát hiểm.

Hệ thống ghế phóng – sử dụng động cơ tên lửa rắn CKU-5 để xuyên qua buồng lái với tốc độ khoảng 200 m/giây – là một trong những công nghệ tiên tiến nhất, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ cao gây chấn thương cột sống và các tổn thương khác.

Tổng thống Mỹ xác nhận phi công “bị thương nghiêm trọng”.

“Vị sĩ quan dũng cảm này ở phía sau chiến tuyến đối phương, trong vùng núi hiểm trở của Iran, bị săn lùng và đối phương áp sát gần từng giờ”, ông nói, đồng thời cho biết vị đại tá “sẽ ổn trở lại".

Theo quy trình, các phi công rơi xuống lãnh thổ đối phương được huấn luyện phải ẩn nấp và chờ lực lượng cứu hộ.

Chỉ được trang bị một khẩu súng ngắn, mọi thứ phụ thuộc vào việc lực lượng đặc nhiệm Mỹ có thể tiếp cận và đưa ông ra ngoài trước khi lực lượng Iran tới hay không. Ông mang theo thiết bị định vị và liên lạc bảo mật, nhưng không thể sử dụng tự do vì có thể bị đối phương phát hiện, theo The New York Times.

Iran treo thưởng cho bất kỳ ai phát hiện ra phi công Mỹ, và các video lan truyền trên mạng cho thấy nhiều người dân địa phương đã tham gia chiến dịch tìm kiếm.

Trực thăng tham gia giải cứu phi công đầu tiên đã bị bắn từ mặt đất khi rút khỏi Iran sang Iraq.

Việc giải cứu phi công thứ hai diễn ra trong tình cảnh "ngàn cân treo sợi tóc". Một quan chức nói với Axios: “Đây giống như tìm kim trong đống cỏ khô – nhưng lần này là một con người đang ẩn mình trong khe núi, gần như vô hình nếu không có năng lực của CIA.”
Hành động táo bạo để tự cứu mình của phi công F-15

Theo The Wall Street Journal, ở những phút cuối, viên phi công bị thương đã rời khỏi nơi ẩn nấp và thực hiện một “hành động táo bạo” để tiếp cận đội cứu hộ.

Ông leo lên một sườn núi cao khoảng 2.134 km trong khi lực lượng Mỹ ném bom và khai hỏa nhằm ngăn chặn các đoàn xe Iran đang tiến đến.

Chiến dịch giải cứu huy động hàng trăm lính đặc nhiệm, được vận chuyển bằng máy bay MC-130J hạ cánh xuống một đường băng dã chiến. Các máy bay không người lái MQ-9 Reaper và chiến đấu cơ yểm trợ trên không, tấn công các mục tiêu bị coi là đe dọa trong bán kính 3 km.

Chiến dịch được triển khai sau khi tình báo CIA xác định được vị trí của đại tá phi công và tiến hành một “chiến dịch đánh lừa” để khiến Iran tin rằng ông đã được tìm thấy ở nơi khác.

Kế hoạch nghi binh thành công, nhưng sự cố xảy ra khi hai chiếc MC-130J bị mắc kẹt trên đường băng dã chiến và buộc phải bị phá hủy để tránh rơi vào tay đối phương.

Ba máy bay khác được điều tới vào những giờ cuối để đưa toàn bộ lực lượng và phi công rời khỏi Iran, theo The New York Times. Phi công hiện đang hồi phục tại một bệnh viện ở Kuwait.

Trong khi đó, hãng tin Tasnim News Agency tuyên bố nhiều máy bay Mỹ đã bị phá hủy và chiến dịch giải cứu thất bại.

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc giữ im lặng trong suốt 36 giờ sau vụ việc, nhưng phía sau hậu trường, Tổng thống Trump liên tục nhận báo cáo từ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth.

Quan chức Iran cũng công bố hình ảnh xác máy bay bị phá hủy nhằm giành lại lợi thế tuyên truyền.

Dù vậy, ông Trump ca ngợi chiến dịch là “một dấu mốc lịch sử” và nhấn mạnh: “Đây là lần đầu tiên trong ký ức quân sự, hai phi công Mỹ được giải cứu riêng rẽ, sâu trong lãnh thổ đối phương. Chúng ta sẽ không bao giờ bỏ lại bất kỳ binh sĩ Mỹ nào phía sau".

Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã phá vỡ trật tự địa chính trị cũ ở Trung Đông và tạo ra nhu cầu cấp bách về một cấu trúc an ninh mới, đặc biệt quanh eo biển Hormuz.

Vai trò của các nước vùng Vịnh

Trong nỗ lực cân bằng lập trường, các nước Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) dường như bị mắc kẹt giữa hai lựa chọn đều bất lợi. Đối đầu với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh, chắc chắn sẽ kéo theo chi phí lớn và những phản ứng khó lường từ một nhà lãnh đạo ngày càng khó đoán.

Còn nếu đối đầu với Iran, họ có thể bị Tehran xem là ít nhất có vai trò thụ động trong hành động gây hấn nhằm vào nước này khiến họ trở thành mục tiêu hợp pháp theo học thuyết quân sự ngày càng quyết đoán của Tehran.

Thực tế này cho thấy những giới hạn trong vai trò bảo trợ an ninh của Mỹ và nguyên trạng hiện nay là không bền vững.

Một trật tự mới chắc chắn sẽ thay thế trật tự hiện tại, khi điều kiện của tất cả các quốc gia trong khu vực sẽ tiếp tục xấu đi nếu xung đột leo thang. Không còn kịch bản nào mà Iran vẫn là mục tiêu trong khi các nước GCC có thể tiếp tục như bình thường, như đã xảy ra trong cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6/2025.

Khả năng của Iran trong việc bóp nghẹt lưu thông hàng hải bằng các máy bay không người lái giá chỉ khoảng 20.000 USD, có thể được sản xuất ngầm và phóng đi từ bất kỳ đâu trong nước, cho thấy họ nắm giữ đòn bẩy rất lớn. Các quan chức Iran đã tuyên bố rõ rằng đòn bẩy này sẽ được sử dụng để định hình một trật tự mới cho Hormuz.

Quan hệ giữa Iran và các nước GCC đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Trong một thời gian dài, mối quan hệ này bị chi phối bởi sự thù địch, cho đến khi có sự chuyển biến tích cực đáng kể trong vài năm gần đây.

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế tại các nước GCC, cùng với việc gần đây một số thủ đô GCC trục xuất các nhà ngoại giao Iran, rõ ràng là một bước thụt lùi nghiêm trọng, đưa quan hệ quay lại quá khứ.

Tuy vậy, cuộc khủng hoảng này cũng cho thấy an ninh là một lợi ích mang tính tập thể; cuộc chiến hiện tại chứng minh rằng sự bất an của một quốc gia sẽ khiến tất cả các quốc gia trong khu vực trở nên bất an. Một cấu trúc an ninh được xây dựng bằng cách gây tổn hại cho láng giềng không còn khả thi. Iran đã bắt đầu tháo dỡ trật tự cũ, nhưng trật tự mới không nhất thiết phải hoàn toàn do Iran thiết kế.

Bất thường pháp lý

Để tìm hướng đi, có thể nhìn vào kinh nghiệm lịch sử thành công của châu Âu trong việc xây dựng trật tự khu vực. Từ Hội nghị Vienna - giúp ổn định châu Âu sau các cuộc chiến của Napoleon - đến quá trình hội nhập kinh tế, chính trị và an ninh sau Thế chiến II, những dấu mốc này không phải là khuôn mẫu, mà là nguồn cảm hứng cho khu vực chúng ta.

Eo biển Hormuz tồn tại một bất thường pháp lý, khi vẫn là một trong số ít tuyến hàng hải chiến lược chưa có một hiệp ước quốc tế chuyên biệt điều chỉnh. Không giống Thổ Nhĩ Kỳ - nơi quyền kiểm soát chủ quyền và ổn định khu vực một phần được bảo đảm bằng Công ước Montreux điều chỉnh eo biển Bosphorus và Dardanelles - eo biển Hormuz vận hành mà không có một khuôn khổ pháp lý hàng hải được pháp điển hóa, khiến nó đặc biệt dễ bị các cường quốc áp đặt trong suốt lịch sử. Cuộc chiến hiện tại vì vậy, ở một mức độ nào đó, có thể được hiểu là hệ quả của môi trường thiếu điều chỉnh này.

Việc triệu tập một “Hội nghị Hormuz” có thể giúp các quốc gia trong khu vực cùng nhau thiết kế một cấu trúc an ninh, lấp khoảng trống pháp lý này và đảm bảo ổn định không chỉ cho khu vực mà còn cho nền kinh tế toàn cầu.

Mục tiêu cuối cùng của một cơ chế như vậy là pháp điển hóa một hiệp ước xác định rõ quy chế của eo biển, tạo ra sự chắc chắn pháp lý hiện còn thiếu, đồng thời nâng cao trọng lượng chiến lược của các quốc gia khu vực trong nền kinh tế toàn cầu bằng cách đảm bảo việc quản lý Hormuz vẫn là quyền tự quyết của khu vực.

Trong ngắn hạn, khuôn khổ này có thể giúp mở lại eo biển, tạo cho ông Trump một lối thoát khỏi bế tắc bằng cách tuyên bố rằng các đồng minh khu vực đã góp phần mở lại tuyến đường này. Về dài hạn, nó sẽ bảo vệ các nước GCC khỏi một “người bảo trợ” sẵn sàng hy sinh luật pháp quốc tế và ổn định khu vực vì lợi ích của đồng minh chủ chốt là Israel – một đồng minh mà không quốc gia nào trong khu vực có thể thay thế hoặc cạnh tranh.

Tương lai của Hormuz nên thuộc về những quốc gia sinh sống quanh nó, chứ không phải các siêu cường đã khai thác và hiện đang làm bất ổn khu vực này để theo đuổi lợi ích của riêng họ hoặc của Israel.

Dù một nền tảng đa phương và một hiệp ước chính thức là con đường lý tưởng hướng tới ổn định lâu dài, cần phải nhận thức rằng cuộc chiến mang tính sống còn hiện nay nhằm vào Iran – một cuộc xung đột được tạo điều kiện bởi nguyên trạng khu vực – đã khiến việc hình thành một trật tự mới trở thành điều không thể thương lượng đối với Tehran.

Nếu các nước GCC lựa chọn ưu tiên yêu cầu của các đồng minh phương Tây hơn là hội nhập khu vực - điều nhiều khả năng sẽ kéo dài xung đột và gây tổn thất cho tất cả các bên - Iran chắc chắn sẽ tiến hành thiết lập trật tự mới này một cách đơn phương.

Trong kịch bản đó, trật tự hình thành sẽ là một trật tự bị áp đặt, được sinh ra từ nhu cầu chiến lược và sinh tồn hơn là sự đồng thuận. Khi đó, nền tảng chung cho hòa bình, ổn định khu vực và thịnh vượng tập thể sẽ bị thu hẹp đáng kể. Đây sẽ là một cơ hội bị đánh mất.

Các quốc gia GCC giờ đây phải quyết định liệu họ muốn trở thành kiến trúc sư của kỷ nguyên khu vực mới, hay chỉ là những người quan sát thụ động.
3 kịch bản cho eo biển Hormuz

Al Jazeera trước đó đã hình dung ra 3 kịch bản cho eo biển Hormuz, gồm 2 kịch bản quân sự, một kịch bản ngoại giao.

Kịch bản thứ nhất là hành động quân sự đơn phương trong khu vực. Kịch bản này hình dung một liên minh các quốc gia trong khu vực, chủ yếu là các thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh và Jordan, tiến hành các hoạt động quân sự độc lập để mở lại eo biển Hormuz mà không cần sự can thiệp trực tiếp của Mỹ.

Kịch bản này vấp phải vấn đề “bất đối xứng về năng lực”. Mặc dù các quốc gia vùng Vịnh đã đầu tư đáng kể vào việc hiện đại hóa quân đội của họ trong hai thập kỷ qua, nhưng họ lại thiếu khả năng triển khai sức mạnh hải quân tích hợp, năng lực rà phá thủy lôi và khả năng phòng không để vô hiệu hóa mối đe dọa bất đối xứng nhiều tầng lớp mà Iran gây ra ở eo biển.

Hành động đơn phương trong khu vực có nguy cơ gây ra một vòng xoáy leo thang: học thuyết “phòng thủ tiên phong” của Iran ngụ ý rằng bất kỳ áp lực quân sự nào lên eo biển Hormuz đều có thể dẫn đến áp lực tương xứng lên cơ sở hạ tầng dầu mỏ và các trung tâm dân cư ở vùng Vịnh.

Kịch bản thứ hai là sự phối hợp khu vực với chiến dịch của Mỹ. Kịch bản này hình dung các quốc gia trong khu vực chính thức liên minh với Mỹ trong một chiến dịch quân sự phối hợp mang tính cưỡng chế để khôi phục quyền tự do hàng hải, với sự lãnh đạo hoạt động hoàn toàn của Mỹ. Các quốc gia vùng Vịnh sẽ cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ của họ và cung cấp sự hỗ trợ chính trị cũng như các nguồn lực quân sự bổ sung. Các quốc gia khác cũng có thể tham gia.

Ở đây một phương pháp kết hợp có thể xuất hiện, bao gồm áp lực quân sự liên tục kết hợp với một con đường đàm phán gián tiếp song song thông qua Pakistan, được thiết kế để buộc Iran rút quân khỏi eo biển Hormuz nhằm giữ thể diện, đổi lại là việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt có thể kiểm chứng được.

Kịch bản thứ ba: Eo biển bị đóng cửa kéo dài. Đây là kịch bản khả thi nhất về mặt phân tích trong ngắn hạn, Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển trong khi sử dụng mối đe dọa đóng cửa vĩnh viễn như một đòn bẩy trong các cuộc đàm phán với Mỹ. Đây là một ví dụ điển hình về điều mà học giả người Mỹ Thomas Schelling gọi là “mặc cả cưỡng chế”: Thao túng rủi ro chung để đạt được những nhượng bộ chính trị mà không cần phải cam kết một cuộc đối đầu toàn diện.

Ba kịch bản được xem xét ở đây không phải là những con đường loại trừ lẫn nhau mà là những áp lực cạnh tranh cùng tác động đồng thời trong cùng một môi trường khủng hoảng. Quỹ đạo ngắn hạn sẽ được định hình bởi sự tương tác giữa năng lực quân sự, tín hiệu cưỡng chế và sự sẵn có về mặt cấu trúc của các lối thoát ngoại giao.

Trong ba kịch bản, kịch bản thứ ba, trong đó Iran sử dụng việc đóng cửa eo biển như một công cụ mặc cả lâu dài trong khi các cuộc đàm phán gián tiếp vẫn tiếp diễn, là cấu hình khả thi nhất, nếu kênh trung gian của Pakistan vẫn còn nguyên vẹn và liên minh Mỹ - Israel không bị rạn nứt theo những cách dẫn đến chấm dứt hoặc đẩy nhanh đáng kể sự leo thang quân sự.

Kịch bản một và hai vẫn phụ thuộc vào sự thất bại của ngoại giao, và cả hai đều tiềm ẩn rủi ro leo thang không tương xứng so với lợi ích dự kiến.

Việc duy trì vai trò trung gian hòa giải của Pakistan, lập trường giảm leo thang của các quốc gia vùng Vịnh và việc thu hẹp dần khoảng cách đàm phán giữa Washington và Tehran tạo nên nền tảng thực tế nhất cho

Ukraine đã tiến hành loạt vụ tấn công quy mô lớn nhằm vào hạ tầng năng lượng của Nga cuối tuần qua, nhắm vào cảng dầu Sheskharis tại Novorossiysk, nhà máy lọc dầu NORSI của Lukoil ở vùng Nizhny Novgorod region, cảng Baltic Primorsk, cùng một tàu chở ngũ cốc trên biển Azov.

Đòn tấn công nhắm vào hạ tầng năng lượng của Nga gây chú ý nhất diễn ra tại Novorossiysk. Một vụ cháy lớn đã bùng phát tại cảng dầu Sheskharis sau khi trúng máy bay không người lái của Ukraine. Quy mô đám cháy cho thấy mức độ trong chiến dịch mới của Kiev, vốn đã leo thang trong những tuần gần đây nhằm gia tăng áp lực lên doanh thu dầu mỏ của Nga – lĩnh vực vốn đã chịu tác động từ các lệnh trừng phạt phương Tây.

Trước đó, lực lượng UAV Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu NORSI – cơ sở Lukoil-Nizhegorodnefteorgsi ntez tại Kstovo – gây ra một vụ hỏa hoạn lớn. Nhà máy này sản xuất hơn 50 loại sản phẩm dầu mỏ, bao gồm nhiên liệu hàng không và diesel, với công suất khoảng 17 triệu tấn mỗi năm, cung cấp gần 30% lượng xăng cho khu vực Moscow và trực tiếp tiếp tế nhiên liệu cho quân đội Nga tại Ukraine.

Chỉ huy lực lượng drone Ukraine, Robert Brovdi, cũng xác nhận vụ tấn công và cho biết lực lượng của ông đã “ghé thăm” cơ sở của Lukoil tại Kstovo.

Cảng Primorsk – đầu mối quan trọng của công ty vận tải dầu Transneft – cũng tiếp tục bị nhắm mục tiêu, nối dài chuỗi tấn công trong hai tuần qua.

Thống đốc vùng Leningrad, Alexander Drozdenko, ban đầu cho biết phòng không Nga đã bắn hạ 19 UAV và mảnh vỡ làm hư hại một đoạn đường ống gần cảng.

Tuy nhiên, ông sau đó điều chỉnh thông tin, nói rằng đường ống không bị hư hại, và rò rỉ nhiên liệu là do một bồn chứa trúng mảnh đạn. Phía Ukraine tiếp tục xác nhận đã “một lần nữa đánh trúng cảng Transneft Primorsk”.

Tại biển Azov, một tàu chở hàng lớp Volgo-Balt vận chuyển lúa mì đã bị chìm sau khi trúng UAV, theo quan chức thân Nga tại Kherson, Vladimir Saldo. Ông cho rằng đây là “hành động khủng bố của chính quyền Kiev”.

Hai thủy thủ thiệt mạng, chín người khác được sơ tán bằng xuồng cứu sinh. Tình báo quốc phòng Ukraine trước đó từng theo dõi các tàu Volgo-Balt bị cáo buộc vận chuyển ngũ cốc Ukraine bị chiếm giữ từ các cảng bị kiểm soát, rồi xuất khẩu ra nước ngoài dưới danh nghĩa hàng Nga.

Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu bị xáo trộn mạnh bởi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran và được đánh giá là cú gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử. Bối cảnh này mở ra những tranh luận chính trị mới tại châu Âu về việc có nên nối lại dòng năng lượng từ Nga.

Thủ tướng Slovakia, Robert Fico, sau cuộc điện đàm với người đồng cấp Hungary Viktor Orbán, đã kêu gọi Liên minh châu Âu chấm dứt các lệnh trừng phạt đối với dầu khí Nga để giải quyết khủng hoảng năng lượng. Ông cho rằng EU nên nối lại đối thoại với Moscow để tiếp cận nguồn cung “từ mọi nguồn, bao gồm cả Nga”.

Tuy nhiên, đề xuất này khó có khả năng nhận được sự ủng hộ tại Brussels, nơi phần lớn các quốc gia thành viên vẫn kiên quyết phản đối việc nới lỏng trừng phạt đối với Nga.

Theo như vào ngày 5.4 đã được Tổng thống Mỹ Donald Trump iết trên nền tảng Truth Social: "Thứ ba (ngày 7.4) sẽ là ngày nhà máy điện và ngày cầu, tất cả gói gọn trong một ngày, ở Iran. Sẽ không có gì sánh bằng. Mở cửa eo biển, kẻ thù điên rồ, nếu không các ngươi sẽ sống trong địa ngục. Cứ chờ xem. Vinh quang thuộc về Allah", khiến những phát ngôn này ngay lập tức vấp phải chỉ trích từ nhiều chính trị gia Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải một bài viết với ngôn từ thô tục trên mạng xã hội, trong đó ông đe dọa sẽ phá hủy các nhà máy điện và cầu cống của Iran nếu nước này không đáp ứng thời hạn ông đặt ra vào thứ Ba ngày 7/4 để mở lại Eo biển Hormuz cho tất cả các hoạt động vận tải biển.

Ông nhắc lại lời đe dọa trước đó về việc sẽ giáng "địa ngục" nhưng nói với truyền thông Mỹ rằng có "cơ hội tốt" để đạt được thỏa thuận với Tehran.

Iran đã chế giễu tối hậu thư của ông, cho rằng đó là dấu hiệu "bất lực, lo lắng và ngu xuẩn".

Lời đe dọa mới của Trump được đưa ra sau khi ông tuyên bố rằng thành viên phi hành đoàn thứ hai của một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên không phận Iran đã được giải cứu thành công trong một chiến dịch sâu bên trong lãnh thổ đối thủ.

Cả Mỹ và Iran đều đã gấp rút tìm kiếm binh sĩ Mỹ trong một vùng núi ở tây nam Iran. Phi công chiếc F-15 đã được tìm thấy ngay sau khi máy bay bị bắn rơi hôm thứ Sáu ngày 3/4.

Vụ việc xảy ra sau hơn một tháng chiến tranh, khi Iran tiếp tục đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel bằng các cuộc tấn công vào các quốc gia Vùng Vịnh đồng minh của hai nước này.

Iran cũng đã gây cản trở đáng kể cho việc vận chuyển qua Eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển quan trọng mà khoảng 1/5 lượng dầu khí của thế giới thường đi qua, dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng vọt và lo ngại về lạm phát cao hơn trên toàn thế giới.

Sự gián đoạn này đã khiến ông Trump vào tháng 3 tuyên bố một loạt thời hạn để Iran mở lại eo biển. Hôm Chủ nhật ngày 5/4, ông đã sử dụng nền tảng Truth Social của mình để tái khẳng định yêu cầu này.

Lưu ý: Đoạn dưới đây chứa ngôn từ rất nặng nề.

Ông viết: "Thứ Ba tới tại Iran sẽ là Ngày của những Nhà máy điện và Ngày của những cây cầu, tất cả gói gọn trong một. Sẽ chưa từng có tiền lệ!!! Mở cái eo biển chết tiệt đó ra ngay, lũ khốn điên rồ kia, bằng không các người sẽ phải sống trong địa ngục — CỨ CHỜ ĐẤY MÀ XEM! Thánh Allah phù hộ các người. Tổng thống DONALD J. TRUMP"

Sau đó, ông nói với Fox News rằng có "khả năng cao" một thỏa thuận sẽ đạt được vào thứ Hai ngày 6/4, nhưng ông đang cân nhắc "phá hủy mọi thứ và chiếm lấy dầu mỏ" nếu một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh không đạt được nhanh chóng.

Sau đó, tổng thống Mỹ lại đăng tải - "Thứ Ba, 8 giờ tối giờ miền Đông!" - một sự gia hạn rõ ràng cho thời hạn ban đầu dự kiến ​​hết hạn vào thứ Hai, ngày 6/4.

Ông Trump đã hoãn thời hạn về Eo biển Hormuz nhiều lần.

Vào ngày 21/3, ông Trump ban đầu đe dọa sẽ "phá hủy" các nhà máy điện của Iran nếu Eo biển Hormuz không được "MỞ HOÀN TOÀN" trong vòng 48 giờ.

Hai ngày sau, ông nói sẽ không phát động các cuộc tấn công trong vòng năm ngày nữa - cho đến ngày 28/3 - trong khi các cuộc đàm phán "tốt đẹp" và "hiệu quả" với Iran tiếp tục. Iran phủ nhận bất kỳ liên lạc nào giữa các quan chức của họ và chính quyền Trump.

Khi ngày đó đến gần, ông Trump lại tiếp tục trì hoãn thời hạn thêm 10 ngày nữa, cho đến ngày 6/4. Đây là ngày mà thời hạn 48 giờ mới được gia hạn.

Mahdi Tabatabaei, người phát ngôn của văn phòng tổng thống Iran, tuyên bố Eo biển Hormuz "sẽ được mở cửa trở lại" khi "một phần phí quá cảnh được sử dụng để bù đắp cho tất cả thiệt hại gây ra" do chiến tranh. Iran đã khẳng định họ có kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển.

Tướng Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ Tư lệnh Quân sự Trung ương Iran cho răng lời đe dọa của ông Trump là một "hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu ngốc", đồng thời nói thêm rằng "cổng địa ngục sẽ mở ra" đón chào lãnh đạo Mỹ.

Trong khi đó, Israel đã tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự của Iran - với một nhà máy hóa dầu hôm thứ Bảy 4/4 là vụ tấn công mới nhất - và theo các quan chức quốc phòng, họ đang chờ sự chấp thuận của Mỹ để tấn công thêm các cơ sở năng lượng vào tuần tới.

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel cũng nhắm vào sân bay quốc tế Qasem Soleimani ở tây nam Iran hôm Chủ nhật 5/4.

Iran tiếp tục phóng thiết bị bay không người lái (drone) và tên lửa vào Israel và các đồng minh Vùng Vịnh của Mỹ.

Một tòa nhà dân cư ở thành phố Haifa của Israel đã bị trúng tên lửa đạn đạo trực tiếp vào hôm 5/4. Bốn người bị thương.

Trước đó cùng ngày, chính quyền Abu Dhabi cho biết họ đang chiến đấu với các đám cháy tại một nhà máy hóa dầu Borouge do mảnh vỡ từ một tên lửa của Iran gây ra.

Kuwait cho biết các cuộc tấn công bằng drone của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở dầu khí và hóa dầu. Các nhà máy công nghiệp và nhiên liệu cũng bị nhắm mục tiêu ở Bahrain.

Theo như tờ Times Now News (Ấn Độ) mới đây đưa tin, trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Trump viết: "Chúng tôi đã giải cứu được một thành viên/sĩ quan phi hành đoàn F-15 bị thương nặng và rất dũng cảm, từ sâu bên trong vùng núi của Iran", khiến có một tin đồn về việc tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ mới đây đã xuất hiện trên mạng xã hội X từ một tài khoản có tên @_globeobserver mới đây, thì ngay giữa những làn sóng không ngừng của thông tin chưa được kiểm chứng về thương vong của quân đội Mỹ.

Trang MEAWW (Mỹ) ngày 6.4 đưa tin, m ột tin đồn lan truyền trên mạng xã hội (MXH) cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ từ xác máy bay C-130 bị bắn rơi trong một nhiệm vụ giải cứu phi công Mỹ mất tích ở Iran.

Thông tin này xuất hiện sau khi các quan chức Mỹ xác nhận rằng máy bay C-130 đã bị lực lượng Mỹ cố tình phá hủy sau khi bị mắc kẹt trong chiến dịch giải cứu - một chiến dịch cuối cùng đã thành công.

Theo MEAWW, giữa những làn sóng không ngừng của thông tin chưa được kiểm chứng về thương vong của quân đội Mỹ, một tin đồn về việc tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ mới đây đã xuất hiện trên mạng xã hội X từ một tài khoản có tên @_globeobserver.

Bài đăng có nội dung: “TIN NÓNG: Tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ trong đống đổ nát của một trong những chiếc C-130 bị bắn rơi”, và dẫn nguồn từ bộ phận Quan hệ công chúng của IRGC.

Bài đăng này bao gồm một hình ảnh về những mảnh vỡ cháy đen với một vòng khoanh màu đỏ làm nổi bật những gì được cho là hài cốt người.

Chỉ trong một ngày, bài đăng đã lan truyền chóng mặt, thu hút hàng nghìn lượt xem, bình luận và hơn 2.000 lượt thích.

Nhiều người dùng ngay lập tức đặt câu hỏi về tính xác thực của tin đồn này. Một người hỏi: “Điều này có thật không?”; trong khi người khác đưa ra một lời giải thích khác: “Trông giống một chiếc xe bị cháy hơn. Bảng điều khiển trung tâm phía sau đã tố cáo điều đó. Dù sao thì vẫn thật điên rồ”.

Một người khác bình luận bổ sung: “Đây không phải là hộp sọ người thật - mà là mảnh kim loại bị biến dạng, cháy xém từ đống đổ nát, có lẽ bị hiểu nhầm là hài cốt để phục vụ mục đích tuyên truyền. Đó là một chiếc xe hơi của Iran”.

"Không có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng"

MEAWW đưa tin, mặc dù IRGC đã chia sẻ hình ảnh về mảnh vỡ từ các máy bay Mỹ bị phá hủy, bao gồm cả máy bay vận tải C-130, đồng thời tuyên bố đã tìm thấy mảnh vỡ và có thể cả hài cốt. Tuy nhiên, không có bằng chứng xác nhận nào cho thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ hay bất kỳ hài cốt người nào thực sự đã được tìm thấy.

Người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội Mario Nawfal viết: "Iran tuyên bố đã tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ trong đống đổ nát của máy bay C-130 bị phá hủy. Nhưng Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết không có người nào thiệt mạng và xác nhận chiếc máy bay đã bị lực lượng Mỹ cố tình phá hủy. Tehran cũng tuyên bố đã bắn hạ chúng, trái ngược với thông tin từ Mỹ. Hiện chưa có xác nhận chính thức".

Ông Nawfal cũng cảnh báo mọi người phải hết sức thận trọng với bất kỳ tuyên bố nào, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc chiến tuyên truyền đang diễn ra.

Các quan chức Mỹ cũng chưa bình luận về bức ảnh cụ thể này.

Ngoài ra, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết một binh sĩ Mỹ mất tích sau vụ bắn rơi máy bay F-15E ở Iran đã được cứu sống.

"Một trong những chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ táo bạo nhất trong lịch sử nước Mỹ"

Tờ Times Now News (Ấn Độ) đưa tin, trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Trump viết: "Chúng tôi đã giải cứu được một thành viên/sĩ quan phi hành đoàn F-15 bị thương nặng và rất dũng cảm, từ sâu bên trong vùng núi của Iran".

Ông Trump nói thêm rằng lực lượng Iran đã tìm kiếm người này và "đang tiến gần đến nơi".

Ông mô tả nỗ lực giải cứu này là vô cùng bất thường: "Kiểu đột kích này hiếm khi được thực hiện vì nguy hiểm cho "người và thiết bị". Nó đơn giản là không được xảy ra!".

Tổng thống Mỹ cũng đề cập đến một nhiệm vụ thứ hai được tiến hành sau một chiến dịch ban ngày trước đó. Ông cho biết đó là nhiệm vụ kéo dài bảy giờ trên lãnh thổ Iran.

Trong một tin nhắn riêng, ông Trump viết: "CHÚNG TÔI ĐÃ TÌM THẤY ANH TA!" đồng thời mô tả chiến dịch này là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ táo bạo nhất trong lịch sử nước Mỹ".

Reuters đưa tin, người phi công được giải cứu - được Tổng thống Trump xác định là sĩ quan hệ thống vũ khí - đã lẩn trốn hơn 24 giờ sau khi nhảy dù khỏi chiếc máy bay F-15E Strike Eagle bị bắn rơi. Anh ta được cho là đã trốn trong một khe núi hẹp, lợi dụng địa hình để ẩn nấp trong khi lực lượng Iran tìm kiếm quanh khu vực và kêu gọi người dân hỗ trợ tìm kiếm binh sĩ Mỹ này.

Ông Trump cho biết binh sĩ Mỹ đã bị thương trong lúc nhảy dù nhưng vẫn có thể di chuyển trong khi chờ được giải cứu.

Tóm lại, theo MEAWW, tin đồn về việc I RGC đã tìm thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ từ xác máy bay C-130 bị bắn rơi xuất phát từ các nguồn tin và mạng xã hội của Iran, nhưng chưa có bằng chứng xác thực độc lập nào cho thấy hộp sọ của một binh sĩ Mỹ đã được tìm thấy.

Theo như có hai thành viên tổ lái của tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ đã phải phóng ghế thoát hiểm khi máy bay bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4. Lần đầu tiên sau 20 năm, một diễn biến hiếm đã xảy ra với Mỹ, phủ bóng đen lên các tuyên bố chiến thắng của ông Trump, người vừa khẳng định năng lực quân sự Iran đã "kiệt quệ". Phi công ngồi ghế trước nhanh chóng được giải cứu, trong khi sĩ quan điều khiển vũ khí (phi công phía sau) vẫn bị kẹt lại trong lãnh thổ Iran, buộc Mỹ phải triển khai chiến dịch tìm kiếm khẩn cấp.

Iran tuyên bố bắn hạ 3 máy bay Mỹ tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công

Theo tuyên bố từ Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya – đơn vị phụ trách điều hành tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, các phương tiện bay của Mỹ "xâm nhập" ở khu vực phía nam Isfahan, gồm hai trực thăng Black Hawk và một máy bay vận tải quân sự C-130, đã bị đánh trúng và bốc cháy.

Đài phát thanh – truyền hình quốc gia Iran (IRIB) sau đó công bố đoạn video được cho là ghi lại hiện trường các máy bay bị phá hủy, với nhiều mảnh vỡ cháy đen nằm rải rác trên mặt đất. Trong số đó có các bộ phận giống cánh quạt trực thăng và những chi tiết lớn được cho là động cơ.

Hãng thông tấn Fars dẫn nguồn tin cho biết chiếc C-130 bị phá hủy bởi lực lượng đặc nhiệm thuộc cảnh sát Iran (Faraj). Cơ quan này đồng thời cho rằng đây là "nỗ lực tuyệt vọng của ông Trump nhằm che giấu một thất bại lớn".

Hiện Bộ Quốc phòng Mỹ và Lầu Năm Góc chưa đưa ra bình luận về những tuyên bố trên.

Trước đó, hai thành viên tổ lái của tiêm kích F-15E Strike Eagle đã phải phóng ghế thoát hiểm khi máy bay bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4. Phi công ngồi ghế trước nhanh chóng được giải cứu, trong khi sĩ quan điều khiển vũ khí (phi công phía sau) vẫn bị kẹt lại trong lãnh thổ Iran, buộc Mỹ phải triển khai chiến dịch tìm kiếm khẩn cấp.

Hoạt động giải cứu diễn ra trong đêm 4/4 với sự tham gia của hàng trăm lính đặc nhiệm, cùng hàng chục máy bay chiến đấu, trực thăng và các phương tiện trinh sát, bao gồm cả năng lực tình báo không gian và mạng.

Theo The New York Times, dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên, sau khi phi công được đưa ra khỏi khu vực nguy hiểm, hai máy bay vận tải làm nhiệm vụ đưa lực lượng đặc nhiệm và phi công rời đi đã gặp sự cố tại một căn cứ hẻo lánh ở Iran.

Các chỉ huy Mỹ sau đó quyết định điều thêm ba máy bay khác tới để di tản toàn bộ nhân sự. Đồng thời, họ lựa chọn phá hủy hai chiếc máy bay gặp trục trặc nhằm tránh nguy cơ rơi vào tay Iran.

Trong khi đó, tài khoản OSINTWarfare – chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở – cho biết một chiếc C-130 tham gia chiến dịch tại khu vực tây nam Iran đã bị mắc kẹt và không thể di chuyển. Lực lượng đặc nhiệm Delta của Mỹ sau đó đã phá hủy máy bay này.

Lần đầu tiên sau hơn 20 năm, một điều đã xảy ra

Theo NBC News, việc chiến đấu cơ Mỹ liên tiếp bị bắn rơi phủ bóng đen lên các tuyên bố chiến thắng của ông Trump, người vừa khẳng định năng lực quân sự Iran đã "kiệt quệ".

Đây được xem là diễn biến hiếm gặp, gần như chưa từng xuất hiện trong hơn 2 thập kỷ qua.

Theo hãng tin AP, sự việc này cho thấy Tehran vẫn duy trì được khả năng đáp trả nhất định, trái ngược với nhận định từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran đã suy giảm đáng kể.

Các vụ việc diễn ra sau khoảng 5 tuần kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch không kích Iran. Trước đó, ông Trump từng tuyên bố khả năng triển khai tên lửa và UAV của Tehran đã bị suy yếu rõ rệt.

Ngày 3/4, Iran được cho là đã bắn hạ một tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ. Cùng ngày, truyền thông nhà nước Iran cũng đưa tin một máy bay cường kích A-10 của Mỹ rơi sau khi trúng hỏa lực phòng không.

Theo chuẩn tướng không quân đã nghỉ hưu Houston Cantwell, lần gần nhất một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn hạ trong chiến đấu là chiếc A-10 Thunderbolt II trong cuộc chiến Iraq năm 2003.

Ông Cantwell nhận định nguyên nhân là trong thời gian dài, Mỹ chủ yếu đối đầu với các lực lượng nổi dậy không sở hữu hệ thống phòng không đủ mạnh. Việc số lượng máy bay bị mất trong chiến dịch tại Iran không quá nhiều cũng phần nào phản ánh khả năng tác chiến của không quân Mỹ, trong bối cảnh các máy bay của họ vẫn thường xuyên bị nhắm mục tiêu.

Trong môi trường tác chiến có mức độ đe dọa cao như tại Iran, ông Cantwell cho biết các phi công luôn phải duy trì trạng thái cảnh giác tối đa trước các nguy cơ từ tên lửa, đồng thời áp dụng những biện pháp né tránh phù hợp với từng loại vũ khí.

Trong trường hợp buộc phải phóng ghế thoát hiểm, phi công được huấn luyện kỹ lưỡng để xử lý tình huống sau khi tiếp đất, bao gồm kiểm tra chấn thương và phát tín hiệu vị trí để lực lượng cứu hộ có thể tiếp cận.

Tuy nhiên, đối phương cũng có thể tìm cách gây nhiễu hoặc đánh lừa các tín hiệu này, khiến quá trình giải cứu trở nên phức tạp hơn.

Phương Tây đưa ra tuyên bố bất ngờ về ông Putin

Từ những diễn biến căng thẳng xoay quanh chiến dịch giải cứu phi công Mỹ, nhiều phân tích cho rằng tác động của cuộc xung đột không chỉ dừng lại ở chiến trường, mà còn lan rộng tới cục diện địa chính trị toàn cầu.

Theo các phân tích được dẫn lại từ The Atlantic, những quyết sách và hành động của Tổng thống Mỹ ông Donald Trump tại Trung Đông đã giáng một đòn vào châu Âu, đồng thời "tặng quà" cho Tổng thống Nga ông Vladimir Putin.

Bài viết nêu rõ, đối với các đối tác và đồng minh châu Âu của Mỹ, cuộc chiến với Iran đã trở thành một cú удар chiến lược nghiêm trọng. Trong bối cảnh Nga và Ukraine đang rơi vào một cuộc xung đột tiêu hao kéo dài, nơi bên nào trụ vững lâu hơn sẽ giành lợi thế, thì chiến sự tại Iran lại đang hỗ trợ Nga cả về vật chất lẫn tâm lý, đồng thời gây bất lợi cho Ukraine.

Bài báo cũng lưu ý rằng trong khi Moscow hưởng lợi từ nguồn thu gia tăng nhờ giá dầu cao, các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư lại đang nhanh chóng tiêu hao kho tên lửa đánh chặn phòng không của Mỹ — nguồn lực hạn chế mà Tổng thống Ukraine ông Zelensky đặc biệt cần.

Ngoài ra, quyết định của ông Trump về việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ Nga, bất chấp sự phản đối của Đức, Nhật Bản, Anh, Pháp, Canada và Liên minh châu Âu, được cho là một hành động thể hiện rằng Washington "không thực sự quan tâm tới lợi ích và mong muốn của các đồng minh châu Âu".

Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã kéo dài hơn 1 tháng, với các đòn tấn công qua lại liên tiếp giữa hai bên. Sự leo thang này cũng khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng từ các nước Ả Rập — gần như bị đình trệ hoàn toàn.

Theo như trước khi xung đột với Iran bùng nổ từ 2.300 lại chỉ còn lại khoảng 425 tên lửa hành trình tàng hình JASSM-ER so với số lượng 2.300 tên lửa có sẵn để sử dụng trong kho dự trữ toàn cầu của Mỹ, chỉ đủ cho khoảng 17 máy bay ném bom B-1B trong một nhiệm vụ duy nhất, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố năng lực quân sự của Tehran đã bị "phá hủy hoàn toàn".

Tạp chí Newsweek ngày 4/4 đưa tin, theo truyền thông Mỹ, Lầu Năm Góc sẽ bắt đầu điều động tên lửa hành trình tàng hình từ các kho dự trữ toàn cầu để sử dụng tại Iran khi cuộc xung đột ở Trung Đông tiếp tục leo thang, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố năng lực quân sự của Tehran đã bị "phá hủy hoàn toàn".

Washington đã ra lệnh rút tên lửa khỏi kho dự trữ ở Thái Bình Dương vào cuối tháng 3, tương tự như các động thái của chính quyền Mỹ nhằm di dời các khí tài khác đã được triển khai trước đó trong khu vực, chẳng hạn như hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao THAAD từ Hàn Quốc.

Theo thông tin mới nhất, sẽ chỉ còn lại khoảng 425 tên lửa hành trình tàng hình JASSM-ER so với số lượng 2.300 tên lửa có sẵn để sử dụng trong kho dự trữ toàn cầu của Mỹ trước khi xung đột bùng nổ tại Trung Đông, chỉ đủ cho khoảng 17 máy bay ném bom B-1B trong một nhiệm vụ duy nhất.

Một lượng lớn đạn dược đã được bắn ra

Newsweek đưa tin, ngày 28/2, Mỹ và Israel đã nhắm mục tiêu vào các mục tiêu quân sự quan trọng ở Iran và sát hại Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei cùng các lãnh đạo cấp cao khác của Iran. Tehran đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào Israel và một số quốc gia Ả Rập vùng Vịnh có lực lượng Mỹ đóng quân.

Mỹ đã nhanh chóng chuyển vũ khí và hệ thống phòng thủ từ các khu vực khác sang để duy trì chiến dịch quân sự nhắm vào Iran, tận dụng các kho dự trữ và khí tài được bố trí trên toàn cầu.

Việc tăng cường lực lượng của Mỹ đã mở rộng ra ngoài phạm vi phòng không, với các nguồn lực và năng lực được tập trung từ nhiều nơi để hỗ trợ các hoạt động ở Trung Đông. Một lượng lớn đạn dược đã được bắn ra kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu, trong khi các căn cứ và cơ sở hạ tầng của đồng minh Mỹ trên khắp vùng Vịnh cũng được sử dụng, phản ánh cách cuộc xung đột đã định hình lại thế trận lực lượng toàn cầu của Mỹ và gây áp lực lên kho dự trữ vũ khí dành cho các cuộc xung đột tiềm tàng khác.

Những điều cần biết

Theo Newsweek, tên lửa hành trình tàng hình phóng từ trên không AGM-158B (JASSM-ER) được phát triển cho Không quân Mỹ có tầm bắn gần 1.000 km, nhằm tấn công các mục tiêu có giá trị cao và được bảo vệ nghiêm ngặt bởi hệ thống phòng không tiên tiến của đối phương.

Theo các tài liệu chính thức của Không quân và Bộ Quốc phòng Mỹ, loại tên lửa này bay theo lộ trình đã được lập trình sẵn bằng cách kết hợp hệ thống định vị toàn cầu (GPS) và dẫn đường quán tính, sử dụng cảm biến hồng ngoại để đạt độ chính xác cao khi tấn công, và mang theo đầu đạn xuyên phá nặng hơn 450 kg được thiết kế để phá hủy các mục tiêu kiên cố trong khi giảm thiểu rủi ro cho phi hành đoàn.

Việc Mỹ chuyển hướng các nguồn lực quân sự này làm dấy lên lo ngại về tương lai xung đột ở khu vực Thái Bình Dương, nơi Mỹ đã tích lũy được nguồn lực đáng kể để răn đe tham vọng của Trung Quốc trong khu vực, bao gồm cả các kế hoạch đối với đảo Đài Loan. Tuy nhiên, các báo cáo gần đây cho thấy Mỹ đã xem xét lại đánh giá của mình về Trung Quốc, điều này có thể ảnh hưởng đến quyết định chuyển hướng các nguồn lực này.

Theo các nguồn tin, Lầu Năm Góc cũng đã rút các tên lửa đánh chặn dành cho hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất đặt trên mặt đất khỏi các khu vực khác, bao gồm cả khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Mỹ đã sử dụng một lượng lớn đạn dược kể từ khi bắt đầu tấn công Iran, và tiếp tục leo thang căng thẳng với những tuyên bố sẽ tung ra những đòn tấn công mạnh mẽ nhất từ trước đến nay.

"Chúng ta sẽ giáng một đòn cực mạnh vào họ trong hai đến ba tuần tới", Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố trong bài phát biểu trước toàn quốc hôm 1/4.

Đến ngày 4/4, ông Trump đăng tải trên nền tảng Truth Social rằng: "Hãy nhớ khi tôi cho Iran mười ngày để THỎA THUẬN hoặc MỞ CỬA EO BIỂN HORMUZ. Thời gian đang cạn dần - chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục giáng xuống. Vinh quang thuộc về CHÚA!"